Terör örgütü propagandası, ceza hukuku ile ifade özgürlüğünün en sık kesiştiği suçtur. Terörle Mücadele Kanununun 7. maddesinin ikinci fıkrası, 11/4/2013 tarihli ve 6459 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten bu yana her destekleyici ifadeyi değil, yalnızca terör örgütünün cebir, şiddet veya tehdit içeren yöntemlerini meşru gösterecek veya övecek ya da bu yöntemlere başvurmayı teşvik edecek şekildeki propagandayı cezalandırır; ceza bir yıldan beş yıla kadar hapistir ve basın ve yayın yoluyla işlenirse yarı oranında artırılır. 17/10/2019 tarihli ve 7188 sayılı Kanunla ise açık bir güvence eklenmiştir: haber verme sınırlarını aşmayan veya eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamaları suç oluşturmaz. Usul ve infaz tarafında da önemli kurallar vardır: TMK kapsamındaki suçlarda davaya ağır ceza mahkemesi bakar, eskiden var olan HAGB ve erteleme yasağı kaldırılmıştır, koşullu salıverilme oranı ise dörtte üçtür. Bu yazıda suçun sınırlarını, benzer suçlardan farkını, usul ve infaz kurallarını ve bir savunma dilekçesini kanun metinleri üzerinden anlatıyoruz.
Somut bir dosyanızla ilgili görüşmek ister misiniz?
⚡ Net Cevap: Terör örgütü propagandası (TMK m.7/2): örgütün cebir, şiddet veya tehdit içeren yöntemlerini meşru gösterme, övme veya bunlara başvurmayı teşvik etme; ceza 1 – 5 yıl hapis, basın ve yayın yoluyla işlenirse yarı oranında artırılır. Haber ve eleştiri amaçlı açıklamalar suç değildir. Görevli mahkeme ağır cezadır (5235 s.K. m.12). TMK m.13’teki HAGB ve erteleme yasağı 2012’de kaldırıldığından şartları varsa HAGB ve erteleme mümkündür; koşullu salıverilme oranı dörtte üçtür (TMK m.17). Destek için 0554 648 37 15 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz.
Kanun Metni
“Terör örgütünün; cebir, şiddet veya tehdit içeren yöntemlerini meşru gösterecek veya övecek ya da bu yöntemlere başvurmayı teşvik edecek şekilde propagandasını yapan kişi, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bu suçun basın ve yayın yolu ile işlenmesi hâlinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır. Ayrıca, basın ve yayın organlarının suçun işlenmesine iştirak etmemiş olan yayın sorumluları hakkında da bin günden beş bin güne kadar adli para cezasına hükmolunur. Haber verme sınırlarını aşmayan veya eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamaları suç oluşturmaz.” (TMK m.7/2)
Fıkra 6459 sayılı Kanunla 2013 yılında değiştirilmiş; son cümle ise 7188 sayılı Kanunla 2019 yılında eklenmiştir. 2013 öncesi düzenlemede propaganda için şiddet yöntemlerinin meşru gösterilmesi, övülmesi veya teşvik edilmesi şartı aranmıyordu; bu nedenle o döneme ait uygulamalar bugünkü dosyalar bakımından doğrudan geçerli değildir. Suç tarihinin hangi düzenleme dönemine denk geldiği savunmada mutlaka tespit edilmeli ve lehe kanun ilkesi gözetilmelidir (TCK m.7/2).
En Önemli Sınır: Cebir, Şiddet veya Tehdit Yöntemi
| Unsur | İçerik | Uygulamadaki anlamı |
|---|---|---|
| Örgüt | Hukuken terör örgütü olarak nitelendirilen bir yapı | Örgütün varlığı ve niteliği dosyada gösterilmelidir |
| Konu | Örgütün cebir, şiddet veya tehdit içeren yöntemleri | Örgütün adının veya görüşlerinin anılması tek başına yetmez |
| Fiil | Bu yöntemleri meşru gösterme, övme veya bunlara başvurmayı teşvik etme | İfadenin şiddeti meşrulaştırıcı nitelik taşıması gerekir |
| Araç | Söz, yazı, görsel, slogan, pankart, internet | Serbest hareketli suçtur |
| Güvence | Haber verme ve eleştiri amacıyla yapılan açıklamalar | Suç oluşturmaz |
Maddenin merkezindeki ölçüt, ifadenin örgütün şiddet yöntemlerini meşrulaştırıcı, övücü veya teşvik edici nitelikte olup olmadığıdır. Bir örgütün adının anılması, açıklamalarının haber olarak aktarılması, siyasi bir sorunun çözümüne ilişkin görüş bildirilmesi veya devlet politikalarının eleştirilmesi, bu nitelik yoksa suç oluşturmaz. İfade özgürlüğü, sert, rahatsız edici veya çoğunluğun görüşüne aykırı düşünceleri de korur. Bu nedenle değerlendirme, ifadenin tek bir kelimesinden değil, bütününden, kullanıldığı bağlamdan, muhatap kitleden ve şiddete yol açma potansiyelinden hareketle yapılmalıdır.
