Hazır Ambalajlı Üründe Eksik Miktar (Eksik Gramaj) 2026: Nominal Miktar, ℮ İşareti, Tolerans ve Numune Tabloları, Piyasadan Çekme ve İdari Para Cezası — 3516 s.K. m.14/f, 15/f; 76/211/AT Yönetmeliği

Ambalajında yazan miktarı içermeyen hazır ambalajlı ürün, gıda veya temizlik ürünü olması fark etmeksizin, 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanununa göre satışa arz edilemez (m.14/f); malı üreten, satışa arz eden veya satan kişiye idari para cezası verilir ve cezaya il müdürü karar verir (m.15/f ve son fıkra). Eksikliğin ölçüsü, Hazır Ambalajlı Mamullerin Ağırlık ve Hacim Esasına Göre Net Miktar Tespitine Dair Yönetmelikteki (76/211/AT) üç kuraldır: parti ortalaması nominal miktarın altında olamaz, tolere edilebilir negatif hatayı aşan paketlerin oranı sınırlıdır ve bu hatanın iki katından fazla eksik paket piyasaya arz edilemez. Miktar denetimini gıda dâhil Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı yapar; gıda etiketindeki net miktar beyanı Tarım ve Orman Bakanlığının, raf etiketindeki birim fiyat ve “küçülen ambalaj” uygulamaları Ticaret Bakanlığının alanındadır. Ceza kararına karşı on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine, 7223 sayılı Kanuna dayanan piyasadan çekme gibi önlemlere karşı altmış gün içinde idare mahkemesine başvurulur. Bu yazı nominal miktarı, ℮ işaretini, tolerans ve numune tablolarını, ambalajlayıcı, private label sahibi ve ithalatçının yükümlülüklerini, cezaları ve itiraz yolunu anlatıyor.

Hazır Ambalajlı Mamul Nedir, Eksik Gramaj Hangi Mevzuata Tabidir?

Hazır Ambalajlı Mamullerin Ağırlık ve Hacim Esasına Göre Net Miktar Tespitine Dair Yönetmelik (76/211/AT), kısaca Net Miktar Yönetmeliği, ağırlık veya hacimle ifade edilen, 5 g veya 5 ml ile 10 kg veya 10 litre arasındaki sabit nominal miktarlı hazır ambalajları kapsar (m.2). Hazır ambalaj, satın alanın bulunmadığı bir ortamda ambalajlanan ve paket açılmadıkça miktarı değiştirilemeyen üründür (m.5/2): bakliyat ve un paketi, şişe içecek, toz ve sıvı deterjan, şampuan, boya kutusu gibi. Müşterinin önünde tartılarak satılan açık ürün hazır ambalaj değildir; orada terazi ve dara kuralları önem kazanır (Fiyat Etiketi Yön. m.9/2; terazi ve ölçü aleti muayenesi).

Yasak Kanundadır: ambalajında belirtilen veya yetkili makamlarca tespit edilen miktarlara uymayan malın satışa arzı yasaktır (3516 s.K. m.14/f); malı üreten, satışa arz eden veya satan kişiye idari para cezası verilir (m.15/f). Teknik kurallar Net Miktar Yönetmeliği, yalnız şarap ve distile alkollü içkiler için izin verilen dolum miktarlarını sayan Nominal Dolum Miktarı Yönetmeliği (2007/45/AT) ve Ölçü Şişeleri Yönetmeliğidir (75/107/AT). Ölçü Aletleri ve Metrolojik Kontrol Yöntemleri Yönetmeliği (2009/34/AT) dolum miktarının işaretlenmesini de kapsar (m.2/1-c) ve aykırılıklarda 3516 ile 4703 sayılı Kanunların uygulanacağını belirtir (m.23); 4703’e atıflar bugün 7223 sayılı Kanuna yapılmış sayılır (7223 m.25/2).

