Enerji Performans Sözleşmesi (EPS) 2026: Kamuda EPS İhalesi, Tasarruf Garantisi, %70 Kuralı, Özel Sektör Sözleşmesi ve İçtihat

Bir hastanenin kazan dairesinin, bir okulun yalıtımının veya bir belediyenin sokak aydınlatmasının yenilenmesi kendini birkaç yılda amorti eder; ancak çoğu zaman bütçe yoktur. Enerji performans sözleşmesi bu sorunu çözmek için tasarlanmıştır: yatırımı verimlilik şirketi yapar, bedelini ise yıllara yayılmış biçimde sağlanan tasarruftan alır. Tasarruf gerçekleşmezse ödeme de yapılmaz. Bu nedenle EPS’nin bütün değeri, tasarrufun neye göre ve nasıl ölçüleceğini belirleyen hükümlerin sağlamlığına bağlıdır.

Bu rehber; EPS’nin kanuni dayanağını, kamuda EPS ihalesinin adımlarını, uygulama ve izleme dönemlerini, ölçme ve doğrulama kurallarını, ödeme ve %70 kuralını, fesih hâllerini, özel sektörde EPS sözleşmesinin kurulmasını, uyuşmazlık yollarını ve konuyla ilgili mahkeme kararlarını madde numaralarıyla anlatır. Verimlilik mevzuatının genel yükümlülükleri için enerji verimliliği yükümlülükleri rehberimize, enerji piyasasının genel düzeni için Enerji Hukuku Rehberi sayfamıza bakabilirsiniz.

Mevzuat Haritası

EPS Nasıl İşler?

EPS’nin mantığı üç unsura dayanır. Birincisi referans enerji tüketimidir: yatırım öncesindeki tüketim, kamuda TS ISO 50006 standardına uygun olarak ve tercihen en az ardışık üç yılın verisiyle hesaplanır (Tebliğ m.4, m.6). Gelecekteki her tasarruf iddiası bu çizgiye göre ölçülür. İkincisi tasarruf garantisidir: yüklenici belirli bir tasarrufu garanti eder ve performans riskini üstlenir. Üçüncüsü ölçme ve doğrulamadır: tasarrufun hangi yöntemle, hangi düzeltmelerle ve kim tarafından doğrulanacağı önceden belirlenir.

Kamuda yapılan yatırımların mülkiyeti, uygulama kontrol komisyonunun kabulüyle düzenlenen kabul belgesiyle birlikte idareye geçer (2850 sayılı Karar m.8). Yüklenici ise sözleşme süresi boyunca performanstan sorumlu olmaya devam eder. Bu yapı EPS’yi klasik yapım ihalesinden ayırır: iş teslim edildiğinde yüklenicinin sorumluluğu bitmez, asıl sınav izleme döneminde başlar.

Tablo, EPS’nin temel dengesini gösterir: performans ve finansman riski yükleniciye, doğru bilgi verme ve sahayı zamanında teslim etme yükü idareye aittir. Bu denge bozulduğunda, örneğin idarenin eksik kullanım bilgisi nedeniyle tasarruf düşük çıktığında, sorumluluğun kime ait olduğu tartışması başlar.

Kamuda EPS: Temel Şartlar

2850 sayılı Karar genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarını kapsar. EPS’ye konu edilebilecek varlıklar, mülkiyeti kamuya ait olan ve hakkında yıkım, taşınma veya elden çıkarma kararı ya da planı bulunmayan bina, tesis, araç ve benzeri varlıklar ile kamu hizmetleridir (m.2). Karar ve Tebliğ, EPS’nin ekonomik dengesini şu sınırlarla kurar:

Ödemeler, idarenin sözleşme konusu enerji alım giderlerinin bulunduğu bütçe tertiplerinden yapılır (5627 ek m.1/2; Karar m.9). Bu kural, EPS ödemesinin yeni bir yatırım ödeneği gerektirmeden mevcut enerji bütçesinden karşılanmasını sağlar; ancak aynı zamanda tasarruf gerçekleşmediğinde ödemenin yapılmamasının da hukuki dayanağıdır.

Etüt Raporu: Sözleşmenin Temeli

Kamuda EPS ihalesi, etüt raporuyla başlar. Rapor idare tarafından hazırlanabileceği gibi Bakanlıkça yetkilendirilmiş enerji verimliliği danışmanlık şirketlerine de hazırlatılabilir; formatı Tebliğ’in Ek-1’inde belirlenmiştir (Tebliğ m.6). Referans enerji tüketimi TS ISO 50006 standardına göre hesaplanır ve kullanılan veriler tercihen en az ardışık üç yılı kapsar. Raporda ayrıca, ileride referans tüketimin ayarlanmasına esas olacak veriler yer alır (m.6/2).