Bir paylaşım veya konuşma nedeniyle propaganda soruşturması mı başlatıldı?
Hukukçular Evi Ankara | Av. Fatma Öztürk
Kanunda Sayılan Ek Fiiller
| Fiil | Ceza | Şart |
|---|---|---|
| Örgüte ait amblem, resim veya işaretleri asmak ya da taşımak | TMK m.7/2’ye göre | Örgütün üyesi veya destekçisi olduğunu belli edecek şekilde; toplantı dışında da |
| Slogan atmak | TMK m.7/2’ye göre | Aynı şart |
| Ses cihazlarıyla yayın yapmak | TMK m.7/2’ye göre | Aynı şart |
| Örgüt amblemli üniforma giymek | TMK m.7/2’ye göre | Aynı şart |
| Propagandaya dönüşen toplantıda kimliği gizlemek için yüzü kapatmak | 3 – 5 yıl hapis | TMK m.7/3 |
| Örgütün şiddet yöntemlerini öven bildiri veya açıklamaları basmak veya yayınlamak | 1 – 3 yıl hapis | TMK m.6/2 |
Ek fiillerde de temel ölçüt, davranışın örgütün üyesi veya destekçisi olunduğunu belli edecek nitelikte olmasıdır. Bir amblemin veya görselin haber, akademik çalışma veya eleştiri bağlamında kullanılması bu kapsamda değildir. Örgütün şiddet yöntemlerini öven bildiri veya açıklamaların basılması veya yayınlanması ise TMK m.6/2 kapsamında ayrı bir suçtur; bu hüküm özellikle yayın organları bakımından önem taşır.
Propaganda ile Örgüt Üyeliği Arasındaki Sınır
Propaganda soruşturmalarında sık karşılaşılan bir risk, dosyanın örgüt üyeliği veya örgüte yardım suçlamasına dönüştürülmesidir. Bu suçlar arasındaki ceza farkı çok büyük olduğundan nitelendirme dosyanın kaderini belirler. Propaganda, örgütün şiddet yöntemlerine ilişkin bir düşünce açıklamasıdır; örgüt üyeliği ise kişinin örgütün hiyerarşik yapısına dahil olmasını ve örgüt adına süreklilik, çeşitlilik ve yoğunluk gösteren faaliyetlerde bulunmasını gerektirir. Bir veya birkaç sosyal medya paylaşımı, başka delillerle desteklenmedikçe örgüt üyeliğini göstermez. Örgüte yardım ise örgütün amacına hizmet eden maddi veya manevi bir destek sunulmasıdır. Savunmada, isnat edilen fiillerin yalnızca düşünce açıklaması niteliğinde olduğu ve örgütsel bir bağı göstermediği somut olarak ortaya konulmalıdır. Örgüt suçları için örgüt adına suç işleme ve örgüt suçlarında etkin pişmanlık rehberlerimize bakabilirsiniz.
Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri
Toplantı ve gösterilerde atılan sloganlar, taşınan pankartlar ve kullanılan semboller propaganda soruşturmalarının sık konusudur. Kanun, toplantı ve gösteri yürüyüşü sırasında gerçekleşmese dahi, terör örgütünün üyesi veya destekçisi olduğunu belli edecek şekilde örgüte ait amblem, resim veya işaretlerin asılmasını ya da taşınmasını, slogan atılmasını, ses cihazlarıyla yayın yapılmasını ve örgüt amblemli üniforma giyilmesini propaganda hükümlerine göre cezalandırır (TMK m.7/2-b). Propagandaya dönüştürülen toplantılarda kimliğini gizlemek amacıyla yüzünü kapatanlar ise üç yıldan beş yıla kadar hapisle cezalandırılır (m.7/3). Bu dosyalarda kişinin toplantıya katılmış olması tek başına yeterli değildir; atılan sloganların içeriği, kişinin bu sloganları bizzat atıp atmadığı ve eylemin örgüt destekçiliğini belli edecek nitelikte olup olmadığı kamera kayıtları ve tanıklarla ayrı ayrı gösterilmelidir.
