Aile hukukundaki terimler çoğu zaman günlük dildeki anlamlarından farklıdır: “mal paylaşımı” kanunda mal rejiminin tasfiyesi ve katılma alacağıdır (TMK m.236), “görüş günü” kişisel ilişkidir (TMK m.323), “iddet” kadın için bekleme süresidir (TMK m.132), “boşandım” denebilmesi için ise kararın kesinleşmesi gerekir (HMK m.367/2). Bu sözlükte 120 terimi on iki başlık altında, her birinin sade anlamı ve dayandığı kanun maddesiyle açıklıyoruz. Tanımlar 30 Ekim 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre yazılmıştır; kanunda tanımı bulunmayan ve uygulamada oluşan terimler ayrıca belirtilmiştir.
Güncel durum (30 Ekim 2026). Anayasa Mahkemesi TMK m.175/1’deki “süresiz olarak” ibaresini iptal etmiştir (04.06.2026, E.2025/156, K.2026/131; RG 30.09.2026, 33386); iptal 30.06.2027’de yürürlüğe girecektir. Basında geçen “süreli nafaka” ve “iki aşamalı boşanma” gibi ifadeler, 29.10.2026 tarihli haberlere göre henüz TBMM’ye sunulmamış 13. Yargı Paketi taslağına aittir; bugün yürürlükte olan kanun terimleri değildir.
Dürüst bir not: Tanımlar anlaşılır olsun diye kısaltılmıştır; her terimin istisnaları ve Yargıtay uygulaması bağlantı verdiğimiz rehberlerde ayrıntılı ele alınmıştır. Kusur, ziynet, ortak velayet ve idrak çağı gibi kanunda tanımı olmayan terimleri bu şekilde işaretledik. Yargıtay kararlarını ikincil kaynaklardaki özetlerden aktardık; tam metinlerini görmedik.
Terimlerin sizin dosyanızdaki karşılığını birlikte değerlendirelim
Boşanma, nafaka, velayet, mal rejimi, soybağı ve koruma kararları için Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
📞 0554 648 37 15💬 WhatsAppİçindekiler
- Bu sözlük nasıl kullanılır?
- Temel kavramlar (1-10)
- Nişanlanma ve evlenme (11-20)
- Evliliğin genel hükümleri ve aile konutu (21-30)
- Boşanma sebepleri (31-40)
- Boşanma davası ve kişisel sonuçları (41-50)
- Tazminat ve nafaka (51-60)
- Velayet ve kişisel ilişki (61-70)
- Soybağı ve evlat edinme (71-80)
- Mal rejimi (81-90)
- Mal rejiminin tasfiyesi (91-100)
- Aile içi şiddet ve ceza hükümleri (101-110)
- İcra, vesayet ve yabancılık unsuru (111-120)
- Sık karıştırılan terimler
- Terimleri kullanırken sık yapılan hatalar
- Sıkça sorulan sorular
Bu Sözlük Nasıl Kullanılır?
Terimler alfabetik değil, bir aile uyuşmazlığının doğal sırasına göre dizilmiştir: önce temel kavramlar, sonra evlenme, evlilik içindeki haklar, boşanma sebepleri ve davası, boşanmanın mali sonuçları, çocuklar, soybağı, mal rejimi, şiddet ve son olarak kararların yerine getirilmesi. Her satırda terimin sade anlamı ve dayandığı kanun maddesi yer alır.
- Dayanak sütunu: TMK, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunudur. HMK Hukuk Muhakemeleri Kanunu, İİK İcra ve İflas Kanunu, TBK Türk Borçlar Kanunu, TCK Türk Ceza Kanunu, MÖHUK Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanundur; 6284, 5395 ve 4787 ise sırasıyla şiddetin önlenmesi, çocuk koruma ve aile mahkemeleri kanunlarıdır.
- “Uygulama” notu: Kanunda tanımı olmayan, Yargıtay kararlarıyla şekillenmiş terimlerde dayanak olarak uygulama gösterilmiştir.
- Ayrıntı için: Her bölümün girişinde o konudaki ayrıntılı rehberimize bağlantı vardır. Sorular hâlinde arıyorsanız boşanma: en çok sorulan 100 soru rehberimizden, bütün aile hukuku yazılarımız için aile ve boşanma hukuku rehberi sayfamızdan yararlanabilirsiniz.
Temel Kavramlar (1-10)
Aile hukukundaki pek çok kural, kişiler hukukunun temel kavramlarına dayanır. Hısımlığın evlenme engellerine etkisi için akraba evliliği ve hısımlık engelleri, mahkemenin görev alanı için aile mahkemesi hangi davalara bakar yazılarımıza bakabilirsiniz.
Tablo 1: Temel kavramlar
| Terim | Sade anlamı | Dayanak |
|---|---|---|
| 1. Ergin | On sekiz yaşını doldurmuş kişi; evlenme de kişiyi ergin kılar. Ayırt etme gücüne sahip ve kısıtlı olmayan her erginin fiil ehliyeti vardır. | TMK m.10, 11 |
| 2. Ergin kılınma (kazai rüşt) | On beş yaşını dolduran küçüğün kendi isteği ve velisinin rızasıyla, mahkeme kararıyla ergin sayılması. Ayrıntılar için ergin kılınma yazımıza bakabilirsiniz. | TMK m.12 |
| 3. Ayırt etme gücü | Yaşın küçüklüğü, akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk veya benzeri bir sebeple akla uygun davranma yeteneğinden yoksun olmamak. Evlenme ehliyeti ve çocuğun görüşünün alınmasında önem taşır. | TMK m.13 |
| 4. Kan hısımlığı | Birbirinden gelen (üstsoy-altsoy) veya aynı ortak kökten gelen kişiler arasındaki akrabalık. Derecesi, kişileri birbirine bağlayan doğum sayısıyla belirlenir. | TMK m.17 |
| 5. Kayın hısımlığı | Eşlerden birinin diğer eşin kan hısımlarıyla akrabalığı (kayınvalide, gelin, damat gibi). Bunu doğuran evlilik sona erse bile ortadan kalkmaz. Bakım yükümlülüğü yönü için kayın hısımlarına bakım yazımıza bakabilirsiniz. | TMK m.18 |
| 6. Yerleşim yeri | Kişinin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yer. Boşanma ve nafaka davalarında yetkili mahkemenin belirlenmesinde esas alınır. | TMK m.19; m.168, 177 |
| 7. Aile mahkemesi | Boşanma, nafaka, velayet ve mal rejimi gibi aile hukukundan doğan dava ve işlere bakan mahkeme. | 4787 s.K. m.4 |
| 8. Aile mahkemesi uzmanı | Aile mahkemelerinde görev yapan psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacı; hâkimin istemi üzerine tarafları ve çocuğu inceleyip rapor verir. | 4787 s.K. m.5 |
| 9. Hak düşürücü süre | Geçmesiyle hakkın kendisinin sona erdiği süre; uygulamada hâkim kendiliğinden dikkate alır. Örnek: zina sebebiyle boşanmada öğrenmeden itibaren altı ay, her hâlde beş yıl. | TMK m.161/2 |
| 10. Zamanaşımı | Süre geçince hakkın dava yoluyla istenememesi; ancak borçlu ileri sürerse sonuç doğurur, hâkim kendiliğinden dikkate alamaz. Örnek: boşanmadan doğan nafaka ve tazminat dava hakları için bir yıl. | TMK m.178; TBK m.161 |
Nişanlanma ve Evlenme (11-20)
Nişanlanmadan resmî nikâha kadar olan dönemin terimleri. Nişanın bozulmasının sonuçları için nişan bozulunca yüzük ve hediyeler, evliliğin geçersizliği için evliliğin butlanı yazılarımıza bakabilirsiniz.
