Enerji Verimliliği Yükümlülükleri (5627): Enerji Yöneticisi, Etüt, Bildirim ve EKB

Enerji verimliliği mevzuatı iki ayrı yükümlülük kurar. Birincisi enerji yöneticisi görevlendirmek, ikincisi enerji yönetim birimi kurmaktır. Hangisinin doğduğu, tamamen eşik değerlere bağlıdır ve eşikler bina ile işletme için farklıdır.

1) Eşikler Tablosu

İkinci ve üçüncü satırdaki “veya” bağlacı belirleyicidir: iki ölçütten birinin sağlanması yükümlülüğü doğurur.

Yani yirmi bin metrekareyi aşan bir ticari bina, enerji tüketimi beş yüz TEP’in altında olsa dahi kapsamdadır.

Dördüncü satır ise ayrı bir kademeyi gösterir; elli bin TEP eşiği aşıldığında yöneticiden birime geçilir. Üretim tarafındaki teşvik rejimi için YEKDEM incelememize bakabilirsiniz.

Kamu binasında eşik neden daha düşük?

Kamu kesimi binaları için eşikler yarı yarıya daha düşüktür.

Bu tercih, kamu kesimine verimlilik konusunda daha geniş bir örnek olma yükümlülüğünün yüklendiğini gösterir. Tüketilen enerjinin kaynağını belgelemek için YEK-G belgesi incelememize bakabilirsiniz.

2) Endüstriyel İşletmelerde Enerji Yöneticisi

Yönetimler, yıllık toplam enerji tüketimi bin TEP ve üzeri olan endüstriyel işletmelerinde, enerji yönetimi faaliyetlerinin yürütülmesini temin etmek üzere, her bir endüstriyel işletmesindeki çalışanları arasından enerji yöneticisi sertifikasına sahip birisini enerji yöneticisi olarak görevlendirir.

İkinci satır sıkça atlanır: yükümlülük şirket düzeyinde değil, her bir işletme bazında doğar.

Birden çok tesisi olan bir grup, eşiği aşan her tesis için ayrı görevlendirme yapmak zorundadır.

Dördüncü satır ise görevlendirmenin herhangi bir personelle yapılamayacağını gösterir; enerji yöneticisi sertifikası aranır.

Çalışan bulunamazsa

İkinci satır bir alternatif değil, birincisinin mümkün olmadığı hâlde devreye giren bir çözümdür.

Yani asıl olan kendi bünyesinden görevlendirmedir; dışarıdan hizmet alımı ikincil yoldur.

3) Binalarda Enerji Yöneticisi

Toplam inşaat alanı en az yirmi bin metrekare veya yıllık toplam enerji tüketimi beş yüz TEP ve üzeri olan ticari binalar ve hizmet binaları ile toplam inşaat alanı en az on bin metrekare veya yıllık toplam enerji tüketimi iki yüz elli TEP ve üzeri olan kamu kesimi binalarının yönetimleri… enerji yöneticisi olarak görevlendirir.

Üçüncü satır bu hükmün en önemli unsurudur ve iki ölçütü alternatif kılar.

Bu nedenle eşik hesabı yapılırken her iki ölçüt ayrı ayrı test edilmelidir.

Yalnızca tüketime bakıp alanı göz ardı eden bir değerlendirme, yükümlülüğü fark edememe riskini doğurur.

Hangi binalar sayılır?

Kamu kesimi; kamu kurum ve kuruluşları ile bağlı ortaklıklarını, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarını, üniversiteleri ve mahallî idareleri kapsar.

Bu tanım geniştir; belediyeler ve üniversiteler de düşük eşiğe tabidir.

4) Enerji Yönetim Birimi

Kamu kesimi dışında kalan ve yıllık toplam enerji tüketimleri elli bin TEP ve üzeri olan endüstriyel işletmelerde… enerji yönetim birimi kurulur.

İkinci satır, enerji yöneticisi eşiğinin elli katıdır; bu kademe yalnızca çok büyük tüketicileri kapsar.

Birinci satırdaki sınır da dikkat çeker: bu yükümlülük kamu kesimi dışındaki işletmelere özgüdür.

