Velayet: En Çok Sorulan 60 Soru ve Kısa Cevapları (2026) — TMK 182, 323-351, 5395 ve Yargıtay Kararları

“Ergin olmayan çocuk, ana ve babasının velâyeti altındadır. Yasal sebep olmadıkça velâyet ana ve babadan alınamaz.” (TMK m.335/1). Evlilik devam ettiği sürece velayeti ana ve baba birlikte kullanır; boşanmada velayet “çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir” (TMK m.336). Kanunda anneye veya babaya öncelik veren bir kural yoktur: hâkim, olanak bulundukça ana ve babayı dinleyerek çocuğun yararına göre karar verir (TMK m.182) ve idrak çağındaki çocuğun görüşünü alır (YHGK 27.06.2018, E.2017/3117, K.2018/1278; ikincil kaynak). Ortak velayet, kanunda açıkça düzenlenmemiş olsa da Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla kabul edilmiştir. Velayeti almayan ebeveyn “uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına” sahiptir (TMK m.323) ve çocuğun giderlerine gücü oranında katılır (TMK m.182, 327). Çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararları 2021’den beri adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerince yerine getirilir; karara aykırılıkta disiplin hapsi öngörülmüştür (5395 s.K. m.41/A, 41/F). Velayet, yeni olgular zorunlu kılarsa değiştirilebilir (TMK m.183).

İçindekiler

• Bu rehber nasıl kullanılır?
• Velayet nedir, kimde olur? (1-4)
• Boşanmada velayet nasıl belirlenir? (5-8)
• Çocuğun görüşü ve uzman raporu (9-12)
• Ortak velayet (13-16)
• Kişisel ilişki hakkı (17-20)
• Çocuk teslimi ve karara uyulmaması (21-24)
• İştirak nafakası (25-28)
• Velayetin değiştirilmesi (29-32)
• Velayetin kaldırılması ve koruma önlemleri (33-36)
• Eğitim, din, temsil ve günlük kararlar (37-40)
• Taşınma, yurt dışı ve uluslararası kaçırma (41-44)
• Örnek senaryolar
• Adım adım yol haritası
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular (45-60)

Bu Rehber Nasıl Kullanılır?

Sorular, velayetin kurulmasından değiştirilmesine ve yurt dışı meselelerine kadar on bir bölüme ayrılmıştır. Her cevap ilgili kanun maddesini gösterir; ayrıntı gerektiren konularda o konuya ayrılmış rehberimize bağlantı verilmiştir. Boşanmanın diğer konuları için boşanma: en çok sorulan 100 soru, mal paylaşımı için mal paylaşımı: en çok sorulan 60 soru rehberlerimize bakabilirsiniz.

Velayet Nedir, Kimde Olur?

Velayet, ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, temsili ve mallarının yönetimine ilişkin hak ve yükümlülüklerin bütünüdür. Boşanmadaki temel kurallar için boşanmada velayet kime verilir yazımıza bakabilirsiniz.

1. Velayet kime aittir?

“Ergin olmayan çocuk, ana ve babasının velâyeti altındadır. Yasal sebep olmadıkça velâyet ana ve babadan alınamaz.” (TMK m.335/1). Velayet bir hak olduğu kadar çocuğa karşı bir yükümlülüktür.

2. Evlilik sürerken velayeti kim kullanır?

“Evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velâyeti birlikte kullanırlar.” (TMK m.336/1). Ortak hayata son verilmiş veya ayrılık hâli gerçekleşmişse hâkim velayeti eşlerden birine verebilir (m.336/2).

3. Boşanınca velayet kime geçer?

“Velâyet, ana ve babadan birinin ölümü hâlinde sağ kalana, boşanmada ise çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir.” (TMK m.336/3). Çocuğun kime bırakılacağına boşanma kararında hâkim karar verir (TMK m.182).

4. Evlilik dışı doğan çocuğun velayeti kimdedir?

“Ana ve baba evli değilse velâyet anaya aittir.” Ana küçük, kısıtlı veya ölmüş ya da velayet kendisinden alınmışsa hâkim, çocuğun menfaatine göre vasi atar veya velayeti babaya verir (TMK m.337). Nüfus kaydı için evlilik dışı doğan çocuğun nüfusa kaydı yazımıza bakabilirsiniz.

