Dijitalleşmeyle birlikte kalıcı hâle gelen uzaktan çalışma, işçi ve işveren için esneklik sağlarken belirli hukuki kurallara tabidir. Sözleşmenin nasıl yapılacağı, ekipman ve giderlerin kime ait olduğu, geçiş usulü ve işçinin hakları önemlidir. Bu yazı, uzaktan çalışmayı İş Kanunu m. 14 ve ilgili Yönetmelik çerçevesinde açıklar.
Uzaktan çalışma sözleşmeniz, ekipman ve gider haklarınız için durumunuzu birlikte değerlendirelim.
Hukukçular Evi yanınızda.
📞 Hemen Arayın💬 WhatsAppUzaktan Çalışma Nedir?
Uzaktan çalışma, mevzuatta; işçinin, işveren tarafından oluşturulan iş organizasyonu kapsamında iş görme edimini evinde ya da teknolojik iletişim araçlarıyla işyeri dışında yerine getirmesi esasına dayalı ve yazılı olarak kurulan iş ilişkisi olarak tanımlanır. Bu model, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesiyle yasal zemin kazanmış ve 10 Mart 2021 tarihli Uzaktan Çalışma Yönetmeliği ile ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir.
Yazılı Sözleşme ve İçeriği
Uzaktan çalışmaya ilişkin iş sözleşmeleri yazılı şekilde yapılmalıdır. Yönetmelik uyarınca sözleşmede şu hususlara yer verilmesi gerekir: işin tanımı, yapılma şekli, işin süresi ve yeri, ücret ve ücretin ödenmesine ilişkin hususlar, işveren tarafından sağlanan iş araçları ve ekipman ile bunların korunmasına ilişkin yükümlülükler, işverenin işçiyle iletişim kurması ve genel-özel çalışma şartları. Bu unsurlar, ileride doğabilecek uyuşmazlıkları önlemek açısından açık ve anlaşılır yazılmalıdır.
İş Araçları ve Giderler
İş araçları bakımından kural nettir: uzaktan çalışan işçinin mal ve hizmet üretimi için gerekli malzeme ve iş araçları (bilgisayar, yazılım vb.), sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa işveren tarafından sağlanır. İş araçları işverence sağlanıyorsa, teslim tarihindeki bedellerini belirten bir iş araçları listesi yazılı olarak işçiye teslim edilir; imzalı bir nüsha işçinin özlük dosyasında saklanır. Ayrıca işin yerine getirilmesinden kaynaklanan zorunlu giderlerin (elektrik, internet vb.) karşılanma usulü de sözleşmede belirtilmelidir.
Uzaktan Çalışmaya Geçiş
İş ilişkisi doğrudan uzaktan çalışma sözleşmesiyle kurulabileceği gibi, hâlihazırda işyerinde çalışan işçinin sözleşmesi de işçinin ve işverenin anlaşmasıyla uzaktan çalışma sözleşmesine dönüştürülebilir. İşçinin uzaktan çalışma talebi yazılı yapılır; talep değerlendirilerek sonucu otuz gün içinde işçiye bildirilir. Uzaktan çalışmaya geçen işçi, daha sonra tekrar işyerinde çalışma talebinde bulunabilir; işveren bu talebi öncelikli değerlendirir. Ancak uzaktan çalışmanın zorlayıcı nedenlerle (salgın gibi) işyerinin tamamında veya bir bölümünde uygulanacak olması hâlinde, geçiş için işçinin talebi veya onayı aranmaz.
Çalışma Süreleri ve Fazla Çalışma
Uzaktan çalışmada çalışma süreleri sözleşmede belirlenir ve bu saatler esastır. Fazla çalışma, işverenin yazılı talebi üzerine, işçinin kabulü ile ve mevzuata uygun olarak yıllık 270 saate kadar yapılabilir. Uygulamada, mevcut onaylardan ayrı olarak uzaktan çalışma sözleşmesinde fazla çalışma için ayrıca rıza alınması yararlıdır. Uzaktan çalışmada esnek düzen fazla mesainin ispatını zorlaştırdığından, dijital kayıtlar (log, e-posta, sistem erişim kayıtları) delil açısından önem taşır.
