Bir suçu ya da suçluyu övmek, ancak belirli şartlarla suç oluşturur. TCK m.215, işlenmiş bir suçu veya işlediği suçtan dolayı bir kişiyi alenen öven kimseyi, bu nedenle kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlikenin ortaya çıkması hâlinde iki yıla kadar hapisle cezalandırır. “Açık ve yakın tehlike” şartı 11/4/2013 tarihli ve 6459 sayılı Kanunla eklenmiş ve 30/4/2013’te yürürlüğe girmiştir; bu değişiklikle suç, övmenin kendisini değil, övmenin yarattığı somut tehlikeyi cezalandıran bir yapıya kavuşmuştur. Bu nedenle bir paylaşımın, bir sloganın veya bir yazının tek başına övgü içermesi yeterli değildir; bu açıklama nedeniyle kamu düzeni için somut bir tehlikenin ortaya çıktığı gösterilmelidir. Madde, suç işlemeye tahrikten (m.214), halkı kin ve düşmanlığa tahrikten (m.216), halkı yanıltıcı bilgiyi yaymaktan (m.217/A) ve terör örgütü propagandasından (TMK m.7/2) ayrılmalıdır. Bu yazıda suçun unsurlarını, sınırlarını, ifade özgürlüğüyle ilişkisini, usulü ve bir savunma dilekçesini kanun metinleri üzerinden anlatıyoruz.
Somut bir dosyanızla ilgili görüşmek ister misiniz?
⚡ Net Cevap: Suçu ve suçluyu övme (TCK m.215): işlenmiş bir suçu veya işlediği suçtan dolayı bir kişiyi alenen övmek ve bu nedenle kamu düzeni için açık ve yakın bir tehlike doğması; ceza 1 ay – 2 yıl hapis. Basın ve yayın yoluyla işlenirse ceza yarısına kadar artırılır; haber verme sınırlarını aşmayan ve eleştiri amacıyla yapılan açıklamalar suç değildir (m.218). Şikâyet aranmaz, uzlaştırma ve ön ödeme yoktur; şartları varsa HAGB veya erteleme mümkündür. Destek için 0554 648 37 15 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz.
Kanun Metni ve 2013 Değişikliği
“İşlenmiş olan bir suçu veya işlemiş olduğu suçtan dolayı bir kişiyi alenen öven kimse, bu nedenle kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlikenin ortaya çıkması hâlinde, iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.” (TCK m.215)
Maddedeki “bu nedenle kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlikenin ortaya çıkması hâlinde” ibaresi 6459 sayılı Kanunla eklenmiş ve 30/4/2013 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Değişiklikten önce suç, övme fiilinin kendisiyle tamamlanıyordu; bugün ise övmenin sonucunda kamu düzeni için somut bir tehlikenin doğması aranır. Değişiklik failin lehine olduğundan, 30/4/2013 öncesinde işlenen fiiller bakımından da uygulanır (TCK m.7/2). Kanunda ayrı bir alt sınır gösterilmediğinden cezanın alt sınırı, süreli hapis cezasının genel alt sınırı olan bir aydır (TCK m.49/1).
Suçun Unsurları
| Unsur | İçerik | Uygulamadaki anlamı |
|---|---|---|
| Övmenin konusu | İşlenmiş bir suç veya işlediği suçtan dolayı bir kişi | Henüz işlenmemiş bir suç konu olamaz; bu durumda tahrik (m.214) gündeme gelebilir |
| Fiil | Övme | Suçu veya suçluyu yüceltme, takdir etme, örnek gösterme |
| Aleniyet | Alenen | Belirsiz sayıda kişinin algılayabileceği şekilde; herkese açık paylaşım, basın, miting |
| Netice | Kamu düzeni için açık ve yakın tehlike | Somut olarak gösterilmelidir; soyut ihtimal yetmez |
| Nedensellik | Tehlikenin övme nedeniyle doğması | Başka nedenlerden doğan gerginlik faile yüklenemez |
| Manevi unsur | Kast | Övdüğünü bilerek ve isteyerek hareket etmek |
Övmenin konusu mutlaka işlenmiş bir suç ya da işlediği suçtan dolayı belli bir kişidir. Bir kişinin suç işlemiş olmasından bağımsız başka özellikleri nedeniyle övülmesi bu madde kapsamında değildir; övgünün, kişinin suçu nedeniyle ve suçu yücelten bir içerikle yapılması gerekir. Aleniyet, açıklamanın belirsiz sayıda kişi tarafından algılanabilir olmasını ifade eder; herkese açık bir sosyal medya hesabındaki paylaşım, bir gazete yazısı veya bir mitingde yapılan konuşma alenidir, kapalı bir grup yazışması ise koşullarına göre ayrıca değerlendirilir.
