Toplu işçi çıkarma, işverenin ekonomik, teknolojik, yapısal ve benzeri işletme/işyeri/işin gerekleri sonucu, bir aylık süre içinde belirli sayıda işçinin iş sözleşmesini geçerli nedenle (m. 17) feshetmesidir (İş Kanunu m. 29). Bu durumda işveren özel bir bildirim ve görüşme usulüne uymak zorundadır.
10 Saniyede Hukuk · İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku
Toplu işten çıkarmada işverenin yükümlülüğü ne?
Bu soruya dair kısa bilgilendirme videosunu izleyebilir, ayrıntılı açıklamayı aşağıdaki rehberde bulabilirsiniz. Video genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınız için avukata danışınız.
Toplu işçi çıkarma sürecinde mi yer alıyorsunuz? İşçi veya işveren olarak haklarınızı değerlendirelim.
Hukukçular Evi uzman avukat kadrosuyla yanınızda.
📞 Hemen Arayın💬 WhatsAppToplu İşçi Çıkarma Nedir?
Toplu çıkarmadan söz edebilmek için fesihlerin m. 17 kapsamında (geçerli nedene dayalı, bildirimli/süreli fesih) yapılması gerekir. Çıkarmanın nedeni; ekonomik (genel veya sektörel kriz), teknolojik (sermaye yoğun teknolojiye geçiş), yapısal (işin daha az işçiyle yapılır hâle getirilmesi) veya benzeri işletme gerekleri olmalıdır. Bu nedenler dışındaki bir amaçla yapılan çıkarmalar m. 29 anlamında toplu çıkarma değildir.
İşçi Sayısı Eşikleri
Bir işyerindeki çıkarmanın toplu çıkarma sayılması için, o işyerinde en az 20 işçi çalışıyor olmalı ve çıkarılan işçi sayısı şu eşiklere ulaşmalıdır:
- İşyerinde 20 ile 100 işçi varsa, en az 10 işçi,
- 101 ile 300 işçi varsa, en az %10 oranında işçi,
- 301 ve daha fazla işçi varsa, en az 30 işçi.
Sayı tespitinde, işverenin tüm işletmesi değil, çıkarmanın yapıldığı her bir işyeri ayrı ayrı değerlendirilir. Bir aylık süre, ilk fesih tarihini izleyen günden başlayarak bir sonraki ayın aynı günüdür; bu süre içinde aynı veya farklı tarihlerde eşik sayıya ulaşılırsa toplu çıkarma vardır.
Hangi Fesihler Toplu Çıkarmaya Dâhil Değildir?
Sayının hesabında yalnızca m. 17 uyarınca yapılan fesihler dikkate alınır. Şu hâller toplu çıkarma kapsamı dışındadır:
- İşverenin m. 25 uyarınca haklı nedenle derhal feshi ve işçinin şahsından kaynaklanan fesihler,
- İşçinin m. 24 uyarınca haklı nedenle feshi,
- İkale (tarafların anlaşmasıyla sona erme) ve belirli süreli sözleşmenin süresinin dolması,
- Mevsim ve kampanya işlerinin niteliği gereği sona ermesi.
Bildirim Yükümlülüğü
İşveren, toplu işçi çıkarmak istediğinde bunu en az otuz gün önceden yazılı olarak üç mercie bildirir: işyeri sendika temsilcilerine, ilgili Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumuna (İŞKUR). Bildirimde; çıkarmanın sebepleri, etkilenecek işçi sayısı ve grupları ile işe son verme işlemlerinin hangi zaman diliminde gerçekleşeceği yer almak zorundadır. Bildirimde işçilerin isimleri yer almaz; yalnızca sayı ve gruplar belirtilir. İşyerinin bütünüyle kapatılması hâlinde sendika temsilcilerine bildirim yapılmaz; işveren yalnızca İl Müdürlüğü ile İŞKUR’a bildirir ve işyerinde ilan eder.
Sendika Görüşmesi ve Feshin Hüküm Doğurması
Bildirimden sonra işyeri sendika temsilcileri ile işveren arasında görüşme yapılır; bu görüşmede toplu çıkarmanın önlenmesi, çıkarılacak işçi sayısının azaltılması veya olumsuz etkilerin en aza indirilmesi ele alınır ve sonunda bir toplantı belgesi düzenlenir. Fesih bildirimleri, işverenin toplu çıkarma isteğini İl Müdürlüğüne bildirmesinden otuz gün sonra hüküm doğurur. İşveren, otuz günlük sürenin dolmasıyla işçilerin ihbar önellerini bekleyebilir veya ihbar tazminatını ödeyerek sözleşmeleri derhâl feshedebilir.
