Analık (Doğum) İzni, Süt İzni ve Çalışan Annenin Hakları (İş Kanunu m. 74)

İş Kanunu m. 74, gebelik ve analık dönemindeki kadın işçiyi korumak için geniş kapsamlı, emredici haklar tanır: zorunlu doğum izni, süt izni, ücretsiz izin ve esnek çalışma imkânları. Bu haklar kadın işçi aleyhine sözleşmeyle daraltılamaz.

Analık (Doğum) İzni Süreleri

Kadın işçilerin doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra on altı hafta olmak üzere toplam 24 hafta çalıştırılmamaları esastır. Çoğul gebelikte (ikiz, üçüz) doğum öncesi süreye iki hafta eklenir ve toplam izin 26 haftaya çıkar. Esneklikler:

• İsteğe bağlı kaydırma: sağlık durumu uygunsa, doktor onayıyla kadın işçi doğumdan önceki iki haftaya kadar çalışabilir; çalıştığı süreler (en fazla altı hafta) doğum sonrasına eklenir.
• Erken doğum: doğum beklenenden erken olursa, doğum öncesi kullanılamayan süreler doğum sonrasına eklenir; işçi hak kaybına uğramaz.
• Sağlık nedeniyle artırma: bu süreler, kadın işçinin sağlık durumu ve işin özelliğine göre doktor raporuyla artırılabilir (m. 74/4).

Not: Doğum sonrası izin sürelerine ilişkin güncel düzenlemeler zaman zaman değişebildiğinden, başvuru öncesi yürürlükteki süreyi resmî kaynaktan teyit etmek yerinde olur.

Doğum İzni Döneminde Gelir

Analık izni süresince işveren ücret ödemek zorunda değildir; bu dönemde gelir kaybı SGK’nın analık (geçici iş göremezlik) ödeneğiyle karşılanır ve ödenek genellikle günlük kazancın üçte ikisine denk gelir. İşverenin, ödenek ile tam ücret arasındaki farkı ödemesi mümkündür (toplu iş sözleşmesi veya bireysel sözleşmeyle taahhüt edilebilir). İşveren, ödeneğin alınabilmesi için analık iznini SGK’ya bildirmek zorundadır.

Süt İzni

Kadın işçilere, bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir. Bu sürenin hangi saatlerde ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi kendisi belirler ve süre günlük çalışma süresinden sayılır (ücretten kesinti yapılamaz). Süt izni kullandırılmazsa Yargıtay, kullandırılmayan süre için fazla çalışma ücreti ödenmesi gerektiğini kabul eder; ayrıca işçi m. 24/II uyarınca haklı nedenle sözleşmesini feshedebilir.

Ücretsiz İzin ve Yarım Çalışma

Doğum sonrası seçenekler işçinin tercihine bağlıdır:

• Altı aya kadar ücretsiz izin: 24 (çoğul gebelikte 26) haftalık sürenin bitiminden sonra, isteği hâlinde kadın işçiye verilir. İşveren bu talebi reddedemez; süre yıllık ücretli izin ve kıdem tazminatı hesabında dikkate alınmaz ve bu sürede prim yatmaz.
• Yarım çalışma ödeneği: analık izninin bitiminden itibaren, haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin döneminde İŞKUR’ca ödenir. Süre birinci doğumda 60, ikinci doğumda 120, sonraki doğumlarda 180 gündür; çoğul doğumda 30 gün eklenir, çocuk engelli doğmuşsa 360 gündür. Bu dönemde süt izni uygulanmaz.

Kısmi Süreli Çalışma Hakkı (m. 13)

Doğum sonrası izinlerin (rapor, ücretsiz izin, yarım çalışma) bitiminden sonra, ebeveynlerden biri çocuğun mecburi ilköğretim çağına başlayacağı tarihe kadar kısmi süreli çalışma talep edebilir. Bu talep işveren tarafından karşılanır ve geçerli fesih nedeni sayılmaz. Hak aynı çocuk için bir kez kullanılır; tam zamanlı çalışmaya dönecek işçi en az bir ay önce yazılı bildirimde bulunur. Ebeveynlerden biri çalışmıyorsa diğeri bu talepte bulunamaz.

