Çalışırken Geçirdiğim Kalp Krizi İş Kazası Sayılır mı?

İlke karar: dış etken şartı aranmaz

Bu konu uzun süre tartışmalıydı; ilk derece mahkemeleri “dış etki yok” gerekçesiyle kalp krizini iş kazası saymama eğilimindeydi. Tartışmayı bir Hukuk Genel Kurulu kararı bitirmiştir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun E. 2004/21-529, K. 2004/527 sayılı kararı ile işyerinde meydana gelen kalp krizi iş kazası sayılmış ve iki gerekçe ortaya konmuştur:

• Bir olayın iş kazası sayılabilmesi için Kanunda bulunmayan “harici etki ile meydana gelme” gibi bir şartın aranması geçerli kabul edilemez,
• Kalp krizi ile yapılan iş ya da işyeri koşulları arasında uygun illiyet bağının varlığını tespit etmek birçok olayda son derece zor, hatta imkânsızdır.

Dayanak 5510 sayılı Kanun m.13/1-(a)‘dır: sigortalının işyerinde bulunduğu sırada meydana gelen ve onu bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olay iş kazasıdır. Yargıtay bu bendi geniş yorumlar; “işyerinde gerçekleşme” unsuru çoğu dosyada tek başına yeterli görülür.

Kişisel riskler nitelemeyi değiştirmez. İşçinin önceden kalp hastası olması, sigara içmesi ya da genetik yatkınlığı bulunması, olayın iş kazası sayılmasını ortadan kaldırmaz; bu hususlar çoğunlukla kusur oranı ve tazminat miktarı bakımından dikkate alınır.

İşyeri dışında da mümkündür. İşverenin organizasyonu altında düzenlenen ve iş ilişkisiyle bağlantılı bir şirket yemeği sırasında geçirilen kalp krizinin de m.13 kapsamında iş kazası sayılabileceği kabul edilmektedir.

Kritik ayrım: iş kazası sayılmak tazminat demek değildir

Bu, sayfaların çoğunda atlanan ve beklentiyi yanlış kuran noktadır.

Yargıtay’ın sabit içtihadı iki meseleyi ayırır:

• Olayın iş kazası sayılması — geniş kapsamlıdır; işverenin kusuru olmasa dahi, kalp krizi işyerinde veya işin yürütümü sırasında meydana gelmişse iş kazasıdır. Kusur, tazminat sorumluluğunu etkiler ancak kazanın niteliğini değiştirmez.
• İşverenin tazminat sorumluluğu — kusura dayalı bir sorumluluktur ve otomatik doğmaz.

Somut sonucu şudur: tamamen öngörülemez ve önlenemez bir olaydan kaynaklanan kalp krizi iş kazası sayılabilir; ancak işverenin kusuru bulunmadığından tazminat sorumluluğu doğmayabilir. Bu hâlde bile SGK hakları ayakta kalır.

Tazminat davasında ispat yükü davacıdadır. Davanın kazanılabilmesi için, olayın SGK tarafından iş kazası kabul edilmesi yeterli değildir; davacının, kalp krizinin meydana gelmesinde işverenin kusurlu olduğunu ve bu kusur ile kalp krizi arasında uygun illiyet bağı bulunduğunu ispatlaması zorunludur. Uygulamada bu, davaların en çetin ve en teknik kısmıdır.

İlliyeti güçlendiren unsurlar Yargıtay kararlarında ayrıntılı biçimde incelenir: aşırı iş yükü, yoğun stres, vardiya sistemi, gece çalışması ve seyahatli görev. Dilekçede bu unsurların somut verilerle ortaya konması gerekir.

Güncel içtihat: iki yönlü denge

Yakın tarihli bir kararda değerlendirme ölçütleri ayrıntılı biçimde belirlenmiştir.