Feshin Son Çare Olması ve İşçinin Hakları
Toplu çıkarmada da feshin son çare (ultima ratio) olması ilkesi geçerlidir; işveren fesih gerekçesini objektif ve somut biçimde ortaya koymalı, feshin kaçınılmaz olduğunu ispatlamalıdır. Çıkarılan işçiler, koşulları varsa kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanır. İşveren, toplu çıkarmanın kesinleşmesinden itibaren altı ay içinde aynı nitelikte iş için yeniden işçi alırsa, nitelikleri uygun olan eski işçileri tercihen işe çağırmak zorundadır. Ayrıca işveren, iş güvencesi (m. 18-21) hükümlerinin uygulanmasını engellemek amacıyla toplu çıkarma yoluna başvuramaz; güvence kapsamındaki işçi, geçerli neden bulunmadığını iddia ederek işe iade davası açabilir.
Usule (özellikle 30 günlük bildirime) aykırı toplu çıkarma yapan işverene, her işçi için idari para cezası uygulanır.
Toplu İşçi Çıkarmada Usul
Belirli sayıda işçinin çıkarılması ek yükümlülükler doğurur.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| Kapsam | İşyeri büyüklüğüne göre belirlenen sayılar | Bir aylık süre içinde |
| Bildirim | İşyeri sendika temsilcisi, İŞKUR, bölge müdürlüğü | Yazılı |
| Süre | Fesihlerden en az otuz gün önce | Kanuni |
| İçerik | Sebep, işçi sayısı, gruplar, süreç | Ayrıntılı |
| Görüşme | Sendika temsilcisiyle | Alternatif arayışı |
| Fesih zamanı | Bildirimden belirli süre sonra | Hüküm doğurur |
| Usule aykırılık | Fesihler geçersiz sayılabilir | İşe iade |
| Yeniden işe alma | Altı ay içinde aynı nitelikte iş | Öncelik tanınmalı |
| İdari para cezası | Bildirim yapılmazsa | İşçi başına |
Yedinci ve sekizinci satırlar iki önemli sonucu verir: bildirim ve görüşme yükümlülüklerine uyulmaması hâlinde fesihler geçersiz sayılabilir ve işe iade sonuçları doğar; ayrıca işveren belirli süre içinde aynı nitelikteki işler için işçi alacaksa çıkardığı işçilere öncelik tanımak zorundadır.
Sendika ve toplu iş rehberlerimiz: sendika kurma hakkı · sendikal tazminat · işyerinde ayrımcılık yasağı · engelli çalıştırma yükümlülüğü · kamu görevlilerinin sendikal hakları · çalışma belgesi ve ibraname
Toplu İşçi Çıkarmada Sayılar ve Usul
Belirli sayıda işçinin çıkarılması ek yükümlülükler doğurur.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| Kapsam ölçütü | İşyeri büyüklüğüne göre belirlenen sayılar | Bir aylık süre içinde |
| Küçük işyeri | Belirli sayıda işçi | Kanunda |
| Orta ölçek | Oransal ölçüt | Kanunda |
| Büyük işyeri | Sabit sayı | Kanunda |
| Bildirim | İşyeri sendika temsilcisi, bölge müdürlüğü, İŞKUR | Yazılı |
| Süre | Fesihten en az otuz gün önce | Zorunlu |
| İçerik | Sebep, işçi sayısı, gruplar, süre | Ayrıntılı |
| Görüşme | Sendika temsilcisiyle | Alternatif arayışı |
| Yeniden işe alma | Aynı nitelikte iş için öncelik | Belirli süre içinde |
Altıncı ve dokuzuncu satırlar iki temel yükümlülüğü verir: toplu işçi çıkarma en az otuz gün önceden sendika temsilcisine, bölge müdürlüğüne ve İŞKUR’a yazılı olarak bildirilmelidir; ayrıca işveren belirli bir süre içinde aynı nitelikteki işler için işçi alacaksa çıkardığı işçilere öncelik tanımak zorundadır.
