İş Kazasında İşverenin Ceza Sorumluluğu: TCK 85, TCK 89 ve 7571 Sonrası Artan Cezalar

İş kazası, işveren bakımından üç ayrı sorumluluk doğurur: cezai, hukuki ve idari. Bunların en ağır sonucu doğuranı ceza sorumluluğudur — ölümle sonuçlanan bir kazada iki yıldan altı yıla kadar hapis gündeme gelir. 25 Aralık 2025 tarihli 7571 sayılı Kanunla taksirle yaralama suçunun cezaları da artırılmıştır: temel ceza dört aydan iki yıla, birden fazla kişinin yaralanmasında dokuz aydan beş yıla kadar hapse çıkarılmıştır.

Üç Ayrı Sorumluluk Alanı

Bir iş kazası, işveren bakımından birbirinden bağımsız üç süreç doğurur:

• Cezai sorumluluk: taksirle öldürme veya taksirle yaralama suçları bakımından ceza yargılaması. Sonucu hapis veya adli para cezasıdır.
• Hukuki sorumluluk: maddi ve manevi tazminat davaları. İşveren, kusuru oranında tazminat öder. Ayrıca kurumun rücu davası gündeme gelir.
• İdari sorumluluk: 6331 sayılı Kanun kapsamında teftiş sonucu idari para cezası; tekrar hâlinde işin durdurulması gibi tedbirler.

Bu süreçler farklı ispat ölçütlerine tabidir ve paralel yürür. Ancak aralarında önemli bir bağ vardır: ceza mahkemesinin tespit ettiği kusur oranı, tazminat davalarında delil olarak kullanılmakta ve işverenin özel hukuk sorumluluğunun belirlenmesinde de rol oynamaktadır.

Bu nedenle ceza dosyasında verilen beyanlar ve kabul edilen kusur, tazminat davasında doğrudan sonuç doğurur. Savunma üç süreç birlikte gözetilerek kurulmalıdır.

Ölümle Sonuçlanan Kaza: TCK 85

Türk Ceza Kanunu’nun 85. maddesi şöyledir:

(1) Taksirle bir insanın ölümüne neden olan kişi, iki yıldan altı yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(2) Fiil, birden fazla insanın ölümüne ya da bir veya birden fazla kişinin ölümü ile birlikte bir veya birden fazla kişinin yaralanmasına neden olmuş ise, kişi iki yıldan on beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Uygulamada işverenin ceza sorumluluğu, “hiçbir işverenin kendi işçilerine bilerek zarar vermek istemeyeceği” olgusundan hareketle kural olarak taksir çerçevesinde kabul edilmektedir. Ancak bu, cezanın hafif olacağı anlamına gelmez — bilinçli taksir tartışması cezayı belirgin biçimde artırır ve ayrı bir rehberimizde ele alınmıştır.

Yaralanmayla Sonuçlanan Kaza: TCK 89 ve 7571 Değişikliği

Bu, güncelliği en kritik bölümdür. 25 Aralık 2025 tarihli ve 33118 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7571 sayılı Kanunla TCK 89’un ceza aralıkları artırılmıştır.

Kanun metnine göre; 89. maddenin birinci fıkrasındaki “üç aydan bir yıla” ibaresi “dört aydan iki yıla”, dördüncü fıkrasındaki “altı aydan üç yıla” ibaresi “dokuz aydan beş yıla” şeklinde değiştirilmiştir.

Buna göre maddenin güncel yapısı:

• 89/1 — temel hâl: taksirle başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi, dört aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır.
• 89/2 — nitelikli sonuçlar: duyu veya organlardan birinin işlevinin sürekli zayıflaması, kemik kırılması ve benzeri sonuçlarda birinci fıkraya göre belirlenen ceza yarısı oranında artırılır.
• 89/3 — daha ağır sonuçlar: ilgili hâllerde ceza bir kat artırılır.
• 89/4 — birden fazla kişinin yaralanması: dokuz aydan beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
• 89/5 — şikâyet: soruşturma ve kovuşturma şikâyete bağlıdır. Ancak birinci fıkra kapsamına giren yaralama hariç, suçun bilinçli taksirle işlenmesi hâlinde şikâyet aranmaz.

