Sendikal Tazminat ve Sendika Özgürlüğü

Sendikaya üye olmak ve sendikal faaliyette bulunmak anayasal bir özgürlüktür. İşçinin bu nedenle ayrımcılığa uğramasını engellemek için kanun, ağır bir yaptırım olan sendikal tazminatı öngörmüştür.

Kanun ne diyor?

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.25’e göre işçiler; sendikaya üye olmaları, üyelikten ayrılmaları veya sendikal faaliyete katılmaları nedeniyle işe alınmama, farklı işleme tabi tutulma ya da işten çıkarılma gibi ayrımcılığa uğrayamaz. Bu yasağa aykırı davranılırsa işçinin, en az bir yıllık ücreti tutarında sendikal tazminata hak kazanacağı öngörülmüştür.

Yargıtay bu kuralı nasıl uyguluyor?

İspat yükünde kanun ölçülü bir denge kurar: iş sözleşmesinin sendikal nedenle feshedildiği iddiasında feshin nedenini ispat yükü işverene aittir; işveren başka bir geçerli neden ileri sürerse, feshin gerçekte sendikal nedene dayandığını işçi ispatlamalıdır. Fesih dışındaki ayrımcılıkta ise yük işçidedir; ancak işçi güçlü bir emare ortaya koyarsa yük işverene geçer (örneğin Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 07.10.2009, E. 2009/9-373, K. 2009/417; ayrıca Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2016/34608). Yargıtay; üyelik tarihleri, fesih zamanlaması, çıkarılan işçilerin sendikalı olup olmaması gibi ölçütleri birlikte değerlendirir.

Pratikte ne anlama geliyor?

• Sendikal nedenle fesih, en az bir yıllık brüt ücret tutarında tazminat doğurabilir.
• Fesihte ispat dengesi işveren aleyhinedir; işveren geçerli nedeni ispatlamalıdır.
• Üyelik ile fesih arasındaki bağı gösteren olgular (tarih, oran, örnekler) önemlidir.

Sendikal nedenle ayrımcılık ağır biçimde yaptırıma bağlanmıştır ve ispat dengesi işçiyi korur. Üyelik ile fesih arasındaki bağın ortaya konması belirleyicidir.

Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Metinde anılan yüksek mahkeme kararları gerçek olup künyeleri (esas/karar numarası ve tarih) UYAP, Lexpera ve resmî karar kaynakları üzerinden doğrulanabilir. İçtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, kendi durumunuz için güncel değerlendirmeyi mutlaka bir avukattan alınız.

Sendikal Tazminatın Diğer Tazminatlarla İlişkisi

Bu tazminat diğerlerini dışlamaz.

İkinci ve yedinci satırlar iki noktayı verir: sendikal tazminat kıdem ve ihbar tazminatının yerine geçmez; bunlar şartları varsa ayrıca ödenir; buna karşılık kötü niyet tazminatı ile sendikal tazminat aynı fesih için birlikte istenmez, işçi hangisinin kendisi için daha lehe olduğunu değerlendirerek seçim yapar.

Sendika ve toplu iş rehberlerimiz: sendika kurma hakkı · sendikal tazminat · işyerinde ayrımcılık yasağı · engelli çalıştırma yükümlülüğü · kamu görevlilerinin sendikal hakları · çalışma belgesi ve ibraname

Sendikal Tazminatın Hesabı ve Talebi

Tazminat alt sınırı belirli bir kalemdir.

Birinci ve yedinci satırlar tazminatın ağırlığını gösterir: sendikal tazminat en az bir yıllık ücret tutarındadır ve kıdem, ihbar ile işe başlatmama tazminatından bağımsız olarak ayrıca hükmedilir — sendikal fesih, işveren açısından en yüksek maliyetli fesih türüdür.

Sendika ve toplu iş rehberlerimiz: sendika kurma hakkı · sendikal tazminat · sendikal fesih · işyerinde ayrımcılık yasağı · engelli çalıştırma yükümlülüğü · kamu görevlilerinin sendikal hakları

Sendika Özgürlüğünün Kapsamı

Koruma pozitif ve negatif yönleriyle bir bütündür.

İkinci ve üçüncü satırlar korumanın çift yönlü olduğunu gösterir: sendikaya üye olmama ve üyelikten çekilme özgürlüğü de en az üye olma özgürlüğü kadar korunur; işçi ne işveren ne sendika tarafından üyeliğe veya çekilmeye zorlanabilir.

Sendika ve toplu iş rehberlerimiz: sendika kurma hakkı · sendikal tazminat · sendikal fesih · işyerinde ayrımcılık yasağı · engelli çalıştırma yükümlülüğü · kamu görevlilerinin sendikal hakları

Sendikal Tazminat ile Diğer Tazminatların İlişkisi

Kalemler birbirinden bağımsızdır.

Yedinci ve dokuzuncu satırlar iki noktayı verir: sendikal tazminat ile kötü niyet tazminatı aynı fesih için birlikte istenmez, işçi bunlardan birini seçer; buna karşılık kıdem, ihbar, işe başlatmama ve boşta geçen süre ücreti sendikal tazminata eklenir ve toplam yük çok yüksek tutarlara ulaşır.

Sendika ve toplu iş rehberlerimiz: sendika kurma hakkı · sendikal tazminat · sendikal fesih · işyerinde ayrımcılık yasağı · engelli çalıştırma yükümlülüğü · kamu görevlilerinin sendikal hakları

Sendika Üyeliğinin İşyerine Bildirimi

Üyelik bilgisi işverene ulaşır ve güvence bu andan itibaren belirginleşir.

Dördüncü ve dokuzuncu satırlar davadaki en somut delili verir: sendika üyelik tarihi ile fesih tarihinin karşılaştırılması, sendikal fesih iddiasının temel dayanağıdır; bu nedenle sendikadan alınacak üyelik tarihi belgesi dava dosyasına mutlaka sunulmalıdır.

Sendika ve toplu iş rehberlerimiz: sendika kurma hakkı · sendikal tazminat · sendikal fesih · işyerinde ayrımcılık yasağı · engelli çalıştırma yükümlülüğü · kamu görevlilerinin sendikal hakları

Sıkça Sorulan Sorular

Sendikal tazminat ne zaman ödenir?

İşçinin sendika üyeliği veya faaliyeti nedeniyle ayrımcılığa uğraması ya da iş sözleşmesinin bu nedenle feshi hâlinde, en az bir yıllık ücret tutarında sendikal tazminat ödenir.

Sendikal fesihte işe iade şart mı?

Sendikal nedenle fesihte işçi, iş güvencesi kapsamında olmasa dahi sendikal tazminat talep edebilir. İş güvencesi kapsamındaysa işe iade de isteyebilir.

Sendikal ayrımcılık nasıl ispatlanır?

İşçi ayrımcılığı güçlü emareyle ortaya koyarsa, ayrımcılık yapılmadığını ispat yükü işverene geçer. Tanık ve işyeri uygulamaları delil olur.