Boşanmada Velayet Nasıl Belirlenir?

Velayet kararında tek ölçüt çocuğun üstün yararıdır; anne ve babanın istekleri bu ölçüte göre değerlendirilir. Mahkemenin baktığı ölçütler için velayet davası nasıl kazanılır yazımıza bakabilirsiniz.

5. Velayet anneye mi verilir?

Kanunda anneye veya babaya öncelik tanıyan bir kural yoktur. Mahkeme boşanmaya karar verirken “olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten” sonra çocuğun yararına göre düzenleme yapar (TMK m.182). Yargıtay uygulamasında küçük yaştaki çocuklar bakımından anne bakımını gözeten kararlar bulunmakla birlikte bu kesin bir kural değildir; ayrıntılar için velayet her zaman anneye mi verilir yazımıza bakabilirsiniz.

6. Mahkeme hangi ölçütlere bakar?

Çocuğun yaşı ve bakım ihtiyacı, ebeveynlerin çocukla kurduğu bağ, bugüne kadar bakımı kimin üstlendiği, ekonomik ve sosyal koşullar, sağlık, eğitim düzeni ve ebeveynin diğer ebeveynle ilişkiyi destekleyip desteklemediği değerlendirilir. Bizim değerlendirmemize göre ekonomik üstünlük tek başına belirleyici değildir; maddi eksiklik iştirak nafakasıyla giderilebilir.

7. Eşlerin velayet konusundaki anlaşması hâkimi bağlar mı?

Hayır. Velayet kamu düzenine ilişkindir; “Boşanma veya ayrılığın fer’î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar, hâkim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz.” (TMK m.184/5). Anlaşmalı boşanmada da hâkim, çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulmalıdır (TMK m.166/3).

8. Kardeşler farklı ebeveynlere verilebilir mi?

Kanunda yasak yoktur; ancak ikincil kaynakta aktarıldığı şekliyle Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, çocuğun üstün yararı başka türlü gerektirmedikçe kardeşlerin birbirinden ayrılmaması ilkesinin esas alınacağını belirtmiş ve kardeşlerin ayrı ebeveynlere verilmesini isabetsiz bulmuştur (24.05.2018, E.2016/18720, K.2018/6623). Ayrıntılar için birden fazla çocukta velayet yazımıza bakabilirsiniz.

Çocuğun Görüşü ve Uzman Raporu

Çocuk, velayet davasının konusu değil öznesidir; görüşü alınır ama karar onun yararına göre verilir. Ayrıntılar için çocuk kaç yaşında velayet konusunda dinlenir yazımıza bakabilirsiniz.

9. Çocuğun görüşü alınır mı?

Evet. Çocuk Haklarına Dair Sözleşme m.12, görüşlerini oluşturabilecek çocuğa kendisini etkileyen her konuda görüşünü ifade etme hakkı tanır. TMK m.339/3’e göre ana ve baba “önemli konularda olabildiğince onun düşüncesini göz önünde tutarlar.” İkincil kaynakta aktarıldığı şekliyle Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, yeterli idrak gücüne sahip çocuğa velayet konusunda danışılarak görüşünün alınması gerektiğini belirterek direnme kararını bozmuştur (27.06.2018, E.2017/3117, K.2018/1278).

10. Çocuk kaç yaşında dinlenir?

Kanunda belirli bir yaş öngörülmemiştir; ölçüt çocuğun idrak çağına ulaşmış olmasıdır. Mahkeme çocuğun gelişim düzeyine göre görüşünü doğrudan veya uzman aracılığıyla alabilir.

11. Çocuğun istediği ebeveyne velayet verilir mi?

Her zaman değil. Aynı Hukuk Genel Kurulu kararında belirtildiği üzere çocuğun üstün yararı gerektirdiğinde görüşünün aksine karar verilmesi de mümkündür (YHGK 2018/1278 K.; ikincil kaynak). Çocuğun görüşünün baskı altında oluşup oluşmadığı da değerlendirilir.