Etüt raporu yalnız ihalenin değil, on beş yıla kadar sürebilecek ödeme ilişkisinin de temelidir. Karar, etüt ve raporların hazırlanmasında gerekli özenin gösterilmesini ayrıca vurgular (m.10). Bu nedenle raporda en az şu bilgilerin bulunması uyuşmazlıkları baştan azaltır: sayaçların listesi ve okuma yöntemi, bina veya tesisin kullanım saatleri ve kullanıcı sayısı, iklim verisinin kaynağı, olağan dışı yılların (tadilat, kapanma) nasıl ele alındığı ve önerilen her önlemin tahmini tasarrufu.

Kamuda EPS İhalesi Adım Adım

EPS ihalesinde teklif yalnız fiyattan ibaret değildir. Teklifler proje maliyeti, bakım ve işletme giderleri, ekipman ömrü ve ödeme şartları dikkate alınarak değerlendirilir (Karar m.6). Teklif ve şartname sözleşmenin ayrılmaz parçasıdır (Tebliğ m.10/3); bu nedenle teklif aşamasında verilen tasarruf taahhüdü, izleme döneminde yüklenicinin önüne aynen konulur. Yasaklı isteklilerle sözleşme imzalanmaz ve 4734 ile 4735 sayılı Kanunlardaki ceza ve yasaklama hükümleri EPS’de de uygulanır (Karar m.10). Kamu ihale mevzuatının genel kuralları için Kamu İhale Hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

Uygulama Dönemi ve Kabul

Sözleşmenin imzalanmasıyla yer teslimi yapılmış sayılır ve idare 15 gün içinde uygulama kontrol komisyonunu görevlendirir (Tebliğ m.11/1). Komisyon en az üç mühendisten oluşur. Uygulama dönemi süresi şartnamede belirlenir ve süre uzatımı yalnız belirli hâllerde verilir; kısmi kabul yapılamaz (m.11). Yüklenicinin başvurusundan itibaren kontrol ve testler en geç 30 gün içinde yapılır, kabul kararından sonra en geç 3 gün içinde kabul belgesi düzenlenir; kabul edilmezse eksiklikler yükleniciye bildirilir (m.11/5–7).

Kabul belgesiyle birlikte izleme dönemi başlar ve yatırımların mülkiyeti idareye geçer (Karar m.8). Uygulamanın süresinde tamamlanamaması fesih sebebidir (Tebliğ m.11/9). Bu nedenle yüklenici, uygulama takvimini malzeme tedariki ve bina kullanımındaki kısıtlarla birlikte gerçekçi kurmalı; idare ise sahayı zamanında ve çalışmaya elverişli biçimde teslim etmelidir.

İzleme, Ölçme ve Doğrulama

İzleme döneminde yüklenici garanti işlemlerinden, tasarrufun izlenmesinden, eğitimden ve doğrulama raporlarından sorumludur. Tasarruf doğrulama raporu, izleme döneminin başladığı tarihten sonra her 12 ayın sonunda veya sözleşmedeki hakediş dönemlerinde hazırlanır (Tebliğ m.12/1–2). İklim düzeltmesi TS ISO 50015 standardına veya Uluslararası Ölçme ve Doğrulama Protokolüne uygun yapılır (m.12/3).

• Uzman şartı: Ölçme ve doğrulama uzmanlarının Bakanlık sertifikasına sahip olması gerekir; Bakanlık eğitim ve sertifikasyon programlarını düzenler (Karar m.11).
• Bağımsız uzman: Rapor üzerinde uzlaşılamazsa taraflar Bakanlık listesinden seçilen bağımsız ölçme ve doğrulama uzmanına başvurabilir; uzman 30 gün içinde görüş raporu verir ve giderleri yükleniciye aittir (Tebliğ m.12/5).
• Onay: Rapor uygulama kontrol komisyonunca onaylanmazsa ödeme yapılmaz (Tebliğ m.12; Karar m.9).
• Hiç tasarruf yoksa: Sözleşme feshedilir ve teminat irat kaydedilir (Karar m.8; Tebliğ m.12/9).