Hazır ambalajlamaya ilişkin teknik düzenlemeler Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının görevidir (1 sayılı CBK m.385/1-m); bu alandaki piyasa gözetimi Metroloji ve Sanayi Ürünleri Güvenliği Genel Müdürlüğündedir (m.392/1-b). Ticaret Bakanlığının 14 Ekim 2026 tarihli yetkili PGD kuruluşları listesi de “hazır ambalajlı mamuller”i bu Bakanlığa bırakır.

GÜBİS’in üst ürün grupları arasında “Hazır Ambalajlama” da yer alır; ancak 2026’da bu grupta yayımlanmış ilan yoktur. GÜBİS’te 28.04.2026–28.10.2026 arasında yayımlanan ilanlara göre dönemdeki 18 ilanın tamamı Ticaret Bakanlığına aittir. Muhtemel nedeni, eksik miktarın çoğu dosyada güvenlik riskinden çok ölçü ve ticari dürüstlük sorunu olması ve yaptırımın 3516 sayılı Kanuna göre il müdürlüğünün idari para cezasıyla uygulanmasıdır; kayıt görünmemesi denetim yapılmadığı anlamına gelmez.

Hazır Ambalajda Kim Denetler? Sanayi ve Teknoloji, Tarım ve Orman ve Ticaret Bakanlıkları Arasında Yetki Ayrımı

Aynı paket farklı yönleriyle farklı kurumların önüne gelir. Özel markalı bir kilogramlık toz deterjanda paketin gerçekten bir kilogram içerip içermediğine Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, etiketteki içerik ve tehlike bilgilerine ve raftaki birim fiyata Ticaret Bakanlığı bakar. Yetkili kuruluşlar listesinde deterjanlar Ticaret Bakanlığının, gıda maddeleri Tarım ve Orman Bakanlığının, hazır ambalajlı mamuller Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının sorumluluğundadır. Süreyi ve mahkemeyi belirlediği için ilk okunacak yer kararın dayanak kısmıdır.

Deterjanın etiket yükümlülükleri deterjan ve temizlik ürünlerinde piyasa gözetimi yazımızda anlatılmıştır; bu yazı miktar boyutuna odaklanır.

Nominal Miktar ve Etiket Beyanı: Ambalajda Ne, Hangi Birimle ve Hangi Büyüklükte Yazılmalı?

Nominal miktar, ambalajda belirtilen ve paketin içermek zorunda olduğu miktardır; gerçek miktar paketin fiilen içerdiği kütle veya hacimdir (Net Miktar Yön. Ek I m.2.1, 2.2). Sıvılar hacimle, diğer ürünler ağırlıkla işaretlenir (m.7/2); ihraç ürününde varış ülkesinin kurallarına uygun bilgi yazılır (m.7/3). Yazılar silinmez, okunaklı ve görünür olur; miktar kg, g, l, cl veya ml olarak yazılır ve rakamı birimin simgesi ya da adı izler (Ek I m.3, 3.1). Miktar etiketinde uluslararası birim kullanılması Kanun gereğidir ve aykırılık ayrıca cezalandırılır (3516 m.6, 15/a). Ambalajda dolum işletmesini, siparişçiyi veya ithalatçıyı belirleyen tescilli marka zorunludur (Ek I m.3.2); kendi markasıyla ürün yaptıran market zinciri bu hükümdeki siparişçidir.

Gıdada net miktar zorunlu etiket bilgisidir ve sıvılarda hacim, diğerlerinde kütle birimiyle yazılır (TGK Etiketleme Yön. m.9/1-d, 26/1). Ek-6’ya göre 5 g veya 5 ml’den az gıdalarda (baharat ve bitkiler hariç) ve adedi dışarıdan sayılabilen tane ürünlerde net miktar zorunlu değildir; çoklu pakette her paketin miktarı ve paket sayısı, sıvı ortamdaki katı gıdada süzme ağırlığı da yazılır (Ek-6 m.1, 3–5). Mevzuat nominal miktarı gerektiriyorsa etiketteki net miktar odur (Ek-6 m.2).

2007/45 Yönetmeliği şarap ve distile alkollü içkilerde yalnız belirli dolum miktarlarına izin verir (Ek Bölüm 1); diğer ürünlerde Bakanlık nominal miktar gerekçesiyle piyasaya arzı engelleyemez (m.7/2), yani paket boyutu serbesttir. Aerosol kaplardaki gösterim kuralı ayrı bir konudur (m.6).