| Durum | Değerlendirme |
|---|---|
| Bir failin işlediği suç nedeniyle “kahraman” ilan edilmesi | Övmenin konusu olabilir; açık ve yakın tehlike ayrıca aranır |
| Hükümlünün tahliyesine duyulan sevincin ifade edilmesi | Suç yüceltilmiyorsa kural olarak övme değildir |
| Bir yargılamanın veya kararın eleştirilmesi | Eleştiri amacıyla yapılan açıklama suç oluşturmaz (m.218) |
| Bir olayın haber olarak aktarılması | Haber verme sınırları içinde suç değildir (m.218) |
| Henüz işlenmemiş bir suçun işlenmesi çağrısı | Övme değil, tahrik (m.214) gündeme gelir |
| Terör örgütünün şiddet yöntemlerinin övülmesi | TMK m.7/2 kapsamında propaganda gündeme gelir |
| Kişinin suçla ilgisi olmayan özelliklerinin övülmesi | Övmenin konusu değildir |
Aleniyet: Kapalı Gruplar ve Özel Mesajlar
Aleniyet, açıklamanın belirsiz sayıda kişi tarafından algılanabilir olmasıdır. Herkese açık bir sosyal medya hesabı, bir haber sitesi, bir televizyon programı veya bir mitingde yapılan konuşma alenidir. Buna karşılık iki kişi arasındaki özel mesajlaşma alenî değildir. Mesajlaşma uygulamalarındaki gruplar ise ara bir durum oluşturur: üyeleri belirli ve sınırlı sayıda olan bir aile veya arkadaş grubu ile yüzlerce veya binlerce kişinin katılabildiği, katılımın serbest olduğu bir grup farklı değerlendirilir. Grubun büyüklüğü, üyeliğin açık olup olmadığı ve içeriğin dışarıya aktarılma kolaylığı aleniyet tartışmasında belirleyicidir. Aleniyet yoksa suçun tipik unsuru gerçekleşmemiş olur ve açık ve yakın tehlike tartışmasına geçilmesine gerek kalmaz. Bir grup içindeki mesajın grup üyelerinden biri tarafından ekran görüntüsü alınarak kamuya açık bir alana taşınması hâlinde de, aleniyeti bu taşıma fiili yaratmışsa, bunun ilk mesajı yazan kişiye yüklenip yüklenemeyeceği ayrıca tartışılmalıdır. Aynı şekilde, bir kişinin kendi hesabında değil başkasının paylaşımının altına yazdığı bir yorumun ulaştığı kitle de, o paylaşımın erişim düzeyine göre ayrı değerlendirilir.
Açık ve Yakın Tehlike: Belirleyici Ölçüt
2013 değişikliğinden sonra suçun kaderini belirleyen unsur açık ve yakın tehlikedir. Bu şart, bir açıklamanın sırf rahatsız edici, saldırgan veya toplumun bir kesimince kabul görmeyen içerikte olmasını yeterli görmez; açıklamanın, kamu düzenini bozacak somut bir tehlikeyi ortaya çıkarması gerekir. Tehlikenin “açık” olması, açıklama ile tehlike arasındaki bağın açıkça görülebilmesini; “yakın” olması ise tehlikenin uzak ve varsayımsal değil, gerçekleşmesi yakın bir ihtimal olmasını ifade eder.