12. Pedagog veya psikolog raporu bağlayıcı mı?

Hayır. Hâkim, bilirkişinin oy ve görüşlerini diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (HMK m.282) ve boşanmada “Hâkim, kanıtları serbestçe takdir eder.” (TMK m.184). Ancak rapordan ayrılınırken bunun gerekçesi gösterilmelidir; ayrıntılar için pedagog raporunun bağlayıcılığı yazımıza bakabilirsiniz.

Ortak Velayet

Ortak velayet, boşanmadan sonra velayetin anne ve baba tarafından birlikte kullanılmasıdır. Şartları için ortak velayet yazımıza bakabilirsiniz.

13. Boşanmadan sonra ortak velayet mümkün mü?

Kanunda açık bir düzenleme yoktur; TMK m.336/3 boşanmada velayetin çocuğun bırakıldığı tarafa ait olduğunu söyler. Ancak ikincil kaynaklarda aktarıldığı şekliyle Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, AİHS’ye Ek 7 No’lu Protokolün 5. maddesine dayanarak ortak velayetin Türk kamu düzenine aykırı olmadığını kabul etmiş (20.02.2017, E.2016/15771, K.2017/1737), Anayasa Mahkemesi de bu imkânı tanımıştır (B.No: 2018/27658, 06.10.2021).

14. Ortak velayetin şartları nelerdir?

Uygulamada ebeveynlerin ortak velayet yönündeki iradesi, aralarında çocuk konusunda işleyen bir iletişim bulunması ve bunun çocuğun üstün yararına aykırı olmaması aranır. Bizim değerlendirmemize göre yüksek çatışmalı veya şiddet içeren dosyalarda ortak velayet çocuğun yararına uygun düşmez. Kararın ayrıntısı için Yargıtay’ın 2017 dönüm kararı yazımıza bakabilirsiniz.

15. Ortak velayette nafaka ödenir mi?

Bizim değerlendirmemize göre evet, ödenebilir. Çocuğun giderleri ana ve baba tarafından karşılanır (TMK m.327/1); çocuk ağırlıklı olarak bir ebeveynle yaşıyorsa diğer ebeveynin gücü oranında katkısı kararlaştırılabilir.

16. Ortak velayette önemli kararları kim verir?

Velayet birlikte kullanıldığından okul, sağlık ve yurt dışı gibi önemli konularda iki ebeveynin birlikte karar vermesi gerekir; anlaşamazlarsa hâkimin müdahalesi istenebilir (bizim değerlendirmemiz; TMK m.336/1 ve m.346 kıyasen).

Kişisel İlişki (Görüşme) Hakkı

Velayet bir ebeveyne verildiğinde diğer ebeveynin çocukla bağı kişisel ilişki düzenlemesiyle korunur. Düzenlemenin nasıl yapıldığı için boşanmadan sonra çocukla görüşme hakkı yazımıza bakabilirsiniz.

17. Velayeti almayan ebeveyn çocuğu görebilir mi?

Evet. “Ana ve babadan her biri, velâyeti altında bulunmayan veya kendisine bırakılmayan çocuk ile uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir.” (TMK m.323). Görüşme günleri, yatılı kalma, bayram ve tatil dönemleri hâkimin takdiriyle düzenlenir.

18. Kişisel ilişki hangi hâllerde kısıtlanır?

Ana ve babadan her biri diğerinin çocukla kişisel ilişkisini zedelemekten ve eğitimini güçleştirmekten kaçınmakla yükümlüdür. Kişisel ilişki sebebiyle çocuğun huzuru tehlikeye girerse, ebeveyn bu hakkı yükümlülüklerine aykırı kullanırsa, çocukla ciddi biçimde ilgilenmezse veya başka önemli sebepler varsa kişisel ilişki kurma hakkı reddedilebilir veya kaldırılabilir (TMK m.324/1-2).

19. Büyükanne ve büyükbaba torunla görüşebilir mi?

“Olağanüstü hâller mevcutsa, çocuğun menfaatine uygun düştüğü ölçüde” kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkı diğer kişilere, özellikle hısımlara da tanınabilir; ana ve baba için öngörülen sınırlamalar kıyas yoluyla uygulanır (TMK m.325).

