İşyeri Devri ve İşçilik Haklarına Etkisi (İş Kanunu m. 6)

Bir işyeri el değiştirdiğinde, orada çalışan işçilerin hakları ne olur? İş sözleşmeleri devam eder mi, kıdem sıfırlanır mı, alacaklardan kim sorumludur? Bu sorular hem işçiler hem işverenler için kritiktir. Bu yazı, işyeri devrini ve işçilik haklarına etkisini İş Kanunu m. 6 çerçevesinde açıklar.

İşyeri Devri Nedir?

İş Kanunu m. 6’ya göre işyeri veya işyerinin bir bölümü hukuki bir işleme dayalı olarak başka birine devredildiğinde, devir tarihinde işyerinde mevcut olan iş sözleşmeleri bütün hak ve borçlarıyla birlikte devralana geçer. Devir, ekonomik bütünlüğü olan işyerinin kimliğini koruyarak el değiştirmesini ifade eder. Bir gerçek kişi işyerinin sonradan şirketleşmesi (tüzel kişiye dönüşmesi) de Yargıtay’a göre bir tür işyeri devridir.

İş Sözleşmeleri ve Kıdemin Korunması

Devirle birlikte iş sözleşmeleri kendiliğinden devralana geçer; bunun için işçinin rızası aranmaz ve işyerini devralan, çalışanları da kendiliğinden devralmış sayılır. Devralan işveren, işçinin hizmet süresinin esas alındığı haklarda (kıdem, yıllık izin süresi vb.) işçinin devreden işveren yanında işe başladığı tarihi esas almakla yükümlüdür. Yani kıdem süresi sıfırlanmaz; işçinin devir öncesi ve sonrası çalışması tek bir hizmet süresi olarak birleştirilir.

Devir Tek Başına Haklı Fesih Sebebi Değildir

İş Kanunu m. 6/5 açıktır: devreden veya devralan işveren, iş sözleşmesini sırf işyerinin devrinden dolayı feshedemez ve devir, işçi yönünden fesih için haklı sebep oluşturmaz. Bu nedenle işçi, yalnızca işyerinin devredildiğini ileri sürerek iş sözleşmesini haklı nedenle feshedip kıdem tazminatı alamaz. İş sözleşmesi devam ettiğinden, salt devirle kıdem veya ihbar tazminatı doğmaz. Ancak devrin, çalışma koşullarını ağırlaştıran bir yönü varsa (esaslı değişiklik gibi) işçinin m. 24’e göre haklı fesih hakkı saklıdır. Ayrıca ekonomik, teknolojik veya iş organizasyonu değişikliğinin gerektirdiği fesih hakları da saklıdır.

Müteselsil Sorumluluk

İşçilik alacaklarından sorumluluk, devrin en önemli konusudur. Devirden önce doğmuş olan ve devir tarihinde ödenmesi gereken borçlardan devreden ve devralan işveren müteselsilen (birlikte) sorumludur; işçi bu alacağını her ikisinden ayrı ayrı veya birlikte talep edebilir. Ancak devreden işverenin sorumluluğu, devir tarihinden itibaren iki yıl ile sınırlıdır. Bu iki yıllık süre, alacağın muaccel olduğu tarihten başlayan bir hak düşürücü süredir. İki yıl geçtikten sonra devreden işverenin sorumluluğu sona erer, alacak yalnızca devralandan istenebilir.

Alacak Türüne Göre Sorumluluk

Yargıtay uygulamasına göre sorumluluk, alacağın türüne göre ayrışır:

• Ücret, fazla çalışma, hafta tatili, bayram ve genel tatil ücreti (devre kadar doğmuş): devreden ve devralan müteselsilen sorumludur; devreden için iki yıllık sınır geçerlidir. Devirden sonraki dönem için devralan tek başına sorumludur,
• İhbar tazminatı ve kullanılmayan yıllık izin ücreti: feshe bağlı olduğundan yalnızca son işveren (devralan) sorumludur; devredenin sorumluluğu yoktur,
• Kıdem tazminatı: devir öncesi ve sonrası tüm süre için hesaplanır. Devreden işveren yalnızca kendi dönemi ve devir tarihindeki ücretle sınırlı sorumludur; devralan ise tüm süreden (son ücret üzerinden) sorumludur. Kıdemde iki yıllık süre sınırı uygulanmaz.

İstisnalar

İşyeri devrine ilişkin m. 6 hükümlerinin bazı istisnaları vardır. İflas: iflas dolayısıyla malvarlığının tasfiyesi sonucu yapılan devirlerde m. 6 uygulanmaz. Tüzel kişilik değişiklikleri: tüzel kişiliğin birleşme, katılma ya da türünün değişmesiyle sona ermesi hâlinde birlikte (müteselsil) sorumluluk hükümleri uygulanmaz. Bu durumlarda hak ve sorumlulukların akıbeti kendine özgü kurallara göre belirlenir.

Sıkça Sorulan Sorular

İşyeri devrinde iş sözleşmeleri ne olur?

İş Kanunu m. 6’ya göre devir tarihinde mevcut iş sözleşmeleri bütün hak ve borçlarıyla devralana geçer. Bunun için işçinin rızası aranmaz; çalışanlar da kendiliğinden devralınmış sayılır.

İşyeri devrinde kıdem sıfırlanır mı?

Hayır. Devralan işveren, hizmet süresine bağlı haklarda işçinin devreden yanında işe başladığı tarihi esas alır. İşçinin devir öncesi ve sonrası çalışması tek bir kıdem süresi olarak birleştirilir.

İşyeri devri nedeniyle işçi kıdem tazminatı alabilir mi?

Hayır. Devir tek başına haklı fesih sebebi oluşturmaz ve salt devirle kıdem veya ihbar tazminatı doğmaz. Ancak devir çalışma koşullarını ağırlaştırıyorsa işçinin m. 24’e göre haklı fesih hakkı saklıdır.

İşyeri devrinde alacaklardan kim sorumludur?

Devirden önce doğmuş borçlardan devreden ve devralan müteselsilen sorumludur; ancak devreden işverenin sorumluluğu devir tarihinden itibaren iki yılla sınırlıdır. Devir sonrası alacaklardan devralan tek başına sorumludur.

İşyeri devrinde kıdem tazminatından kim sorumludur?

Kıdem tazminatı tüm süre için hesaplanır. Devreden işveren yalnızca kendi dönemi ve devir tarihindeki ücretle sınırlı sorumludur; devralan tüm süreden son ücretle sorumludur. İhbar ve yıllık izin ücretinden ise yalnızca son işveren (devralan) sorumludur.

İşyeri devri hükümleri her durumda uygulanır mı?

Hayır. İflas dolayısıyla malvarlığının tasfiyesi sonucu yapılan devirlerde ve tüzel kişiliğin birleşme, katılma veya tür değişikliğiyle sona ermesi hâllerinde müteselsil sorumluluk hükümleri uygulanmaz.