| Ölçüt | Soru |
|---|---|
| Muhatap kitle | Açıklama kime ve kaç kişiye ulaştı; kitlenin niteliği neydi? |
| İçerik | Açıklama suçu yücelten ve tekrarlanmasını özendiren bir içerik taşıyor mu? |
| Zaman ve yer | Açıklama gergin bir ortamda, bir olayın hemen ardından mı yapıldı? |
| Etki | Açıklamanın ardından somut bir kamu düzeni olayı yaşandı mı ya da yaşanması yakın mıydı? |
| Yayılma | Açıklama geniş kitlelere yayıldı mı, etkileşim ne düzeydeydi? |
Bu ölçütler birlikte değerlendirilir ve iddianamede somut olgularla ortaya konulmalıdır. Açıklamanın sınırlı bir çevreye yapılması, ardından herhangi bir olay yaşanmaması ya da içeriğin geçmişteki bir olaya ilişkin bir değerlendirme niteliğinde kalması, tehlikenin açık ve yakın olmadığını gösteren olgulardır. Sadece “kamu düzenini bozmaya elverişli” olduğunun soyut olarak belirtilmesi, 2013 sonrası metnin aradığı somut tehlike şartını karşılamaz. Kanun koyucunun burada tercih ettiği ifade de bilinçlidir: kanunlara uymamaya tahrikte (m.217) ve halkı yanıltıcı bilgiyi yaymada (m.217/A) kamu barışını bozmaya “elverişlilik” yeterli görülürken, suçu ve suçluyu övmede tehlikenin fiilen “ortaya çıkması” aranmıştır. Bu fark, iki grup suç arasında ispat yükünün ağırlığını da belirler; övmede savcılığın, açıklamanın ardından ortaya çıkan somut tehlikeyi dosyadaki olgularla göstermesi gerekir.
Bir paylaşımınız veya sözünüz nedeniyle soruşturma mı başlatıldı?
Hukukçular Evi Ankara | Av. Fatma Öztürk
Benzer Suçlardan Farkı
| Suç | Fiil | Tehlike şartı | Ceza |
|---|---|---|---|
| Suç işlemeye tahrik (m.214/1) | Gelecekte suç işlenmesi için alenen tahrik | Aranmaz | 6 ay – 5 yıl |
| Suçu ve suçluyu övme (m.215) | İşlenmiş suçu veya suçluyu alenen övme | Kamu düzeni için açık ve yakın tehlike | 1 ay – 2 yıl |
| Halkı kin ve düşmanlığa tahrik (m.216/1) | Halkın bir kesimini diğeri aleyhine kin ve düşmanlığa tahrik | Kamu güvenliği için açık ve yakın tehlike | 1 – 3 yıl |
| Kanunlara uymamaya tahrik (m.217) | Halkı kanunlara uymamaya alenen tahrik | Kamu barışını bozmaya elverişlilik | 6 ay – 2 yıl veya adli para |
| Halkı yanıltıcı bilgiyi yayma (m.217/A) | Endişe, korku veya panik yaratmak saikiyle gerçeğe aykırı bilgi yayma | Kamu barışını bozmaya elverişlilik | 1 – 3 yıl |
| Terör örgütü propagandası (TMK m.7/2) | Örgütün cebir, şiddet veya tehdit içeren yöntemlerini meşru gösterme, övme veya teşvik | Suç tanımındaki yöntem unsuru | 1 – 5 yıl |
En sık karıştırılan ayrım, övme ile tahrik arasındaki farktır: övmenin konusu geçmişte işlenmiş bir suçtur, tahrikin konusu ise gelecekte işlenecek bir suçtur. Tahrik konusu suçlar işlenirse tahrik eden kişi bu suçlara azmettiren sıfatıyla cezalandırılır (m.214/3). Terör örgütü propagandasında ise övgünün konusu belirli bir suç değil, örgütün cebir, şiddet veya tehdit içeren yöntemleridir. Bu suçların ayrıntıları için terör örgütü propagandası, halkı kin ve düşmanlığa tahrik ve halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma rehberlerimize bakabilirsiniz.
Basın ve Yayın Yoluyla İşlenmesi ve Eleştiri Güvencesi (m.218)
“Yukarıdaki maddelerde tanımlanan suçların basın ve yayın yoluyla işlenmesi hâlinde, verilecek ceza yarı oranına kadar artırılır. Ancak, haber verme sınırlarını aşmayan ve eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamaları suç oluşturmaz.” (TCK m.218)
Bu hüküm iki yönlüdür. Bir yandan basın ve yayın yoluyla işlenen övme suçunda ceza yarısına kadar artırılır; öte yandan haber verme sınırlarını aşmayan ve eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamalarının suç oluşturmadığını açıkça hükme bağlar. Bir olayın haberleştirilmesi, bir failin açıklamalarının aktarılması veya bir yargılamanın eleştirilmesi, o olayın övülmesi anlamına gelmez. Aynı güvence 7188 sayılı Kanunla terör örgütü propagandası bakımından da getirilmiştir (TMK m.7/2). Sosyal medyada paylaşım yapan bireyler bakımından eleştiri hakkının sınırları için sosyal medyada paylaşım ve eleştiri hakkı yazımıza bakabilirsiniz.