Gebe ve Emziren İşçinin Korunması

Kanun, gebe ve emziren işçilere ek koruma sağlar: gebeliğin doktor raporuyla tespitinden doğuma kadar ve doğumu izleyen bir yıl boyunca gece postasında çalıştırma yasağı, günde 7,5 saatten fazla çalıştırılamama, sağlık raporuyla gerekirse ücret kesintisi olmadan daha hafif işe geçirilme ve gebelikte periyodik kontroller için ücretli izin. Ayrıca gebelik geçerli bir fesih nedeni değildir (m. 18) ve cinsiyet/gebelik temelli ayrım, ayrımcılık tazminatına yol açar. Eşi doğum yapan işçiye 10 gün, evlat edinene 3 gün ücretli izin verilir.

Bu yükümlülüklere aykırı davranan işverene m. 104 uyarınca idari para cezası uygulanır.

Analık İzni ve Süt İzni Hakları

Doğum çevresinde birden fazla izin türü öngörülmüştür.

Beşinci ve yedinci satırlar süt izninin en önemli iki özelliğidir: günde bir buçuk saatlik süt izni çalışma süresinden sayılır ve ücretlidir; ayrıca bu iznin hangi saatlerde ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi kendisi belirler. Dokuzuncu satır ise az bilinen bir haktır — kadın işçi belirli şartlarla kısmi süreli çalışma talep edebilir.

Hamilelik ve Analıkta Fesih Koruması

Bu dönemde işçi özel bir koruma altındadır.

Dördüncü ve beşinci satırlar işçiye güçlü bir konum sağlar: hamilelik veya analık sebebiyle yapılan fesihte hem işe iade hem dört aya kadar ücret tutarında ayrımcılık tazminatı gündeme gelir; ayrıca ayrımcılık iddiasında işçinin güçlü bir karine göstermesi hâlinde ispat yükü işverene geçer. Yedinci satır ise sık bilinmeyen bir haktır — gebelik muayeneleri için ücretli izin verilmesi zorunludur.

İzin ve dinlenme rehberlerimiz: yıllık ücretli izin · ara dinlenme süreleri · telafi çalışması · gece çalışması · doğum ve analık izni · analık hakları ve hamilelikte fesih

Babalık İzni ve Diğer Mazeret İzinleri

Kanun doğum dışında da ücretli mazeret izinleri öngörür.

Beşinci satır az bilinen bir haktır: en az yüzde yetmiş oranında engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğunun tedavisinde, hastalık raporuna dayalı olarak işçiye yılda on güne kadar ücretli izin verilir — bu izin eşlerden yalnızca biri tarafından kullanılabilir. Sekizinci satır ise yaptırımdır; bu izinlerde ücret kesintisi yapılması ücret alacağı doğurur.

İzin ve dinlenme rehberlerimiz: yıllık ücretli izin · ara dinlenme süreleri · telafi çalışması · gece çalışması · doğum ve analık izni · analık hakları ve hamilelikte fesih

Analık İzni Sonrası Çalışma Düzenleri

İzin bitiminde birden fazla seçenek vardır.

İkinci ve dördüncü satırlar iki önemli talep hakkını verir: analık izninin bitiminden sonra kadın işçi altı aya kadar ücretsiz izin talep edebilir ve çocuğu ilköğretim çağına gelene kadar kısmi süreli çalışma isteyebilir. Üçüncü satır ise dikkat edilmesi gereken sonuçtur — ücretsiz izin dönemi kıdem hesabına dâhil edilmez.

İzin ve dinlenme rehberlerimiz: yıllık ücretli izin · ara dinlenme süreleri · telafi çalışması · gece çalışması · doğum ve analık izni · analık hakları ve hamilelikte fesih

Emzirme Odası ve Kreş Yükümlülüğü

İşçi sayısına bağlı olarak fiziki yükümlülükler doğar.

Yedinci ve sekizinci satırlar iki ayrı yaptırımı gösterir: emzirme odası ve kreş yükümlülüğünün yerine getirilmemesi idari para cezası doğurur; ayrıca süt izninin kullandırılmaması ücret alacağı yaratır ve süreklilik arz ediyorsa haklı fesih sebebi oluşturabilir.