Benzer Suçlardan Farkı
| Suç | Fiil | Ceza |
|---|---|---|
| Terör örgütü propagandası (TMK m.7/2) | Terör örgütünün şiddet yöntemlerini meşru gösterme, övme, teşvik | 1 – 5 yıl; basında yarı oranında artırım |
| Suç örgütü propagandası (TCK m.220/8) | Suç örgütünün şiddet yöntemlerini meşru gösterme, övme, teşvik | 1 – 3 yıl; basında yarı oranında artırım |
| Suçu ve suçluyu övme (TCK m.215) | İşlenmiş suçu veya suçluyu övme; açık ve yakın tehlike | 1 ay – 2 yıl |
| Halkı yanıltıcı bilgiyi yayma (TCK m.217/A) | Sırf panik yaratma saikiyle gerçeğe aykırı bilgi yayma | 1 – 3 yıl |
| Silahlı terör örgütü üyeliği (TCK m.314/2) | Örgütün hiyerarşik yapısına dahil olma | Çok daha ağır |
Propaganda ile örgüt üyeliği arasındaki ayrım dosyaların kaderini belirler: bir paylaşımın içeriği tek başına örgüt üyeliğini göstermez; üyelik için örgütün hiyerarşik yapısına dahil olma ve süreklilik, çeşitlilik ve yoğunluk gösteren faaliyetler aranır. Suçu ve suçluyu övme ise geçmişte işlenmiş belirli bir suçu konu alır ve açık ve yakın tehlike şartına bağlıdır. Bu suçlar için silahlı terör örgütü üyeliği, örgüte yardım, suçu ve suçluyu övme ve halkı yanıltıcı bilgiyi yayma rehberlerimize bakabilirsiniz.
İfade Özgürlüğü Denetimi
Herkes düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla açıklama ve yayma hakkına sahiptir (Anayasa m.26). Propaganda suçundan verilen bir mahkûmiyet, bu hakka yapılmış bir müdahaledir ve müdahalenin kanunla öngörülmüş olması, meşru bir amaca dayanması ve demokratik toplumda gerekli ve ölçülü olması gerekir. Ölçülülük değerlendirmesinde ifadenin kullanıldığı bağlam, muhatap kitle, yayılma imkânı, zamanlama ve şiddete yol açma potansiyeli birlikte dikkate alınır. Şiddete açık bir çağrı içermeyen, siyasi bir sorunun barışçıl çözümünü savunan veya devlet politikalarını eleştiren açıklamalar, sert bir dille yapılmış olsalar bile bu korumanın kapsamındadır. Aynı ölçütler Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin ifade özgürlüğünü düzenleyen 10. maddesi bakımından da uygulanır; ifadenin şiddete tahrik edip etmediği ve somut bir şiddet tehlikesi yaratıp yaratmadığı, müdahalenin ölçülülüğünün temel göstergesidir.
Mahkûmiyetin ifade özgürlüğünü ihlal ettiği iddiası, olağan kanun yolları tüketildikten sonra Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yoluyla ileri sürülebilir. Bu yol için AYM bireysel başvuru rehberimize bakabilirsiniz.
İfade özgürlüğü eksenli savunmanızı birlikte kuralım
Hukukçular Evi Ankara | 0554 648 37 15
Usul: Görevli Mahkeme, Tutuklama ve Zamanaşımı
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Görevli mahkeme | Ağır ceza mahkemesi; cezanın miktarına bakılmaz | 5235 s.K. m.12 |
| Şikâyet | Aranmaz; resen soruşturulur | TMK m.7/2 |
| Uzlaştırma ve ön ödeme | Uygulanmaz | CMK m.253; TCK m.75 |
| Tutuklama | Üst sınır iki yılı aştığından yasak uygulanmaz; somut tutuklama nedeni gerekir | CMK m.100 |
| Dava zamanaşımı (temel hâl) | Sekiz yıl | TCK m.66/1-e |
| Dava zamanaşımı (basın yoluyla) | Artırımlı üst sınır beş yılı aştığından on beş yıl | TCK m.66/1-d, m.66/3 |
Görevli mahkemenin ağır ceza olması, suçun cezası beş yıla kadar olsa da TMK kapsamındaki bütün suçların ağır ceza mahkemesinde görülmesinden kaynaklanır (5235 s.K. m.12). Eskiden terör suçlarına bakan özel yetkili mahkemeler kaldırılmıştır; bugün davalar genel ağır ceza mahkemelerinde görülür. Zamanaşımının belirlenmesinde dosyadaki mevcut deliller itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâlleri de dikkate alındığından (TCK m.66/3), basın ve yayın yoluyla işlendiği iddia edilen dosyalarda süre on beş yıla çıkar.