İfade Özgürlüğü ile İlişkisi
Herkes düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir (Anayasa m.26). Bu hürriyet kamu düzeni ve suçların önlenmesi gibi amaçlarla sınırlanabilir; ancak sınırlama, demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun ve ölçülü olmalıdır. Açık ve yakın tehlike şartı, TCK m.215’i bu ölçülülük ilkesine uygun hâle getirmek için eklenmiştir: rahatsız edici veya sert bir düşüncenin açıklanması değil, bu açıklamanın kamu düzeni için somut bir tehlike yaratması cezalandırılır. İfade özgürlüğüne müdahale iddiasıyla olağan kanun yolları tüketildikten sonra Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir. Bu yol için AYM bireysel başvuru rehberimize bakabilirsiniz.
Sosyal Medyada Övme
Uygulamadaki dosyaların önemli bir kısmı sosyal medya paylaşımlarından doğar. Bu dosyalarda aleniyet genellikle hesabın herkese açık olup olmadığına göre değerlendirilir. Açık ve yakın tehlike bakımından ise hesabın takipçi sayısı, paylaşımın erişim ve etkileşim düzeyi, paylaşımın yapıldığı zaman ve bağlam ile paylaşımdan sonra somut bir olay yaşanıp yaşanmadığı belirleyicidir. Az sayıda kişiye ulaşan, yorum veya paylaşım almamış bir içeriğin kamu düzeni için açık ve yakın bir tehlike yarattığının kabulü güçtür. Paylaşımın ekran görüntüsünün delil değeri ve içeriğin gerçekten şüpheli tarafından paylaşıldığının ispatı da ayrıca tartışılabilir; bu konuda ekran görüntüsü delil olur mu yazımıza bakabilirsiniz.
İnternet içeriğine ilişkin olarak, yaşam hakkı ile kişilerin can ve mal güvenliğinin korunması, millî güvenlik ve kamu düzeninin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi veya genel sağlığın korunması sebeplerine dayanılarak hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde ilgili makamların talebiyle içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi kararı verilebilir (5651 s.K. m.8/A). Bu idari ve önleyici tedbir, ceza soruşturmasından ayrı işler ve içeriğin kaldırılması suçun işlenip işlenmediği sorusunu tek başına cevaplamaz.
Paylaşımınız nedeniyle ifadeye mi çağrıldınız?
Hukukçular Evi Ankara | 0554 648 37 15
İhbar ve Suç Duyurusu
Suç resen soruşturulduğundan, suça ilişkin ihbar herkes tarafından Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabilir (CMK m.158/1). İhbarda bulunan kişinin paylaşımın bağlantısını, tarihini ve ekran görüntüsünü sunması, içeriğin sonradan silinmesi ihtimaline karşı önemlidir. Ancak bu suçta belirli bir mağdur bulunmadığından, ihbarda bulunan kişi kural olarak suçtan zarar gören sıfatını taşımaz; bu nedenle kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz hakkı, suçtan doğrudan zarar görmüş olmayı gerektiren genel kurallara göre sınırlıdır. Bir açıklama belirli bir kişiyi hedef alıyor ve onun kişilik haklarını ihlal ediyorsa, o kişi bakımından hakaret gibi ayrı suçlar ve tazminat yolları ayrıca gündeme gelir; sosyal medyada hakaret için sosyal medyada hakaret rehberimize bakabilirsiniz.
Usul: Şikâyet, Uzlaştırma, Ön Ödeme ve Hüküm
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Şikâyet | Aranmaz; resen soruşturulur | TCK m.215 |
| Uzlaştırma | Kapsamda değildir | CMK m.253 |
| Ön ödeme | Uygulanmaz; hapis cezasının üst sınırı altı ayı aşar | TCK m.75/1 |
| Ceza aralığı | 1 ay – 2 yıl hapis | TCK m.49/1, m.215 |
| Basın ve yayın yoluyla | Ceza yarısına kadar artırılır | TCK m.218 |
| Seçenek yaptırım | Bir yıl veya daha az hapis çevrilebilir | TCK m.49/2, m.50 |
| Erteleme ve HAGB | İki yıl veya daha az hapiste şartları varsa | TCK m.51/1, CMK m.231/5 |
| Dava zamanaşımı | Sekiz yıl | TCK m.66/1-e |
Ceza aralığı nedeniyle mahkûmiyet hâlinde seçenek yaptırıma çevirme, erteleme ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması gibi kurumlar gündeme gelir. HAGB şartları için HAGB nedir rehberimize bakabilirsiniz.