İzin ve dinlenme rehberlerimiz: yıllık ücretli izin · ara dinlenme süreleri · telafi çalışması · gece çalışması · doğum ve analık izni · analık hakları ve hamilelikte fesih

7578 Sayılı Kanun’un Künyesi ve Getirdikleri

Bu alandaki sürelerin tamamı 1 Mayıs 2026‘da değişti. Dosyada kullanılacak her sayı, bu değişikliğin künyesiyle birlikte yazılmalıdır.

Geçici Madde: Kimler İlave Sekiz Hafta Alabilir?

Değişikliğin en çok gözden kaçan yönü, yürürlükten önce doğum yapanlar için öngörülen geçiş hükmüdür ve süresi çok kısadır.

Koruyucu Aile İzni: Kanuna Yeni Giren Hak

Yazıda hiç yer almayan bu hak, 7578 ile İş Kanunu’na eklenmiştir.

Bir veya daha fazla çocuğa eşiyle birlikte ya da münferit olarak koruyucu aile olan işçiye, çocuğun fiilen teslim edildiği tarihten sonra, isteği üzerine on gün ücretsiz izin verilir.

İlk iki satır karıştırılmamalıdır. Koruyucu aile ile evlat edinme farklı hukuki kurumlardır ve farklı izinlere tabidir: koruyucu ailede on gün ücretsiz, üç yaşını doldurmamış çocuğun evlat edinilmesinde ise sekiz haftalık analık hâli izni söz konusudur. Talep dilekçesinde hangi statüde bulunulduğu belgeyle ortaya konulmalıdır.

Babalık İzninin İki Kanun Arasındaki Farkı Kapandı

Değişiklik, uzun süredir eleştirilen bir eşitsizliği gidermiştir.

Sosyal Güvenlik Ayağı da Uyarlandı

İzin süresinin uzatılması tek başına yeterli olmazdı; ödeneğin süresi de değiştirilmiştir.

Değişmeyen Hükümler

Değişikliğin kapsamı dışında kalan haklar da bilinmelidir; bunlar eski hâliyle uygulanmaya devam eder.

Koruyucu Hükümler ve Yaptırım

Gebe ve emziren işçiye tanınan korumalar ayrı bir yönetmelikle ayrıntılandırılmıştır ve ihlali idari yaptırıma bağlıdır.

Ayrımcılık iddiasında ispat yükü özel bir kural içerir. İşçi, ihlalin varlığını güçlü biçimde gösteren bir karine ortaya koyduğunda, böyle bir durumun bulunmadığını ispat yükü işverene geçer. Gebelik veya analık dönemine denk gelen bir fesihte tarih yakınlığı, aynı dönemde başka işçiye farklı davranılması ve gerekçenin somutlaştırılmamış olması bu karineyi kurmakta kullanılabilir. Sonuç, hem işe iade hem de dört aya kadar ücret tutarında ayrımcılık tazminatı olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Doğum izni kaç haftadır?

Doğumdan önce sekiz, doğumdan sonra on altı hafta olmak üzere toplam yirmi dört hafta. Çoğul gebelikte doğum öncesine iki hafta eklenir ve toplam yirmi altı hafta olur.

Bu süreler ne zaman değişti?

1 Mayıs 2026. Dayanak: 7578 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun — RG: 1/5/2026, 33240.

Eskiden ne kadardı?

Doğum sonrası sekiz hafta, toplam on altı hafta (çoğul gebelikte on sekiz). Doğum sonrası izin sekiz hafta artırılmıştır.

Doğumdan önce çalışmaya devam edebilir miyim?

Sağlık durumunuz uygunsa doktor onayıyla doğumdan önceki iki haftaya kadar çalışabilirsiniz. Çalıştığınız süreler doğum sonrası izninize eklenir.

Bu süre de mi değişti?

Evet; üç haftadan iki haftaya indirildi. Amaç, iznin ağırlığını doğum sonrasına kaydırmaktır — toplam izin sekiz hafta uzadığı için sonuç işçi lehinedir.