Sendika ve toplu iş rehberlerimiz: sendika kurma hakkı · sendikal tazminat · sendikal fesih · işyerinde ayrımcılık yasağı · engelli çalıştırma yükümlülüğü · kamu görevlilerinin sendikal hakları
Toplu İşçi Çıkarmada Usul İhlalinin Sonuçları
Bildirim yükümlülüğüne uyulmaması fesihleri sakatlar.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| Bildirim yapılmazsa | Fesihler geçersiz sayılabilir | İşe iade |
| Süreye uyulmazsa | Fesih otuz gün sonra hüküm doğurur | Ücret ödenir |
| İdari para cezası | Bildirim ihlali | Ayrıca |
| Sendika görüşmesi | Yapılmamışsa | Usul eksikliği |
| Seçim ölçütü | Kimin çıkarılacağı objektif olmalı | Ayrımcılık riski |
| Son çare ilkesi | Alternatifler denenmeli | Geçerlilik şartı |
| Yeni işçi alımı | Aynı dönemde alım varsa | İlke ihlali |
| İşe iade | Güvence kapsamındakiler | Bir ay içinde |
| Öncelik hakkı | İhlal edilirse tazminat | Talep edilebilir |
Birinci ve yedinci satırlar iki riski verir: toplu işçi çıkarmada öngörülen bildirim ve görüşme yükümlülüklerine uyulmaması fesihlerin geçersiz sayılmasına yol açabilir; ayrıca aynı dönemde yeni işçi alınması feshin gerçek sebebinin ekonomik olmadığını gösterir ve son çare ilkesinin ihlali sayılır.
Sendika ve toplu iş rehberlerimiz: sendika kurma hakkı · sendikal tazminat · sendikal fesih · işyerinde ayrımcılık yasağı · engelli çalıştırma yükümlülüğü · kamu görevlilerinin sendikal hakları
Toplu İşçi Çıkarma ile Bireysel Fesih Farkı
İki fesih türünün usulü ve sonuçları farklıdır.
| Ölçüt | Toplu işçi çıkarma | Bireysel fesih |
|---|---|---|
| Kapsam | Belirli sayıda işçi, bir ay içinde | Tek veya az sayıda işçi |
| Bildirim | Sendika, bölge müdürlüğü, İŞKUR | Yalnızca işçiye |
| Süre | En az otuz gün önce | İhbar süresi |
| Görüşme | Sendika temsilcisiyle | Gerekmez |
| Fesih zamanı | Bildirimden otuz gün sonra | Bildirim süresine göre |
| Öncelik hakkı | Yeniden işe almada | Yok |
| İdari ceza | Bildirim ihlalinde | Yok |
| İşe iade | Her ikisinde de mümkün | Güvence kapsamında |
| Ortak | Geçerli sebep ve son çare ilkesi | İkisinde de |
İkinci ve altıncı satırlar toplu çıkarmaya özgü iki yükümlülüğü verir: toplu işçi çıkarmada sendika temsilcisine, bölge müdürlüğüne ve İŞKUR’a önceden bildirim zorunludur; ayrıca işveren belirli bir süre içinde aynı nitelikteki işler için işçi alacaksa çıkardığı işçilere öncelik tanımak zorundadır — bireysel fesihlerde böyle bir yükümlülük bulunmaz.
Sendika ve toplu iş rehberlerimiz: sendika kurma hakkı · sendikal tazminat · sendikal fesih · işyerinde ayrımcılık yasağı · engelli çalıştırma yükümlülüğü · kamu görevlilerinin sendikal hakları
Toplu İşçi Çıkarmada İşçinin Hakları
Süreç, çıkarılan işçilere ek haklar sağlar.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| Bilgilendirilme | Sendika temsilcisi aracılığıyla | Yükümlülük |
| Otuz günlük süre | Fesih bu süre sonunda hüküm doğurur | Ücret ödenir |
| Kıdem ve ihbar | Şartları varsa | Ödenir |
| İşe iade | Güvence kapsamındaysa | Bir ay içinde |
| Öncelik hakkı | Yeniden işe almada | Belirli süre içinde |
| Öncelik ihlali | Tazminat talep edilebilir | Yaptırım |
| İşsizlik ödeneği | Şartları varsa | İŞKUR |
| Seçim ölçütü | Ayrımcılık iddiası ileri sürülebilir | Denetim |
| Belge | Bildirim yapıldı mı araştırın | Usul denetimi |
Beşinci ve dokuzuncu satırlar iki değerli hakkı verir: toplu çıkarmada işten ayrılan işçiler, işverenin belirli bir süre içinde aynı nitelikte iş için işçi alması hâlinde öncelik hakkına sahiptir; ayrıca kanunda öngörülen bildirimlerin yapılıp yapılmadığının araştırılması, fesihlerin usul yönünden geçersizliğini ortaya koyabilir.
