İşten Çıkarıldım, İbraname İmzalattılar — Sonradan Dava Açabilir miyim?

İbra, genel hükümlere değil özel bir rejime tabi

Borçlar hukukunda ibra sözleşmesi kural olarak şekle bağlı değildir. Ancak iş ilişkisinde kanun koyucu işçiyi korumak amacıyla ayrı ve çok daha sıkı bir rejim kurmuştur. Türk Borçlar Kanunu m. 420 bu rejimin kaynağıdır ve iş sözleşmelerine ilişkin özel norm olarak genel hükümlerin önüne geçer.

Maddenin birinci fıkrası ayrı bir korumadır: hizmet sözleşmelerine sadece işçi aleyhine konulan ceza koşulu geçersizdir. Yani tek yönlü cezai şart kayıtları ayıklanmalıdır; her iki tarafı da bağlayan karşılıklı cezai şart ise ayakta kalabilir.

Dört şart — biri eksikse belge kesin olarak hükümsüz

m. 420/2 şöyledir: işçinin işverenden alacağına ilişkin ibra sözleşmesinin yazılı olması, ibra tarihi itibarıyla sözleşmenin sona ermesinden başlayarak en az bir aylık sürenin geçmiş bulunması, ibra konusu alacağın türünün ve miktarının açıkça belirtilmesi, ödemenin hak tutarına nazaran noksansız ve banka aracılığıyla yapılması şarttır. Bu unsurları taşımayan ibra sözleşmeleri veya ibraname kesin olarak hükümsüzdür.

Dört şart birlikte aranır; birinin eksikliği belgeyi ibra olmaktan çıkarır. Kesin hükümsüzlük, taraflar ileri sürmese dahi hâkim tarafından kendiliğinden gözetilen bir hukuka aykırılık türüdür — yani belgenin geçersizliğini savunmada ayrıca ileri sürmemiş olmanız sonucu değiştirmez.

Şekil bakımından basit yazılı şekil yeterlidir; ibranamenin noter huzurunda düzenlenmiş olması gerekmez. Buna karşılık işverenin işçiden alacağına ilişkin ibra, bu yazılı şekil şartına tabi değildir — koruma tek yönlüdür ve işçi lehinedir.

Çıkış günü imzalatılan belge neden geçersiz?

Uygulamada en sık karşılaşılan durum budur: işçi işten çıkarılırken, aynı gün önüne “tüm haklarımı eksiksiz aldım, hiçbir alacağım kalmamıştır” yazan matbu bir kâğıt konulur. Bu belge, tek başına bir sebeple bile ayakta kalamaz: bir aylık bekleme süresi geçmemiştir. Sözleşmenin sona ermesinden itibaren en az bir ay geçmeden düzenlenen hiçbir ibraname geçerli olamaz.

Çoğu zaman diğer şartlar da eksiktir. “Tüm haklarım” ifadesi alacağın türünü ve miktarını açıkça göstermez; kıdem tazminatının, ihbar tazminatının, fazla çalışma ücretinin ve yıllık izin ücretinin ayrı ayrı ve tutarlarıyla yazılması gerekir. Ödeme elden yapılmışsa banka aracılığı şartı da sağlanmamıştır.

Peki belge tamamen çöp mü?

Hayır — ve bu ayrım pratikte çok önemlidir. m. 420/3 uyarınca hakkın gerçek tutarda ödendiğini ihtiva etmeyen ibra sözleşmeleri veya ibra beyanını muhtevi diğer ödeme belgeleri, içerdikleri miktarla sınırlı olarak makbuz hükmündedir. Bu hâlde dahi ödemelerin banka aracılığıyla yapılmış olması zorunludur.

Somutlaştıralım: toplam alacağınız 300.000 TL, ibranamede yazan ve bankadan ödenen tutar 180.000 TL ise, belge ibra sonucu doğurmaz; yalnızca ödenen 180.000 TL bakımından makbuz sayılır ve kalan 120.000 TL için dava açabilirsiniz. Ödeme elden yapılmışsa makbuz etkisi de doğmaz.

m. 420’nin son fıkrası kapsamı genişletir: ikinci ve üçüncü fıkra hükümleri, destekten yoksun kalanlar ile işçinin diğer yakınlarının isteyebilecekleri dâhil, hizmet sözleşmesinden doğan bütün tazminat alacaklarına da uygulanır. Yani iş kazası veya ölüm hâllerinde yakınlara imzalatılan ibra belgeleri de aynı sıkı denetime tabidir.