20. Kişisel ilişki davası nerede açılır?

“Kişisel ilişki kurulmasıyla ilgili bütün düzenlemelerde çocuğun oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir.” Boşanma ve evlilik birliğinin korunmasına ilişkin yetki kuralları saklıdır. Düzenleme yapılıncaya kadar velayet sahibinin rızası dışında kişisel ilişki kurulamaz (TMK m.326). Örnek düzenlemeler için kişisel ilişki standart takvimi yazımıza bakabilirsiniz.

Çocuk Teslimi ve Kişisel İlişki Kararına Uyulmaması

Kişisel ilişki kararına uyulmaması hem velayet hem de yaptırım sonuçları doğurur. Sistemin ayrıntısı için çocuk teslimi ve kişisel ilişkinin icrası yazımıza bakabilirsiniz.

21. Eski eşim çocuğu göstermiyor; nereye başvururum?

7343 sayılı Kanunla çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararlarının yerine getirilmesi İcra ve İflas Kanunundan çıkarılmıştır. Bugün bu kararlar Adalet Bakanlığınca kurulan adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerince, psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacı eşliğinde yerine getirilir; başvuru çocuğun yerleşim yerindeki müdürlüğe yapılır (5395 s.K. m.41/A).

22. Karara uymayan ebeveyne ne yaptırım uygulanır?

Çocuk teslimine ilişkin emre aykırı davranan veya yerine getirilmesini engelleyen kişiye, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine üç aya kadar; kişisel ilişkiye aykırılıkta üç günden on güne kadar disiplin hapsi verilir (5395 s.K. m.41/F). Anayasa Mahkemesi, fiil suç teşkil etse dahi disiplin hapsi verilmesini öngören ibarenin iptali istemini reddetmiştir (25.12.2024, E.2022/6, K.2024/225).

23. Kişisel ilişkiye uyulmaması velayeti etkiler mi?

Evet. Velayet kendisine bırakılan ana veya baba kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir ve bu husus kararda taraflara bildirilir (TMK m.324/3; 7343 s.K.). Manevi tazminat yolu için kişisel ilişkiye uymayan ebeveynden manevi tazminat yazımıza bakabilirsiniz.

24. Çocuğu alıp götürmek suç mu?

TCK m.234/1’e göre velayet yetkisi elinden alınmış olan ana veya babanın ya da üçüncü derece dahil kan hısmının, on altı yaşını bitirmemiş bir çocuğu veli, vasi veya bakım ve gözetimi altında bulunan kimsenin yanından kaçırması veya alıkoyması üç aydan bir yıla kadar hapis cezasını gerektirir; cebir veya tehdit varsa ya da çocuk on iki yaşını bitirmemişse ceza bir kat artırılır (m.234/2). Ayrıntılar için çocuğun kaçırılması ve alıkonulması yazımıza bakabilirsiniz.

İştirak Nafakası ve Çocuğun Giderleri

Velayeti almayan ebeveynin çocuğa karşı mali yükümlülüğü devam eder. Nafakanın kapsamı için iştirak nafakası neleri kapsar yazımıza bakabilirsiniz.

25. Çocuğun giderlerini kim karşılar?

“Çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderler ana ve baba tarafından karşılanır.” (TMK m.327/1). Boşanmada velayetin kendisine verilmediği eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m.182).

26. İştirak nafakasının miktarı nasıl belirlenir?

“Nafaka miktarı, çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir.”; çocuğun gelirleri de göz önünde bulundurulur ve nafaka her ay peşin olarak ödenir (TMK m.330/1-2). Hâkim istem hâlinde gelecek yıllardaki miktarı da belirleyebilir (m.330/3).

27. İştirak nafakası ne zaman biter?

“Ana ve babanın bakım borcu, çocuğun ergin olmasına kadar devam eder.” Çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde eğitimi sona erinceye kadar bakmakla yükümlüdür (TMK m.328). Ayrıntılar için iştirak nafakası 18 yaşında biter mi yazımıza bakabilirsiniz.

28. Nafaka artırılabilir veya azaltılabilir mi?

“Durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır.” (TMK m.331). Velayet kaldırılsa bile ana ve babanın bakım ve eğitim giderlerini karşılama yükümlülüğü devam eder (TMK m.350/1).