HAGB, Erteleme ve Seçenek Yaptırım
Uygulamada sık karşılaşılan bir yanılgı, terör suçlarında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının, cezanın ertelenmesinin ve seçenek yaptırıma çevrilmesinin mümkün olmadığıdır. Bu yasaklar eskiden TMK m.13’te düzenleniyordu; ancak bu madde 2/7/2012 tarihli ve 6352 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır. Bugün CMK m.231/14, HAGB’yi yalnızca işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasa’nın 17. maddesi kapsamında kötü muamele kabul edilebilecek suçlarda yasaklar. Bu nedenle propaganda suçunda, hükmolunan ceza iki yıl veya daha az ise ve diğer şartlar gerçekleşiyorsa HAGB (CMK m.231/5) ve erteleme (TCK m.51) mümkündür; bir yıl veya daha az hapis cezası seçenek yaptırıma çevrilebilir. HAGB şartları için HAGB nedir rehberimize bakabilirsiniz.
İnfaz: Dörtte Üç Oranı ve Denetimli Serbestlik
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Koşullu salıverilme (yetişkin) | Süreli hapis cezalarında dörtte üç | TMK m.17 |
| Koşullu salıverilme (çocuk) | Üçte iki | 5275 s.K. m.107 |
| Denetimli serbestlik ve açık kurum kolaylıkları | Genel ve geçici kolaylıklardan hariç tutulmuştur | 5275 s.K. ilgili hükümler |
| Avukat görüşmeleri | Güvenlik gerekçesiyle kısıtlamaya tabi tutulabilir | 5275 s.K. m.59 |
TMK kapsamına giren suçlardan mahkûm olanlar hakkında, 14/4/2020 tarihli ve 7242 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle süreli hapis cezaları bakımından koşullu salıverilme oranı dörtte üç olarak uygulanır (TMK m.17). Bu oran, genel suçlarda uygulanan yarı oranından belirgin biçimde ağırdır. İnfaz hesabı için infaz süresi hesaplama aracımıza, koşullu salıverilme oranları için koşullu salıverilme rehberimize bakabilirsiniz.
Kanun Yolu: İstinafın Önemi
Propaganda suçunun cezası beş yıla kadar hapis olduğundan kanun yolu bakımından önemli bir sınır vardır: ilk derece mahkemelerinden verilen beş yıl veya daha az hapis cezalarına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine dair bölge adliye mahkemesi kararları temyiz edilemez (CMK m.286/2-a). Bu nedenle temel hâlde verilen mahkûmiyetlerde istinaf incelemesi çoğu zaman son olağan kanun yoludur. İstinaf dilekçesinde ifade özgürlüğü, cebir, şiddet veya tehdit şartının yokluğu, haber ve eleştiri güvencesi ve ölçülülük argümanlarının eksiksiz ileri sürülmesi gerekir; çünkü bu argümanlar daha sonra Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda da temel oluşturur ve iç hukuk yollarında ileri sürülmemiş iddiaların bireysel başvuruda incelenmesi güçleşir.
Basın ve Yayın Kuruluşları
Basın ve yayın kuruluşları bakımından iki ayrı sorumluluk alanı vardır. Birincisi, propaganda suçunun basın ve yayın yoluyla işlenmesidir: bu durumda cezası yarı oranında artırılan fail, yayındaki açıklamayı yapan kişidir; ayrıca suçun işlenmesine iştirak etmemiş olan yayın sorumluları hakkında bin günden beş bin güne kadar adli para cezası öngörülmüştür (TMK m.7/2). İkincisi, terör örgütlerinin şiddet yöntemlerini meşru gösteren, öven veya teşvik eden bildiri veya açıklamalarını basanlar veya yayınlayanlar bir yıldan üç yıla kadar hapisle cezalandırılır (TMK m.6/2). Gazetecilik faaliyeti kapsamında bir açıklamanın haber olarak aktarılması ile bu açıklamanın benimsenerek yayılması arasındaki fark, her iki sorumluluk bakımından da belirleyicidir. Haber verme sınırlarını aşmayan açıklamalar suç oluşturmaz.