Uygulamada uyuşmazlıkların büyük kısmı referans tüketimin düzeltilmesinden doğar: binanın kullanım saatleri, kullanıcı sayısı veya kullanım amacı değiştiğinde tasarrufun nasıl yeniden hesaplanacağı sözleşmede yazılı değilse, aynı ölçüm verisinden iki farklı sonuç çıkar. Tebliğ ayarlamaya esas referans verileri etüt raporunda ister (m.6/2); bu verilerin eksiksiz kaydedilmesi, sonraki her raporun dayanağıdır.

Ödeme ve %70 Kuralı

%70 kuralı yüklenici için iki yönlü bir mekanizmadır: bir yandan kötü bir yılda ödemeyi tamamen keser, öbür yandan sonraki yılda telafi imkânı tanır. Bu nedenle yüklenicinin iyileştirme önlemlerini zamanında alması ve bunu belgelemesi, hem ödemenin geri kazanılması hem de fesih riskinin önlenmesi bakımından belirleyicidir.

Fesih ve Yaptırımlar

Kamuda EPS’de fesih sebepleri sınırlı sayıda ve açıktır:

1. Uygulamanın süresinde tamamlanamaması (Tebliğ m.11/9).
2. Hiç tasarruf sağlanamaması (Karar m.8; Tebliğ m.12/9).
3. Üç ardışık dönemde garantinin %70’inin altında kalınması (Karar m.9; Tebliğ m.13/3).
4. İdarenin ceza ve zararlarının yatırım tutarının iki katını aşması (Tebliğ m.14/2).

Fesih hâlinde ekipmanların mülkiyeti idareye geçer ve teminatlar irat kaydedilir (Karar m.10). Yüklenici, idarenin yazılı izni olmadan sözleşmeyi devredemez; zorunlu hâllerde sözleşmede değişiklik yapılabilir (Karar m.12). Fesih kararına karşı itiraz ve dava yolları, sözleşmenin uyuşmazlık hükmüne ve genel hükümlere göre belirlenir; feshin dayandığı tasarruf raporunun ve komisyon kararlarının usulüne uygunluğu bu aşamada incelenecek ilk sorudur.

Özel Sektörde EPS: Sözleşme Nasıl Kurulur?

Fabrika, otel, AVM veya hastane gibi özel sektör tesislerinde yapılan EPS’ler için 2850 sayılı Karar ve Tebliğ uygulanmaz; taraflar sözleşmeyi Türk Borçlar Kanunu’nun genel hükümleri çerçevesinde serbestçe kurar. Uygulama işlerinin (yalıtım, kazan değişimi, aydınlatma dönüşümü, GES kurulumu) hukuki niteliği bakımından mahkemeler bu işleri eser sözleşmesi olarak değerlendirmektedir (aşağıdaki kararlar). Kamu düzenlemesi zorunlu olmasa da, iyi bir özel EPS’nin bu düzenlemedeki mekanizmaları örnek alması uyuşmazlıkları önler.

Özel sektör EPS projelerinde 5627 sayılı Kanunun 8. maddesindeki destekler de değerlendirilmelidir: verimlilik artırıcı uygulama projeleri için belirli sınırlar içinde proje bedelinin bir kısmı hibe veya faiz desteğiyle karşılanabilir ve gönüllü anlaşma yapan işletmelere enerji gideri desteği verilebilir. Bina tarafındaki belge yükümlülükleri için Enerji Kimlik Belgesi, öz üretimle birlikte kurulan modeller için çatı GES ve lisanssız üretim ve kojenerasyon rehberlerimize bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Olağan dışı bir yılı referans almak: Tadilat, kapanma veya kullanım düşüşü yaşanan yılın verisiyle kurulan referans, sonraki bütün yıllarda tartışma yaratır; en az üç yıllık veri kuralı bu yüzden vardır (Tebliğ m.6).
• Düzeltme formülünü boş bırakmak: Bina kullanımı değiştiğinde tasarrufun nasıl yeniden hesaplanacağı yazılı değilse, ödeme kesintisi ve fesih tartışması kaçınılmazdır.
• Ölçme-doğrulama uzmanını sonradan aramak: Uzmanı olmayan istekli, teklif öncesinde iş ortaklığı veya alt yüklenici ilişkisi kurmalıdır (Karar m.6).
• Kabulü yazılı ve delilli yapmamak: Uygulama işlerindeki ayıp ve eksiklerin tespit edilmemesi, sonraki iş bedeli davasında ispat sorununa dönüşür.
• %70 altı dönemde beklemek: İyileştirme yapılmadan geçen her dönem, üç dönemlik fesih sayacını işletir (Tebliğ m.13/3).
• Devri izinsiz yapmak: Sözleşmenin idarenin yazılı izni olmadan devri mümkün değildir (Karar m.12).

