İşveren Beni Sürekli Gece Vardiyasına Verdi (Sağlık Sorunum Olmasına Rağmen)

Kanunun gece çalışmasına koyduğu sınırlar

İş Kanunu m. 69 önce “gece”yi tanımlar: çalışma hayatında “gece”, en geç saat 20.00’de başlayarak en erken saat 06.00’ya kadar geçen ve her hâlde en fazla on bir saat süren dönemdir.

Ardından süre sınırı gelir: işçilerin gece çalışmaları yedi buçuk saati geçemez. Bu sınır ancak sınırlı bir istisnayla aşılabilir — turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmeti yürütülen işlerde, işçinin yazılı onayının alınması şartıyla yedi buçuk saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir. Bu istisna dışındaki işlerde yedi buçuk saat emredici bir tavandır ve işçinin rızasıyla dahi aşılamaz.

Gece çalışmasında fazla çalışma yapılamaz. m. 41 açıkça, m. 63’ün son fıkrasındaki sağlık nedenlerine dayanan kısa veya sınırlı süreli işlerde ve m. 69’da belirtilen gece çalışmasında fazla çalışma yapılamayacağını düzenler. İlgili yönetmelik de gece sayılan gün döneminde yürütülen işleri “fazla çalışma yapılamayacak işler” arasında sayar.

Nöbetleşme: sürekli gece vardiyası kural değildir

Sayfanın konusu olan durumun asıl cevabı burada. m. 69 vardiya düzenini de kurar: gece ve gündüz işletilen ve nöbetleşe işçi postaları kullanılan işlerde, bir çalışma haftası gece çalıştırılan işçilerin, ondan sonra gelen ikinci çalışma haftası gündüz çalıştırılmaları suretiyle postalar sıraya konur. Gece ve gündüz postalarında iki haftalık nöbetleşme esası da uygulanabilir.

Yani kanunun öngördüğü düzen dönüşümlüdür. Bir işçinin süresiz olarak gece postasında tutulması, nöbetleşe posta düzeninin uygulandığı bir işyerinde bu hükme aykırılık oluşturur. Ayrıca postası değiştirilecek işçi, kesintisiz en az on bir saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz.

Bir yasak daha vardır: sanayie ait işlerde on sekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılması yasaktır.

Sağlık boyutu: rapor ve periyodik kontrol

Gece çalışması sağlık denetimine bağlanmıştır. Gece çalıştırılacak işçilerin sağlık durumlarının gece çalışmasına uygun olduğu, işe başlamadan önce alınacak sağlık raporu ile belgelenir. Ayrıca gece çalıştırılan işçiler en geç iki yılda bir defa işveren tarafından periyodik sağlık kontrolünden geçirilirler.

Buradan çıkan sonuç doğrudan sizin durumunuza bakar: sağlık sorununuz varsa ve bu, gece çalışmasına engel oluşturuyorsa, işveren sizi gece postasında çalıştırmaya devam edemez. Bu tespiti işyeri hekimi ya da bir sağlık kuruluşu raporuyla belgelemeniz, dosyanızın omurgasını oluşturur.

Fazla çalışma tarafında da benzer bir koruma vardır: sağlıklarının elvermediği işyeri hekiminin veya kurum hekiminin, bunların bulunmadığı yerlerde herhangi bir hekimin raporuyla belgelenen işçilere, iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle önceden ya da sonradan kabul etmiş olsalar dahi fazla çalışma yaptırılamaz.

Sürekli gece vardiyasına alınmak esaslı değişiklik mi?

Gündüz çalışan bir işçinin sürekli gece postasına geçirilmesi, çalışma düzenini kökten değiştirdiğinden çalışma koşullarında esaslı bir değişiklik oluşturur.

m. 22 uyarınca işveren, iş sözleşmesiyle veya sözleşmenin eki niteliğindeki personel yönetmeliği ve benzeri kaynaklar ya da işyeri uygulamasıyla oluşan çalışma koşullarında esaslı bir değişikliği ancak durumu işçiye yazılı olarak bildirmek suretiyle yapabilir. Bu şekle uygun olarak yapılmayan ve işçi tarafından altı iş günü içinde yazılı olarak kabul edilmeyen değişiklikler işçiyi bağlamaz.

Sessiz kalmak kabul sayılmaz; kabul yazılı olmak zorundadır. İşçi değişikliği kabul etmezse işveren, değişikliğin geçerli bir nedene dayandığını veya fesih için başka bir geçerli nedenin bulunduğunu yazılı olarak açıklamak ve bildirim süresine uymak suretiyle sözleşmeyi feshedebilir; işçi bu durumda m. 17 ila 21 hükümlerine göre dava açabilir.

Değişiklik sağlığınıza aykırıysa ayrı bir yol daha açılır: m. 24/I uyarınca, iş sözleşmesinin konusu olan işin yapılması işin niteliğinden doğan bir sebeple işçinin sağlığı veya yaşayışı için tehlikeli olursa işçi sözleşmeyi haklı nedenle derhal feshedebilir. Bu yolla fesihte kıdem tazminatı doğar; fesih işçiden geldiği için ihbar tazminatı doğmaz.

Ne yapmalısınız ve süreler

1) Sağlık durumunuzu belgeleyin. İşyeri hekimine başvurun ve gece çalışmasına uygun olup olmadığınızın raporla tespitini isteyin; işyeri hekimi yoksa bir sağlık kuruluşundan rapor alın. İşe başlarken alınmış sağlık raporunuzun bir örneğini de işverenden talep edin.

2) Yazılı olarak bildirin. Sürekli gece postasında çalıştırıldığınızı, bunun m. 22 anlamında esaslı bir değişiklik oluşturduğunu ve kabul etmediğinizi; sağlık durumunuzun buna elverişli olmadığını raporla birlikte yazılı olarak iletin. Noter ihtarnamesi en güçlü yoldur. Bildiriminizde gündüz postasında çalışmaya devam etmeye hazır olduğunuzu da belirtin — bu cümle sonradan gelebilecek devamsızlık suçlamasını karşılar.

3) Kayıt toplayın. Vardiya çizelgeleri, PDKS ve turnike kayıtları, servis saatleri, posta değişim listeleri, aynı işyerinde nöbetleşe çalışan diğer işçilerin durumu. Sizin sürekli gece postasında tutulurken başkalarının dönüşümlü çalıştığını göstermek, keyfîlik iddiasını güçlendirir.

Süreler. m. 22’deki altı iş günü, bildirim tarihinden ve iş günü üzerinden hesaplanır. İşveren değişiklik feshi yaparsa işe iade için fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya, anlaşma sağlanamazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde iş mahkemesine başvurulmalıdır. Alacaklarda zamanaşımı İş Kanunu Ek Madde 3 ve m. 32 uyarınca beş yıldır. Usul tarafında 7589 sayılı Kanun (31 Temmuz 2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete) HMK m. 107’yi kaldırmış, yerine HMK m. 109’a eklenen fıkrayla güçlendirilmiş kısmi dava gelmiştir.