Akademik, Sanatsal ve Tarihsel Çalışmalar
Terör olgusunu inceleyen akademik çalışmalar, belgeseller, romanlar veya tarihsel incelemeler, doğası gereği örgütlerin açıklamalarına, sembollerine ve eylemlerine yer verir. Bu tür çalışmalarda amaç şiddeti meşrulaştırmak değil, bir olguyu anlamak ve anlatmaktır. Bu nedenle bir eserin içeriği değerlendirilirken eserin bütünü, amacı, sunuş biçimi ve hitap ettiği kitle dikkate alınmalıdır. Bir akademik makalede bir örgütün açıklamasına atıf yapılması veya bir romanda bir örgüt üyesinin iç dünyasının anlatılması, eserin bütününde şiddet yöntemlerinin övülmesi veya teşvik edilmesi amacı bulunmadıkça propaganda sayılamaz. Bu tür dosyalarda eserin yayımlandığı mecra, hakem süreci, yazarın akademik veya sanatsal geçmişi ve eserin kamuoyundaki karşılığı, amacın ortaya konulmasında önemli verilerdir. Eserin bütünü yerine içinden seçilmiş birkaç cümleye dayanan suçlamalar, ifadenin bağlamıyla birlikte değerlendirilmesi ilkesine aykırıdır.
Sosyal Medya Paylaşımları
Günümüzde propaganda soruşturmalarının önemli bir kısmı sosyal medya paylaşımlarından doğar. Bu dosyalarda paylaşımın içeriği kadar bağlamı da önemlidir: bir haberin aktarılması, bir açıklamanın eleştirilmek üzere paylaşılması veya bir görselin tarihsel ya da akademik bir bağlamda kullanılması, şiddeti meşrulaştırma niteliği taşımaz. Paylaşımın tarihi, erişim düzeyi, hesabın kime ait olduğu ve paylaşımın tek başına mı yoksa bir örüntünün parçası olarak mı değerlendirildiği ayrıca tartışılmalıdır. Yıllar önce yapılmış bir paylaşımın bugünkü bağlamda değerlendirilmesi de, paylaşım tarihindeki mevzuat ve koşullar gözetilerek yapılmalıdır. Ekran görüntüsünün delil değeri için ekran görüntüsü delil olur mu yazımıza bakabilirsiniz.
| Senaryo | Olası değerlendirme |
|---|---|
| Silahlı bir eylemi “kahramanlık” olarak nitelendiren ve tekrarlanmasını isteyen paylaşım | Şiddet yöntemini övme ve teşvik; unsurlar tartışılır |
| Çatışmalarda hayatını kaybedenler için üzüntü ve barış çağrısı | Şiddeti meşrulaştırma yok; suç oluşmaz |
| Devletin güvenlik politikalarını sert bir dille eleştiren yazı | Eleştiri güvencesi (TMK m.7/2 son cümle) |
| Bir örgüt açıklamasının haber olarak aktarılması | Haber verme güvencesi |
| Gösteride örgüt amblemli bayrak taşınması | Destekçiliği belli edecek şekildeyse TMK m.7/2-b |
| Akademik bir makalede örgüt açıklamasına atıf | Eserin bütününde şiddeti övme amacı yoksa suç oluşmaz |
Mahkûmiyetin Sonuçları
Propaganda suçundan hapis cezasına mahkûmiyet, kasten işlenen bir suçtan mahkûmiyet olduğundan TCK m.53 kapsamında kamu görevini üstlenme gibi belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma sonucunu doğurur ve adli sicile kaydedilir. Terörle ilişkili bir suçtan verilen mahkûmiyet, kamu görevine giriş, güvenlik soruşturması gerektiren işler ve bazı meslek ruhsatları bakımından ayrıca ağır sonuçlar doğurabilir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararında ise hüküm açıklanmadığından bu sonuçlar doğmaz ve karar yalnızca bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir. Bu nedenle mahkûmiyet ihtimali bulunan dosyalarda HAGB talebi, şartlarıyla birlikte ve belgelere dayanarak özenle hazırlanmalıdır. Sanığın sabıkasız olması, paylaşımını kendiliğinden kaldırmış olması, yargılama sürecindeki tutumu ve şiddeti reddeden genel yaklaşımı, HAGB ve erteleme değerlendirmesinde dikkate alınan somut olgulardır; bu olguların dosyaya belgeleriyle sunulması, mahkemenin takdirini denetlenebilir kılar.
