İş güvencesi, belirli koşulları taşıyan işçileri keyfi işten çıkarmaya karşı koruyan bir sistemdir; işveren ancak geçerli bir sebebe dayanarak fesih yapabilir, aksi hâlde işçi işe iade davası açabilir. Bu rehberde, iş güvencesinin kapsamını, geçerli sebep kavramını ve işe iade davasını İş Kanunu m.18-21 çerçevesinde açıklıyoruz.
İş Güvencesi Kimleri Kapsar? (30 İşçi ve 6 Ay Koşulu)
İş güvencesi hükümlerinden yararlanmak, yani işe iade davası açabilmek için işçinin şu koşulları birlikte taşıması gerekir:
1. İşçinin çalıştığı işyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışıyor olması (işverenin aynı işkolundaki birden fazla işyeri varsa toplam işçi sayısı dikkate alınır). 2. İşçinin o işyerinde en az altı aylık kıdeminin bulunması (yer altı işlerinde altı ay koşulu aranmaz). 3. İş sözleşmesinin belirsiz süreli olması. 4. İşçinin işletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekili konumunda olmaması.
Bu koşulları taşımayan işçiler (örneğin 30’dan az işçi çalıştıran işyerinde veya altı ayını doldurmadan çıkarılan işçi) iş güvencesi kapsamında işe iade davası açamaz; ancak koşulları varsa kıdem-ihbar tazminatı ve kötü niyet tazminatı gibi başka haklara başvurabilir.
Geçerli Sebep Nedir? (Haklı Sebepten Farkı)
İş güvencesi kapsamındaki bir işçinin iş sözleşmesini fesheden işveren, İş Kanunu m.18’e göre geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır. Geçerli sebepler iki ana grupta toplanır: işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından kaynaklanan sebepler (örneğin performans düşüklüğü, sık sık devamsızlık) ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan sebepler (örneğin ekonomik nedenler, yeniden yapılanma).
Geçerli sebep, haklı sebepten (İş Kanunu m.25) daha hafiftir. Haklı sebep derhal feshi (tazminatsız çıkarmayı) gerektirecek ağırlıktayken, geçerli sebep iş ilişkisini sürdürmeyi makul olarak beklenemez kılan ama daha hafif olan sebeptir. Geçerli sebeple fesihte işçi kural olarak kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanır; haklı sebeple (m.25/II) fesihte ise kıdem tazminatı doğmaz.
Önemli: İşveren, iş güvencesi kapsamındaki işçinin iş sözleşmesini feshederken fesih bildirimini yazılı yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin şekilde belirtmek zorundadır. Sözlü veya gerekçesiz fesih, feshi geçersiz kılabilir.
İşe İade Davası Süreci (m.20)
Geçerli sebep gösterilmeden veya gösterilen sebebe inanılmadan işten çıkarıldığını düşünen işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurmak zorundadır (arabuluculuk dava şartıdır). Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde işe iade davası açılır. Davada feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir.
İşe İade Davasının Sonuçları (m.21)
Mahkeme feshin geçersizliğine karar verirse, işçi kesinleşen kararın kendisine tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurur. Bu noktada iki ihtimal vardır:
İşveren işe başlatırsa: İşçi işe döner; kararın kesinleşmesine kadar boşta geçen sürenin en çok dört aya kadar olan ücreti ve diğer hakları ödenir. İşveren işe başlatmazsa: İşçiye, mahkemece belirlenen en az dört, en çok sekiz aylık ücreti tutarında işe başlatmama tazminatı ödenir; ayrıca boşta geçen sürenin dört aya kadar olan ücreti de ödenir. İşçi işe başlamak için süresinde başvurmazsa, işverenin yaptığı fesih geçerli sayılır.
Önemli: İşe iade sürecinde bir aylık arabuluculuk başvurusu, iki haftalık dava açma ve on iş günlük işe başvuru süreleri kritik ve hak düşürücüdür. Bu sürelerin kaçırılması ciddi hak kaybına yol açar; vakit kaybetmeden bir uzmana danışın.
Sıkça Sorulan Sorular
İş güvencesinden kimler yararlanır?
İşe iade davası açabilmek için: işyerinde 30 veya daha fazla işçi çalışması, işçinin en az 6 aylık kıdeminin bulunması, sözleşmenin belirsiz süreli olması ve işçinin işletmeyi sevk-idare eden işveren vekili olmaması koşulları birlikte aranır.
30’dan az işçi çalışan işyerinde işe iade davası açabilir miyim?
Hayır. İş güvencesi için işyerinde 30 veya daha fazla işçi çalışması şartı vardır. Bu sayının altındaki işyerlerinde işe iade davası açılamaz; ancak koşulları varsa kıdem-ihbar ve kötü niyet tazminatı gibi haklara başvurulabilir.
Geçerli sebep ile haklı sebep arasındaki fark nedir?
Haklı sebep (m.25), derhal ve tazminatsız feshi gerektiren ağır sebeptir. Geçerli sebep (m.18) ise daha hafiftir; işçinin yeterliliği/davranışı veya işletme gereklerinden kaynaklanır. Geçerli sebeple fesihte işçi kural olarak kıdem-ihbar tazminatı alır.
İşe iade davası ne kadar sürede açılır?
Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması zorunludur. Anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır. Bu süreler hak düşürücüdür.
İşe iade davasını kazanırsam ne olur?
Karar kesinleşince on iş günü içinde işe başlamak için başvurursunuz. İşveren işe başlatırsa dört aya kadar boşta geçen süre ücretiniz ödenir. Başlatmazsa, en az dört en çok sekiz aylık ücret tutarında işe başlatmama tazminatı ve dört aya kadar boşta geçen süre ücreti ödenir.
İşveren fesih sebebini yazılı bildirmek zorunda mı?
Evet. İş güvencesi kapsamındaki işçinin iş sözleşmesini fesheden işveren, fesih bildirimini yazılı yapmak ve sebebi açık-kesin belirtmek zorundadır. Sözlü veya gerekçesiz fesih, feshin geçersizliği sonucunu doğurabilir.
İş güvencesi, geçerli fesih ve işe iade konusunda uzman desteği alın
Hukukçular Evi uzman avukat kadrosuyla yanınızda.
İlgili Rehberler