℮ İşareti Nedir, Zorunlu mu? Ölçü Şişesindeki Ters Epsilon (Ɜ) İşareti

Yönetmeliğe uygun hazır ambalajlara ℮ işareti konulabilir (m.6/1). İşaret en az 3 mm yüksekliğinde olur, nominal miktarla aynı görüş alanında bulunur ve biçimi 2009/34 Yönetmeliğinin Ek II Bölüm 3’ündeki çizime uyar (Ek I m.3.3). Hüküm “konulabilir” dediği için işaret zorunlu değildir; konulduğunda ambalajın şartları karşıladığını teyit eder. Şartları karşılayan ürünün piyasaya arzı, işaretler veya ölçüm yöntemleri gerekçesiyle engellenemez (m.8).

Kuralların kaynağı işaret değildir. Ek I, kapsamdaki bütün ambalajların ortalama, tolerans ve iki kat kuralına uymasını şart koşar; toleransın iki katından fazla eksik paket ℮ işareti taşıyamaz ve piyasaya arz edilemez (Ek I m.1, 1.3). 3516 m.14/f de işaret ayrımı yapmaz. ℮ işaretini kaldırmak cezadan kurtarmaz.

Cam veya cam kadar sağlam, biçimi değişmeyen, 0,05–5 litrelik kapalı kaplar ölçü şişesidir (Ölçü Şişeleri Yön. m.4/1-ç, 5). Üretici markasını tescil ettirip bildirir ve şartları belgeledikten sonra en az 3 mm boyunda ters epsilon (Ɜ) işaretini vurur (Ek I m.5). Şişe kapasitesindeki azami hata 50–100 ml’de 3 ml, 100–200 ml’de %3, 200–300 ml’de 6 ml, 300–500 ml’de %2, 500–1.000 ml’de 10 ml, 1–5 litrede %1’dir (Ek I, Tablo 1). Dolum bu şişelerle ve iki yönetmeliğe uygun yapılmışsa, hacimle satılan üründe kontrol ve ölçme yükümlülükleri yerine getirilmiş sayılır (Net Miktar Yön. Ek I m.4).

Tolere Edilebilir Negatif Hata Tablosu: Ne Kadar Eksik Dolum Kabul Edilir?

Eksik dolum, gerçek miktarın nominal miktardan az kalan kısmıdır (Ek I m.2.3). Her nominal miktar için müsaade edilen eksik dolum, uygulamadaki adıyla tolere edilebilir negatif hata (TNE), Tablo 1’dedir; yüzde değerler grama veya mililitreye çevrilip ondalık birime yuvarlanır (m.2.4, Tablo 1). Örnek sınırlar tablodan hesaplanmıştır.

500 g’lık makarnada tolerans 15 g’dır: 485 g’ın altı hatalı sayılır, 470 g’ın altı hiçbir koşulda piyasaya arz edilemez. 1 kg toz deterjanda sınırlar 985 ve 970 g, 5 litre sıvı deterjanda 4.925 ve 4.850 ml’dir. Hacimle satılan üründe kontrol 20 °C’de yapılır veya 20 °C’ye göre düzeltilir (Ek I m.2.2). Ölçüm hatası toleransın beşte birini aşamaz (Ek II m.1); bu iki kural denetim tutanağına itirazda en sık kullanılan teknik dayanaklardır.

Ortalama Miktar Kuralı: Tek Paket Eksik Çıktıysa Ceza Kesin mi?

Yönetmelik her paketin nominal miktarı tam içermesini değil, partinin üç kuralı birlikte sağlamasını ister (Ek I m.1): numunedeki paketlerin ortalaması nominal miktardan az olamaz; toleransı aşan paketlerin oranı Ek II kontrolünü geçecek kadar küçük olmalıdır; toleransın iki katından fazla eksik paket bulunmamalıdır.