Veri Koruma ve İş Sağlığı Güvenliği
İşveren; uzaktan çalışanı, işyerine ve yaptığı işe dair verilerin korunması ile paylaşımına ilişkin işletme kuralları ve mevzuat hakkında bilgilendirir, korunacak verinin tanım ve kapsamını sözleşmede belirler ve gerekli tedbirleri alır; işçi de bu kurallara uymakla yükümlüdür. İş sağlığı ve güvenliği bakımından işveren, işin niteliğini dikkate alarak işçiyi bilgilendirmek, gerekli eğitimi vermek, sağlık gözetimini sağlamak ve sağladığı ekipmanla ilgili tedbirleri almakla yükümlüdür. Tehlikeli kimyasal ve radyoaktif maddelerle çalışma ile biyolojik etkenlere maruz kalma riski olan işlerde uzaktan çalışma yapılamaz.
Uzaktan Çalışmada Sözleşme ve Yükümlülükler
Uzaktan çalışma yazılı sözleşme gerektirir ve içeriği kanunda belirlenmiştir.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| Şekil | Yazılı sözleşme zorunlu | İK m.14 |
| İçerik | İşin tanımı, süre, yer, ücret, iletişim | Belirtilmeli |
| Ekipman | Kural olarak işveren sağlar | Aksi kararlaştırılabilir |
| Gider | Üretimle bağlantılı giderler | Sözleşmede belirlenir |
| Çalışma süresi | Sözleşmede kararlaştırılır | Fazla mesai doğabilir |
| İSG | İşveren bilgilendirme ve eğitim vermeli | Sorumluluk sürer |
| Veri koruma | İşveren bilgilendirmeli | KVKK |
| Geçiş | İşçinin talebi veya anlaşma | Tek taraflı zorlanamaz |
| Ayrımcılık yasağı | Emsal işçiyle eşit haklar | Emredici |
Üçüncü ve sekizinci satırlar iki temel kuralı verir: uzaktan çalışmada gerekli araç ve gereçlerin kural olarak işveren tarafından sağlanması gerekir; ayrıca işyerinde çalışan bir işçinin uzaktan çalışmaya geçirilmesi tek taraflı olarak dayatılamaz, işçinin talebi veya tarafların anlaşması aranır.
İş sözleşmesi rehberlerimiz: iş sözleşmesi türleri · objektif neden şartı · deneme süresi · kısmi süreli çalışma · uzaktan çalışma · geçici iş ilişkisi
Uzaktan Çalışmada Sık Karşılaşılan Sorunlar
Yeni çalışma biçimi yeni uyuşmazlıklar doğuruyor.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| Sürekli erişilebilirlik | Mesai dışı talimatlar | Fazla mesai doğurabilir |
| Çalışma süresi tespiti | Sistem logları | Delil |
| Elektrik ve internet gideri | Sözleşmede belirlenmeli | Aksi hâlde uyuşmazlık |
| Ekipman arızası | İşveren sağlamışsa sorumluluk onda | Kural |
| İş kazası | Evde de olabilir | İşle bağlantı aranır |
| Veri güvenliği | İşveren kuralları belirlemeli | KVKK |
| İzleme yazılımı | Kişisel veri ve özel hayat sınırı | Bilgilendirme zorunlu |
| İşyerine dönüş | Tek taraflı dayatılamaz | Anlaşma |
| Çözüm | Sözleşmede ayrıntılı düzenleme | Uyuşmazlığı önler |
Birinci ve yedinci satırlar iki güncel tartışmayı verir: mesai saatleri dışında gönderilen iş talimatlarına düzenli olarak cevap verilmesi fazla çalışma olarak değerlendirilebilir; ayrıca çalışan izleme yazılımlarının kullanımı kişisel verilerin korunması mevzuatına tabidir ve işçinin önceden bilgilendirilmesi zorunludur.