İspat yükü ve karşılaştırılacak kayıtlar

Alacağın ödendiğini ispat yükü işverendedir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 22.09.2020 tarihli, 2016/23928 E. ve 2020/8639 K. sayılı kararında da alacağın ödendiğini ispat yükünün işveren üzerinde olduğu belirtilmiştir. Bu, ibranamenin kendisinin ödeme yerine geçmediği anlamına gelir: kâğıtta yazan tutar fiilen ödenmemişse belge o alacak yönünden hiçbir sonuç doğurmaz.

Neyi neyle karşılaştırmalısınız?

Dosyayı kuran çalışma şudur: ibranamede yazan kalemleri ve tutarları bir sütuna, aynı döneme ait banka hesap dökümünüzü ikinci sütuna, bordroları üçüncü sütuna yazın. Sonra şu soruları sorun. İbranamedeki tutar bankaya gerçekten yattı mı, yoksa yalnızca kâğıtta mı kaldı? Yatan tutar bordrodaki net tutarla uyuşuyor mu? Kıdem tazminatı hesabında giydirilmiş ücret mi kullanılmış, yoksa çıplak ücret mi? Fazla çalışma, ulusal bayram ve genel tatil ile yıllık izin ücreti kalemleri hiç yer alıyor mu? İbranamenin tarihi ile SGK işten ayrılış tarihiniz arasında bir ay var mı?

Toplanacak belgeler: ibranamenin bir nüshası (yoksa işverenden veya dosya üzerinden talep edilir), banka hesap dökümü, bordrolar, SGK hizmet dökümü ve işten ayrılış bildirgesi, varsa fesih bildirimi. Bunlar arasındaki her uyumsuzluk, kalan alacak talebinizin dayanağıdır.

Baskı unsuru, süreler ve 2026 usul değişikliği

Ödemeyi alabilmek için imzalamak zorunda bırakıldıysanız, bu ayrıca değerlendirilir. Türk Borçlar Kanunu m. 37–38’deki korkutma hükümleri burada da uygulanabilir; özellikle m. 38/2 uyarınca bir hakkın veya kanundan doğan bir yetkinin kullanılacağı korkutmasıyla işlem yapıldığında, bu yetkiyi kullanacağını açıklayanın diğer tarafın zor durumundan aşırı bir menfaat sağlaması hâlinde korkutmanın varlığı kabul edilir. Ancak pratikte çoğu zaman buna gerek bile kalmaz: belge zaten m. 420 şartlarını taşımadığı için kesin hükümsüzdür.

Süreler: kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötüniyet tazminatı, eşit davranma ilkesine aykırılık tazminatı ve yıllık izin ücreti için zamanaşımı İş Kanunu Ek Madde 3 uyarınca beş yıldır ve süre iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten işler; Geçici Madde 8 gereği bu hüküm 25.10.2017’den sonra sona eren sözleşmelere uygulanır. Ücret, fazla çalışma ve tatil ücreti gibi alacaklarda m. 32 uyarınca yine beş yıl geçerlidir. Dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır.

Usul tarafında önemli bir değişiklik var: 7589 sayılı Kanun (31 Temmuz 2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete) HMK m. 107’yi yürürlükten kaldırarak belirsiz alacak davasını sona erdirmiştir; bu tarihten önce açılmış davalarda eski hüküm uygulanmaya devam eder. Yerine HMK m. 109’a eklenen dördüncü fıkrayla kısmi dava güçlendirilmiştir: alacağın yalnız bir kısmının dava edildiği hâllerde talep, aynı dava içinde bir defaya mahsus olmak ve tahkikatın sonuna kadar kullanılmak üzere, iddianın genişletilmesi yasağına bağlı olmaksızın artırılabilir; artırılan kısım bakımından zamanaşımı da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır. Eksik ödeme yapılmış bir ibraname dosyasında tam tutar başlangıçta bilinemeyeceğinden, bu düzenleme doğrudan dilekçenizin kurgusunu belirler.