Erken doğum yaparsam ne olur?

Doğumdan önce kullanamadığınız süreler doğum sonrasına eklenir; hak kaybı olmaz.

Süreler artırılabilir mi?

Evet. Süreler, işçinin sağlık durumuna ve işin özelliğine göre doğumdan önce ve sonra doktor raporuyla artırılabilir.

1 Mayıs 2026’dan önce doğum yaptım, ilave izin alabilir miyim?

Dar bir geçiş hükmü var: 1/5/2026 itibarıyla analık izin süresi dolmuş, ancak 1/4/2026 itibarıyla doğumdan itibaren yirmi dört haftalık süreyi henüz tamamlamamış olanlar, 1/5/2026‘dan itibaren on iş günü içinde talep etmeleri hâlinde sekiz hafta ilave analık izni kullanabilir.

İzin kendiliğinden uzar mı?

Hayır; talebe bağlıdır ve süre on iş günüdür.

Doğum izninde ücretimi işveren mi öder?

Hayır; işveren bu dönemde ücret ödemek zorunda değildir. Gelir kaybı SGK analık geçici iş göremezlik ödeneğiyle karşılanır.

Ödenek ne kadar?

Tek bir oran değildir: yatarak tedavide günlük kazancın yarısı, ayaktan tedavide üçte ikisi.

Ödeneğin süresi de arttı mı?

Evet; 5510 m. 18‘de yapılan değişiklikle analık geçici iş göremezlik ödeneği süresi yirmi dört haftaya uyarlandı. m. 15‘te sigortalı olmayan eş bakımından doğum sonrası süre sekiz haftadan on altı haftaya çıkarıldı.

Ödenek için ne yapmam gerekir?

İşveren, ödeneğin alınabilmesi için analık iznini SGK’ya bildirmek zorundadır. Bildirim yapılmazsa ödenek ödenmez; bu nedenle izne ayrılırken bildirimin yapıldığı teyit edilmelidir.

Aradaki farkı işveren öder mi?

Ancak toplu iş sözleşmesi veya bireysel sözleşmeyle taahhüt edilmişse.

Babalık izni kaç gün?

On gün ücretli. Süre, 7578 sayılı Kanun’un 16. maddesiyle 4857 ek m. 2‘de yapılan değişiklikle beş günden on güne çıkarıldı.

Memurlarla arasındaki fark kalktı mı?

Evet; 657 m. 104 uyarınca memurlar için zaten on gün olan süre ile işçiler bakımından uygulanan süre eşitlendi.

Babalık izni yıllık iznimden düşülür mü?

Hayır. Kanundan doğan ücretli mazeret iznidir: yıllık izinden mahsup edilemez ve ücretsiz izin olarak değerlendirilemez; işçi çalışmasa da ücretine hak kazanır.

Buradaki “gün” iş günü mü?

Kanun’da aksine düzenleme bulunmadığından takvim gününü ifade eder.

Babalık iznim 1 Mayıs’tan önce bitmişti, uzar mı?

Uzamaz. Buna karşılık o tarihte hâlen izin kullanmakta olan işçinin süresinin uzatılması işçi lehine bir uygulama olarak mümkündür. Eşi 1/5/2026 ve sonrasında doğum yapan işçi doğrudan on günlük izne hak kazanır.

Babalık izni kullandırılmazsa ne olur?

Ücret kesintisi ücret alacağı doğurur; kullandırılmaması hâlinde işçi haklı nedenle fesih yoluna gidebilir.

Koruyucu aileye izin verildi mi?

Evet, bu kanunla yeni getirildi: bir veya daha fazla çocuğa eşiyle birlikte ya da münferit olarak koruyucu aile olan işçiye, çocuğun fiilen teslim edildiği tarihten sonra, isteği üzerine on gün ücretsiz izin verilir.

Evlat edinme ile aynı mı?

Hayır, karıştırılmamalıdır. Koruyucu ailede on gün ücretsiz; üç yaşını doldurmamış çocuğun evlat edinilmesinde ise sekiz haftalık analık hâli izni. Talep dilekçesinde hangi statüde bulunulduğu belgeyle ortaya konulmalıdır.