Velayetin Değiştirilmesi

Velayet kararı kesin hüküm oluşturmaz; çocuğun yararı değişirse karar da değişebilir. Ayrıntılar için velayetin değiştirilmesi yazımıza bakabilirsiniz.

29. Velayet hangi hâllerde değiştirilir?

“Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde hâkim, re’sen veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır.” (TMK m.183). Ölçüt yine çocuğun yararıdır; çocuğun ihmal edilmesi, bakımın fiilen başkalarına bırakılması veya kişisel ilişkinin engellenmesi örnek gösterilebilir.

30. Velayet sahibi yeniden evlenirse velayet kaybolur mu?

“Velâyete sahip ana veya babanın yeniden evlenmesi, velâyetin kaldırılmasını gerektirmez.” Ancak çocuğun menfaati gerektirdiğinde velayet sahibi değiştirilebileceği gibi, durum ve koşullara göre velayet kaldırılarak çocuğa vasi de atanabilir (TMK m.349).

31. Velayeti alan ebeveyn çocuğu sürekli başkasına bırakıyorsa?

Velayet, çocuğun bakım ve eğitimine ilişkin kararları alma ve uygulama yükümlülüğünü içerir (TMK m.339/1). Bizim değerlendirmemize göre bakımın sürekli ve fiilen üçüncü kişilere bırakılması, TMK m.183 kapsamında velayetin değiştirilmesi için değerlendirilebilir; ayrıntılar için velayet sahibi çocuğu sürekli başkasına bırakıyor yazımıza bakabilirsiniz.

32. Boşanmadan sonra velayet sahibi ölürse velayet kime geçer?

TMK m.336/3 evlilik içinde ölüm hâlinde velayetin sağ kalana ait olacağını söyler. Boşanmadan sonra velayet sahibinin ölümü ise TMK m.183’te sayılan “ölmesi” olgusudur ve hâkimin gerekli önlemleri alması gerekir; bizim değerlendirmemize göre sağ kalan ebeveyn bu nedenle mahkemeye başvurmalıdır. Ayrıntılar için ebeveyn vefatında velayet kime geçer yazımıza bakabilirsiniz.

Velayetin Kaldırılması ve Çocuğun Korunması

Velayetin kaldırılması en ağır önlemdir; kanun önce daha hafif koruma önlemlerini öngörür. Devlet koruması için çocuğum devlet korumasına alındı yazımıza bakabilirsiniz.

33. Çocuğun korunması için hangi önlemler alınabilir?

“Çocuğun menfaati ve gelişmesi tehlikeye düştüğü takdirde, ana ve baba duruma çare bulamaz veya buna güçleri yetmezse hâkim, çocuğun korunması için uygun önlemleri alır.” (TMK m.346). Bu önlemler velayet kaldırılmadan alınır.

34. Velayet hangi hâllerde kaldırılır?

Diğer önlemlerden sonuç alınamaz veya yetersiz olacağı önceden anlaşılırsa hâkim, ana ve babanın deneyimsizliği, hastalığı, başka yerde bulunması veya benzeri sebeplerle velayet görevini gereği gibi yerine getirememesi ya da çocuğa yeterli ilgiyi göstermemesi veya yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklaması hâlinde velayetin kaldırılmasına karar verir (TMK m.348/1).

35. Velayet kaldırılırsa ne olur?

Velayet her iki ebeveynden kaldırılırsa çocuğa vasi atanır; kararda aksi belirtilmedikçe kaldırma mevcut ve doğacak bütün çocukları kapsar (TMK m.348/2-3). Ana ve babanın bakım ve eğitim giderlerini karşılama yükümlülüğü devam eder; ödeme güçleri yoksa giderler Devletçe karşılanır (TMK m.350). Ayrıntılar için velayeti kaldırılan ebeveynin nafaka yükümlülüğü yazımıza bakabilirsiniz.

36. Kaldırılan velayet geri verilebilir mi?

Evet. “Durumun değişmesi hâlinde, çocuğun korunmasına ilişkin önlemlerin yeni koşullara uydurulması gerekir.”; velayetin kaldırılmasını gerektiren sebep ortadan kalkmışsa hâkim, re’sen ya da ana veya babanın istemi üzerine velayeti geri verir (TMK m.351).