Tablo 2: Nişanlanma ve evlenme terimleri
| Terim | Sade anlamı | Dayanak |
|---|---|---|
| 11. Nişanlanma | Evlenme vaadiyle kurulan ilişki. Nişanlanma, evlenmeye zorlamak için dava hakkı vermez. | TMK m.118, 119 |
| 12. Nişanın bozulmasında tazminat | Haklı sebep olmadan nişanı bozan veya kusuruyla bozulmasına sebep olan taraftan uygun maddi tazminat; kişilik hakkı zedelenen nişanlı için manevi tazminat istenebilir. Ayrıntılar için nişan bozulduğunda tazminat yazımıza bakabilirsiniz. | TMK m.120, 121 |
| 13. Hediyelerin geri verilmesi | Nişan evlenme dışındaki bir sebeple sona ererse nişanlıların birbirine veya ana-babalarının nişanlılara verdiği alışılmışın dışındaki hediyeler geri istenebilir; nişandan doğan dava hakları bir yılda zamanaşımına uğrar. | TMK m.122, 123 |
| 14. Evlenme yaşı | Kural olarak on yedi yaşın doldurulması. Hâkim olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple on altı yaşını doldurmuş kişinin evlenmesine izin verebilir. Ayrıntılar için evlenme yaşı yazımıza bakabilirsiniz. | TMK m.124 |
| 15. Evlenme engelleri | Evlenmeyi yasaklayan hâller: kanunda sayılan hısımlık, önceki evliliğin devam etmesi ve tıbbi sakınca bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla anlaşılmayan akıl hastalığı. | TMK m.129-131 |
| 16. Kadın için bekleme süresi (iddet) | Evliliği sona eren kadının üç yüz gün geçmedikçe evlenememesi. Doğumla süre biter; gebe olmadığı anlaşılırsa veya eşler yeniden birbiriyle evlenmek isterse mahkeme süreyi kaldırır. Ayrıntılar için iddet süresi yazımıza bakabilirsiniz. | TMK m.132 |
| 17. Evlenme töreni (resmî nikâh) | Evlendirme memuru önünde, iki tanık huzurunda yapılan ve evliliği kuran tören; tarafların evlenmeye rıza göstermesi ve memurun açıklamasıyla evlilik kurulur. | TMK m.141, 142 |
| 18. Dinî tören (imam nikâhı) | Aile cüzdanı gösterilmeden yapılamayan dinî tören. Evlenmenin geçerli olması dinî törenin yapılmasına bağlı değildir; tek başına yapılan dinî tören evlilik kurmaz. Ayrıntılar için imam nikâhı yazımıza bakabilirsiniz. | TMK m.143 |
| 19. Mutlak butlan | Evlenme sırasında eşlerden birinin evli olması, sürekli ayırt etme gücünden yoksun olması, evlenmeye engel akıl hastalığı veya yasak hısımlık gibi ağır sakatlıklarda evliliğin hâkim kararıyla geçersiz sayılması; dava Cumhuriyet savcısınca kendiliğinden de açılır. | TMK m.145-147 |
| 20. Nispi butlan (evliliğin iptali) | Evlenme sırasında geçici olarak ayırt etme gücünün bulunmaması, yanılma, aldatma veya korkutma gibi irade sakatlıklarında ilgili eşin açabildiği iptal davası; kanundaki süreler içinde açılmalıdır. | TMK m.148-152 |
Evliliğin Genel Hükümleri ve Aile Konutu (21-30)
Evlilik devam ederken eşlerin hak ve yükümlülüklerine ilişkin terimler. Aile konutunun korunması için aile konutu şerhi, boşanmadan ayrı yaşama için ayrı yaşama hakkı yazılarımıza bakabilirsiniz.
Tablo 3: Evliliğin genel hükümleri ve aile konutu
| Terim | Sade anlamı | Dayanak |
|---|---|---|
| 21. Evlilik birliği | Evlenmeyle kurulan ve eşlerin birliğin mutluluğunu elbirliğiyle sağlamak, çocukların bakımına, eğitimine ve gözetimine beraberce özen göstermekle yükümlü olduğu ortak hayat. | TMK m.185/1-2 |
| 22. Sadakat ve yardım yükümlülüğü | Eşlerin birlikte yaşamak, birbirine sadık kalmak ve yardımcı olmak zorunda olması; ihlali boşanma davasında kusur değerlendirmesinin temelini oluşturur. | TMK m.185/3 |
| 23. Ortak konut | Eşlerin birlikte seçtiği ve birlikte oturdukları konut; birliği de eşler beraberce yönetir. Taşınma anlaşmazlıkları için ortak konutun seçimi yazımıza bakabilirsiniz. | TMK m.186/1-2 |
| 24. Birliğin giderlerine katılma | Her eşin birliğin giderlerine gücü oranında emek ve malvarlığıyla katılması; kanun emeği de katkı türü olarak sayar. | TMK m.186/3 |
| 25. Birliğin temsili | Eşlerden her birinin, ortak hayat sürdükleri sürece ailenin sürekli ihtiyaçları için birliği temsil etmesi; bu işlemlerden eşler üçüncü kişilere karşı müteselsilen sorumludur. | TMK m.188, 189 |
| 26. Aile konutu | Eşlerin hayatlarını birlikte sürdürdükleri konut. Bir eş, diğerinin açık rızası olmadan bu konutla ilgili kira sözleşmesini feshedemez, konutu devredemez veya üzerindeki hakları sınırlayamaz. | TMK m.194/1 |
| 27. Aile konutu şerhi | Aile konutu olarak özgülenen taşınmazın maliki olmayan eşin istemiyle tapu kütüğüne verilen şerh; rızasız devre karşı korumayı güçlendirir. | TMK m.194/3 |
| 28. Evlilik birliğinin korunması | Eşlerden birinin yükümlülüklerini yerine getirmemesi veya önemli bir konuda anlaşamama hâlinde hâkimden müdahale istenmesi; hâkim eşleri uyarır, uzlaştırmaya çalışır ve kanundaki önlemleri alır. Ayrıntılar için evlilik birliğinin korunması yazımıza bakabilirsiniz. | TMK m.195 |
| 29. Ayrı yaşama hakkı | Kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ortak hayat yüzünden ciddi biçimde tehlikeye düşen eşin, boşanma davası açmadan ayrı yaşama hakkı; hâkim para katkısı, konut ve ev eşyası kullanımı gibi önlemleri alır. | TMK m.197 |
| 30. Tasarruf yetkisinin sınırlandırılması | Ailenin ekonomik varlığını korumak gerektiğinde hâkimin, bir eşin belirlediği malvarlığı değerleri üzerindeki tasarrufunu diğer eşin rızasına bağlaması; taşınmazlarda tapu kütüğüne şerh verilir. | TMK m.199 |
Boşanma Sebepleri (31-40)
Kanunda beş özel boşanma sebebi (TMK m.161-165) ve evlilik birliğinin temelinden sarsılması adıyla genel bir sebep (TMK m.166) bulunur. Özel sebeplerde kanunda sayılan olgu ve maddedeki şartlar, genel sebepte ise ortak hayatın sürdürülemeyecek ölçüde sarsıldığı ispat edilir. Ayrıntılar için evlilik birliğinin temelinden sarsılması ve zina nedeniyle boşanma yazılarımıza bakabilirsiniz.