Uyuşmazlıklar Nerede ve Nasıl Çözülür?

Tahkim, uzun süreli ve teknik yoğunluklu EPS ilişkilerinde hız ve uzmanlık avantajı sağlar; ancak tahkim şartının açık, tarafları ve kurumu belirleyen biçimde yazılması gerekir. Tahkim sürecinin genel kuralları için Tahkim Rehberi sayfamıza bakabilirsiniz.

İçtihat: Enerji ve Verimlilik İşlerinde Mahkeme Kararları

EPS düzeni 2018’de Kanuna eklenmiş ve kamuda 2020-2021’de uygulamaya konmuştur. Doğrudan EPS’ye ilişkin yayımlanmış yüksek mahkeme kararları henüz sınırlıdır; bu nedenle uyuşmazlıklarda, EPS kapsamındaki uygulama işlerine benzeyen enerji ve verimlilik işlerine ilişkin kararlar yol göstericidir. Aşağıdaki iki karar, UYAP Emsal Karar ve yayımlanmış karar metinlerinden künyesiyle doğrulanmıştır.

Bu kararlardan çıkan pratik ders şudur: EPS’nin uygulama dönemi bir yapım işidir ve eser sözleşmesinin ispat, ayıp ve bedel kuralları burada da önem taşır. Kabul tutanakları, eksik ve ayıp listeleri ve bilirkişi incelemesine elverişli kayıtlar, izleme dönemindeki tasarruf tartışmasından önce uygulama döneminin uyuşmazlıklarını çözer. İtirazın iptali davalarındaki genel ilkeler için itirazın iptali Yargıtay kararları sayfamıza, konu konu karar derlemeleri için İçtihatlar bölümümüze bakabilirsiniz.

Kontrol Listesi

İdare için:

1. Etüt raporunda referans tüketimi TS ISO 50006’ya göre ve en az üç yıllık veriyle hesaplatın; ayarlamaya esas verileri kayda geçirin.
2. Şartnamede uygulama süresini, ölçme-doğrulama yöntemini ve fiyat farkı mekanizmasını açıkça yazın.
3. Uygulama kontrol komisyonunu 15 gün içinde kurun ve kontrol-test sürelerine uyun.
4. Tasarruf doğrulama raporlarını süresinde inceleyin; ret gerekçelerini yazılı verin.

Yüklenici için:

1. Ölçme-doğrulama uzmanınız yoksa teklif öncesinde iş ortaklığı veya alt yüklenici ilişkisini kurun.
2. Garanti oranını, NBD hesabını ve ekonomik ömür varsayımlarını belgeleyin; teklifteki taahhüt izleme döneminde aynen karşınıza çıkar.
3. Uygulama takvimini gerçekçi kurun; süresinde tamamlanmama fesih sebebidir.
4. %70’in altında kalınan dönemde iyileştirme önlemlerini derhâl alın ve belgeleyin; üç dönem üst üste düşüş feshe yol açar.
5. Rapor uyuşmazlığında Bakanlık listesindeki bağımsız uzman yolunu kullanın.

Sıkça Sorulan Sorular

Enerji performans sözleşmesi nedir?

Uygulama projesi sonrasında sağlanacak tasarrufun garanti edildiği ve yapılan harcamaların bu tasarruflarla ödendiği sözleşmedir (5627 sayılı Kanun m.3/1-k). Yatırımı verimlilik şirketi yapar; bedelini sağlanan tasarruftan alır.

Kamu kurumları EPS yapabilir mi?

Evet. Genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, 5627 sayılı Kanunun ek 1. maddesine göre en fazla 15 yıl süreli EPS yapabilir. Usul ve esaslar 2850 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ve Kamuda EPS Tebliği ile düzenlenmiştir.

Kamuda EPS 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na tabi mi?

Hayır. EPS kapsamındaki mal ve hizmet alımları ile yapım işleri, ceza ve yasaklama hükümleri hariç 4734 sayılı Kanuna tabi değildir (5627 ek m.1/1). İhale, 2850 sayılı Karar ve Tebliğ’deki kapalı teklif usulüyle yapılır.

Kamuda EPS’nin süresi en fazla ne kadardır?

En fazla 15 yıldır (5627 ek m.1/1; 2850 sayılı Karar m.7). Net bugünkü değer hesabında ekonomik ömür ise en fazla 20 yıl kabul edilir (Tebliğ m.9).

Kamuda EPS ihalesinde kazanan nasıl belirlenir?

