İş ilişkisi sona erdiğinde iki belge öne çıkar: işverenin vermek zorunda olduğu çalışma belgesi ve geçerliliği sıkı şartlara bağlı ibraname. Bu rehberde, çalışma belgesinin ne olduğunu ve ibranamenin hangi koşullarda geçerli sayılacağını açıklıyoruz.
10 Saniyede Hukuk · İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku
İbraname imzaladım, alacaklarım yandı mı?
Bu soruya dair kısa bilgilendirme videosunu izleyebilir, ayrıntılı açıklamayı aşağıdaki rehberde bulabilirsiniz. Video genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınız için avukata danışınız.
Çalışma Belgesi Nedir?
Çalışma belgesi, işçinin bir işyerinde çalıştığını, işin türünü ve süresini gösteren belgedir. İş Kanunu’nun 28. maddesine göre, işten ayrılan işçiye işveren tarafından, işinin türünü ve süresini gösteren bir çalışma belgesi verilmesi zorunludur. İşçi isterse, belgede çalışmasının ne şekilde sona erdiği ve davranışı/başarısı hakkında da bilgi yer alabilir.
Çalışma belgesinin zamanında verilmemesinden veya belgede gerçeğe aykırı bilgi bulunmasından zarar gören işçi ya da işçiyi işe alan yeni işveren, eski işverenden tazminat isteyebilir. Bu belge, işçinin yeni iş bulması ve hizmet süresini ispatlaması açısından önemlidir.
İbraname Nedir?
İbraname (ibra sözleşmesi), işçinin işverenden olan alacaklarını (ücret, fazla mesai, kıdem-ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti gibi) aldığını ve işvereni ibra ettiğini (akladığını) gösteren belgedir. Uygulamada işten ayrılırken sıkça imzalatılır. Ancak ibraname, işçiyi koruyan sıkı geçerlilik şartlarına tabidir; bu şartları taşımayan ibraname geçersizdir.
İbranamenin Geçerlilik Şartları (TBK m.420)
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 420. maddesi, işçi alacaklarına ilişkin ibra sözleşmesinin geçerliliğini sıkı koşullara bağlamıştır. Buna göre ibranamenin geçerli olması için şu şartların birlikte bulunması gerekir:
1. Yazılı şekil: İbra sözleşmesinin yazılı olması zorunludur. 2. En az bir ay süre: İbra tarihi itibarıyla iş sözleşmesinin sona ermesinden başlayarak en az bir ay geçmiş olmalıdır. 3. Alacağın türü ve miktarının açıkça belirtilmesi: İbra konusu alacağın türü ve miktarı açıkça belirtilmelidir. 4. Noksansız ve banka aracılığıyla ödeme: Ödemenin, hak tutarına nazaran noksansız ve banka aracılığıyla yapılması gerekir.
Bu unsurları taşımayan ibra sözleşmeleri veya ibraname kesin olarak hükümsüzdür. Ayrıca, hakkın gerçek tutarda ödendiğini ihtiva etmeyen (eksik ödeme içeren) ibra sözleşmeleri veya makbuzlar, ibra etkisi taşımaz; yalnızca makbuz hükmünde sayılır ve içerdiği ödeme kadar geçerli olur.
Önemli: İşten ayrılırken imzaladığınız bir ibranamenin geçerli olabilmesi için yazılı olması, fesihten en az bir ay sonra düzenlenmesi, alacak tür ve miktarının açıkça yazılması ve ödemenin banka yoluyla noksansız yapılması gerekir. Bu şartları taşımayan ibraname sizi bağlamaz.
İbraname İmzaladım, Yine de Dava Açabilir miyim?
Evet, mümkündür. İmzaladığınız ibraname TBK m.420’deki geçerlilik şartlarını taşımıyorsa (örneğin fesihten bir ay geçmeden imzalatılmışsa, ödeme elden yapılmışsa veya alacak miktarı açıkça yazılmamışsa), bu ibraname geçersizdir ve sizi bağlamaz. Ayrıca eksik ödeme içeren ibra, yalnızca makbuz hükmündedir; ödenmeyen alacak farkı için dava açılabilir. Baskı altında veya işten çıkışın şartı olarak imzalatılan ibranameler de bu yönüyle değerlendirilebilir.
Önemli: Bir belgeyi imzalamış olmanız her zaman haklarınızdan vazgeçtiğiniz anlamına gelmez. İbranamenin geçerli olup olmadığı somut belgeye göre değerlendirilir; tereddüt hâlinde bir uzmana danışın.
Sıkça Sorulan Sorular
Çalışma belgesi vermek zorunlu mu?
Evet. İş Kanunu m.28 uyarınca işten ayrılan işçiye, işinin türünü ve süresini gösteren bir çalışma belgesi verilmesi işverenin yükümlülüğüdür. Belgenin zamanında verilmemesinden veya gerçeğe aykırı olmasından zarar görenler tazminat isteyebilir.
İbraname nedir?
İbraname, işçinin işverenden alacaklarını (ücret, tazminat, izin ücreti vb.) aldığını ve işvereni ibra ettiğini gösteren belgedir. Ancak geçerliliği TBK m.420’deki sıkı şartlara bağlıdır; bu şartları taşımayan ibraname geçersizdir.
İbraname ne zaman geçerli olur?
TBK m.420’ye göre ibranamenin geçerli olması için: yazılı olması, iş sözleşmesinin sona ermesinden en az bir ay geçmiş olması, alacağın tür ve miktarının açıkça belirtilmesi ve ödemenin noksansız, banka aracılığıyla yapılması gerekir. Bu şartların tamamı birlikte aranır.
Fesihten hemen sonra imzalatılan ibraname geçerli mi?
Hayır. TBK m.420 uyarınca ibra tarihinin, iş sözleşmesinin sona ermesinden en az bir ay sonra olması gerekir. Fesihten bir ay geçmeden imzalatılan ibraname bu şartı taşımadığından geçersizdir.
İbraname imzaladım, dava açabilir miyim?
Evet, mümkündür. İbraname TBK m.420 şartlarını taşımıyorsa geçersizdir ve sizi bağlamaz. Ayrıca eksik ödeme içeren ibra yalnızca makbuz hükmündedir; ödenmeyen alacak farkı için dava açabilirsiniz.
Elden ödeme yapılan ibraname geçerli mi?
TBK m.420, ödemenin banka aracılığıyla yapılmasını şart koşar. Elden (nakit) ödeme yapılan ibraname bu geçerlilik şartını taşımadığından, ibra etkisi göstermez; en fazla içerdiği tutar kadar makbuz hükmünde sayılır.
Çalışma belgesi ve ibraname konusunda haklarınız için uzman desteği alın
Hukukçular Evi uzman avukat kadrosuyla yanınızda.
İlgili Rehberler