30.04.2024 tarihli, E. 2023/3946, K. 2024/4687 sayılı kararda; işçinin sağlık geçmişi, kalp krizini tetikleyebilecek rahatsızlıkları, çalışma süreleri, olay günündeki efor ve stres düzeyi, işyeri şartları, yaşam biçimi ve bünyesel faktörlerin bir bütün olarak değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Bilirkişi kurulunun bileşimi de tayin edilmiştir: kardiyoloji alanında uzman hekim ile iş güvenliği uzmanlarının yer aldığı bir kuruldan, somut verilere dayalı ve tarafların iddialarını karşılayan rapor alınması gerekir. Tek bir uzmandan alınan yüzeysel rapor bu ölçütü karşılamaz.

Kararın gösterdiği denge çift yönlüdür:

• İşverenin sorumluluğu otomatik değildir;
• Ancak “önceden mevcut hastalık” veya “doğal ölüm” gibi soyut nitelendirmelerle de bertaraf edilemez.

Bu ikinci cümle davacı için çok değerlidir. İşveren savunmasını “zaten kalp hastasıydı” ya da “eceliyle öldü” gibi genel ifadelere dayandırıyorsa, bunun somut verilerle desteklenmesi gerekir; aksi hâlde savunma sonuç doğurmaz. Aynı şekilde davacı da soyut “stresliydi” iddiasıyla yetinemez.

Olayın işyerinde geçtiğinin tespiti ayrı bir meseledir. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi’nin 23.06.2020 tarihli, 1835/2738 sayılı kararında; işçinin kalp krizini işyerinde geçirip geçirmediği hastane kayıtları ve işyerindeki işçilerin vardiya saatlerini gösteren çizelgeler üzerinden tespit edilmiştir. Bu iki belge dosyanın temelidir.

Ne yapmalı: bildirim ve delil

Bildirim yükümlülüğü işverenindir. İşyerindeki kalp krizi olayı da diğer iş kazaları gibi süresinde SGK’ya bildirilmelidir; bu hem yasal bir zorunluluktur hem de işçinin hak kaybına uğramaması için gereklidir. İşveren bildirmezse işçi veya hak sahipleri doğrudan başvurabilir ve gerekirse iş kazasının tespiti davası açabilir.

Toplanacak deliller — öncelik sırasıyla:

1. Hastane ve acil servis kayıtları — başvuru saati, yapılan muayene, testler ve bulgular eksiksiz kayıt altına alınmalıdır. Olayın işyerinde geçtiğini gösteren en güçlü belgedir.
2. Vardiya ve puantaj çizelgeleri — kalp krizinin mesai içinde gerçekleştiğini ortaya koyar.
3. Çalışma süresi kayıtları — fazla mesai, gece çalışması, ardışık vardiyalar. İlliyet bağını güçlendiren temel veridir.
4. Olay günündeki iş yükünü gösteren kayıtlar — üretim çizelgesi, sevkiyat kaydı, görev yazıları, seyahat belgeleri.
5. Tanık beyanları — birlikte çalışanlar; olay öncesi efor ve stres düzeyini ortaya koyar.
6. İşyeri hekimi kayıtları ve periyodik sağlık muayeneleri — yapılmamış olması işverenin kusurunu gösterir.
7. Risk değerlendirmesi ve İSG belgeleri — kalp rahatsızlığı bilinen bir işçinin ağır işte çalıştırılması ayrıca değerlendirilir.
8. İlk yardım imkânları — işyerinde ilk yardım eğitimli personel, defibrilatör ve acil müdahale düzeninin bulunup bulunmadığı.

SGK hakları kusurdan bağımsızdır. Olay iş kazası sayıldığında; geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri ve ölüm hâlinde hak sahiplerine gelir bağlanması gündeme gelir. Bu haklar işverenin kusuru bulunmasa dahi doğar.

Görevli mahkeme iş mahkemesidir; tazminat davası öncesinde arabuluculuk gerekir. Zamanaşımı bakımından işverene karşı uzun süre uygulanır ve ölüm hâlinde ceza zamanaşımı istisnası ayrıca değerlendirilir.