Tutuklama Yasağı (CMK m.100/4)
Suçu ve suçluyu övme suçunda tutuklama bakımından önemli bir kural vardır: sadece adli para cezasını gerektiren suçlarda veya vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenenler hariç olmak üzere hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda tutuklama kararı verilemez (CMK m.100/4). TCK m.215’in üst sınırı iki yıl olduğundan, suçun temel hâli bakımından tutuklama yasağı uygulanır. Suçun basın ve yayın yoluyla işlenmesi hâlinde ise ceza yarısına kadar artırılabildiğinden üst sınır iki yılı aşar ve bu yasak uygulanmayabilir; bu nedenle tutuklama talebi karşısında önce suçun hangi hâliyle isnat edildiği ve basın ve yayın yoluyla işlenme koşullarının gerçekten bulunup bulunmadığı tartışılmalıdır. Tutuklama yasağının bulunduğu hâllerde adli kontrol tedbirleri uygulanabilir. Soruşturma sırasında gözaltına alınan şüpheli bakımından da suçun temel hâlinin tutuklamaya elverişli olmadığı, tutuklama talebine karşı ilk ve en güçlü itirazdır.
Tahliye Kutlamaları, Cenazeler ve Anma Törenleri
Uygulamada suçu ve suçluyu övme isnatları sık sık belirli olaylar etrafında ortaya çıkar: bir hükümlünün tahliyesi sırasında düzenlenen karşılamalar, hayatını kaybeden bir kişinin cenaze törenindeki konuşmalar veya bir olayın yıl dönümünde yapılan anmalar. Bu olaylarda belirleyici olan, açıklamaların kişinin işlediği suçu yüceltip yüceltmediği ve kamu düzeni için somut bir tehlike doğurup doğurmadığıdır. Bir yakının tahliyesine duyulan sevinç, bir kaybın ardından duyulan acı veya bir kişinin insani özelliklerinin anılması, suçun kendisi övülmedikçe bu madde kapsamında değildir. Buna karşılık kişinin işlediği ağır bir suçun örnek gösterilmesi ve tekrarlanmasının özendirilmesi, somut koşullarda açık ve yakın tehlike doğuruyorsa suç oluşabilir.
Hesap Sahipliği ve İspat
Sosyal medya kaynaklı dosyalarda içeriğin gerçekten şüpheli tarafından paylaşıldığı ispatlanmalıdır. Hesabın şüpheliye ait olduğu, paylaşımın o hesaptan yapıldığı ve hesaba başka kişilerin erişiminin bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır. Sahte veya ele geçirilmiş hesaplardan yapılan paylaşımlar, hesap sahibine yüklenemez. Ekran görüntüsü tek başına paylaşımın içeriğini gösterebilir; ancak paylaşımın tarihi, erişim düzeyi ve hesap sahipliği ayrıca doğrulanmalıdır. Savunma açısından, iddianamede paylaşımın erişim ve etkileşim verilerinin yer almaması, açık ve yakın tehlikenin somut olarak ortaya konulmadığını gösteren önemli bir eksikliktir.
Yayın Sorumluları ve Basın Kuruluşları
Övme içerikli bir açıklamanın basın ve yayın yoluyla yayılması hâlinde, açıklamayı yapan kişinin cezası yarısına kadar artırılır (TCK m.218). Terör örgütü propagandasında ise kanun ayrıca, basın ve yayın organlarının suçun işlenmesine iştirak etmemiş olan yayın sorumluları hakkında da bin günden beş bin güne kadar adli para cezası öngörür (TMK m.7/2). Bir röportajın veya bir açıklamanın haber olarak yayımlanması ile övgünün benimsenerek yayılması arasındaki fark, yayın sorumluları bakımından belirleyicidir. Haber verme sınırlarını aşmayan ve eleştiri amacıyla yapılan yayınlar her iki hükümde de suç oluşturmaz.