Mevcut kalite birimi kullanılabilir

İki şart birlikte aranır; yalnızca bir kalite biriminin varlığı yeterli değildir.

Bu düzenleme, ayrı bir yapı kurma yükünü hafifleten pratik bir esnekliktir.

Kamu kurumlarında merkezî birim

Kamu kurum ve kuruluşları, enerji yöneticisi hizmetlerini daha etkin yürütmek üzere kurumsal yapılanmalarına uygun olarak bünyelerinde merkezî enerji yönetim birimi oluşturarak kapsama giren binalarda ilgili faaliyetleri yürütebilir.

Böylece çok sayıda binası olan bir kurum, her bina için ayrı yapı kurmak yerine merkezî bir çözüm üretebilir.

Birimin kuruluşuna ve işleyişine ilişkin düzenleme, Bakanlığın uygun görüşü alınarak yapılır.

5) Bin TEP Altındaki İşletmeler

İkinci satır, küçük işletmelerin tamamen kapsam dışında bırakılmadığını gösterir.

Organize sanayi bölgeleri, bölgelerindeki düşük tüketimli işletmelere bu konuda destek sağlayacak biçimde konumlandırılmıştır.

Bu nedenle bir OSB’nin yükümlülüğü yalnızca kendi tüketimiyle değil, bölgedeki işletmelerle de ilgilidir.

6) Mart Ayı Bildirimi

Ticari binalar, kamu ve hizmet binaları, endüstriyel işletmeler, elektrik üretim tesisleri ve organize sanayi bölgeleri, bildirimlerini her yıl Mart ayı sonuna kadar Bakanlığa iletir.

İkinci satır bu yazının en somut takvimidir ve her yıl tekrar eden bir yükümlülüktür.

Dördüncü satır ise bildirimin serbest biçimde değil, belirlenen formata uygun yapılacağını gösterir.

Isıtma ve soğutma şebekeleri

Bu grup ayrıca sayılmıştır; merkezî ısıtma şebekeleri kendi başına bir bildirim yükümlüsüdür.

Üçüncü satır ölçütü belirler: dağıtımın birden fazla binaya yapılması aranır.

7) Enerji Yönetim Sistemi Belgelendirmesi

Bu yükümlülük, enerji yöneticisi veya birim yükümlülüğüne ek olarak doğar; onun yerine geçmez.

Birinci satır belgelendirmenin herhangi bir kuruluştan alınamayacağını gösterir; akreditasyon aranır.

İkinci satır ise belgenin bir kereye mahsus olmadığını belirtir: sistemin güncel tutulması yükümlüye aittir.

8) Denetim

Enerji yöneticisi görevlendirilmesi, enerji yönetim birimi kurulması ve enerji yönetimi ile ilgili faaliyetlerin yerine getirilmesi ile ilgili olarak Bakanlığın yerinde yapacağı incelemelerde ve denetlemelerde talep edilen bilgi ve belgelerin verilmesi ve gerekli şartların sağlanması zorunludur.

Üçüncü satır bağımsız bir yükümlülüktür: esas yükümlülük yerine getirilmiş olsa bile, denetimde belge sunulmaması ayrıca aykırılık oluşturur.

Bu nedenle görevlendirme yazıları, sertifikalar, bildirim kayıtları ve belgelendirme dosyası hazır tutulmalıdır.

Dördüncü satır ise denetimin yalnızca evrak üzerinden değil, fiilî durum üzerinden de yapılabileceğini gösterir.

9) İdari Yaptırımlar

Üçüncü ve dördüncü satır birlikte okunmalıdır: Kanunda yazılı tutarlar başlangıç değerleridir ve uygulanan tutar her yıl değişir.

⚠️ Uyarı: İdari para cezası tutarları her yıl yeniden değerleme oranında artırılarak Resmî Gazete‘de yayımlanan Tebliğ ile ilan edilmektedir. Ayrıca eşik değerler ve yükümlülük kapsamı Yönetmelik değişiklikleriyle güncellenebilmektedir. İşlem öncesinde ilgili yılın güncel Tebliğ ve Yönetmelik metni teyit edilmelidir.

