Bazı durumlarda velayet kâğıt üzerinde bir ebeveynde görünürken, çocuk fiilen diğer ebeveynle yaşamaktadır. Bu fiili durum ile hukuki durum arasındaki çelişki çeşitli sorunlara yol açar. Bu yazıda bu durumun hukuki sonuçlarını ve çözüm yolunu açıklıyoruz.
Fiili Durum ile Hukuki Durumun Çelişmesi
Velayet kayden annede olduğu hâlde çocuğun fiilen babayla yaşaması (veya tersi) uygulamada karşılaşılan bir durumdur. Bu hâlde velayete bağlı resmî işlemler (okul, sağlık, pasaport, nüfus işlemleri) hâlâ velayet sahibi ebeveyne bağlıdır; oysa çocuğun günlük bakımını fiilen diğer ebeveyn üstlenmektedir. Bu çelişki pratik sorunlara yol açar.
Velayet Sahibinin Bizzat Bakım Yükümlülüğü
Velayeti kendisine verilen ebeveynin, çocuğa bizzat bakması ve fiilen bakım veren konumda olması beklenir. Çocuğa bizzat bakmayan, çocuğu sürekli diğer ebeveyne ya da akrabasına bırakan velayet sahibinin, velayetin gereklerini yerine getirdiğinden söz edilemez. Bu durum velayetin değiştirilmesi için gerekçe olabilir.
Çözüm: Velayetin Fiili Duruma Uygun Değiştirilmesi
Çocuğa fiilen bakan ebeveyn, velayetin kendisine verilmesi için velayetin değiştirilmesi davası açabilir. Çocuğun uzun süredir kendisiyle yaşadığını, ihtiyaçlarını karşıladığını delillerle ortaya koyar. Mahkeme, çocuğun üstün yararını ve mevcut düzenin istikrarını dikkate alarak karar verir.
İştirak Nafakası Açısından Etkisi
Velayet değiştiğinde, daha önce ödenen iştirak nafakası da yeniden değerlendirilir. Fiilen çocuğa bakan ebeveyn velayeti aldığında, diğer ebeveyn iştirak nafakası ödemekle yükümlü hâle gelebilir. Bu konuda ayrıca dava açılması veya mevcut nafakanın uyarlanması gerekebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Velayet annede ama çocuk babayla yaşıyorsa sorun olur mu?
Evet. Velayete bağlı resmî işlemler hâlâ velayet sahibine bağlı kalırken günlük bakımı diğer ebeveyn üstlenir. Bu çelişki okul, sağlık ve pasaport gibi işlemlerde sorun çıkarır.
Bu durumda ne yapılmalı?
Çocuğa fiilen bakan ebeveyn, velayetin kendisine verilmesi için velayetin değiştirilmesi davası açmalıdır. Fiili durumun hukuki duruma uygun hâle getirilmesi gerekir.
Velayet sahibi çocuğa bakmıyorsa velayet değişir mi?
Velayet sahibinin çocuğa bizzat bakması beklenir. Çocuğu sürekli başkasına bırakan velayet sahibinin durumu, velayetin değiştirilmesi için gerekçe olabilir.
Velayet değişince nafaka ne olur?
İştirak nafakası yeniden değerlendirilir. Velayeti yeni alan ebeveyn lehine, diğer ebeveyn iştirak nafakası ödemekle yükümlü hâle gelebilir; uyarlama davası gerekebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, somut durumunuza ilişkin değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.