İfade Verirken Dikkat Edilecekler
Bu tür soruşturmalarda şüphelinin beyanı çoğu zaman dosyanın en önemli delilidir; paylaşımın amacı, bağlamı ve kime yönelik olduğu ilk ifadede ortaya konur. Şüpheliye yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmama hakkı olduğu hatırlatılır (CMK m.147/1-e) ve beyanın özgür iradeye dayanması gerekir (m.148/1). İfadeden önce müdafi ile görüşülmesi, paylaşımın tam metninin ve bağlamının dosyaya sunulması ve açıklamanın geçmişteki bir olaya ilişkin bir değerlendirme, haber veya eleştiri niteliğinde olduğunun anlatılması önemlidir. Bu konuda emniyette ve savcılıkta ifade verme ve ifade verme ve susma hakkı rehberlerimize bakabilirsiniz.
Mahkûmiyetin Sonuçları: Hak Yoksunluğu ve Sicil
Suçu ve suçluyu övme kasten işlenen bir suç olduğundan, hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde TCK m.53’teki belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma sonuçları gündeme gelir: kişi, kasten işlediği suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak cezanın infazı tamamlanıncaya kadar kamu görevini üstlenmek gibi bazı haklardan yoksun kalır (m.53/1). Mahkûmiyet adli sicile kaydedilir ve kamu görevine giriş, bazı meslek ruhsatları veya yurt dışı başvuruları gibi alanlarda sonuç doğurabilir. Buna karşılık hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilirse hüküm açıklanmadığından bu sonuçlar doğmaz; karar yalnızca bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir. Bu nedenle HAGB talebi, özellikle kamu görevlisi veya kamu görevine başvuracak sanıklar bakımından önem taşır. HAGB için HAGB nedir rehberimize bakabilirsiniz.
Kovuşturma Aşamasında Savunma
Kamu davası açılmışsa savunma üç eksende kurulur. Birincisi nitelendirmedir: açıklamanın gerçekten işlenmiş bir suçu veya suçluyu övüp övmediği, yoksa haber, eleştiri veya kişisel bir duygunun ifadesi mi olduğu tartışılır. İkincisi tehlike unsurudur: iddianamede açık ve yakın tehlikenin somut olgularla gösterilip gösterilmediği, açıklamanın ulaştığı kitlenin ve sonrasında yaşanan gelişmelerin dosyada yer alıp almadığı denetlenir. Üçüncüsü ispattır: içeriğin sanığa ait olduğu, paylaşımın erişim düzeyi ve tarihi teknik verilerle doğrulanmış mı, sorgulanır. Bu üç eksenden birinde eksiklik bulunması beraat için yeterlidir. Mahkûmiyet ihtimaline karşı ise HAGB, erteleme veya seçenek yaptırıma çevirme talepleri ayrıca ileri sürülmelidir. Sanığın sabıkasız olması, paylaşımı kısa sürede kendiliğinden kaldırmış olması ve yargılama sürecindeki tutumu, bu taleplerin değerlendirilmesinde dikkate alınan somut olgulardır; bu olguların belgeleriyle dosyaya sunulması, takdirin denetlenebilir biçimde kullanılmasını sağlar.
| Senaryo | Olası değerlendirme |
|---|---|
| Az takipçili bir hesapta, tahliye edilen yakına “hoş geldin” paylaşımı | Suç yüceltilmediği ve tehlike doğmadığı için unsurlar oluşmaz |
| Binlerce kişinin izlediği bir yayında, ağır bir suçun failinin örnek gösterilip suçun tekrarlanmasının özendirilmesi | Övme ve açık ve yakın tehlike tartışılır; basın yoluyla artırım gündeme gelir |
| Bir mahkeme kararını eleştiren köşe yazısı | Eleştiri amacıyla yapılan açıklama; suç oluşmaz (m.218) |
| Bir olayın ardından “aynısını yapın” çağrısı | Övme değil, suç işlemeye tahrik (m.214) |
| Terör örgütünün şiddet eylemini meşru gösteren paylaşım | TMK m.7/2 kapsamında propaganda |
Savunmada Kontrol Listesi
| Soru | Neden önemli? |
|---|---|
| Övülen şey gerçekten işlenmiş bir suç mu? | İşlenmemiş bir suç veya suçla ilgisiz bir kişi konu olamaz |