Hangi ihlaller cezalandırılır?

Üçüncü ve dördüncü satır, asıl yükümlülük yerine getirilmiş olsa bile ayrıca sorumluluk doğurabileceğini gösterir.

Bu nedenle uyum, yalnızca görevlendirme yapmakla değil, bildirim ve belge düzeniyle birlikte sağlanır.

10) İki Yükümlülüğün Karşılaştırması

İkinci satır iki kademe arasındaki mesafeyi gösterir: birim yükümlülüğü, yönetici eşiğinin elli katında başlar.

Üçüncü satır ise kapsam farkıdır; birim yükümlülüğü binalara değil endüstriyel işletmelere özgüdür.

Beşinci satır her iki kademede de bir esneklik bulunduğunu, ancak bunların farklı olduğunu gösterir.

11) Eşik Hesabı

İkinci adım belirleyicidir: elektrik, doğal gaz, kömür ve diğer kaynaklar ortak bir birime indirgenir.

Beşinci adım ise binalarda kritiktir; ölçütler alternatif olduğundan biri yeterse yükümlülük doğar.

TEP nedir?

TEP, ton eşdeğer petrol birimidir ve farklı enerji kaynaklarının ortak bir ölçüye indirgenmesini sağlar.

Bu sayede elektrik ile doğal gaz gibi farklı nitelikteki tüketimler toplanabilir hâle gelir.

Eşik değerlendirmesi, bu ortak birim üzerinden hesaplanan yıllık toplam üzerinden yapılır.

12) Enerji Etüdü ve Danışmanlık

Üçüncü satır etüdün teknik bir rapordan fazlası olduğunu gösterir: tedbirler maliyetiyle birlikte ortaya konur.

Dördüncü satır ise Bakanlığa sektör veya alt sektörler bazında etüt yaptırma yetkisi tanır.

Danışmanlık şirketleri

Enerji verimliliği alanında etüt, eğitim ve danışmanlık faaliyetlerini yürütmek üzere şirketler yetkilendirilir.

Çalışanları arasından enerji yöneticisi görevlendiremeyen işletmeler, hizmeti bu şirketlerden sözleşmeyle alır.

Bu nedenle sözleşme yapılacak şirketin yetkilendirilmiş olup olmadığı önceden kontrol edilmelidir.

13) Mevzuat Haritası

İkinci satır bu konunun ağırlık merkezidir; eşikler ve yükümlülükler Kanunda değil Yönetmelikte yer alır.

Dördüncü satır ise iki kaynaklıdır: Kanun cezayı öngörür, Tebliğ o yılki tutarı belirler.

Bu yapı, yalnızca Kanuna bakan bir değerlendirmenin neden eksik kalacağını açıklar.

Sayıların tamamı bir arada

Üçüncü ile beşinci ve dördüncü ile altıncı satır karşılaştırıldığında, kamu kesimi eşiklerinin yarı yarıya daha düşük olduğu görülür.

Sekizinci satır ise tablodaki tek takvim bilgisidir ve her yıl aynı şekilde tekrar eder.

Tek cümlelik özet

Önce eşiği hesaplayın, sonra yönetici mi birim mi gerektiğine karar verin ve her yıl Mart ayı sonundaki bildirimi kaçırmayın.

14) Organize Sanayi Bölgelerinin Konumu

İkinci satır organize sanayi bölgelerine özgü bir aracılık işlevi yükler.

Böylece bin TEP eşiğinin altında kalan işletmeler de sistemin tamamen dışında bırakılmamış olur.

Bir OSB yönetimi bu nedenle yükümlülüğünü yalnızca kendi binası üzerinden değerlendiremez.

OSB’lerde sık karşılaşılan sorun

İkinci satır özellikle önemlidir: bildirim yükümlüleri arasında organize sanayi bölgeleri açıkça sayılmıştır.

Üçüncü satır ise zaman planlamasını etkiler; belgelendirme bir günde tamamlanabilecek bir işlem değildir.

