Yıllık İzin Ücreti: Hesaplama, Peşin Ödeme ve Kullanılmayan İznin Ödenmesi

Yıllık izin ücreti, işçinin hak ettiği yıllık ücretli izinde geçirdiği süreye karşılık aldığı ücrettir (İş Kanunu m. 57). Bu yazı, yıllık iznin parasal boyutuna odaklanır: ücretin nasıl hesaplandığı, ne zaman ödendiği ve kullanılmayan iznin fesihte nasıl ödeneceği. İznin hak edilmesi ve süreleri için yıllık ücretli izin rehberimize bakabilirsiniz.

Yıllık İzin Ücreti Nedir?

İşçi, yıllık izinde fiilen çalışmadığı hâlde, bu süre için ücreti tam olarak ödenir (m. 57). Yani yıllık izin, işçinin dinlenirken de gelirini güvence altına alan ücretli bir izindir. Aylık ücretli işçilere izin döneminde olağan aylık ücretleri ödenir; günlük, saat veya parça başı çalışanlarda ise izin günlerine düşen ücret ayrıca hesaplanır.

İzin Ücreti Nasıl Hesaplanır?

Yıllık izin ücreti, işçinin çıplak (temel) ücreti üzerinden hesaplanır; kıdem tazminatından farklı olarak giydirilmiş ücret kullanılmaz. Buna göre:

• Hesaba esas ücret, işçinin asıl (çıplak) ücretidir; fazla mesai karşılığı, primler, sosyal yardımlar ve arızi ödemeler dâhil edilmez.
• İşçinin günlük çıplak ücreti, hak ettiği izin günü sayısıyla çarpılır.
• İzin süresine rastlayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri için ayrıca ücret ödenir (bu günler izin süresinden sayılmaz).

Peşin Ödeme Zorunluluğu (m. 57)

İşveren, yıllık izin ücretini, ilgili işçinin izne başlamasından önce peşin olarak ödemek veya avans olarak vermek zorundadır. Bu kural emredicidir; işçinin izin dönemi boyunca gelirsiz kalmaması amaçlanır. Ücretin izinden sonra ödenmesi veya hiç ödenmemesi, işçi açısından haklı fesih sebebi oluşturabilir.

Kullanılmayan Yıllık İznin Ödenmesi (m. 59)

Yıllık izin, kural olarak kullandırılması gereken bir dinlenme hakkıdır; iş sözleşmesi devam ederken paraya çevrilemez veya ‘satılamaz’. Kullanılmayan izin, yalnızca iş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi hâlinde ücrete dönüşür (m. 59):

• İş sözleşmesi sona erdiğinde, işçinin hak edip kullanmadığı tüm yıllık izin günleri ücret olarak ödenir.
• Bu ücret, sözleşmenin sona erdiği tarihteki son ücret üzerinden hesaplanır.
• İşçinin sözleşmesi nasıl sona ererse ersin (istifa dâhil), kullanılmayan izin ücreti talep edilebilir; bu hak, sona erme şekline bağlı değildir.

Yıllık İzin Ücretinde Zamanaşımı

Kullanılmayan yıllık izin ücretinde zamanaşımı süresi beş yıldır ve diğer ücret alacaklarından farklı olarak, süre alacağın doğduğu andan değil iş sözleşmesinin sona erdiği (fesih) tarihten işlemeye başlar (25.10.2017 öncesi sona eren sözleşmelerde on yıl uygulanabilir). Dava açmadan önce arabuluculuk dava şartıdır.

İzin Ücretiyle İlgili Özel Durumlar

Birkaç önemli nokta:

• Başka işte çalışma yasağı: işçi yıllık izinde başka bir işte ücret karşılığı çalışırsa, işveren ödediği izin ücretini geri isteyebilir (m. 58).
• Kullandırmama yaptırımı: yıllık izni kullandırmayan veya ücretini ödemeyen işverene m. 103 uyarınca idari para cezası uygulanır.
• Yol izni: izni işyerinin bulunduğu yerden başka yerde geçirecek işçiye, talebi ve belgelemesi hâlinde gidiş-dönüş için toplam dört güne kadar ücretsiz yol izni verilir.

Yıllık İzin Süreleri ve Hak Kazanma

İzin hakkı kıdeme göre kademeli olarak artar.

Beşinci satır sık bilinmeyen bir korumadır: on sekiz yaşından küçük ve elli yaşından büyük işçilere kıdemleri ne olursa olsun en az yirmi gün izin verilmesi gerekir — bu, bir yıllık kıdeme sahip genç veya yaşlı işçinin de yirmi gün izne hak kazanması anlamına gelir. Dokuzuncu satır ise kıdem hesabındaki kolaylıktır.

İznin Kullandırılması ve Bölünmesi

İzin kullanımı belirli kurallara tabidir.

Üçüncü ve sekizinci satırlar iki emredici kuraldır: izin bölünerek kullandırılıyorsa bir bölümü on günden az olamaz ve iş sözleşmesi devam ederken yıllık izin ücrete dönüştürülemez; izin fiilen kullandırılmak zorundadır. Beşinci satır ise hesapta sık atlanan noktadır — izin süresine rastlayan tatil günleri izinden sayılmaz.

Kullanılmayan İznin Ücreti

İzin ücreti alacağı yalnızca fesihle muaccel olur.

Dördüncü ve altıncı satırlar işçi lehine iki önemli kural içerir: yıllık izin ücreti alacağında zamanaşımı iş sözleşmesi devam ederken işlemez, yalnızca fesihten itibaren başlar; ayrıca iznin kullandırıldığını ispat yükü işverendedir — imzalı izin belgesi veya izin defteri sunulamazsa izin kullandırılmamış kabul edilir.