| Açıklama övgü mü, haber mi, eleştiri mi? | Haber verme ve eleştiri suç oluşturmaz (m.218) |
| Aleniyet gerçekleşmiş mi? | Kapalı gruplar ve sınırlı erişimli hesaplar ayrıca değerlendirilir |
| Açık ve yakın tehlike somut olarak gösterilmiş mi? | Soyut elverişlilik yeterli değildir |
| Suç tarihi 30/4/2013 öncesi mi? | Lehe olan yeni metin uygulanır |
| İçerik şüpheliye ait mi? | Hesap sahipliği ve paylaşımın kimin tarafından yapıldığı ispatlanmalıdır |
Sık Yapılan Hatalar
Şüpheli tarafında en sık yapılan hata, ifade sırasında paylaşımın amacını ve bağlamını anlatmadan yalnızca paylaşımın silindiğini söylemektir; içeriğin silinmesi suçun oluşup oluşmadığını değiştirmez, ancak kısa süre yayında kalması tehlikenin değerlendirilmesinde dikkate alınabilir. İkinci hata, açıklamanın ifade özgürlüğü kapsamında olduğunu soyut olarak ileri sürmekle yetinmek ve açık ve yakın tehlikenin somut olarak gösterilmediğini dosya üzerinden ortaya koymamaktır. Üçüncü hata, suçun nitelendirmesini tartışmadan savunma yapmaktır: aynı açıklama övme, tahrik veya propaganda olarak nitelendirildiğinde ceza aralığı ve usul kuralları büyük ölçüde değişir. Son olarak paylaşımın tam metninin, tarihinin ve erişim verilerinin dosyaya sunulmaması, savunmanın en güçlü dayanaklarından birinin kullanılmaması anlamına gelir; bu veriler soruşturmanın başında, hesap ve paylaşım henüz erişilebilir durumdayken eksiksiz olarak toplanmalı ve tarihli biçimde, değiştirilmeden saklanmalıdır; bu, sonradan doğabilecek ispat tartışmalarını da önler.
Dilekçe Örneği: Sosyal Medya Paylaşımı Nedeniyle Savunma
Aşağıdaki örnek, bir cezaevinden tahliye edilen yakınını tebrik eden sosyal medya paylaşımı nedeniyle suçu ve suçluyu övme iddiasıyla ifadeye çağrılan bir şüpheli adına, soruşturma evresinde sunulmak üzere hazırlanmıştır. Bilgiler dosyaya göre düzenlenmelidir.
Dilekçede paylaşımın tam metninin ve görsel içeriğinin ekte sunulması, soruşturma makamının açıklamayı bağlamından koparılmış bir cümle üzerinden değerlendirmesini önler. Hesap istatistikleri, paylaşımın ulaştığı kitleyi somut olarak gösterdiğinden açık ve yakın tehlike tartışmasında belirleyici bir delildir. Suçun basın ve yayın yoluyla işlendiği iddia ediliyorsa, bu nitelendirmenin somut olarak neye dayandığı da ayrıca tartışılmalıdır; çünkü bu nitelendirme hem cezanın artırılmasını hem de tutuklama yasağının uygulanıp uygulanmayacağını doğrudan etkiler.
Sık Sorulan Sorular
Suçu ve suçluyu övme nedir?
İşlenmiş bir suçu veya işlediği suçtan dolayı bir kişiyi alenen övmektir; kamu düzeni için açık ve yakın tehlike doğması şarttır (TCK m.215).
Cezası nedir?
1 ay – 2 yıl hapis (TCK m.49/1, m.215).
Övmek her zaman suç mu?
Hayır. Övme nedeniyle kamu düzeni için açık ve yakın bir tehlikenin ortaya çıkması gerekir.
Açık ve yakın tehlike şartı ne zaman geldi?
6459 sayılı Kanunla; 30/4/2013’te yürürlüğe girdi.
2013 öncesi fiillere yeni metin uygulanır mı?
Evet. Değişiklik lehe olduğundan uygulanır (TCK m.7/2).
Sosyal medya paylaşımı suç olur mu?
Herkese açık paylaşım alenidir; ancak açık ve yakın tehlike somut olarak gösterilmelidir.
Basın yoluyla işlenirse ceza artar mı?
Evet, yarısına kadar (TCK m.218).
Haber yapmak suç mu?
Hayır. Haber verme sınırlarını aşmayan ve eleştiri amacıyla yapılan açıklamalar suç değildir (TCK m.218).
Övme ile tahrik arasındaki fark nedir?
Övme geçmişteki suça, tahrik gelecekte işlenecek suça yöneliktir; tahrikin cezası 6 ay – 5 yıldır (TCK m.214).
Terör örgütü propagandasından farkı nedir?