Çocuk Failler
Sosyal medya kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte propaganda soruşturmalarında çocuk faillerle de sık karşılaşılmaktadır. Çocukların paylaşımları değerlendirilirken yaşları, paylaşımın anlamını kavrayıp kavrayamadıkları ve paylaşımın bir akıma katılma veya merak gibi nedenlerle yapılıp yapılmadığı dikkate alınmalıdır. Çocuklar bakımından ceza sorumluluğuna ilişkin genel hükümler ve çocuklara özgü usul kuralları uygulanır; TMK kapsamındaki suçlardan mahkûm olan çocuklar hakkında koşullu salıverilme oranı üçte iki olarak uygulanır (5275 s.K. m.107). Ailelerin bu tür soruşturmalarda çocukla birlikte hareket etmesi ve ifade sürecinde çocuğun bir avukatla temsil edilmesi büyük önem taşır; çocuğun paylaşımı hangi ortamda, kimin etkisiyle ve hangi amaçla yaptığı açıkça ve mümkün olduğunca belgeleriyle ortaya konulmalıdır.
Delil Sorunları: Tercüme, Semboller ve Bağlam
Propaganda dosyalarında deliller çoğunlukla metin, görsel ve ses kayıtlarından oluşur ve bunların doğru okunması ayrı bir uzmanlık gerektirebilir. Yabancı dilde veya yerel bir lehçede yapılan paylaşımlarda, tercümenin doğruluğu ve ifadenin kültürel bağlamı kritik önem taşır; tek bir kelimenin farklı çevirisi, ifadenin anlamını tamamen değiştirebilir. Bu nedenle tercümenin yeminli bir tercüman tarafından yapılması ve gerektiğinde bilirkişi incelemesi istenmesi gerekir. Semboller, renkler veya şarkılar bakımından da aynı özen gösterilmelidir: bir sembolün veya şarkının birden fazla anlamı ya da örgütle ilgisi olmayan bir kültürel kullanımı olabilir. Bir görselin veya şarkının örgütle ilişkilendirilebilmesi için bu ilişkinin somut olarak gösterilmesi ve paylaşımın bütün bağlamının değerlendirilmesi gerekir.
Savunmada Kontrol Listesi
| Soru | Neden önemli? |
|---|---|
| İfade örgütün şiddet yöntemlerini meşrulaştırıyor, övüyor veya teşvik ediyor mu? | 2013 sonrası metnin temel şartı |
| Açıklama haber veya eleştiri amacı taşıyor mu? | TMK m.7/2 son cümlesi güvencesi |
| Suç tarihi hangi düzenleme dönemine denk geliyor? | Lehe kanun uygulaması |
| İfade bütünü ve bağlamıyla değerlendirildi mi? | Tek kelimeden sonuç çıkarılamaz |
| Paylaşım kime ait, erişim düzeyi ne? | Aleniyet ve yayılma |
| Basın ve yayın yoluyla işlenme iddiası doğru mu? | Artırım ve zamanaşımı etkisi |
| Mahkûmiyet hâlinde HAGB ve erteleme talep edildi mi? | TMK m.13 yasağı kaldırılmıştır |
Soruşturma Süreci ve İfade
Propaganda soruşturmaları çoğunlukla bir ihbar, kolluk tarafından yürütülen sosyal medya taraması veya bir toplantıya ilişkin tutanaklarla başlar. Şüpheliye yüklenen suç anlatılır ve açıklamada bulunmama hakkı hatırlatılır (CMK m.147/1-e). İfadede, paylaşımın veya konuşmanın tam metni, yapıldığı bağlam, amacı ve kimlere yönelik olduğu açıklanmalıdır. Paylaşımın haber veya eleştiri amacı taşıdığı, şiddete değil barışçıl çözüme çağrı yaptığı veya bir olaya ilişkin bir değerlendirme olduğu belgeleriyle ortaya konulmalıdır. Bu soruşturmalarda ifade öncesinde müdafi ile görüşmek, özellikle nitelendirmenin örgüt üyeliğine kaydırılması riskine karşı büyük önem taşır. İfadede sorulan her soruya kısa, açık ve belgelerle desteklenebilir cevaplar verilmesi; paylaşımın kendisine ait olup olmadığı, hangi amaçla yapıldığı ve kimlerle paylaşıldığı konularında tutarlı bir anlatım ortaya konulması, sonraki aşamalarda çelişki iddialarının önüne geçer. Şüphelinin telefonuna veya bilgisayarına elkonulması hâlinde ise dijital verilere ilişkin güvenceler ve yedek kopya hakkı ayrıca takip edilmelidir.