İş sözleşmesi rehberlerimiz: iş sözleşmesi türleri · objektif neden şartı · deneme süresi · kısmi süreli çalışma · uzaktan çalışma · geçici iş ilişkisi
Uzaktan Çalışmada İş Kazası ve İSG
Evde çalışma işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| İSG yükümlülüğü | İşveren bilgilendirme ve eğitim vermeli | Devam eder |
| Ekipman güvenliği | Sağlanan araçların uygunluğu | İşveren |
| Ergonomi | Bilgilendirme yükümlülüğü | Rehberlik |
| İş kazası | Evde de meydana gelebilir | İşle bağlantı aranır |
| İlliyet bağı | İşin yapılması sırasında | Belirleyici |
| Ev kazaları | İşle bağlantısızsa sayılmaz | Ayrım |
| İspat | Çalışma saatleri, sistem kayıtları | Delil |
| Bildirim | SGK’ya yapılmalı | İşveren |
| Denetim sınırı | Konut dokunulmazlığı | İşçinin rızası gerekir |
Beşinci ve dokuzuncu satırlar iki sınırı belirler: evde meydana gelen bir olayın iş kazası sayılabilmesi için işin yapılması sırasında ve işle bağlantılı olarak gerçekleşmesi gerekir; ayrıca işverenin İSG denetimi yapmak üzere konuta girmesi işçinin rızasına bağlıdır — konut dokunulmazlığı bu yükümlülüğün sınırını oluşturur.
İş sözleşmesi rehberlerimiz: iş sözleşmesi türleri · objektif neden şartı · deneme süresi · kısmi süreli çalışma · uzaktan çalışma · geçici iş ilişkisi
Uzaktan Çalışmaya Geçiş ve Geri Dönüş
Model değişikliği karşılıklı anlaşmaya bağlıdır.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| Geçiş | İşçinin talebi veya anlaşma | Tek taraflı dayatılamaz |
| Talep usulü | Yazılı başvuru | İşveren değerlendirir |
| Ret | İşveren gerekçeyle reddedebilir | Zorunlu değil |
| Geri dönüş talebi | İşçi isteyebilir | İşveren öncelik verir |
| Tek taraflı geri çağırma | Esaslı değişiklik sayılabilir | İK m.22 |
| Zorunlu hâller | Mevzuatta öngörülen durumlar | Genel karar |
| Sözleşme değişikliği | Yazılı yapılmalı | Şekil |
| Kabul etmezse | Değişiklik uygulanamaz | Altı iş günü |
| İşveren feshederse | Geçerli sebep göstermeli | İşe iade riski |
Beşinci ve sekizinci satırlar işçi için önemli bir korumadır: uzaktan çalışan bir işçinin tek taraflı olarak işyerine geri çağrılması çalışma koşullarında esaslı değişiklik sayılabilir; bu durumda işçi altı iş günü içinde yazılı olarak kabul etmedikçe değişiklik uygulanamaz.
İş sözleşmesi rehberlerimiz: iş sözleşmesi türleri · objektif neden şartı · deneme süresi · kısmi süreli çalışma · uzaktan çalışma · geçici iş ilişkisi
Uzaktan Çalışmada Gider ve Ekipman
Maliyetlerin paylaşımı sözleşmede belirlenir.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| Ekipman | Kural olarak işveren sağlar | Aksi kararlaştırılabilir |
| Kendi cihazı kullanılıyorsa | Sözleşmede düzenlenmeli | Karşılık |
| Elektrik ve internet | Üretimle bağlantılı gider | Belirlenmeli |
| Bakım ve onarım | İşveren sağladıysa ona ait | Kural |
| Zorunlu gider | İşçi yapmışsa iadesi istenebilir | TBK m.414 |
| Yol ve yemek yardımı | Uzaktan çalışmada tartışmalı | Sözleşmeye bakılır |
| Vergi ve prim | Gider karşılığı ödemeler | Nitelik önemli |
| Belgeleme | Faturalar saklanmalı | İade talebi |
| Öneri | Sözleşmede kalem kalem yazın | Uyuşmazlığı önler |
Birinci ve beşinci satırlar iki temel kuralı verir: uzaktan çalışmada gerekli araç ve gereçlerin sağlanması kural olarak işverene aittir; ayrıca işin görülmesi için işçinin yaptığı zorunlu giderlerin iadesi genel hükümlere göre talep edilebilir.