Sendika ve toplu iş rehberlerimiz: sendika kurma hakkı · sendikal tazminat · sendikal fesih · işyerinde ayrımcılık yasağı · engelli çalıştırma yükümlülüğü · kamu görevlilerinin sendikal hakları
Toplu İşçi Çıkarmada Sık Sorulanlar
En çok merak edilen hususlar.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| Kaç işçi çıkarılırsa toplu sayılır | İşyeri büyüklüğüne göre kanuni sayılar | Bir ay içinde |
| Bildirim yapılmadı | Fesihler sakatlanabilir | İşe iade |
| Otuz gün ne demek | Fesih bildirimden otuz gün sonra hüküm doğurur | Ücret ödenir |
| Kıdem alabilir miyim | Şartları varsa evet | Geçerli fesih |
| Tekrar işe alım | Öncelik hakkınız var | Belirli süre içinde |
| Kimin çıkarılacağı nasıl belirlenir | Objektif ölçüt | Ayrımcılık denetimi |
| İşsizlik maaşı | Şartları varsa alınır | İŞKUR |
| Sendikam varsa | Görüşme yapılmalı | Temsilci |
| Ne yapmalıyım | Bildirim yapılıp yapılmadığını araştırın | Usul denetimi |
Beşinci ve dokuzuncu satırlar iki pratik hakkı verir: toplu çıkarmada işten ayrılan işçiler yeniden işe almada öncelik hakkına sahiptir ve bu hakkın ihlali tazminat talebine konu olabilir; ayrıca kanuni bildirimlerin yapılıp yapılmadığının araştırılması, fesihlerin usul yönünden geçersizliğini ortaya koyabilir.
Sendika ve toplu iş rehberlerimiz: sendika kurma hakkı · sendikal tazminat · sendikal fesih · işyerinde ayrımcılık yasağı · engelli çalıştırma yükümlülüğü · kamu görevlilerinin sendikal hakları
İlgili Rehberler
Toplu işçi çıkarma sürecini usule uygun yürütmek veya haklarınızı korumak için bize ulaşın.
Hukukçular Evi uzman avukat kadrosuyla yanınızda.
📞 Hemen Arayın💬 WhatsAppSıkça Sorulan Sorular
Toplu işçi çıkarma nedir?
İşverenin ekonomik, teknolojik veya yapısal gerekler sonucu, bir aylık süre içinde m. 17 uyarınca belirli sayıda işçinin iş sözleşmesini feshetmesidir. Özel bildirim ve görüşme usulüne tabidir (İş Kanunu m. 29).
Kaç işçinin çıkarılması toplu çıkarma sayılır?
İşyerinde 20-100 işçi varsa en az 10, 101-300 işçi varsa en az %10, 301 ve üzeri işçi varsa en az 30 işçinin bir ay içinde çıkarılması toplu çıkarmadır. İşyerinde en az 20 işçi bulunmalıdır.
Hangi fesihler toplu çıkarma sayısına dâhil edilmez?
İşverenin m. 25 haklı feshi, işçinin m. 24 haklı feshi, ikale, belirli süreli sözleşmenin süre dolması ile mevsim/kampanya işlerinin bitmesi toplu çıkarma kapsamı dışındadır.
Toplu çıkarma kime bildirilir?
En az 30 gün önceden yazılı olarak işyeri sendika temsilcilerine, ilgili Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne ve İŞKUR’a bildirilir. Bildirimde sebep, sayı, gruplar ve zaman dilimi yer alır; işçi isimleri belirtilmez.
Toplu çıkarmada fesih ne zaman hüküm doğurur?
Fesih bildirimleri, işverenin toplu çıkarma isteğini İl Müdürlüğüne bildirmesinden 30 gün sonra hüküm doğurur. İşveren bu sürenin sonunda ihbar önelini bekler veya ihbar tazminatı ödeyerek derhâl feshedebilir.
İşten çıkarılan işçinin yeniden işe alınma önceliği var mı?
Evet. İşveren, toplu çıkarmanın kesinleşmesinden itibaren 6 ay içinde aynı nitelikte iş için yeniden işçi alırsa, nitelikleri uygun olan eski işçileri tercihen işe çağırmak zorundadır.