Tablo 4: Boşanma sebepleri
| Terim | Sade anlamı | Dayanak |
|---|---|---|
| 31. Zina | Eşin evlilik dışında başka biriyle cinsel ilişkiye girmesi. Diğer eş, öğrenmeden itibaren altı ay ve her hâlde zinadan itibaren beş yıl içinde dava açmalıdır; affeden eşin dava hakkı yoktur. | TMK m.161 |
| 32. Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış | Eşin diğerinin hayatına kastetmesi, ona pek kötü davranması veya ağır derecede onur kırıcı bir davranışta bulunması; süreler ve affetme kuralı zinadakiyle aynıdır. Ayrıntılar için hayata kast ve onur kırıcı davranış yazımıza bakabilirsiniz. | TMK m.162 |
| 33. Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme | Eşin küçük düşürücü bir suç işlemesi veya haysiyetsiz hayat sürmesi ve bu yüzden onunla birlikte yaşamanın diğer eşten beklenememesi; dava her zaman açılabilir. Ayrıntılar için suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme yazımıza bakabilirsiniz. | TMK m.163 |
| 34. Terk | Eşin evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek amacıyla ortak konutu terk etmesi veya haklı sebep olmadan dönmemesi; diğer eşi ortak konutu terke zorlayan veya dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır. Ayrılık en az altı ay sürmelidir. | TMK m.164/1 |
| 35. Terk ihtarı | Terk eden eşe istem üzerine hâkim veya noter aracılığıyla iki ay içinde ortak konuta dönmesi ve dönmezse doğacak sonuçların bildirilmesi. Ayrılığın dördüncü ayı bitmeden istenemez; ihtardan sonra iki ay geçmeden dava açılamaz. Ayrıntılar için terk ihtarı nasıl çekilir yazımıza bakabilirsiniz. | TMK m.164/2 |
| 36. Akıl hastalığı | Eşin akıl hastası olması ve bu yüzden ortak hayatın diğer eş için çekilmez hâle gelmesi; hastalığın geçmesine olanak bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmelidir. Ayrıntılar için akıl hastalığı sebebiyle boşanma yazımıza bakabilirsiniz. | TMK m.165 |
| 37. Evlilik birliğinin temelinden sarsılması | Ortak hayatı sürdürmenin eşlerden beklenemeyecek derecede sarsılması; genel boşanma sebebidir. Davacının kusuru daha ağırsa davalı itiraz edebilir; itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve korunmaya değer yarar kalmamışsa yine boşanmaya karar verilebilir. | TMK m.166/1-2 |
| 38. Anlaşmalı boşanma | En az bir yıl sürmüş evlilikte eşlerin birlikte başvurması veya birinin davasını diğerinin kabul etmesi; hâkim tarafları bizzat dinler ve mali sonuçlar ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulmalıdır. Ayrıntılar için anlaşmalı boşanma protokolü yazımıza bakabilirsiniz. | TMK m.166/3 |
| 39. Fiili ayrılık | Önceki boşanma davasının reddedilip kesinleşmesinden itibaren üç yıl geçtiği hâlde ortak hayatın yeniden kurulamaması; bu durumda evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemiyle boşanmaya karar verilir. | TMK m.166/4 |
| 40. Affetme | Zina ile hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış sebeplerinde, diğer eşin davranışı bağışlaması; affeden eş bu olaya dayanarak bu sebeplerle dava açamaz. Ayrıntılar için boşanmada affetme yazımıza bakabilirsiniz. | TMK m.161/3, 162 |
Boşanma Davası ve Kişisel Sonuçları (41-50)
Dava açıldıktan karar kesinleşinceye kadar karşılaşılan terimler ve boşanmanın soyadı ile mirasçılık üzerindeki etkileri. Kararın hangi tarihte hüküm doğurduğu için boşanma kararı ne zaman kesinleşir yazımıza bakabilirsiniz.
Tablo 5: Boşanma davası ve kişisel sonuçları
| Terim | Sade anlamı | Dayanak |
|---|---|---|
| 41. Çekişmeli boşanma | Eşlerin boşanma veya sonuçları konusunda anlaşamadığı ve boşanma sebebinin delillerle ispatlandığı dava; günlük dilde anlaşmalı boşanmanın karşıtı olarak kullanılır. | Uygulamadaki terim; TMK m.161-166 |
| 42. Boşanma protokolü | Anlaşmalı boşanmada eşlerin velayet, kişisel ilişki, nafaka, tazminat ve mal rejimi konusundaki yazılı anlaşması; hâkim onaylamadıkça geçerli olmaz ve hâkim tarafların ve çocukların menfaatini gözeterek değişiklik yapabilir. | TMK m.166/3, 184/5 |
| 43. Ayrılık kararı | Boşanma sebebi ispatlandığında hâkimin boşanma yerine bir yıldan üç yıla kadar ayrılığa karar vermesi; süre sonunda ortak hayat kurulamamışsa taraflardan her biri boşanma isteyebilir. Ayrıntılar için ayrılık davası yazımıza bakabilirsiniz. | TMK m.170, 171 |
| 44. Geçici önlemler | Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkimin, dava süresince eşlerin barınması, geçimi, malların yönetimi ve çocukların bakımı ile korunması için kendiliğinden aldığı önlemler; tedbir nafakası ve geçici velayet bunlardandır. | TMK m.169 |
| 45. Kusur | Kanunda tanımlanmamıştır; uygulamada eşlerin evlilik birliğini sarsan davranışlarının karşılaştırılmasıyla belirlenir. Tazminat ve yoksulluk nafakasında belirleyicidir. Ayrıntılar için boşanmada kusur nasıl belirlenir yazımıza bakabilirsiniz. | Uygulama; TMK m.166/2, 174, 175 |
| 46. Karşı dava | Davalı eşin aynı dosyada davacıya karşı kendi boşanma ve fer’i taleplerini ileri sürdüğü dava; cevap dilekçesiyle birlikte açılır. Ayrıntılar için boşanmada karşı dava yazımıza bakabilirsiniz. | HMK m.132 |
| 47. İstinaf ve temyiz | İlk derece mahkemesi kararına karşı bölge adliye mahkemesine başvuru istinaf; bölge adliye mahkemesi kararına karşı kanundaki hâllerde Yargıtay’a başvuru temyizdir. Süreç için boşanmada istinaf yazımıza bakabilirsiniz. | HMK m.341, 361 |
| 48. Kesinleşme | Karara karşı kanun yollarına başvurulmaması veya kanun yollarının tükenmesi. Aile hukukuna ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez; boşanmanın nüfusa işlenmesi ve yeniden evlenme için kesinleşme gerekir. | HMK m.367/2 |
| 49. Boşanan kadının soyadı | Boşanan kadın evlenmeden önceki soyadını yeniden kazanır; menfaati bulunduğunu ve kocaya zarar gelmeyeceğini ispat ederse hâkim boşanmadan önceki soyadını kullanmasına izin verir. Ayrıntılar için boşanan kadının soyadı yazımıza bakabilirsiniz. | TMK m.173 |
| 50. Mirasçılığın sona ermesi | Boşanan eşler birbirinin yasal mirasçısı olamaz ve aksi anlaşılmadıkça önceki ölüme bağlı tasarruflardaki haklarını kaybeder. Dava sürerken eşlerden biri ölürse mirasçılardan biri davaya devam edebilir; diğer eşin kusuru ispatlanırsa aynı sonuç doğar. | TMK m.181 |
Tazminat ve Nafaka (51-60)
Boşanmanın parasal sonuçlarına ilişkin terimler. Nafakanın bütün türleri için nafaka: en çok sorulan 60 soru, tazminatın şartları için boşanmada maddi ve manevi tazminat yazılarımıza bakabilirsiniz.