Ortalama kontrolünde numune ortalaması, nominal miktardan standart sapmaya bağlı bir pay düşülerek bulunan değerle karşılaştırılır (Ek II m.2.3). Tahribatsız muayenede 100–500 paketlik partide 30 paketin ortalaması en az “Qn − 0,503 × s”, daha büyük partide 50 paketin ortalaması en az “Qn − 0,379 × s” olmalıdır; tahribatlı muayenede 20 paket için katsayı 0,640’tır. Örneğin 500 g’lık 50 paketlik numunede standart sapma 4 g ise ortalama en az 500 − (0,379 × 4) = 498,48 g olmalıdır.

Sonuç olarak nominalin altındaki tek paket, toleransın içindeyse hatalı bile sayılmaz; toleransı aşıyorsa hatalıdır ama parti kabul kriterine kadar bu paketleri taşıyabilir. İki kat sınırını aşan paket ise tek başına uygunsuzdur (Ek I m.1.3). Kanaatimizce 15/f bendindeki “miktara uymama” bu teknik kurallarla birlikte okunmalıdır; kabul ve ortalama kriterleri hesaplanmadan tek paketin tartılmasına dayanan tespit itiraz konusu yapılabilir.

Numune Alma ve Parti Denetimi: Tahribatsız ve Tahribatlı Muayene Nasıl Yapılır?

Bakanlık kontrolü dolum işletmecisinin tesisinde, bu mümkün değilse ithalatçının veya temsilcisinin tesisinde numune alarak yapar (Ek I m.5); bu, pazarlamanın herhangi bir aşamasında başka kontroller yapılmasını engellemez (Ek I m.6). PGD Yönetmeliği de dolum yapılan yerlerde denetimi öngörür (STB PGD Yön. m.5/4-e).

Parti; aynı nominal miktarlı, aynı tip, aynı hatta ve aynı yerde ambalajlanmış paketlerden oluşur. Dolum hattının sonunda parti en fazla bir saatlik üretimdir, diğer hâllerde 10.000 paketle sınırlıdır; 100’den az paketli partide tüm paketler tartılır. Numune rastgele alınır, ikinci kontrol için gerekenler ölçümden önce işaretlenir. Ambalajın açılmasını gerektiren tahribatlı muayene daha az tercih edilir ve 100’den az paketli partiye uygulanmaz (Ek II m.2, 2.1).

İlk numunedeki hatalı paket sayısı kabul ve ret kriterleri arasında kalırsa ikinci numune alınır ve iki numune birlikte değerlendirilir (Ek II m.2.2.1). Numune, biri şahit olmak üzere üç takımı geçmeyecek miktarda bedelsiz alınır, mühürlenir ve bir takım işletmeciye bırakılır; uygunsuzlukta numune ve test giderleri imalatçı veya ithalatçıya aittir (STB PGD Yön. m.7, 8/2). Tutanakta parti numarası ve büyüklüğü, muayene türü, terazinin kimliği ve dara yöntemi yoksa itirazın ilk konusu budur; genel çerçeve için test raporuna itiraz ve şahit numune yazımıza bakılabilir.

Ambalajlayıcı, Private Label Sahibi, İthalatçı ve Toptancının Yükümlülükleri Nelerdir?

Uygunluktan dolum işletmecisi ve ithalatçı sorumludur. Miktar onların sorumluluğunda, yasal ölçü aletleriyle ve numune alınarak ölçülür; dolum işletmecisi kontrol sonuçlarını düzeltme ve doğrulamalarıyla birlikte Bakanlığa sunmaya hazır tutar. AB dışından ithalatta ithalatçı, gerekli bütün garantileri kendisinin sağlayacağını belgeler (Ek I m.4). Dolum hattındaki terazinin damgası ve periyodik muayenesi bu yüzden miktar dosyasının parçasıdır.