15) Yıllık Uyum Takvimi

Dördüncü satır takvimin sabit noktasıdır ve diğer adımlar buna göre geriye doğru planlanır.

Birinci ve ikinci satır bu nedenle Ocak ayında tamamlanmış olmalıdır.

Üçüncü satırdaki görevlendirme, bildirimden önce yapılmış olmalıdır ki bildirim içerik taşısın.

Eşiğe yeni girenler

İkinci satır binalarda sıkça gözden kaçar: yükümlülük yalnızca tüketim artışıyla değil, inşaat alanıyla da doğabilir.

Bu nedenle eşik değerlendirmesi tek seferlik değil, her yıl tekrarlanan bir işlemdir.

16) Kapanış

Dördüncü satır çok tesisli gruplarda en sık yapılan hatadır: yükümlülük tesis bazındadır.

Altıncı satır ise asıl yükümlülük yerine getirilse bile ayrı bir risk oluşturur.

Tek cümlelik özet

Bu mevzuatta zorluk kuralların karmaşıklığında değil, eşiğin doğru hesaplanmasındadır.

17) Kimler Kapsam Dışında?

İkinci ve üçüncü satırda dikkat edilecek nokta şudur: kapsam dışı kalmak için her iki ölçütün de altında kalınması gerekir.

Ölçütler yükümlülük doğururken alternatif, kapsam dışı kalırken kümülatif çalışır.

Bu simetri gözden kaçtığında, alanı büyük ama tüketimi düşük bir bina yanlışlıkla kapsam dışı sanılabilir.

Kapsam dışı olmak ne anlama gelmez?

İkinci satır en pratik uyarıdır: tüketim veya alan artışıyla eşik sonradan aşılabilir.

Bu nedenle kapsam dışı olmak, değerlendirmeyi bir kez yapıp bırakmayı haklı kılmaz.

18) Uyum Dosyası

Birinci ve ikinci satır, yükümlülüğün doğup doğmadığını gösteren temel kayıtlardır.

Üçüncü ile beşinci satır arasındakiler yükümlülüğün nasıl yerine getirildiğini belgeler.

Altıncı ve yedinci satır ise asıl yükümlülükten bağımsız olarak ayrıca aranır.

Yedi kalem birlikte, bir denetimde sorulabilecek soruların tamamına cevap verir.

Dosyanın güncellenmesi

Birinci satır uygulamada en sık görülen boşluktur: görevlendirilen kişi ayrıldığında yükümlülük ortadan kalkmaz, yerine yeni görevlendirme yapılması gerekir.

İkinci satır ise kademe değişimini tetikler; elli bin TEP eşiği aşıldığında artık birim gerekir.

Dört satırın ortak mesajı şudur: uyum bir durum değil, sürdürülen bir süreçtir.

Sorumluluk kimde?

Birinci satır esastır: Yönetmelik yükümlülüğü yönetimlere yükler.

Dördüncü satır ise bir devir anlamına gelmez; dışarıdan hizmet alınması yönetimin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Üçüncü satır da aynı yöndedir; belgelendirme yapılmış olsa bile sistemin güncelliği yükümlüye aittir.

Bu dağılım, uygulamada sıkça görülen bir yanılgıyı düzeltir: bir danışmanlık şirketiyle sözleşme imzalamak tek başına uyum sağlamaz.

Şirket hizmeti verir, ancak görevlendirmenin yapılması, bildirimin gönderilmesi ve denetimde belge sunulması yönetimin yükümlülüğü olarak kalır.

Bu nedenle sözleşmede hizmetin kapsamı ile yükümlülüğün kapsamı ayrı ayrı okunmalıdır.

Pratikte en sağlıklı yaklaşım, sözleşmeye hangi işin kim tarafından yapılacağını gösteren bir sorumluluk listesi eklemektir: eşik hesabı, görevlendirme, bildirim, etüt ve belgelendirme kalemlerinin her biri tek tek paylaştırılmalıdır.

Aksi hâlde bir denetimde her iki taraf da ilgili işin diğerine ait olduğunu düşünebilir; sonuç ise yalnızca yönetimin sorumluluğunda kalır.