Eğitim, Din, Temsil ve Günlük Kararlar

Velayet, çocuğun gündelik hayatına ilişkin pek çok kararı kapsar. Velayet annede, çocuk babadayken ortaya çıkan durumlar için velayet annede, çocuk babayla yaşıyorsa yazımıza bakabilirsiniz.

37. Çocukla ilgili kararları kim verir?

“Ana ve baba, çocuğun bakım ve eğitimi konusunda onun menfaatini göz önünde tutarak gerekli kararları alır ve uygularlar.” (TMK m.339/1). Boşanmadan sonra bu yetki velayet sahibine aittir; çocuğun adını ana ve babası koyar (m.339/5).

38. Çocuğun eğitimi ve okulu nasıl belirlenir?

Ana ve baba çocuğu olanaklarına göre eğitir, bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaki ve toplumsal gelişimini sağlar ve korur; özellikle engelli çocuklara yetenek ve eğilimlerine uygun genel ve mesleki eğitim sağlar (TMK m.340).

39. Çocuğun din eğitimine kim karar verir?

“Çocuğun dinî eğitimini belirleme hakkı ana ve babaya aittir.” Bu hakları sınırlayacak her türlü sözleşme geçersizdir ve “Ergin, dinini seçmekte özgürdür.” (TMK m.341).

40. Çocuğu resmî işlerde kim temsil eder?

“Ana ve baba, velâyetleri çerçevesinde üçüncü kişilere karşı çocuklarının yasal temsilcisidirler.” (TMK m.342/1). Boşanmadan sonra temsil yetkisi velayet sahibindedir; pasaport ve kimlik işlemleri için çocuğa pasaport ve kimlik için diğer ebeveynin izni yazımıza bakabilirsiniz.

Taşınma, Yurt Dışı ve Uluslararası Kaçırma

Velayet sahibinin taşınma özgürlüğü ile diğer ebeveynin kişisel ilişki hakkı arasında denge kurulmalıdır. Ayrıntılar için velayet sahibi çocukla yurt dışına taşınabilir mi yazımıza bakabilirsiniz.

41. Velayet sahibi çocukla başka şehre taşınabilir mi?

Velayet sahibi çocuğun yaşayacağı yeri belirleyebilir; ancak ana ve babadan her biri diğerinin kişisel ilişkisini zedelemekten kaçınmakla yükümlüdür (TMK m.324/1). Taşınma, TMK m.183’te sayılan “başka bir yere gitmesi” olgusu olarak kişisel ilişki düzenlemesinin yenilenmesini gerektirebilir.

42. Velayet sahibi çocuğu yurt dışına götürebilir mi?

İkincil kaynakta aktarıldığı şekliyle Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, velayet hakkının niteliği gereği velayet sahibi annenin ortak çocukları yurt dışına götürme yetkisi bulunduğunu, bu nedenle babanın muvafakatinin aranmamasına ilişkin davada hukuki yarar olmadığını kabul etmiştir (10.05.2023, E.2023/694, K.2023/2329). Diğer ebeveynin kişisel ilişki hakkı ise korunmaya devam eder.

43. Çocuğun yurt dışına kaçırılmasından korkuyorum; ne yapabilirim?

Somut risk varsa aile mahkemesinden çocuk hakkında yurt dışına çıkış yasağı tedbiri istenebilir (TMK m.169, 346; HMK m.389). İkincil kaynakta aktarıldığı şekliyle Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, bu yasağın seyahat özgürlüğünü sınırladığını ve ancak çocuğun korunması amacıyla tedbiren ve geçici olarak verilebileceğini belirtmiştir (20.03.2013, E.2012/2-799, K.2013/389). Ayrıntılar için çocuğa çıkış yasağı tedbiri yazımıza bakabilirsiniz.

44. Çocuk yurt dışına kaçırıldıysa ne yapılır?