Tablo 6: Tazminat ve nafaka terimleri
| Terim | Sade anlamı | Dayanak |
|---|---|---|
| 51. Maddi tazminat | Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu eşin, kusurlu taraftan istediği uygun miktarda tazminat. | TMK m.174/1 |
| 52. Manevi tazminat | Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan eşin, kusurlu taraftan istediği uygun miktarda manevi tazminat. | TMK m.174/2 |
| 53. Tedbir nafakası | Dava süresince hâkimin eşin ve çocukların geçimi için geçici önlem olarak hükmettiği nafaka; uygulamada kusur aranmaz ve boşanma kesinleşince sona erer. Ayrıntılar için tedbir nafakası yazımıza bakabilirsiniz. | TMK m.169 |
| 54. Yoksulluk nafakası | Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eşe, diğer eşin mali gücü oranında bağlanan nafaka; yükümlünün kusuru aranmaz. “Süresiz olarak” ibaresinin iptali 30.06.2027’de yürürlüğe girecektir. Ayrıntılar için yoksulluk nafakası yazımıza bakabilirsiniz. | TMK m.175; AYM 2026/131 K. |
| 55. İştirak nafakası | Velayeti kendisine verilmeyen ebeveynin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak için ödediği nafaka; her ay peşin ödenir. | TMK m.182, 327-330 |
| 56. Yardım nafakası | Yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek üstsoy, altsoy ve kardeşler arasındaki nafaka yükümlülüğü; kardeşler ancak refah içindeyse yükümlüdür. Ayrıntılar için yardım nafakası yazımıza bakabilirsiniz. | TMK m.364, 365 |
| 57. İrat ve toptan ödeme | İrat, nafaka veya tazminatın aylık gibi dönemsel ödenmesi; toptan ödeme ise tek seferde ödenmesidir. Maddi tazminat ve yoksulluk nafakası toptan veya durum ve koşullara göre irat biçiminde ödenebilir. | TMK m.176/1 |
| 58. Nafakanın artırılması veya azaltılması | Tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirmesi hâlinde irat biçimindeki nafakanın dava yoluyla yeniden belirlenmesi; hâkim istem üzerine gelecek yıllardaki artışı da belirleyebilir. | TMK m.176/4-5, 331 |
| 59. Nafakanın kaldırılması | İrat biçimindeki nafaka, alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden; alacaklının evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde mahkeme kararıyla kalkar. | TMK m.176/3 |
| 60. Ziynet eşyası | Kanunda tanımlanmamıştır; uygulamada düğünde takılan altın ve takıları ifade eder. Yargıtay uygulamasında, aksine bir anlaşma veya yerel adet ispatlanmadıkça kadına takılan ziynetlerin kadına bağışlanmış sayıldığı aktarılmaktadır. Ayrıntılar için ziynet eşyalarının iadesi yazımıza bakabilirsiniz. | Uygulama (ikincil kaynak); TMK m.220 |
Velayet ve Kişisel İlişki (61-70)
Çocuğa ilişkin terimlerde ortak ölçüt çocuğun yararıdır. Velayet hakkında ayrıntılı sorular için velayet: en çok sorulan 60 soru rehberimize bakabilirsiniz.
Tablo 7: Velayet ve kişisel ilişki terimleri
| Terim | Sade anlamı | Dayanak |
|---|---|---|
| 61. Velayet | Ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, korunması, temsili ve mallarının yönetimine ilişkin ana ve baba hak ve yükümlülüklerinin bütünü; evlilik devam ederken ana ve baba velayeti birlikte kullanır. | TMK m.335, 336, 339-342 |
| 62. Ortak velayet | Boşanmadan sonra velayetin iki ebeveyn tarafından birlikte kullanılması. TMK’da boşanma sonrası için açık bir hüküm yoktur; bazı Yargıtay kararlarında çocuğun yararına uygunsa kabul edildiği ikincil kaynaklarda aktarılmaktadır. Ayrıntılar için ortak velayet yazımıza bakabilirsiniz. | Uygulama; Y2HD 2016/15771 E., 2017/1737 K.; AYM B.No 2018/27658 (ikincil kaynak) |
| 63. Geçici (tedbiren) velayet | Boşanma davası sürerken hâkimin çocuğun kimin yanında kalacağını ve diğer ebeveynle kişisel ilişkiyi geçici önlem olarak belirlemesi. Ayrıntılar için geçici velayet yazımıza bakabilirsiniz. | TMK m.169 |
| 64. Velayetin değiştirilmesi | Ebeveynin evlenmesi, başka yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde velayete ilişkin düzenlemenin değiştirilmesi; velayet sahibinin kişisel ilişki düzenlemesine uymaması da sebep olabilir. Ayrıntılar için velayetin değiştirilmesi yazımıza bakabilirsiniz. | TMK m.183, 324/3 |
| 65. Velayetin kaldırılması | Koruma önlemleri sonuç vermezse veya yetersiz kalacaksa, ana ve babanın deneyimsizlik, hastalık, başka yerde bulunma gibi sebeplerle velayet görevini yerine getirememesi ya da çocuğa yeterli ilgi göstermemesi veya yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklaması hâlinde hâkimin velayeti kaldırması. | TMK m.348 |
| 66. Kişisel ilişki | Velayeti kendisine verilmeyen veya çocuğun bakım ve gözetimi kendisine bırakılmayan ebeveynin çocukla uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkı; günlük dildeki “görüş günü”. | TMK m.182, 323 |
| 67. Kişisel ilişkinin sınırlandırılması | Kişisel ilişki çocuğun huzurunu tehlikeye düşürürse, ebeveyn bu hakkı kötüye kullanırsa, çocukla ciddi olarak ilgilenmezse veya diğer önemli sebepler varsa kişisel ilişki hakkının reddedilmesi veya geri alınması. | TMK m.324/2 |
| 68. Üçüncü kişilerle kişisel ilişki | Olağanüstü durumlarda ve çocuğun yararına uygun düşmek koşuluyla büyükanne, büyükbaba gibi diğer kişilere, özellikle hısımlara da kişisel ilişki hakkı tanınması. Ayrıntılar için büyükanne ve büyükbabanın görüşme hakkı yazımıza bakabilirsiniz. | TMK m.325 |
| 69. Çocuğun görüşü (idrak çağı) | Görüşünü ifade edebilecek çocuğun kendisini ilgilendiren davada dinlenmesi. Kanunda belirli bir yaş yoktur; “idrak çağı” uygulamada kullanılan bir ifadedir. Ayrıntılar için çocuk kaç yaşında dinlenir yazımıza bakabilirsiniz. | Çocuk Haklarına Dair Sözleşme m.12; YHGK 2017/3117 E., 2018/1278 K. (ikincil kaynak) |
| 70. Çocuğun üstün yararı | Çocuğa ilişkin bütün kararlarda öncelikle göz önünde tutulması gereken ölçüt; velayet, kişisel ilişki ve koruma önlemlerinde hâkimin temel değerlendirme ölçüsüdür. Ayrıntılar için velayet davası ve çocuğun üstün yararı yazımıza bakabilirsiniz. | Çocuk Haklarına Dair Sözleşme m.3/1; TMK m.339/1 |
Soybağı ve Evlat Edinme (71-80)
Çocuk ile ana ve baba arasındaki hukuki bağa ilişkin terimler. Soybağının kurulma yolları için çocuğun soybağı nasıl kurulur, babalık davasının işleyişi için babalık davası yazılarımıza bakabilirsiniz.