Private label üründe market zinciri ambalajda siparişçi olarak görünür (Ek I m.3.2) ve ürünü kendi markasıyla piyasaya arz ettiği için 7223 sayılı Kanun bakımından imalatçı sayılır (m.11/1; STB PGD Yön. m.20/1-a); seri üretim boyunca uygunluğu sürdürme ve risklerle orantılı numune alıp test etme yükümlülükleri ona da uygulanır (7223 m.7/1-ç, d). Gıdada bilgilendirmeden, gıdayı kendi adı altında piyasaya arz eden işletmeci sorumludur (TGK Etiketleme Yön. m.8/1). Dolumu yapan fason işletme ise 15/f’deki “malı üreten” kişidir. Kanaatimizce fason sözleşmesi kontrol kayıtlarına erişimi, şahit numune saklamayı, masraf ve ceza rücuunu açıkça düzenlemelidir; benzer ayrım için fason kozmetik üretiminde sorumluluk yazımıza bakılabilir.

15/f bendi malı “satışa arz eden veya satan” kişiyi de sayar. Kabahatler kasten veya taksirle işlenebildiğinden (Kabahatler K. m.9/1), kapalı paketi açmadan satan ve tedarikçi belgeleriyle çalışan perakendecinin kusuru cezanın verilmesinde ve miktarında tartışılabilir (m.17/2). Dağıtıcının 7223 yükümlülükleri için mağaza ve dağıtıcıya ürün güvenliği cezası, yabancı üretici için yetkili temsilci, çevrim içi satış için pazaryeri satıcısı yazılarımıza bakılabilir.

Eksik Dolum Tespit Edilirse Ne Olur? Düzeltici Önlem, Piyasadan Çekme ve Geri Çağırma

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının piyasa gözetimi 7223 sayılı Kanun ve Bakanlığın PGD Yönetmeliğine göre yürür. Uygunsuzluk Genel Müdürlükte ön değerlendirmeden geçer; şekli uygunsuzluk il müdürlüğüne bildirilir, risk taşıyan uygunsuzluk Risk Değerlendirme Komisyonuna gider (m.12/5-6). Eksik miktar çoğu dosyada sağlık riski taşımadığından kanaatimizce şekli uygunsuzluk yolu daha olasıdır; ancak sınıflandırma idarenindir.

Şekli uygunsuzlukta işletme, giderme talebinin tebliğinden itibaren on iş günü içinde düzeltici önlem planıyla il müdürlüğüne başvurur; onaylanan plana altı ayı geçmeyen süre verilir (m.14/3-4) ve düzeltme stokta, dağıtıcılarda ve piyasada yapılır (m.14/8). Başvuru yapılmaz veya plan yetersiz kalırsa il müdürü 7223 m.16’daki önlemleri alır; öncesinde on iş günü savunma hakkı tanınır (m.14/6-7; 7223 m.16/5). Partinin yeniden tartılıp ayrıştırılması veya eksik paketlerin ayrılması planın konusu olabilir; uygunluğu il müdürlüğünün onayına bağlıdır. İçerik için savunma yazısı ve düzeltici önlem planı yazılarımıza bakılabilir.

Önlemler piyasaya arzın durdurulması, piyasadan çekme, geri çağırma, dağıtıcıların bilgilendirilmesi ve gerektiğinde bertaraftır (STB PGD Yön. m.31/1); piyasadan çekme tedarik zincirindeki, geri çağırma nihai kullanıcıdaki ürünü hedefler (7223 m.3/1-d, j). Şekli uygunsuzlukta kararı il müdürü, risk taşıyan uygunsuzlukta Bakan Yardımcısı verir (m.31/3-4). Bakanlığın süreç örneği için elektrikli ev aleti yazımıza bakılabilir.

Denetimden önce kendiliğinden düzeltme yapan imalatçı veya ithalatçı gönüllü önlem için başvurabilir; uygunsuzluğu tamamen giderene Kanunda düzenlenen idari yaptırımlar uygulanmaz (STB PGD Yön. m.18; 7223 m.21/1). Bu hükümler 7223 yaptırımlarına ilişkindir ve 3516 m.15/f cezasını metin olarak kapsamaz; kanaatimizce gönüllü düzeltme yine de cezanın miktarında dikkate alınmalıdır (Kabahatler K. m.17/2). Ayrıntı: gönüllü geri çağırma.