Önemli uyarı: internette bu madde için hâlâ eski rakamları veren çok sayıda kaynak bulunmaktadır. Somut bir dosyada suç tarihinin 25 Aralık 2025 öncesi mi sonrası mı olduğu tespit edilmeli ve lehe kanun değerlendirmesi yapılmalıdır.

İşverenin Yükümlülüğü: 6331 Sayılı Kanun

Ceza sorumluluğunun dayanağı, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatındaki yükümlülüklerin ihlalidir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 4. maddesi şöyledir:

İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olup bu çerçevede; mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun hâle getirilmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi için çalışmalar yapar.

Uygulamada ceza sorumluluğunu doğuran başlıca ihmaller:

• Risk değerlendirmesi yapılmaması veya güncellenmemesi.
• Çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği eğitimi verilmemesi.
• Kişisel koruyucu donanımın sağlanmaması veya kullanımının denetlenmemesi.
• Makine ve ekipmanda koruyucu tertibat bulunmaması, periyodik kontrollerin yapılmaması.
• Sağlık gözetiminin yapılmaması.
• Yüksekte çalışma, kapalı alan ve elektrik gibi özel risk alanlarında tedbir alınmaması.
• Uzman ve hekim görevlendirilmemesi veya görevlendirilenlerin etkin çalışmasının sağlanmaması.

Kaza Sonrası: İlk 48 Saat

İş kazası meydana geldiğinde Cumhuriyet başsavcılığı resen soruşturma başlatır. İlk saatlerde yapılanlar hem cezai hem hukuki süreci belirler.

Yapılması gerekenler:

• Olay yerini koruyun ve yetkililer gelmeden değişiklik yapmayın.
• İş kazası tutanağı düzenleyin; olayın gerçekleşme biçimini eksiksiz yazın.
• Kurum bildirimini süresinde yapın. Gecikme, idari yaptırım doğurur ve dosyada aleyhe değerlendirilir.
• Belgeleri toplayın: risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları, kişisel koruyucu donanım teslim tutanakları, periyodik kontrol raporları, uzman ve hekim görevlendirme belgeleri, sağlık raporları.
• Tanık bilgilerini alın.
• Kamera kayıtlarını koruyun — saklama süreleri kısadır.

Yapılmaması gerekenler: olay yerinde düzeltme veya eksiklik giderme çalışması yapmak (bu, delil karartma iddiasına yol açar), tutanakta gerçeğe aykırı beyan, belgelerin sonradan düzenlenmesi.

Sonradan düzenlenen belgeler bilirkişi incelemesinde tespit edilir ve dosyayı ciddi biçimde ağırlaştırır.

Kim Sorumlu Tutulur?

Ceza sorumluluğu yalnızca işverenle sınırlı değildir. Uygulamada kusurlu bulunan diğer kişiler de yargılanır:

• İşveren veya işveren vekili — genel yükümlülük sahibi.
• İş güvenliği uzmanı — eksiklikleri tespit ve bildirme yükümlülüğünü yerine getirmemişse.
• İşyeri hekimi — sağlık gözetimini ihmal etmişse.
• Şantiye şefi veya proje müdürü — sahada güvenlik tedbirlerini uygulama sorumluluğunu ihlal etmişse.
• Alt işveren (taşeron) — kendi işçileri için güvenlik tedbirleri almamışsa.

Önemli bir ilke: uzman veya hekimin sorumluluğu işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Zira nihai sorumluluk, bu kişileri görevlendirmek ve denetlemekle yükümlü olan işverene aittir. İşverenin sadece uzman ataması yapması yetmez; bu kişilerin etkin çalışmasını sağlaması da gerekir.

Sorumluluk zincirindeki her halkanın konumu ayrı rehberlerimizde ele alınmıştır.

Savunmada Kontrol Listesi

Dosyada incelenmesi gerekenler:

• Suç tarihi ve lehe kanun. 7571 değişikliği öncesi fiiller bakımından eski hükümler lehe olabilir.
• Kusur raporu. Hangi verilere dayandı, iş güvenliği mevzuatının hangi hükmü ihlal edilmiş sayıldı?
• Taksir mi bilinçli taksir mi? Bu ayrım cezayı ve şikâyet rejimini doğrudan etkiler.
• Çalışanın kusuru ayrıştırılmış mı? Talimata aykırı davranış, koruyucu donanımı kullanmama gibi hususlar değerlendirilmeli.
• Üçüncü kişi kusuru — makine üreticisi, bakım firması, alt işveren.
• Belgeler dosyada mı? Eğitim, risk değerlendirmesi, teslim tutanakları savunmanın omurgasıdır.
• Zararın giderilmesi — temel cezanın belirlenmesinde ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması değerlendirmesinde rol oynar.
• Uzlaştırma — taksirle yaralamanın şikâyete tabi hâlleri uzlaştırma kapsamındadır.