Sık Yapılan Hatalar
En sık yapılan hata, suçlamanın hangi hükme dayandığını ve 2013 sonrası metnin aradığı şiddet yöntemi şartını tartışmadan, yalnızca paylaşımın silindiğini veya kötü niyet bulunmadığını söylemekle yetinmektir. İkinci hata, haber verme ve eleştiri güvencesinin açıkça ileri sürülmemesidir. Üçüncü hata, HAGB ve ertelemenin terör suçlarında mümkün olmadığı varsayımıyla bu taleplerin hiç dile getirilmemesidir; oysa bu yasak 2012 yılında kaldırılmıştır. Son olarak, temel hâldeki mahkûmiyetlerde istinafın çoğu zaman son olağan kanun yolu olduğu gözden kaçırılarak istinaf dilekçesinin yüzeysel hazırlanması, sonraki bireysel başvuru imkânını da zayıflatır. Yabancı dildeki paylaşımlarda tercümenin denetlenmemesi ve sembollerin anlamına ilişkin bilirkişi incelemesi istenmemesi de sık görülen ve telafisi güç eksikliklerdendir.
Dilekçe Örneği: Sosyal Medya Paylaşımı Nedeniyle Savunma
Aşağıdaki örnek, bir silahlı çatışmanın ardından barışçıl çözüm çağrısı yapan ve devlet politikalarını eleştiren bir paylaşım nedeniyle terör örgütü propagandası isnadıyla ifadeye çağrılan bir şüpheli adına, soruşturma evresinde sunulmak üzere hazırlanmıştır. Bilgiler dosyaya göre düzenlenmelidir.
Dilekçeye paylaşımın tam metninin eklenmesi, soruşturma makamının tek bir cümleyi bağlamından koparak değerlendirmesini önler. Paylaşımın yapıldığı gün yaşanan olaylara ilişkin haber bağlantıları ise paylaşımın bir olaya tepki olarak yapılan bir değerlendirme olduğunu gösterir. Şüphelinin geçmiş paylaşımlarında şiddeti reddeden ifadeler varsa bunların da dosyaya sunulması, genel tutumunun ortaya konulması bakımından yararlı olabilir. Soruşturma örgüt üyeliği şüphesiyle genişletilmeye çalışılırsa, isnadın yalnızca düşünce açıklamasına dayandığı ve örgütsel bir bağ gösterilmediği ayrı bir başlık altında vurgulanmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Terör örgütü propagandası nedir?
Terör örgütünün cebir, şiddet veya tehdit içeren yöntemlerini meşru gösterme, övme veya bunlara başvurmayı teşvik etmedir (TMK m.7/2).
Cezası nedir?
1 – 5 yıl hapis; basın ve yayın yoluyla işlenirse yarı oranında artırılır.
Örgütün adını anmak suç mu?
Tek başına değil; şiddet yöntemlerinin meşru gösterilmesi, övülmesi veya teşvik edilmesi gerekir.
Haber yapmak propaganda sayılır mı?
Hayır. Haber verme sınırlarını aşmayan açıklamalar suç değildir.
Eleştiri suç mu?
Hayır. Eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamaları suç oluşturmaz.
Hangi mahkeme bakar?
Ağır ceza mahkemesi (5235 s.K. m.12).
Propaganda suçunda HAGB olur mu?
Evet, şartları varsa. TMK m.13’teki yasak 2012’de kaldırıldı; CMK m.231/14 bu suçu yasak kapsamına almaz.
Ceza ertelenebilir mi?
İki yıl veya daha az hapis cezasında şartları varsa evet.
Koşullu salıverilme oranı nedir?
Süreli hapis cezalarında dörtte üç (TMK m.17); çocuklarda üçte iki.
Zamanaşımı ne kadar?
Temel hâlde sekiz yıl; basın yoluyla işlenmesinde on beş yıl (TCK m.66).
Suç örgütü propagandasından farkı nedir?
TCK m.220/8 suç örgütüne ilişkindir; cezası 1 – 3 yıldır.
Amblem taşımak suç mu?
Örgütün üyesi veya destekçisi olduğunu belli edecek şekildeyse TMK m.7/2 kapsamında cezalandırılır.
Gösteride yüz kapatmak suç mu?
Propagandaya dönüşen toplantıda kimliği gizlemek amacıyla yüz kapatmak 3 – 5 yıl hapis gerektirir (TMK m.7/3).
Bildiri yayınlamak ayrı suç mu?