19) Sık Yapılan Sekiz Hata

• “Veya”yı “ve” okumak. Tek ölçüt yeter.
• Yöneticiyle birimi karıştırmak. Eşikleri farklıdır.
• Kamu eşiğini ticariyle aynı sanmak. Yarı yarıya düşüktür.
• Mart bildirimini kaçırmak. Süre kesindir.
• Sertifikasız görevlendirme. Sertifika şarttır.
• Belgelendirmeyi atlamak. Standart zorunludur.
• Denetimde belge sunmamak. Zorunluluktur.
• Ceza tutarını eski bilmek. Her yıl güncellenir.

20) Kontrol Listesi

• Yıllık tüketiminizi TEP cinsinden hesaplayın.
• İnşaat alanınızı tespit edin.
• Hangi eşiğe girdiğinizi belirleyin.
• Yönetici mi birim mi gerektiğine karar verin.
• Sertifikalı personeli belirleyin.
• Bildirimi süresinde yapın.
• Belgelendirmeyi tamamlayın.
• Kayıtları denetime hazır tutun.

İlgili incelemelerimiz: YEKDEM: yenilenebilir enerjinin alım garantisi, YEK-G belgesi ve yeşil enerji sertifikası ve YEKA: yenilenebilir enerji kaynak alanları.

Sıkça Sorulan Sorular

Enerji verimliliği yükümlülüklerinin dayanağı nedir?

18/4/2007 tarihli ve 5627 sayılı Enerji Verimliliği Kanunu ile Enerji Kaynaklarının ve Enerjinin Kullanımında Verimliliğin Artırılmasına Dair Yönetmelik.

Kaç tür yükümlülük vardır?

İki tür: enerji yöneticisi görevlendirmek ve enerji yönetim birimi kurmak. Hangisinin doğduğu eşik değerlere bağlıdır.

Endüstriyel işletmelerde enerji yöneticisi ne zaman gerekir?

Yıllık toplam enerji tüketimi bin TEP ve üzeri olan endüstriyel işletmelerde enerji yöneticisi görevlendirilir.

Kim görevlendirilir?

İşletmedeki çalışanlar arasından enerji yöneticisi sertifikasına sahip bir kişi.

Çalışanlar arasında sertifikalı kimse yoksa?

Yönetmelik uyarınca, çalışanlar arasından görevlendirmenin mümkün olmadığı hâllerde şirketlerle sözleşme yapılmak suretiyle hizmet alınır.

Ticari binalarda eşik nedir?

Toplam inşaat alanı en az yirmi bin metrekare veya yıllık toplam enerji tüketimi beş yüz TEP ve üzeri olan ticari binalar ve hizmet binaları kapsamdadır.

Kamu binalarında eşik nedir?

Toplam inşaat alanı en az on bin metrekare veya yıllık toplam enerji tüketimi iki yüz elli TEP ve üzeri olan kamu kesimi binaları.

İki ölçütün ikisi de mi sağlanmalı?

Hayır. Madde “veya” bağlacını kullanır; iki ölçütten birinin sağlanması yükümlülüğü doğurur.

Kamu binalarında eşik neden daha düşük?

Alan ve tüketim eşikleri ticari binalara göre yarı yarıya daha düşük belirlenmiştir.

Enerji yönetim birimi ne zaman kurulur?

Kamu kesimi dışında kalan ve yıllık toplam enerji tüketimleri elli bin TEP ve üzeri olan endüstriyel işletmelerde enerji yönetim birimi kurulur.

Mevcut kalite birimi bu amaçla kullanılabilir mi?

Organizasyonlarında toplam kalite çalışmalarından sorumlu olan ve bünyesinde enerji yöneticisinin de görev aldığı kalite yönetim birimi bulunan endüstriyel işletmeler, bu birimlerini enerji yönetim birimi olarak da görevlendirebilir.

Kamu kurumları merkezi birim kurabilir mi?

Kamu kurum ve kuruluşları, enerji yöneticisi hizmetlerini daha etkin yürütmek üzere kurumsal yapılanmalarına uygun olarak bünyelerinde merkezî enerji yönetim birimi oluşturabilir.