Kapalı teklif usulüyle ve en yüksek net bugünkü değere sahip teklif seçilerek belirlenir. En az iki geçerli teklif gerekir; eşitlikte kısa süreli teklif öne geçer (Karar m.5; Tebliğ m.9).

EPS ihalesine konsorsiyumla teklif verilebilir mi?

Hayır. İş ortaklığıyla teklif verilebilir, ancak konsorsiyumlar teklif veremez (Tebliğ m.8/9). Ölçme-doğrulama uzmanı bulunmayan istekli, uzmanı olan bir şirketle iş ortaklığı veya alt yüklenici ilişkisi kurabilir (Karar m.6).

EPS ihale sonucuna nasıl itiraz edilir?

İhale sonucuna 5 gün içinde idareye itiraz edilir ve idare 10 gün içinde karar verir (Tebliğ m.9/7–8). Bu karara karşı idari yargı yolu açıktır.

EPS’de teminat oranları nedir?

Geçici teminat yatırım maliyetinin en az %2’si, kesin teminat teklif edilen yatırım maliyetinin en az %4’ü olarak belirlenir (2850 sayılı Karar m.7).

Etüt raporunu kim hazırlar?

Etüt raporunu idare kendisi hazırlayabilir veya Bakanlıkça yetkilendirilmiş enerji verimliliği danışmanlık şirketlerine hazırlatabilir. Referans tüketim TS ISO 50006 standardına göre ve tercihen en az ardışık üç yıllık veriyle hesaplanır (Tebliğ m.6).

Ölçme ve doğrulama uzmanı kimdir?

Tasarrufun ölçülmesi ve doğrulanması işini yürüten, Bakanlık sertifikasına sahip uzmandır. Bakanlık bu uzmanlar için eğitim ve sertifikasyon programları düzenler (2850 sayılı Karar m.11).

Tasarruf garantisi en az ne kadar olmalıdır?

Binalarda uygulama alanının yıllık toplam enerji tüketiminin en az %10’u veya her önlem için en az %20 tasarruf garanti edilir. Binalar dışındaki uygulamalarda idareye yıllık tasarrufun en az %10’u pay verilir (Karar m.5).

Tasarruf garantinin altında kalırsa ne olur?

Dönem sonunda garantinin en az %70’i sağlanamazsa o dönem için ödeme yapılmaz ve yüklenici iyileştirme yapar. Sonraki dönemde %70 aşılırsa önceki dönemin ödemesi yapılır; üç ardışık dönem %70’in altında kalınırsa sözleşme feshedilir ve teminat irat kaydedilir (Karar m.9; Tebliğ m.13).

Tasarruf raporunda anlaşamazsak ne yapılır?

Taraflar Bakanlık listesinden seçilen bağımsız ölçme ve doğrulama uzmanına başvurabilir. Uzman 30 gün içinde görüş raporu verir ve giderleri yükleniciye aittir (Tebliğ m.12/5).

EPS kapsamında yapılan yatırımlar kime ait olur?

Kamuda yatırımların mülkiyeti, uygulama kontrol komisyonunun kabulüyle düzenlenen kabul belgesiyle birlikte idareye geçer (Karar m.8). Sözleşme feshedilse bile ekipmanın mülkiyeti idareye geçer (Karar m.10).

EPS ödemeleri hangi bütçeden yapılır?

İdarenin sözleşme konusu enerji alım giderlerinin yapıldığı bütçe tertiplerinden yapılır. Yıllık ödemelerin toplamı garanti edilen yıllık tasarruf tutarını aşamaz (5627 ek m.1/2–3).

Yüklenici sözleşmeyi başka şirkete devredebilir mi?

İdarenin yazılı izni olmadan devredemez (2850 sayılı Karar m.12).

Özel sektörde EPS için özel bir kanun var mı?

Kamudaki gibi ayrıntılı bir usul yoktur; sözleşme Türk Borçlar Kanunu’nun genel hükümlerine göre serbestçe kurulur. Mahkemeler yalıtım, güneş enerjisi ve benzeri uygulama işlerini eser sözleşmesi olarak değerlendirmektedir (Adana BAM 6. HD, E. 2020/321, K. 2022/354; Ankara BAM 27. HD, E. 2023/1135, K. 2023/1184).

Özel EPS uyuşmazlığında doğrudan dava açabilir miyim?

Taraflar tacir ve talep para alacağı ise dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (6102 sayılı TTK m.5/A). Sözleşmede geçerli bir tahkim şartı varsa uyuşmazlık tahkimde çözülür.