Propagandada örgütün cebir, şiddet veya tehdit içeren yöntemleri meşru gösterilir, övülür veya teşvik edilir; cezası 1 – 5 yıldır (TMK m.7/2).
Şikâyete bağlı mı?
Hayır. Resen soruşturulur.
Uzlaştırma var mı?
Hayır.
Ön ödeme var mı?
Hayır; üst sınır altı ayı aştığından (TCK m.75/1).
HAGB alınabilir mi?
Şartları varsa evet; ceza iki yılı aşmaz (CMK m.231/5).
Zamanaşımı ne kadar?
Sekiz yıl (TCK m.66/1-e).
Paylaşımımı silersem suç ortadan kalkar mı?
Hayır; ancak paylaşımın kısa süre yayında kalması tehlikenin değerlendirilmesinde dikkate alınabilir.
İnternet içeriğine erişim engellenebilir mi?
Kamu düzeni ve suçların önlenmesi gibi sebeplerle hâkim veya kanunda sayılan makamların talebiyle (5651 s.K. m.8/A).
İfade özgürlüğü ihlali için nereye başvurulur?
Olağan yollar tüketildikten sonra Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir.
Suçu ve suçluyu övmede tutuklama olur mu?
Temel hâlde hayır; üst sınır iki yılı aşmadığından tutuklama yasağı uygulanır (CMK m.100/4).
Mahkûmiyet memuriyete engel olur mu?
Kasıtlı suçtan hapis mahkûmiyeti TCK m.53 kapsamında hak yoksunluğu doğurur; HAGB hâlinde bu sonuç doğmaz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, ayrıntılı değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.
📚 İlgili Rehberler
- 📘 Ana Rehber: Ceza Hukuku Rehberi
- Terör Örgütü Propagandası (TMK 7/2)
- Halkı Kin ve Düşmanlığa Tahrik (TCK 216)
- Halkı Yanıltıcı Bilgiyi Alenen Yayma (TCK 217/A)
- Sosyal Medyada Paylaşım ve Eleştiri Hakkı
- Sosyal Medyada Hakaret
- Ekran Görüntüsü Delil Olur mu?
- Emniyette ve Savcılıkta İfade Verme
- İfade Verme ve Susma Hakkı
- AYM Bireysel Başvuru (Ceza)
- HAGB Nedir?
- Halk Arasında Korku ve Panik Yaratmak Amacıyla Tehdit (TCK 213)
Mevzuat kontrolü: Bu yazıdaki Anayasa, TCK, CMK, Terörle Mücadele Kanunu ve 5651 sayılı Kanun hükümleri 25 Eylül 2026 itibarıyla mevzuat.gov.tr’deki güncel metinler üzerinden kontrol edilmiştir.
İlgili Rehberler
- 📚 Ana Rehber: Ceza Hukuku Rehberi
- ▸ Bahis Soruşturmasında Zorunlu Müdafi 2026: Barodan Avukat Ne Zaman Atanır (CMK 150, 156), Tutuklama Talebinde Müdafi (101/3), Bahis Suçlarında Alt Sınır ve 7571 Sonrası Örgüt Cezası, Müdafisiz Kolluk İfadesi (148/4), Aynı Avukat ve Dilekçe Örneği
- ▸ Bahis Soruşturmasında Banka Kayıtları 2026: Savcılık Hesap Hareketlerimi İsteyebilir mi? CMK 161, 332 ve 128/A-7, Banka Sırrı (5411 m.73), MASAK Bildirimi (5549 m.4, 7), KVKK m.11 ve 28, Lehe Delil Talebi ve Dilekçe Örneği
- ▸ Sahte Fatura İhbarı ve Suç Duyurusu 2026: Vergi Dairesine ve GİB Kanallarına İhbar, Savcılığa Suç Duyurusu (CMK 158) ve VUK 367, İhbarın Pişmanlık ve İzaha Davete Etkisi (VUK 370, 371), Muhbirin Adının Bildirilmesi (VUK 142), İftira ve Suç Uydurma (TCK 267, 271), İhbar Edilen Şirketin Hakları ve Dilekçe Örnekleri
- ▸ Bahis İdari Para Cezasına İtiraz 2026: On Beş Gün İçinde Sulh Ceza Hâkimliği (5326 m.27), 7258 m.5/1-d, Yeniden Değerlemeyle 103-413 Bin TL, Fiil Yılı, Ödeme İndirimi ve Dilekçe Örneği
Bu konuda hukuki destek almak için