Tablo 8: Soybağı ve evlat edinme terimleri
| Terim | Sade anlamı | Dayanak |
|---|---|---|
| 71. Soybağı | Çocuk ile ana ve baba arasındaki hukuki bağ. Ana ile doğumla; baba ile ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulur. | TMK m.282 |
| 72. Babalık karinesi | Evlilik içinde veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babasının koca sayılması. | TMK m.285 |
| 73. Soybağının reddi | Kocanın babalık karinesini çürütmek için ana ve çocuğa karşı açtığı dava; çocuk da dava açabilir. Kanunda öngörülen hak düşürücü süreler içinde açılmalıdır. | TMK m.286, 289 |
| 74. Tanıma | Babanın çocuğu nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvurusu, resmî senet ya da vasiyetnamesindeki beyanıyla kendi çocuğu olarak kabul etmesi. Ayrıntılar için tanıma yazımıza bakabilirsiniz. | TMK m.295 |
| 75. Tanımanın iptali | Tanıyanın yanılma, aldatma veya korkutma sebebiyle; ana, çocuk, çocuk ölmüşse altsoyu, Cumhuriyet savcısı, Hazine ve diğer ilgililerin ise kanundaki şartlarla tanımanın iptalini dava etmesi. | TMK m.297, 298 |
| 76. Babalık davası | Çocuk ile baba arasındaki soybağının mahkemece kurulması için ananın ve çocuğun açtığı dava; dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır ve kanundaki sürelere tabidir. | TMK m.301, 303 |
| 77. Babalık davasında ananın istemleri | Ananın babalık davasıyla birlikte veya ayrıca doğum giderlerini, doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderlerini ve gebelik ile doğumun gerektirdiği diğer giderleri istemesi. | TMK m.304 |
| 78. Genetik inceleme (DNA) | Soybağının belirlenmesi için gerekli olduğunda tarafların ve üçüncü kişilerin, sağlık bakımından tehlike yaratmamak koşuluyla kan veya doku alınmasına katlanma yükümlülüğü. Ayrıntılar için babalık testi yazımıza bakabilirsiniz. | HMK m.292 |
| 79. Evlat edinme | Küçüğün veya kanundaki şartlarla erginin mahkeme kararıyla evlat edinenin çocuğu hâline gelmesi; küçüklerde evlat edinenin çocuğa en az bir yıl süreyle bakmış ve onu eğitmiş olması aranır. Ayrıntılar için evlat edinme yazımıza bakabilirsiniz. | TMK m.305, 313 |
| 80. Birlikte evlat edinme | Eşlerin ancak birlikte evlat edinebilmesi; en az beş yıldır evli olmaları veya ikisinin de otuz yaşını doldurmuş olması gerekir. Evlatlık evlat edinenin mirasçısı olur, küçük evlatlık onun soyadını alır. | TMK m.306, 314 |
Mal Rejimi (81-90)
Eşlerin malvarlıklarının evlilik süresince ve boşanmada hangi kurallara tabi olduğunu belirleyen terimler. Yasal rejimin işleyişi için boşanmada mal paylaşımı, ayrıntılı sorular için mal paylaşımı: en çok sorulan 60 soru yazılarımıza bakabilirsiniz.
Tablo 9: Mal rejimi terimleri
| Terim | Sade anlamı | Dayanak |
|---|---|---|
| 81. Mal rejimi | Eşlerin malvarlıklarının evlilik süresince ve evlilik sona erdiğinde hangi kurallara tabi olacağını belirleyen düzen; bir yasal rejim ve sözleşmeyle seçilebilen rejimler vardır. | TMK m.202 |
| 82. Edinilmiş mallara katılma | Mal rejimi sözleşmesi yapılmamışsa uygulanan yasal mal rejimi; 01.01.2002’den itibaren geçerlidir. Her eş kendi mallarını yönetir ve üzerinde tasarruf eder; rejim sona erince edinilmiş mallar hesaplanır. | TMK m.202, 218, 223; 4722 s.K. m.10 |
| 83. Edinilmiş mal | Eşin mal rejimi süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleri; özellikle çalışmasının karşılığı edinimler, sosyal güvenlik ödemeleri, kişisel mallarının gelirleri ve bunların yerine geçen değerler. | TMK m.219 |
| 84. Kişisel mal | Eşin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya, mal rejimi başlangıcında sahip olduğu veya sonradan miras ve karşılıksız kazanma yoluyla edindiği mallar, manevi tazminat alacakları ve bunların yerine geçen değerler; katılma alacağı hesabına girmez. Ayrıntılar için kişisel mallar yazımıza bakabilirsiniz. | TMK m.220 |
| 85. Edinilmiş mal karinesi | Bir eşin bütün mallarının, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal sayılması; malın kişisel mal olduğunu iddia eden bunu ispat etmelidir. | TMK m.222/3 |
| 86. Mal rejimi sözleşmesi | Eşlerin veya eş adaylarının yasal rejim yerine kanundaki başka bir rejimi seçtiği sözleşme; noterde düzenleme veya onaylama şeklinde ya da evlenme başvurusu sırasında yazılı olarak yapılır. Ayrıntılar için mal rejimi sözleşmesi yazımıza bakabilirsiniz. | TMK m.203, 205 |
| 87. Mal ayrılığı | Her eşin kendi malvarlığını yönetip yararlandığı ve üzerinde tasarruf ettiği, boşanmada katılma alacağı doğurmayan rejim; sözleşmeyle veya hâkim kararıyla uygulanır. | TMK m.242 |
| 88. Olağanüstü mal rejimi | Haklı bir sebep bulunduğunda hâkimin bir eşin istemi üzerine mal ayrılığına karar vermesi; örneğin diğer eşin borca batık olması veya ortaklık mallarındaki payının haczedilmesi. | TMK m.206 |
| 89. Paylaşmalı mal ayrılığı | Her eşin kendi malvarlığını yönettiği, ancak rejim sona erdiğinde kanunda belirtilen bazı malların eşler arasında paylaştırılmasını öngören sözleşmesel rejim. Ayrıntılar için paylaşmalı mal ayrılığı yazımıza bakabilirsiniz. | TMK m.244-255 |
| 90. Mal ortaklığı | Eşlerin, kanun gereğince kişisel mal sayılanlar dışındaki mal ve gelirlerinin ortaklık malı olarak birleştiği sözleşmesel rejim. | TMK m.256 vd. |
Mal Rejiminin Tasfiyesi (91-100)
Halk arasında “mal paylaşımı” denen hesaplamanın terimleri. Değer artış payı ile katkı payının farkı için değer artış payı ve katkı payı, sürelerin hesabı için mal paylaşımı davasında zamanaşımı yazılarımıza bakabilirsiniz.