Örgütün şiddet yöntemlerini öven bildiri veya açıklamaları basmak veya yayınlamak 1 – 3 yıl hapis gerektirir (TMK m.6/2).
Yayın sorumlusu da cezalandırılır mı?
Suça iştirak etmemiş yayın sorumlularına 1.000 – 5.000 gün adli para cezası verilir.
Tutuklama olur mu?
Üst sınır iki yılı aştığından yasak yoktur; somut tutuklama nedeni gerekir.
2013 öncesi paylaşımlar nasıl değerlendirilir?
Lehe kanun ilkesi gereği bugünkü daraltılmış metin uygulanır (TCK m.7/2).
İfade özgürlüğü ihlali için nereye başvurulur?
Olağan yollar tüketildikten sonra Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir.
İstinaf reddedilirse temyiz edilebilir mi?
Beş yıl veya daha az hapis cezasına karşı istinafın esastan reddi temyiz edilemez (CMK m.286/2-a).
Paylaşım nedeniyle örgüt üyeliğiyle suçlanabilir miyim?
Tek başına paylaşımlar üyeliği göstermez; hiyerarşik bağ ve süreklilik, çeşitlilik, yoğunluk gösteren faaliyetler aranır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, ayrıntılı değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.
📚 İlgili Rehberler
- 📘 Ana Rehber: Ceza Hukuku Rehberi
- Silahlı Terör Örgütü Üyeliği (TCK 314)
- Örgüte Bilerek ve İsteyerek Yardım (TCK 220/7)
- Örgüt Adına Suç İşleme (TCK 220/6)
- Örgüt Suçlarında Etkin Pişmanlık (TCK 221)
- Suçu ve Suçluyu Övme (TCK 215)
- Halkı Yanıltıcı Bilgiyi Yayma (TCK 217/A)
- Koşullu Salıverilme Oranları
- İnfaz Süresi Hesaplama
- HAGB Nedir?
- AYM Bireysel Başvuru (Ceza)
Mevzuat kontrolü: Bu yazıdaki Anayasa, Terörle Mücadele Kanunu, TCK, CMK, 5235 ve 5275 sayılı Kanunlar hükümleri 25 Eylül 2026 itibarıyla mevzuat.gov.tr’deki güncel metinler üzerinden kontrol edilmiştir.
İlgili Rehberler
- 📚 Ana Rehber: Ceza Hukuku Rehberi
- ▸ Sahte Fatura Vergi ve Ceza Borcu Taksitlendirilir mi? 2026: 6183 m.48 Tecil (72 Ay, 10 Milyon TL’ye Kadar Teminatsız, Yıllık %39 Tecil Faizi), m.48/A’da VUK 359 Mahkûmiyeti Engeli, Dava Sırasında Ödeme ve Gecikme Faizi (VUK 112/3), Ceza Davasında Ödeme İndirimi ve Dilekçe Örnekleri
- ▸ Defter ve Belgeleri İncelemeye İbraz Etmemek 2026: KDV İndiriminin Reddi, Üç Kat Vergi Ziyaı Cezası, Özel Usulsüzlük Cezası ve VUK 336 İçtihat Değişikliği, Gizleme Suçu (VUK 359/a-2), Davada İbraz (Danıştay İBK 2019/1), On Beş Günlük Süre, Mücbir Sebep ve Dilekçe Örnekleri
- ▸ Sahte Faturaya İştirak İddiası 2026: Kimler İştirakçi Sayılır, Bir Kat Vergi Ziyaı Cezası (VUK 344/2), Müteselsil Sorumluluktan Farkı, Uzlaşma Yasağı ve Kanun Yolundan Vazgeçme, Ceza Davasında TCK 37-40 ve VUK 360 Menfaat İndirimi, Danıştay Kararları ve Dilekçe Örnekleri
- ▸ Bahis Sitesinde Çalışmak Suç mu? 2026: Canlı Destek, Çağrı Merkezi, Sosyal Medya ve Finans Personelinin Ceza Sorumluluğu — Görevlere Göre İsnat (7258 m.5/1-a, b, c, ç; TCK 37-39), Kast ve İş İlanıyla Aldatılma (TCK 21, 30), Örgüt İsnadı (TCK 220, 221), Uzaktan ve Yurt Dışından Çalışma (TCK 8, 11), Maaşın Müsaderesi (TCK 55), Sözleşmenin Geçersizliği (TBK 27, 394/3) ve Savunma Dilekçesi
Bu konuda hukuki destek almak için