Usul: taksirle öldürmede şikâyet aranmaz, resen soruşturulur. Taksirle yaralamada ise birinci fıkra kapsamına giren yaralama hariç bilinçli taksir hâlinde şikâyet aranmaz; diğer hâllerde şikâyete bağlıdır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut dosya değerlendirmesi yerine geçmez. Her iş kazasının teknik ve hukuki koşulları farklıdır; mutlaka müdafi ile birlikte değerlendirilmelidir.

Kusur Raporu: Dosyanın Belirleyicisi

İş kazası dosyalarının kaderi, bilirkişi kusur raporunda belirlenir. Bu rapora yapılacak itiraz somut olmalıdır.

Beyanların Zinciri: İki Dosya Arasındaki Bağ

Ceza dosyasında verilen ifadeler, tazminat davasında doğrudan sonuç doğurur.

1. İfade tutarlılığı. Ceza soruşturmasındaki beyan ile tazminat davasındaki savunma çelişmemelidir.
2. Kusur kabulü. Ceza dosyasında kabul edilen kusur, tazminat hesabında esas alınabilir.
3. Uzlaşma. Uzlaşma kapsamındaki suçlarda anlaşma, tazminat boyutunu da etkileyebilir; kapsamı yazılı belirlenmelidir.
4. Rücu davası. Kurumun yaptığı ödemeler için açacağı dava, kusur oranına dayanır.
5. İdari ceza. Teftiş raporundaki tespitler, ceza dosyasına delil olarak girebilir.

Kaza Sonrası İlk 48 Saat: Belge Protokolü

Olayın hemen ardından toplanan kayıtlar, sonraki bütün savunmanın dayanağıdır.

Belgelerin sonradan üretilmesi bakımından bir uyarı: risk değerlendirmesi veya eğitim kaydının kaza sonrasında hazırlandığı anlaşıldığında, savunma tümüyle inandırıcılığını yitirir ve durum ayrıca sorumluluk doğurabilir. Bu nedenle bu kayıtlar, faaliyet süresince düzenli ve tarihli biçimde tutulmalıdır.

İşyeri devri hâlinde iş kazasından doğan sorumluluğun kime ait olacağı için işyeri devri rehberimize, fesih ve tazminat hesabı için kıdem ve ihbar tazminatı rehberimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

İş kazasında işveren hapis cezası alır mı?

Kaza ölümle sonuçlanmışsa TCK 85 uyarınca iki yıldan altı yıla kadar; birden fazla ölüm veya ölümle birlikte yaralanma hâlinde iki yıldan on beş yıla kadar hapis cezası gündeme gelir.

Taksirle yaralamanın güncel cezası nedir?

25 Aralık 2025 tarihli 7571 sayılı Kanunla TCK 89’un birinci fıkrasındaki ceza dört aydan iki yıla, dördüncü fıkrasındaki ceza dokuz aydan beş yıla çıkarılmıştır.

İşverenin yükümlülüğü hangi kanunda?

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 4. maddesi işverenin çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olduğunu düzenler; risklerin önlenmesi, eğitim ve her türlü tedbirin alınması bu kapsamdadır.

Uzman atadım, sorumluluktan kurtulur muyum?

Hayır. Uzman veya hekimin sorumluluğu işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Nihai sorumluluk bu kişileri görevlendirmek ve denetlemekle yükümlü olan işverene aittir.

Ceza davası ile tazminat davası bağlantılı mı?

İki süreç bağımsız yürür; ancak ceza mahkemesinin tespit ettiği kusur oranı tazminat davalarında delil olarak kullanılmakta ve özel hukuk sorumluluğunun belirlenmesinde rol oynamaktadır.

Taksirle yaralamada şikâyet şart mı?

Kural olarak evet. Ancak birinci fıkra kapsamına giren yaralama hariç, suçun bilinçli taksirle işlenmesi hâlinde şikâyet aranmaz.