Tablo 10: Mal rejiminin tasfiyesi terimleri
| Terim | Sade anlamı | Dayanak |
|---|---|---|
| 91. Mal rejiminin sona ermesi | Boşanmada mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarihten geçerli olmak üzere sona erer; bu tarihten sonra edinilen mallar hesaba katılmaz. | TMK m.225/2 |
| 92. Tasfiye | Mal rejimi sona erince her eşin diğer eşte bulunan mallarını geri alması, malların edinilmiş ve kişisel mal olarak ayrılması, borçların hesaba katılması ve alacakların belirlenmesi süreci. | TMK m.226 vd. |
| 93. Artık değer | Eşin edinilmiş mallarının, eklenecek değerler ve denkleştirmeden doğan alacaklar da dahil toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktar. Hesap yöntemi için artık değer ve denkleştirme yazımıza bakabilirsiniz. | TMK m.231 |
| 94. Katılma alacağı | Her eşin veya mirasçılarının, diğer eşin artık değerinin yarısı üzerindeki hakkı; günlük dildeki “mal paylaşımı”nın kanuni karşılığıdır ve kural olarak para alacağıdır. | TMK m.236/1 |
| 95. Katılma alacağının azaltılması | Evliliğin zina veya hayata kast sebebiyle boşanmayla sona ermesi hâlinde hâkimin, kusurlu eşin katılma alacağını hakkaniyete uygun olarak azaltabilmesi veya kaldırabilmesi. | TMK m.236/2 |
| 96. Değer artış payı | Bir eşin diğer eşe ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almadan katkıda bulunması hâlinde, tasfiyede o maldaki değer artışı için katkısı oranında istediği pay; değer kaybında katkının başlangıçtaki değeri esas alınır. | TMK m.227 |
| 97. Eklenecek değerler | Mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan yapılan, olağan hediyeler dışındaki karşılıksız kazandırmalar ile katılma alacağını azaltmak amacıyla yapılan devirlerin hesaba eklenmesi. Ayrıntılar için eşin boşanmadan önce mal kaçırması yazımıza bakabilirsiniz. | TMK m.229 |
| 98. Denkleştirme | Edinilmiş mala ait bir borcun kişisel maldan veya kişisel mala ait bir borcun edinilmiş maldan ödenmesi hâlinde, tasfiyede bu ödemenin karşı mal kesimine yansıtılması. | TMK m.230 |
| 99. Değerlendirme anı | Edinilmiş malların, mal rejiminin sona erdiği andaki durumlarına göre ancak tasfiye anındaki sürüm değerleriyle hesaba katılması; uygulamada karar tarihine en yakın değer esas alınır. Ayrıntılar için değerleme tarihi yazımıza bakabilirsiniz. | TMK m.235; Y2HD 2023/4239 E., 2024/5363 K. (ikincil kaynak) |
| 100. Katkı payı alacağı | 01.01.2002’den önceki mal ayrılığı döneminde, bir eşin diğeri adına edinilen bir mala yaptığı katkı için istenen alacak; o döneme ilişkin olup Yargıtay uygulamasıyla şekillenmiştir. Katılma alacağıyla farkı için katkı payı ile katılma alacağı farkı yazımıza bakabilirsiniz. | Uygulama; 4722 s.K. m.10 |
Aile İçi Şiddet ve Ceza Hükümleri (101-110)
Koruma kararlarına ve aile içindeki suçlara ilişkin terimler. Başvuru yolları için 6284 sayılı Kanun: koruyucu ve önleyici tedbirler, Ankara’daki başvuru yerleri için Ankara’da 6284 koruma kararı yazılarımıza bakabilirsiniz.
Tablo 11: Aile içi şiddet ve ceza hükümleri terimleri
| Terim | Sade anlamı | Dayanak |
|---|---|---|
| 101. Aile içi şiddet | Şiddet mağduru ile şiddet uygulayan aynı haneyi paylaşmasa da aile veya hane içinde ya da aile üyesi sayılan diğer kişiler arasında meydana gelen her türlü fiziksel, cinsel, psikolojik veya ekonomik şiddet. | 6284 s.K. m.2/1-b |
| 102. Koruyucu tedbir | Şiddet mağduruna yönelik tedbirler: mülki amirce barınma yeri sağlanması, geçici maddi yardım, rehberlik ve hayati tehlike varsa geçici koruma; hâkimce işyerinin değiştirilmesi, ayrı yerleşim yeri belirlenmesi, aile konutu şerhi gibi tedbirler. | 6284 s.K. m.3, 4 |
| 103. Önleyici tedbir | Şiddet uygulayan hakkında hâkimin aldığı tedbirler: şiddet tehdidinde bulunmama, ortak konuttan uzaklaştırılma, korunan kişiye ve bulunduğu yerlere yaklaşmama, iletişim kurmama, silahları teslim etme gibi. | 6284 s.K. m.5 |
| 104. Uzaklaştırma kararı | Şiddet uygulayanın ortak konuttan derhâl uzaklaştırılması ve konutun korunan kişiye tahsisi; günlük dilde önleyici tedbirlerin genel adı olarak da kullanılır. Ayrıntılar için uzaklaştırma kararı nasıl alınır yazımıza bakabilirsiniz. | 6284 s.K. m.5/1-b |
| 105. Tedbirde delil aranmaması | Koruyucu ve önleyici tedbir kararının, şiddetin uygulandığı hususunda delil veya belge aranmaksızın gecikmeksizin verilmesi. | 6284 s.K. m.8/3 |
| 106. Tedbir süresi | Tedbir kararı ilk defasında en çok altı ay için verilebilir; şiddet tehlikesi devam ediyorsa hâkim tedbirin süresini veya şeklini değiştirebilir, kaldırabilir ya da devamına karar verebilir. Karara itiraz için 6284 koruma kararına itiraz yazımıza bakabilirsiniz. | 6284 s.K. m.8 |
| 107. Zorlama hapsi | Tedbir kararına aykırı davranan hakkında hâkimin verdiği hapis: ilk aykırılıkta üç günden on güne, tekrarında on beş günden otuz güne kadar; toplam süre altı ayı geçemez. Ayrıntılar için zorlama hapsi yazımıza bakabilirsiniz. | 6284 s.K. m.13 |
| 108. ŞÖNİM | Şiddet Önleme ve İzleme Merkezi; şiddetin önlenmesi ve koruyucu ile önleyici tedbirlerin etkin biçimde uygulanması için yedi gün yirmi dört saat esasına göre çalışan merkez. | 6284 s.K. m.14 |
| 109. Aile hukukundan doğan yükümlülüğün ihlali | Aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek olma yükümlülüğünü yerine getirmemeyi şikâyete bağlı suç olarak düzenleyen hüküm; birinci fıkradaki ceza 2026’da 7593 sayılı Kanunla üç aydan iki yıla kadar hapis olarak değiştirilmiştir. | TCK m.233/1 (7593 s.K. ile değişik) |
| 110. Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması | On altı yaşını bitirmemiş bir çocuğun velayet hakkına sahip kişinin veya çocuğun kendisine bırakıldığı kişinin yanından kaçırılması veya alıkonulması suçu. Ayrıntılar için çocuğun kaçırılması ve alıkonulması yazımıza bakabilirsiniz. | TCK m.234 |
İcra, Vesayet ve Yabancılık Unsuru (111-120)
Kararların yerine getirilmesi, kısıtlılık ve yabancı ülke bağlantılı dosyalara ilişkin terimler. Çocuk teslimi için çocuk teslimi ve adli destek sistemi, yabancı mahkeme kararları için yurt dışı boşanma kararının tanınması yazılarımıza bakabilirsiniz.
Tablo 12: İcra, vesayet ve yabancılık unsuru terimleri
| Terim | Sade anlamı | Dayanak |
|---|---|---|
| 111. İlamlı icra | Mahkeme kararına dayanarak icra dairesinde başlatılan takip; nafaka ve tazminat alacakları bu yolla tahsil edilir. | İİK m.32 vd. |
| 112. Tazyik hapsi | Nafakaya dair ilam veya tedbir kararının gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında alacaklının şikâyeti üzerine verilen ve üç aya kadar süren hapis; borçlu ödeme yaparsa tahliye edilir. Ayrıntılar için nafaka ödememe ve tazyik hapsi yazımıza bakabilirsiniz. | İİK m.344, 347 |
| 113. Adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğü | Çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin kararların, uzmanlar eşliğinde yerine getirildiği adliye birimi. | 5395 s.K. m.41/A |
| 114. Disiplin hapsi | Çocuğun teslimine veya kişisel ilişkiye ilişkin karara aykırı davranan hakkında şikâyet üzerine verilen hapis: teslime aykırılıkta üç aya kadar, kişisel ilişkiye aykırılıkta üç günden on güne kadar; şikâyet süresi bir aydır. | 5395 s.K. m.41/F |
| 115. Vesayet | Velayet altında bulunmayan küçük veya kısıtlanan ergin için vasi atanması; vesayet makamı sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir. | TMK m.397, 404 |
| 116. Kısıtlama | Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı, savurganlık, bağımlılık, kötü yaşama tarzı, kötü yönetim, bir yıl veya daha uzun süreli özgürlüğü bağlayıcı ceza ya da kişinin kendi isteği gibi sebeplerle erginin fiil ehliyetinin sınırlandırılması. Ayrıntılar için kısıtlama sebepleri yazımıza bakabilirsiniz. | TMK m.405-408 |
| 117. Kayyım | Belirli bir işin görülmesi veya malvarlığının yönetimi için atanan temsilci; örneğin yasal temsilci ile küçüğün menfaatlerinin çatıştığı bir işte. Ayrıntılar için kayyım ile vasi farkı yazımıza bakabilirsiniz. | TMK m.426, 427 |
| 118. Yasal danışman | Kısıtlanması için yeterli sebep bulunmayan ancak korunması gereken ergine; dava açma, taşınmaz satımı, bağışlama, kefalet gibi kanunda sayılan işlemlerde görüşü alınmak üzere atanan kişi. | TMK m.429 |
| 119. Tanıma ve tenfiz | Yabancı mahkeme kararının Türkiye’de kesin hüküm veya kesin delil etkisi doğurması için tanınması, icra edilebilmesi için tenfiz kararı alınması. Yabancı boşanma kararları belirli şartlarla nüfus müdürlüğünde idari yoldan da tanınabilir. | MÖHUK m.50, 58; 5490 s.K. m.27/A |
| 120. Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi | Haksız olarak başka bir ülkeye götürülen veya orada alıkonulan on altı yaşından küçük çocuğun mutad meskeninin bulunduğu ülkeye iadesini düzenleyen 1980 tarihli sözleşme; Türkiye’deki usul 5717 sayılı Kanunda düzenlenmiştir. Ayrıntılar için Lahey Sözleşmesi ile çocuğun iadesi yazımıza bakabilirsiniz. | 1980 Lahey Sözleşmesi; 5717 s.K. |
Sık Karıştırılan Terimler
Aşağıdaki terim çiftleri, dilekçelerde ve günlük konuşmada en sık birbirinin yerine kullanılanlardır. Aradaki farkı bilmek, doğru talebin doğru zamanda ileri sürülmesini sağlar.