Bin TEP altındaki işletmeler ne yapar?

Yıllık toplam enerji tüketimi bin TEP’ten az olan endüstriyel işletmelerde enerji yönetimi uygulamalarının yerine getirilmesine yardımcı olunması öngörülmüştür.

Organize sanayi bölgelerinin rolü nedir?

Organize sanayi bölgeleri, bölgelerindeki düşük tüketimli işletmelere enerji yönetimi konusunda hizmet verilmesi bakımından kapsamdadır.

Bakanlığa bildirim yapılması gerekir mi?

Evet. Ticari binalar, kamu ve hizmet binaları, endüstriyel işletmeler, elektrik üretim tesisleri ve organize sanayi bölgeleri bildirimlerini Bakanlığa iletir.

Bildirim ne zamana kadar yapılır?

Her yıl Mart ayı sonuna kadar.

Isıtma ve soğutma şebekeleri de bildirim yapar mı?

Yıllık toplam enerji tüketimi beş yüz TEP ve üzeri olan, bir veya birden fazla merkezde ısı üretimi gerçekleştirerek birden fazla binaya ısı dağıtımı sağlayan ısıtma/soğutma şebeke yönetimleri de her yıl Mart ayı sonuna kadar bildirimde bulunur.

Bildirim hangi formatta yapılır?

Bakanlık tarafından belirlenen formata uygun olarak.

Enerji yönetim sistemi belgelendirmesi zorunlu mu?

Enerji yöneticisi görevlendirmekle yükümlü kamu binaları, ticari binalar, hizmet binaları, elektrik üretim tesisleri ile endüstriyel işletmeler ve enerji yönetim birimi kurmakla yükümlü organize sanayi bölgeleri ile endüstriyel işletmeler, TS EN ISO 50001 Enerji Yönetim Sistemini kurarak belgelendirir.

Belgelendirmeyi kim yapar?

Türk Akreditasyon Kurumu tarafından akredite edilmiş kurum veya kuruluşlar ya da şirketler aracılığıyla yapılır.

Sistemin güncel tutulmasından kim sorumludur?

İlgili kurum veya kuruluşun kendisi sorumludur.

Denetim yapılır mı?

Evet. Bakanlık yerinde inceleme ve denetleme yapabilir.

Denetimde belge sunmak zorunlu mu?

Evet. Enerji yöneticisi görevlendirilmesi, enerji yönetim birimi kurulması ve enerji yönetimi faaliyetleriyle ilgili olarak talep edilen bilgi ve belgelerin verilmesi ve gerekli şartların sağlanması zorunludur.

Yaptırım nedir?

5627 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde idari para cezaları düzenlenmiştir.

Ceza tutarları sabit mi?

Hayır. Tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılarak Tebliğ ile ilan edilir; bu nedenle güncel metin esas alınmalıdır.

Enerji verimliliği danışmanlık şirketleri ne yapar?

Etüt, eğitim ve danışmanlık faaliyetlerini yürütmek üzere yetkilendirilen şirketlerdir.

Enerji etüdü nedir?

Endüstriyel işletmelerde ve hizmet sektöründeki binalarda tasarruf potansiyeli ile verimliliğin artırılmasına yönelik tedbirlerin, fayda ve maliyetlerinin belirlenmesine yönelik çalışmadır.

TEP nedir?

Ton eşdeğer petrol birimidir; farklı enerji kaynaklarının ortak bir ölçüye indirgenmesini sağlar.

Eşik hesabı neye göre yapılır?

Yıllık toplam enerji tüketiminin TEP cinsinden hesaplanmasına ve binalarda toplam inşaat alanına göre.

En kritik nokta nedir?

Hangi eşiğe girildiğinin doğru tespiti ve Mart ayı sonundaki bildirim süresinin kaçırılmaması.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kamu ihale mevzuatı ve Kamu İhale Genel Tebliği sık güncellenmektedir; somut ihalede ilan, ihale dokümanı ve işlem tarihinde yürürlükte olan hükümler esas alınmalıdır.