Süt izni ne kadardır?

Bir yaşından küçük çocuk için günde toplam bir buçuk saat. Saatlerini ve kaça bölüneceğini işçi belirler; süre çalışma süresinden sayılır ve ücretten kesinti yapılamaz.

Süt izni değişti mi?

Hayır; 7578 süt iznine dokunmadı.

Süt izni kullandırılmazsa?

Yargıtay, kullandırılmayan süre için fazla çalışma ücreti ödenmesi gerektiğini kabul eder; ayrıca işçi m. 24/II uyarınca haklı nedenle fesih yoluna gidebilir.

Doğumdan sonra ücretsiz izin alabilir miyim?

Evet. 24 (çoğulda 26) haftalık iznin bitiminden sonra isteğiniz hâlinde altı aya kadar ücretsiz izin verilir; işveren reddedemez. Bu süre yıllık izin ve kıdem hesabında sayılmaz ve prim yatmaz.

Yarım çalışma ödeneği ne kadar süreyle verilir?

Birinci doğumda altmış, ikinci doğumda yüz yirmi, sonraki doğumlarda yüz seksen gün; çoğul doğumda otuzar gün eklenir, çocuk engelli doğmuşsa üç yüz altmış gün.

Yarım çalışmada süt izni kullanabilir miyim?

Hayır. Bu süreler içinde süt iznine ilişkin hükümler uygulanmaz; ikisi arasında tercih yapılması gerekir.

Kısmi süreli çalışma talep edebilir miyim?

Evet. Doğum sonrası izinlerin bitiminden sonra ebeveynlerden biri, çocuğun mecburi ilköğretim çağına başlayacağı tarihe kadar talep edebilir; bu talep karşılanır ve geçerli fesih nedeni sayılmaz.

Bu hakkın sınırları neler?

Aynı çocuk için bir kez kullanılır; tam zamanlı çalışmaya dönecek işçi en az bir ay önce yazılı bildirimde bulunur; ebeveynlerden biri çalışmıyorsa diğeri bu talepte bulunamaz.

Gebelik nedeniyle işten çıkarılabilir miyim?

Hayır. Gebelik geçerli fesih nedeni değildir; cinsiyet veya gebelik temelli ayrım yasaktır ve ayrımcılık tazminatına yol açar.

Ayrımcılığı nasıl ispatlarım?

İspat yükü özel bir kural içerir: işçi ihlalin varlığını güçlü biçimde gösteren bir karine ortaya koyduğunda, aksini ispat yükü işverene geçer. Fesih tarihinin gebelik dönemine yakınlığı, aynı dönemde başka işçiye farklı davranılması ve gerekçenin somutlaştırılmamış olması bu karineyi kurar.

Sonuç ne olur?

Hem işe iade hem de dört aya kadar ücret tutarında ayrımcılık tazminatı gündeme gelir.

Gebe işçiye başka korumalar var mı?

Gebeliğin doktor raporuyla tespitinden doğuma kadar ve doğumu izleyen bir yıl boyunca gece postasında çalıştırma yasağı, günde yedi buçuk saatten fazla çalıştırılamama, sağlık raporuyla ücret kesintisi olmadan daha hafif işe geçirilme ve gebelik periyodik kontrolleri için ücretli izin.

İşveren bu yükümlülüklere uymazsa?

4857 m. 104 uyarınca idari para cezası uygulanır; ayrıca ücret kesintisi yapılmışsa ücret alacağı doğar.

Atıf yapılan başlıca mevzuat: 4857 sayılı İş Kanunu m. 13, 18, 24, 74, 88, 104 ve ek m. 2; 7578 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (RG: 1/5/2026, 33240) — analık izni, doğum öncesi çalışma süresi, babalık izni ve koruyucu aile iznine ilişkin değişiklikler ile geçiş hükmü; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m. 104; 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 15 ve 18; Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik. Süreler 1/5/2026 itibarıyla değiştiğinden, doğum tarihi bu tarihten önce olan dosyalarda geçiş hükmü ayrıca değerlendirilmelidir.