Tablo 13: Sık karıştırılan terimler ve farkları
| Terimler | Fark | Dayanak |
|---|---|---|
| Boşanma / Ayrılık | Boşanma evliliği sona erdirir; ayrılıkta evlilik devam eder ve eşler bir ila üç yıl ayrı yaşar. | TMK m.170, 171 |
| Boşanma / Butlan | Boşanma geçerli bir evliliği sonradan doğan sebeple bitirir; butlanda evlenme anında var olan bir sakatlık ileri sürülür. | TMK m.145-152, 161-166 |
| Tedbir nafakası / Yoksulluk nafakası | Tedbir nafakası dava süresince, yoksulluk nafakası boşanma kesinleştikten sonra işler; yoksulluk nafakasında talep edenin kusurunun daha ağır olmaması aranır. | TMK m.169, 175 |
| İştirak nafakası / Yardım nafakası | İştirak nafakası velayeti almayan ebeveynin çocuk için ödediği; yardım nafakası hısımlar arasında yoksulluğa düşmeyi önleyen nafakadır. | TMK m.182, 364 |
| Katılma alacağı / Değer artış payı / Katkı payı | Katılma alacağı artık değerin yarısıdır; değer artış payı belirli bir mala yapılan katkıdır; katkı payı 2002 öncesi mal ayrılığı dönemine ilişkindir. | TMK m.227, 236; 4722 s.K. m.10 |
| Edinilmiş mal / Kişisel mal | Edinilmiş mal hesaba girer, kişisel mal girmez; şüphede mal edinilmiş mal sayılır. | TMK m.219, 220, 222/3 |
| Hak düşürücü süre / Zamanaşımı | Hak düşürücü süre hakkı sona erdirir; zamanaşımını ise hâkim kendiliğinden dikkate alamaz, borçlu ileri sürmelidir. | TMK m.161/2; TBK m.161 |
| Velayet / Vesayet | Velayet ana ve babanın; vesayet mahkemenin atadığı vasinin yetkisidir. | TMK m.335, 404 |
| Koruyucu tedbir / Önleyici tedbir | Koruyucu tedbir mağdura destek ve korumadır; önleyici tedbir şiddet uygulayana getirilen yasaklardır. | 6284 s.K. m.3-5 |
| Tazyik / Disiplin / Zorlama hapsi | Tazyik hapsi nafaka ödenmeyince; disiplin hapsi çocuk teslimi ve kişisel ilişkiye aykırılıkta; zorlama hapsi 6284 tedbirine aykırılıkta verilir. | İİK m.344; 5395 s.K. m.41/F; 6284 s.K. m.13 |
| Tanıma / Tenfiz | Tanıma yabancı kararın kesin hüküm veya kesin delil etkisi için; tenfiz icra edilebilmesi için gerekir. | MÖHUK m.50, 58 |
| Geçici önlem / İhtiyati tedbir | Geçici önlemleri hâkim boşanma davasında kendiliğinden alır; ihtiyati tedbir, hakkın elde edilmesi tehlikeye düşecekse istem üzerine verilir. | TMK m.169; HMK m.389 |
Terimleri Kullanırken Sık Yapılan Hatalar
- “Karar çıktı, boşandım” demek. Aile hukukuna ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez; nüfus kaydı ve yeniden evlenme için kesinleşme gerekir (HMK m.367/2).
- “Nafaka” deyip türünü belirtmemek. Tedbir, yoksulluk, iştirak ve yardım nafakasının şartları, süreleri ve yetkili mahkemesi farklıdır.
- Mal paylaşımını eşyaların yarı yarıya bölünmesi sanmak. Kanundaki karşılığı kural olarak para alacağı olan katılma alacağıdır (TMK m.236).
- Velayet ile kişisel ilişkiyi karıştırmak. Velayeti olmayan ebeveynin de kişisel ilişki hakkı ve iştirak nafakası yükümlülüğü vardır (TMK m.182, 323).
- Hak düşürücü süreyi zamanaşımı gibi düşünmek. Zina ve hayata kast davalarındaki altı ay ve beş yıl hak düşürücü süredir; geçmesiyle dava hakkı düşer (TMK m.161, 162).
- Terk ihtarını basit bir mesaj sanmak. İhtar istem üzerine hâkim veya noter aracılığıyla ve kanundaki sürelere uyularak yapılır (TMK m.164/2).
- İmam nikâhını evlilik sanmak. Evlilik evlendirme memuru önünde kurulur; dinî tören evlenmenin geçerliğini etkilemez (TMK m.141-143).
- Koruma kararını boşanma kararı sanmak. 6284 sayılı Kanundaki tedbirler evliliği sona erdirmez; boşanma için ayrıca dava açılması gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Hukuki terimleri bilmeden dava açabilir miyim?
Evet. Hâkim Türk hukukunu kendiliğinden uygular (HMK m.33); taraflar olayları anlatır ve ispatlar. Yine de talebin doğru adlandırılması, örneğin nafakanın türünün belirtilmesi, sürecin sağlıklı yürümesine yardım eder.
Boşanma ile ayrılık arasındaki fark nedir?
Boşanma evliliği sona erdirir. Ayrılıkta evlilik devam eder; hâkim bir yıldan üç yıla kadar ayrılığa karar verebilir ve süre sonunda ortak hayat kurulamamışsa taraflardan her biri boşanma isteyebilir (TMK m.170, 171).
“Mal paylaşımı” kanunda geçen bir terim mi?
Hayır. Kanunda mal rejiminin tasfiyesi ve katılma alacağı terimleri kullanılır (TMK m.226 vd., 236). Katılma alacağı kural olarak para alacağıdır; eşyaların aynen bölünmesi anlamına gelmez.
Ziynet eşyası kanunda tanımlanmış mı?
Hayır. Ziynet, uygulamada düğünde takılan altın ve takıları ifade eder. Yargıtay uygulamasında, aksine bir anlaşma veya yerel adet ispatlanmadıkça kadına takılan ziynetlerin kadına bağışlanmış sayıldığı ikincil kaynaklarda aktarılmaktadır.