Türkiye, Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yönlerine Dair Lahey Sözleşmesine taraftır ve uygulaması 5899 sayılı Kanunla düzenlenmiştir. Çocuğun iadesi için merkezi makam olan Adalet Bakanlığına başvurulabilir; bizim değerlendirmemize göre başvurunun hızlı yapılması iade ihtimali bakımından önemlidir.

Örnek Senaryolar

Aşağıdaki örnekler basitleştirilmiş ve varsayımsaldır; her dosyada sonuç, çocuğun yaşına, uzman raporlarına ve tarafların bütün davranışlarına göre değişir.

Adım Adım Yol Haritası

1. Çocuğun bugünkü düzenini belgeleyin. Okul, sağlık, günlük bakım ve çocukla kimin ilgilendiği.
2. Dava sürerken geçici düzenleme isteyin. Geçici velayet, kişisel ilişki ve tedbir nafakası (TMK m.169).
3. Çocuğu tarafların çatışmasından uzak tutun. Çocuğu yönlendirmek görüşünün değerini düşürür ve aleyhinize değerlendirilebilir.
4. Uzman incelemesine hazırlanın. Ev ortamı, çalışma düzeni ve destek aldığınız kişiler hakkında açık olun.
5. Kişisel ilişki talebinizi somut yazın. Hafta sonu, yatılı kalma, bayram, yaz tatili ve telefon görüşmeleri.
6. İştirak nafakasını gerçek giderlere dayandırın. Okul, sağlık, beslenme ve barınma belgeleri.
7. Karara uyulmazsa süresinde başvurun. Adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğü; şikâyet için bir ay (5395 s.K. m.41/F).
8. Koşullar değişirse dava açın. Velayetin değiştirilmesi (TMK m.183) veya nafakanın yeniden belirlenmesi (TMK m.331).

Sık Yapılan Hatalar

1. Velayetin otomatik olarak anneye verileceğini sanmak. Kanunda böyle bir kural yoktur; ölçüt çocuğun yararıdır.
2. Çocuğu diğer ebeveyne karşı yönlendirmek. Kişisel ilişkiyi zedelememe yükümlülüğü vardır (TMK m.324/1).
3. Görüşmeleri engellemek. Disiplin hapsi ve velayetin değiştirilmesi sonucunu doğurabilir.
4. Kararı beklemeden çocuğu almak. Düzenleme yapılıncaya kadar velayet sahibinin rızası gerekir (TMK m.326/3).
5. Nafaka ile görüşmeyi birbirine bağlamak. Biri yerine getirilmedi diye diğeri durdurulamaz (bizim değerlendirmemiz).
6. Uzman raporunu tek belirleyici sanmak. Rapor hâkimi bağlamaz; diğer delillerle birlikte değerlendirilir.
7. Yeniden evlenmeyi velayet kaybı saymak. TMK m.349’a göre tek başına kaldırma sebebi değildir.
8. Yurt dışı riskini geç fark etmek. Çocuk Türkiye’deyken çıkış yasağı tedbiri istenmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Son on altı soru (45-60):

45. Velayet davası ne kadar sürer?

Kanunda bir süre yoktur. Uzman incelemesi, sosyal inceleme raporu ve tanıkların dinlenmesi süreyi belirler; istinaf ve temyiz aşamaları ayrıca zaman alır.

46. Dava sürerken çocuk kimde kalır?

Hâkim, davanın devamı süresince çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m.169). Ayrıntılar için geçici (tedbiren) velayet yazımıza bakabilirsiniz.

47. Babaya velayet hangi hâllerde verilir?

Kanunda cinsiyete göre bir öncelik yoktur; velayet çocuğun yararına göre verilir (TMK m.182). Bakımı fiilen babanın üstlenmesi, annenin çocuğu bırakması veya kişisel ilişkiyi sistemli engellemesi gibi durumlar değerlendirilir; ayrıntılar için velayet her zaman anneye mi verilir yazımıza bakabilirsiniz.

48. Çalışan ebeveyn velayet alabilir mi?

Evet. Bizim değerlendirmemize göre çalışmak tek başına engel değildir; önemli olan çocuğun bakımının ebeveyn çalışırken nasıl sağlandığıdır.