İş sözleşmesi rehberlerimiz: iş sözleşmesi türleri · objektif neden şartı · deneme süresi · kısmi süreli çalışma · uzaktan çalışma · geçici iş ilişkisi
Uzaktan Çalışma Sözleşmesinde Bulunması Gerekenler
Kanun sözleşmenin asgari içeriğini belirlemiştir.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| 1. İşin tanımı | Yapılacak iş açıkça | Zorunlu |
| 2. Yapılma şekli | Tam veya kısmi uzaktan | Belirtilmeli |
| 3. Süre ve yer | Çalışma saatleri ve mekân | Zorunlu |
| 4. Ücret ve ödeme | Tutar ve dönem | Zorunlu |
| 5. Ekipman | Kim sağlayacak | Belirlenmeli |
| 6. Gider | Üretimle bağlantılı giderler | Karşılık |
| 7. İletişim | Yöntem ve zaman dilimi | Ulaşılabilirlik sınırı |
| 8. Genel hükümler | İSG ve veri koruma | Bilgilendirme |
| 9. Şekil | Yazılı olmak zorunda | Emredici |
Yedinci ve dokuzuncu satırlar iki kritik unsuru verir: iletişim yöntemi ve zaman diliminin sözleşmede belirlenmesi, mesai dışı sürekli erişilebilirlik tartışmasını baştan çözer; ayrıca uzaktan çalışma sözleşmesinin yazılı yapılması kanunen zorunludur.
İş sözleşmesi rehberlerimiz: iş sözleşmesi türleri · objektif neden şartı · deneme süresi · kısmi süreli çalışma · uzaktan çalışma · geçici iş ilişkisi
İlgili Rehberler
Uzaktan çalışma sözleşmesinin mevzuata uygun hazırlanması için bir avukatla çalışın.
Hukukçular Evi yanınızda.
📞 Hemen Arayın💬 WhatsAppSıkça Sorulan Sorular
Uzaktan çalışma sözleşmesi yazılı mı olmalı?
Evet. Uzaktan çalışmaya ilişkin iş sözleşmeleri yazılı şekilde yapılmalıdır. Sözleşmede işin tanımı, süresi, yeri, ücret, sağlanan iş araçları ve çalışma şartları yer almalıdır.
Uzaktan çalışmada ekipman ve giderleri kim karşılar?
İş araçları, sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa işveren tarafından sağlanır ve teslim edilen araçların listesi yazılı verilir. Zorunlu giderlerin (elektrik, internet vb.) karşılanma usulü de sözleşmede belirtilmelidir.
İşyerinde çalışan işçi uzaktan çalışmaya nasıl geçer?
İşçinin yazılı talebi ve işverenle anlaşması gerekir; talep sonucu 30 gün içinde bildirilir. İşçi sonradan işyerinde çalışmaya dönmeyi talep edebilir. Zorlayıcı nedenlerle tüm işyerinde uygulanması hâlinde işçinin onayı aranmaz.
Uzaktan çalışmada fazla mesai yapılabilir mi?
Evet. Fazla çalışma, işverenin yazılı talebi ve işçinin kabulü ile mevzuata uygun olarak yıllık 270 saate kadar yapılabilir. Sözleşmede ayrıca rıza alınması yararlıdır.
Hangi işlerde uzaktan çalışma yapılamaz?
Tehlikeli kimyasal ve radyoaktif maddelerle çalışma, bunların işlenmesi veya atıklarıyla çalışma ve biyolojik etkenlere maruz kalma riski olan işlerde uzaktan çalışma yapılamaz.
Uzaktan çalışmada verilerin korunması kimin sorumluluğunda?
İşveren, işçiyi veri koruma kuralları hakkında bilgilendirir, korunacak verinin kapsamını sözleşmede belirler ve gerekli tedbirleri alır; işçi de bu işletme kurallarına uymak zorundadır.