İmam nikâhı hukuken evlilik sayılır mı?
Hayır. Evlilik evlendirme memuru önünde yapılan törenle kurulur; dinî tören aile cüzdanı gösterilmeden yapılamaz ve evlenmenin geçerli olması dinî törenin yapılmasına bağlı değildir (TMK m.141-143). Ayrıntılar için imam nikâhı resmî nikâh yerine geçer mi yazımıza bakabilirsiniz.
Kusur kanunda tanımlı mı?
Hayır. Kanun kusuru tazminat ve nafaka bakımından bir şart olarak kullanır (TMK m.174, 175) ama tanımlamaz. Uygulamada mahkeme, eşlerin evlilik birliğini sarsan davranışlarını karşılaştırarak kusur durumunu belirler.
Kayın hısımlığı boşanmayla sona erer mi?
Hayır. Kayın hısımlığı, bunu doğuran evlilik sona erse bile ortadan kalkmaz (TMK m.18/2). Bu nedenle kanundaki evlenme engeli bakımından da sonuç doğurmaya devam eder (TMK m.129).
“İddet müddeti” hâlâ var mı?
Kanundaki adıyla kadın için bekleme süresi vardır: evliliği sona eren kadın üç yüz gün geçmedikçe evlenemez. Doğumla süre biter; gebe olmadığı anlaşılırsa veya eşler yeniden birbiriyle evlenmek isterse mahkeme süreyi kaldırır (TMK m.132).
Velayet ile vesayet aynı şey mi?
Hayır. Velayet ana ve babanın çocuk üzerindeki hak ve yükümlülükleridir (TMK m.335 vd.). Vesayet ise velayet altında olmayan küçük veya kısıtlanan ergin için vasi atanmasıdır; vesayet makamı sulh hukuk mahkemesidir (TMK m.397, 404).
Ortak velayet kanunda var mı?
Evlilik devam ederken ana ve baba velayeti birlikte kullanır (TMK m.336). Boşanma sonrası ortak velayet için TMK’da açık bir hüküm yoktur; bazı Yargıtay kararlarında çocuğun yararına uygun olması koşuluyla kabul edildiği ikincil kaynaklarda aktarılmaktadır. Ayrıntılar için boşanmada velayet kime verilir yazımıza bakabilirsiniz.
Aile konutu şerhi nasıl konulur?
Aile konutu olarak özgülenen taşınmazın maliki olmayan eş, tapu kütüğüne gerekli şerhin verilmesini isteyebilir (TMK m.194/3). Bizim değerlendirmemize göre şerh, üçüncü kişilerin konutun aile konutu olduğunu bilmediklerini ileri sürmesini zorlaştırır.
Hak düşürücü süre geçerse ne olur?
Hak sona erer ve dava bu sebeple reddedilir; uygulamada hâkim bu süreyi kendiliğinden dikkate alır. Zamanaşımında ise hâkim süreyi kendiliğinden dikkate alamaz; borçlunun ileri sürmesi gerekir (TBK m.161). Süre hesabı için boşanma sebepleri ve hak düşürücü süre hesaplama aracı sayfamıza bakabilirsiniz.
“Süreli nafaka” bir kanun terimi mi?
Henüz değil. AYM, TMK m.175/1’deki “süresiz olarak” ibaresini iptal etmiş, iptal 30.06.2027’de yürürlüğe girecektir. Nafakaya süre getiren düzenleme 13. Yargı Paketi taslağında konuşulmaktadır ve 29.10.2026 tarihli haberlere göre paket henüz TBMM’ye sunulmamıştır. Son durum için 13. Yargı Paketi son durum yazımıza bakabilirsiniz.
Koruma kararı için delil gerekir mi?
Hayır. Koruyucu ve önleyici tedbir kararı, şiddetin uygulandığı hususunda delil veya belge aranmaksızın gecikmeksizin verilir (6284 s.K. m.8/3). Karara karşı itiraz yolu açıktır.
Anlaşmalı boşanma için evlilik ne kadar sürmüş olmalı?
En az bir yıl. Ayrıca eşlerin birlikte başvurması veya birinin davasını diğerinin kabul etmesi, hâkimin tarafları bizzat dinlemesi ve mali sonuçlar ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulması gerekir (TMK m.166/3).
Bu sözlükteki tanımlar dava için yeterli mi?
Hayır. Tanımlar terimleri anlamanız için sadeleştirilmiştir; her kavramın istisnaları, süreleri ve Yargıtay uygulaması somut dosyaya göre değişir. Dosyanıza özgü değerlendirme için bir avukata danışmanız gerekir.
Bu yazının kaynakları. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.10-13, 17-19, 118-124, 129-132, 141-152, 161-166, 168-171, 173-178, 181-186, 188, 189, 194, 195, 197, 199, 202, 203, 205, 206, 218-220, 222, 223, 225-227, 229-231, 235, 236, 242, 244-256, 282, 285, 286, 289, 295, 297, 298, 301, 303-306, 313, 314, 323-325, 327-331, 335, 336, 339-342, 348, 364, 365, 397, 404-408, 426, 427, 429; 4722 sayılı Kanun m.10; 6100 sayılı HMK m.33, 132, 292, 341, 361, 367, 389; 2004 sayılı İİK m.32, 344, 347; 6098 sayılı TBK m.161; 5237 sayılı TCK m.233 (7593 sayılı Kanunla değişik), 234; 6284 sayılı Kanun m.2-5, 8, 13, 14; 5395 sayılı Kanun m.41/A, 41/F; 4787 sayılı Kanun m.4, 5; 5718 sayılı MÖHUK m.50, 58; 5490 sayılı Kanun m.27/A; 5717 sayılı Kanun; 1980 tarihli Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi; BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme m.3, 12.
Anayasa Mahkemesi 04.06.2026, E.2025/156, K.2026/131 (RG 30.09.2026, 33386). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 27.06.2018, E.2017/3117, K.2018/1278; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi E.2016/15771, K.2017/1737 ve E.2023/4239, K.2024/5363; Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru B.No 2018/27658 (hepsi ikincil kaynaklardaki özetlerden aktarılmıştır; tam metinleri görülmemiştir).
Basın haberleri: 13. Yargı Paketinin durumuna ilişkin 28-29.10.2026 tarihli haberler (haberlerde resmî teklif metni yer almamaktadır).
📚 İlgili Rehberler
- 🧭 Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi (Hub)Boşanma, nafaka, velayet ve mal paylaşımının tüm başlıkları
- Boşanma: En Çok Sorulan 100 Soru
- Nafaka: En Çok Sorulan 60 Soru
- Velayet: En Çok Sorulan 60 Soru
- Mal Paylaşımı: En Çok Sorulan 60 Soru
- Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması
- Anlaşmalı Boşanma Protokolü
- Boşanmada Kusur Nasıl Belirlenir?
- Boşanma Kararı Ne Zaman Kesinleşir?
- Evliliğin Butlanı: Mutlak ve Nispi Sebepler
- Çocuğun Soybağı Nasıl Kurulur?
- 6284 Sayılı Kanun: Koruyucu ve Önleyici Tedbirler
- Yurt Dışı Boşanma Kararının Tanınması ve Tenfizi
Aile hukukundaki sorunuzu doğru terimle doğru yola taşıyalım
Boşanma, nafaka, velayet, mal rejimi, soybağı, vesayet ve koruma kararları için Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
📞 0554 648 37 15💬 WhatsAppAile hukukunun temel rehberleri:
Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi · Boşanma: 100 soru · Nafaka: 60 soru · Velayet: 60 soru · Mal paylaşımı: 60 soru · Boşanmada mal paylaşımı · Velayet kime verilir · Aile içi şiddet ve 6284
