Savunmam Alınmadan İşten Çıkarıldım – Fesih Geçersiz Olur mu?

m. 19 tam olarak ne istiyor?

İş Kanunu m. 19 iki ayrı yükümlülük getirir ve bunlar birbirinden bağımsızdır.

Birincisi biçim: İşveren fesih bildirimini yazılı olarak yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin bir şekilde belirtmek zorundadır. “İhtiyaç kalmadı”, “uyum sağlayamadı”, “şirket politikası” gibi ifadeler bu şartı karşılamaz. Sebebin açık ve kesin olması, işçinin neye karşı savunma yapacağını ve mahkemenin neyi denetleyeceğini belirler. Üstelik işveren, davada fesih bildiriminde yazmadığı yeni bir sebebe dayanamaz; bildirimde yazan sebeple bağlıdır.

İkincisi savunma: Hakkındaki iddialara karşı savunması alınmadan bir işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesi, o işçinin davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle feshedilemez. Maddenin devamı tek bir istisna tanır: işverenin m. 25’in (II) numaralı bendi şartlarına uygun fesih hakkı saklıdır.

Savunmanın alınmaması feshi tek başına geçersiz kılar

Bu, uygulamada en çok şaşırtan noktadır: geçerli sebep gerçekten var olsa bile, savunma alınmamışsa fesih bu eksiklik nedeniyle geçersiz sayılabilir. Yani işveren “işçi zaten hatalıydı” diyerek usul eksikliğini kapatamaz. Aynı şekilde fesih bildirimi sözlü yapılmışsa veya sebep yazılmamışsa da fesih biçim yönünden sakattır.

Savunma nasıl alınmalı? Somut ölçütler

Yargıtay İçtihadı Birleştirme Hukuk Genel Kurulu’nun 19.10.2018 tarihli, 2017/9 E. ve 2018/10 K. sayılı kararının gerekçesinde savunmanın usulü ayrıntılı biçimde tarif edilmiştir. Karara göre:

Savunma sözleşmenin feshinden önce alınmalıdır. İşçi, fesihten önce savunma vermeye davet edilmelidir. Davet yazısında davranışı veya verimine dayanan nedenler açık ve kesin biçimde belirtilmelidir. İşçiden, makul bir süre önceden bildirilen yer, gün ve saatte hazır bulunması istenmelidir. Hazır bulunmadığı takdirde yazılı bir savunma verebileceği; bildirilen yerde belirtilen gün ve saatte hazır bulunmadığı ve buna rağmen yazılı savunma da vermediği takdirde savunma vermekten vazgeçmiş sayılacağı kendisine hatırlatılmalıdır.

Aynı gerekçenin en keskin cümlesi şudur: fesih bildirimi ile birlikte ya da fesihten sonra savunma istenmesi veya fesihten önce savunmanın alınmaması, salt bu nedenle süreli feshin geçersizliği sonucunu doğurur.

Pratikte ne anlama geliyor?

İşten çıkarıldığınız gün önünüze konan ve “savunma” başlığı taşıyan bir kâğıdı imzalamanız, kanunun aradığı savunma değildir. Aynı şekilde fesih bildiriminin ekinde yer alan savunma formu da geçerli sayılmaz. Savunma daveti ile fesih arasında, işçinin gerçekten hazırlanabileceği bir zaman aralığı bulunmalıdır. Davette hangi olayın sorulduğu belirsizse — örneğin yalnızca “performansınız hakkında” yazıyorsa — savunma hakkı fiilen kullandırılmamış sayılabilir.

Savunmanın gerekmediği hâller

Kural mutlak değildir. Üç durumda savunma alınmaması feshi sakatlamaz:

1) m. 25/II kapsamındaki haklı fesihler. m. 19/2 bu hakkı açıkça saklı tutar. Hırsızlık, güveni kötüye kullanma, sataşma, mazeretsiz devamsızlık gibi hâllerde işveren savunma almadan derhal fesih yapabilir. Ancak bu, ispat yükünü hafifletmez: olayı somut delille ortaya koymak yine işverene düşer ve m. 26’daki altı iş günlük hak düşürücü süreye uyulmalıdır.

2) Sağlık sebebine dayanan m. 25/I-b fesihleri. Yukarıda anılan içtihadı birleştirme kararı, işçinin sağlık nedenleriyle bekleme süresini aşan işe devamsızlığının bildirim süresine eklenecek altı haftayı aşmasının haklı nedenle derhal fesih için yeterli olduğuna ve bu fesihlerde savunma alınmasının gerekmediğine hükmetmiştir. Gerekçe, bu tür fesihlerin m. 19/2’deki “davranış veya verim” kategorisine girmemesidir. Karar oy çokluğuyla verilmiştir.

3) İşletmesel nedene dayanan fesihler. m. 19/2’nin lafzı savunma zorunluluğunu yalnızca “işçinin davranışı veya verimi ile ilgili nedenler” bakımından kurar. İşletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan (ekonomik küçülme, yeniden yapılanma, bölüm kapatma gibi) fesihler bu kapsama girmez. Ne var ki bu tür fesihlerde işveren başka bir yükü omuzlar: istihdam fazlalığının doğduğunu, işletmesel kararı tutarlı biçimde uyguladığını ve feshin kaçınılmaz olduğunu ispatlamak zorundadır.

Haklarınız, süreler ve 2026 usul değişikliği

Savunma alınmadığı veya bildirim usulsüz yapıldığı için fesih geçersiz sayılırsa, iş güvencesi kapsamındaki işçi işe iade talep edebilir. Kapsam şartları m. 18’dedir: otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyeri, en az altı aylık kıdem, belirsiz süreli sözleşme. Yer altı işlerinde çalışanlarda kıdem şartı aranmaz. İşletmenin veya işyerinin bütününü sevk ve idare eden ve işçiyi işe alma–çıkarma yetkisi bulunan işveren vekilleri bu korumadan yararlanamaz.

Yol ve süreler: fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvuru; anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava. Arabulucuya başvurmadan doğrudan açılan dava usulden reddedilir; kesinleşen ret kararının resen tebliğinden itibaren iki hafta içinde arabulucuya başvurulabilir. İspat yükü işverendedir.

Feshin geçersizliğine karar verilirse işveren işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır; başlatmazsa en az dört, en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat öder. Ayrıca kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmayan süre için en çok dört aya kadar ücret ve diğer haklar ödenir. İşçinin, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak üzere işverene başvurması zorunludur; başvurmazsa fesih geçerli sayılır ve işveren yalnızca bunun hukuki sonuçlarından sorumlu olur.

Alacak tarafı

Kıdem, ihbar, kötüniyet ve eşit davranma tazminatları ile yıllık izin ücretinde zamanaşımı, İş Kanunu Ek Madde 3 uyarınca beş yıldır; Geçici Madde 8 gereği bu süre 25.10.2017’den sonra sona eren sözleşmelere uygulanır. Ücret alacaklarında da m. 32 uyarınca beş yıl geçerlidir. Usul tarafında ise 7589 sayılı Kanun (31 Temmuz 2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete) HMK m. 107’yi yürürlükten kaldırarak belirsiz alacak davasını sona erdirmiştir; bu tarihten önce açılmış davalarda eski hüküm uygulanmaya devam eder. Yerine HMK m. 109’a eklenen fıkrayla kısmi dava güçlendirilmiş, talebin bir defaya mahsus olmak üzere tahkikatın sonuna kadar artırılabilmesi ve artırılan kısımda zamanaşımının dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılması sağlanmıştır.