İzin ve dinlenme rehberlerimiz: yıllık ücretli izin · ara dinlenme süreleri · telafi çalışması · gece çalışması · doğum ve analık izni · analık hakları ve hamilelikte fesih

Yıllık İzin Ücreti Hesaplama

Fesihte ödenecek tutar üç bilgiyle hesaplanır.

Beşinci ve dokuzuncu satırlar hesabın iki kritik noktasıdır: yıllık izin ücreti son çıplak brüt ücret üzerinden hesaplanır; kıdem tazminatında olduğu gibi yol ve yemek yardımları eklenmez; ayrıca iznin kullandırıldığını gösteren imzalı belge sunulamayan tüm dönemler için tam hesap yapılır.

İzin ve dinlenme rehberlerimiz: yıllık ücretli izin · ara dinlenme süreleri · telafi çalışması · gece çalışması · doğum ve analık izni · analık hakları ve hamilelikte fesih

Sık Sorulan Durumlar

Yıllık izin konusunda en çok merak edilenler.

Dokuzuncu satır işçiler için en değerli bilgidir: yıllık izin ücreti alacağında zamanaşımı iş sözleşmesi devam ederken işlemez — bu nedenle on yıl önce kullandırılmayan izinler dahi fesihte talep edilebilir ve son ücret üzerinden hesaplanır.

İzin ve dinlenme rehberlerimiz: yıllık ücretli izin · ara dinlenme süreleri · telafi çalışması · gece çalışması · doğum ve analık izni · analık hakları ve hamilelikte fesih

İzin Defteri ve İşverenin Kayıt Yükümlülüğü

Kayıt düzeni, uyuşmazlığın sonucunu belirler.

Yedinci ve dokuzuncu satırlar iki taraf için de kritiktir: izin defteri veya imzalı izin formu sunulamadığında iznin kullandırılmadığı kabul edilir ve tüm hak edilen izinlerin ücretine hükmedilir; işçiler açısından ise imzalanan izin formlarının birer kopyasının saklanması, sonradan yapılacak hesap tartışmalarında denetim imkânı sağlar.

İzin ve dinlenme rehberlerimiz: yıllık ücretli izin · ara dinlenme süreleri · telafi çalışması · gece çalışması · doğum ve analık izni · analık hakları ve hamilelikte fesih

Toplu İzin Uygulaması

İşveren, izinleri belirli bir dönemde toplu olarak kullandırabilir.

Dördüncü ve dokuzuncu satırlar iki önemli noktayı verir: toplu izin döneminde henüz izin hakkı doğmamış işçiler ücretsiz izinli sayılabilir; ancak toplu izin uygulaması işçinin hak ettiği izin süresini tüketmez — eksik kalan günler ayrıca kullandırılmak zorundadır.

İzin ve dinlenme rehberlerimiz: yıllık ücretli izin · ara dinlenme süreleri · telafi çalışması · gece çalışması · doğum ve analık izni · analık hakları ve hamilelikte fesih

İzin Hakkının Devri ve Birikmesi

Kullanılmayan izinler kaybolmaz, sonraki yıllara devreder.

Altıncı ve dördüncü satırlar işçi lehine iki güçlü kural içerir: yıllar önce kullandırılmayan izinler dahi fesih tarihindeki güncel ücret üzerinden hesaplanır ve izin ücreti alacağında zamanaşımı iş sözleşmesi devam ederken işlemez. Bu iki kural birleştiğinde uzun kıdemli işçilerde çok yüksek tutarlar ortaya çıkar.

İzin ve dinlenme rehberlerimiz: yıllık ücretli izin · ara dinlenme süreleri · telafi çalışması · gece çalışması · doğum ve analık izni · analık hakları ve hamilelikte fesih

Sıkça Sorulan Sorular

Yıllık izin ücreti nasıl hesaplanır?

İşçinin çıplak (temel) ücreti üzerinden hesaplanır; fazla mesai, prim ve sosyal yardımlar dâhil edilmez. Günlük çıplak ücret, hak edilen izin günü sayısıyla çarpılır. (Kıdem tazminatının aksine giydirilmiş ücret kullanılmaz.)

Yıllık izin ücreti ne zaman ödenir?

İşveren, izin ücretini işçi izne başlamadan önce peşin olarak ödemek veya avans vermek zorundadır (m. 57). İzinden sonra ödenmesi veya ödenmemesi haklı fesih sebebi olabilir.

Kullanmadığım yıllık izinler ödenir mi?

Yıllık izin sözleşme devam ederken paraya çevrilemez. Ancak iş sözleşmesi sona erdiğinde, hak edilip kullanılmayan tüm izin günleri son ücret üzerinden ücret olarak ödenir (m. 59).

İstifa edersem kullanmadığım izin ücretini alabilir miyim?

Evet. Kullanılmayan yıllık izin ücreti, sözleşmenin sona erme şekline bağlı değildir; istifa dâhil her hâlde hak edilip kullanılmayan izin günleri için ücret talep edilebilir.

Yıllık izin ücretinde zamanaşımı kaç yıldır?

Beş yıldır ve süre iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten başlar (25.10.2017 öncesi sona eren sözleşmelerde on yıl uygulanabilir). Dava öncesi arabuluculuk zorunludur.

İzindeyken başka işte çalışırsam ne olur?

İşçi yıllık izinde başka bir işte ücret karşılığı çalışırsa, işveren bu izin için ödediği ücreti geri isteyebilir (m. 58).