49. Boşanmadan sonra çocuğun soyadı değişir mi?

Hayır, boşanma çocuğun soyadını kendiliğinden değiştirmez. Velayet sahibinin soyadını alması ayrı bir süreç gerektirir; ayrıntılar için boşanmadan sonra çocuğun soyadı yazımıza bakabilirsiniz.

50. Engelli çocuğum 18 yaşına girince velayet biter mi?

Erginlikle velayet sona erer; ancak hâkim vasi atanmasına gerek görmedikçe kısıtlanan ergin çocuklar da ana ve babanın velayeti altında kalır (TMK m.335/2). Ayrıntılar için 18 yaşına giren engelli çocuk için velayetin uzatılması yazımıza bakabilirsiniz.

51. Kişisel ilişkide yatılı kalma ve tatiller nasıl düzenlenir?

Hâkim çocuğun yaşına ve yararına göre hafta sonları, yatılı kalma, dini bayramlar, yılbaşı ve yaz tatilleri için ayrıntılı düzenleme yapar. Çok küçük çocuklarda yatılı kalma yerine kısa ve sık görüşmeler kararlaştırılabilir (bizim değerlendirmemiz).

52. Çocuk diğer ebeveynle görüşmek istemezse ne olur?

Kişisel ilişki kararları uzmanlar eşliğinde yerine getirilir (5395 s.K. m.41/A). Çocuğun direnci sürüyorsa nedenleri araştırılmalı ve gerekirse düzenleme değiştirilmelidir (TMK m.324/2); ayrıntılar için kişisel ilişki engelleniyorsa yazımıza bakabilirsiniz.

53. Anlaşmalı boşanmada velayet nasıl belirlenir?

Taraflar protokolde velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakasını düzenler; hâkim bu düzenlemeyi çocuğun yararına uygun bulmalı ve gerekirse değiştirebilir (TMK m.166/3, 184/5).

54. Ortak velayet sonradan istenebilir mi?

Bizim değerlendirmemize göre koşullar değişmişse ve iki ebeveyn birlikte istiyorsa velayetin değiştirilmesi yoluyla ortak velayet talep edilebilir (TMK m.183). Çocuğun yararı yine belirleyicidir.

55. Telefon ve görüntülü görüşme de kişisel ilişki sayılır mı?

Bizim değerlendirmemize göre evet; hâkim yüz yüze görüşmelerin yanında telefon veya görüntülü görüşme günlerini de düzenleyebilir. Bu, özellikle ebeveynlerin farklı şehirlerde veya ülkelerde yaşadığı durumlarda önemlidir.

56. Nafaka ödemeyen ebeveyn çocuğu görebilir mi?

Evet. Bizim değerlendirmemize göre kişisel ilişki ile nafaka ayrı yükümlülüklerdir; nafaka ödenmemesi görüşmeyi engelleme hakkı vermez. Nafaka için icra takibi ve tazyik hapsi yolu vardır (İİK m.344).

57. Velayet davasında kimler tanık olabilir?

Akrabalar, komşular, öğretmenler ve çocuğun bakımını gözlemleyen kişiler tanık olabilir. Görgüye dayalı ve somut anlatımlar daha değerlidir.

58. Yabancı mahkemenin velayet kararı Türkiye’de geçerli mi?

Yabancı mahkeme ilamının Türkiye’de kesin hüküm etkisi, tanıma veya tenfiz şartlarının mahkemece tespitine bağlıdır (MÖHUK m.58). Velayet kararlarında çocuğun yararı ve kamu düzeni ayrıca gözetilir.

59. Velayet sahibi ebeveyn çocuğa bakmıyorsa ne yapabilirim?

Çocuğun menfaati tehlikedeyse hâkimden koruma önlemi (TMK m.346), yeni olgular varsa velayetin değiştirilmesi (TMK m.183), ağır ihmalde velayetin kaldırılması (TMK m.348) istenebilir.

60. 13. Yargı Paketi velayeti değiştiriyor mu?

Henüz hayır. Teklif 30.10.2026 itibarıyla TBMM’ye sunulmamıştır. Basındaki taslak bilgilerde boşanmanın fer’i kararlarında temyiz kısıtı ve iki aşamalı boşanma konuşulmaktadır; resmî metin yoktur.