Eksik Gramaj Cezası Ne Kadar? 3516 m.15/f, 7223 m.20 ve 2026 Tutarları

Temel hüküm 3516 sayılı Kanunun 15/f bendidir: ambalajındaki veya yetkili makamlarca tespit edilen miktara uymayan malı üreten, satışa arz eden veya satan kişiye Kanun metninde bin liradan on bin liraya kadar idari para cezası öngörülür; cezaya il müdürü karar verir (m.15, son fıkra). Kanunlardaki bakanlık atıfları Cumhurbaşkanlığı kararnamelerindeki karşılıklarına yapılmış sayıldığından (703 sayılı KHK m.216) yetkili makam bugün Sanayi ve Teknoloji il müdürüdür.

İdari para cezaları her yıl yeniden değerleme oranında artırılır (Kabahatler K. m.17/7); 2026’da uygulanacak oran yüzde 25,49’dur (VUK Genel Tebliği Sıra No: 585, RG 27/11/2025-33090). Bakanlığın 3516 cezalarına ait 2026 tutar tablosunu resmî kaynaktan doğrulayamadığımız için güncel rakam vermiyoruz; kararda hangi yılın sınırlarının uygulandığı kontrol edilmelidir. Alt ve üst sınır arasında haksızlık içeriği, kusur ve ekonomik durum gözetilir (m.17/2).

Özel kanun bulunan üründe 7223, özel kanunda hüküm bulunmayan hâllerde uygulanır (7223 m.2/3). Eksik miktar fiili için özel hüküm 15/f olduğundan, kanaatimizce aynı fiile 7223 m.20 cezası ayrıca uygulanmamalıdır; bir fiille birden fazla kabahat işlenirse zaten yalnız en ağır para cezası verilir, diğer idari yaptırımlar ayrıca uygulanır (Kabahatler K. m.15/1). Ambalajda imalatçı adresinin bulunmaması veya izlenebilirlik kaydının tutulmaması gibi 3516’da karşılığı olmayan aykırılıklarda ise 7223 m.20 cezaları gündeme gelebilir (2026/13 sayılı Tebliğ tutarları). Bakanlığın bu ayrımı hazır ambalaj dosyalarında nasıl uyguladığına dair yayımlanmış bir açıklama bulamadık.

7223 cezalarında iki yıl içinde tekrar ve içtima için ürün güvenliği cezasında tekerrür yazımıza bakılabilir.

Gıda Ürünlerinde Eksik Miktar: Tarım ve Orman Bakanlığının Etiket Denetimi ile Miktar Denetimi Nasıl Ayrılır?

Gıdada iki düzenleme yan yanadır. TGK Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği net miktarı zorunlu bilgi sayar ve yazılışını düzenler (m.9/1-d, 26, Ek-6). Aynı Yönetmeliğe göre zorunlu bilgileri sayan 9. madde ağırlık ve ölçülere ilişkin mevzuatın uygulanmasını engellemez (m.14/1); hazır ambalajlı gıdaların nominal dolum miktarlarına ilişkin özel hususlar ise Net Miktar ve 2007/45 Yönetmelikleri kapsamında bugünkü Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca belirlenir (m.14/2). Aykırılıklarda 5996 sayılı Kanuna göre yaptırım uygulanır (m.51).

Bu hükümlerden çıkardığımız ayrım şudur: net miktarın hiç yazılmaması, yanlış birimle yazılması, çoklu paket veya süzme ağırlığı kurallarına uyulmaması gibi etiket sorunları Tarım ve Orman Bakanlığının 5996’ya göre yürüttüğü denetimin; paketteki gerçek miktarın beyanı karşılayıp karşılamadığı, tolerans, ortalama ve ℮ ise Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının miktar denetiminin konusudur. Yetkili kuruluşlar listesindeki dağılım da bu ayrımla uyumludur.

5996 sayılı Kanunda etiketle ilgili birden fazla bent vardır: kodekse aykırılık yalnız etiket bilgilerinden kaynaklanıyorsa m.40/1-d’deki daha düşük maktu ceza (m.21/5); izlenebilirlik amaçlı etiketleme aykırılığında m.40/1-j ve etiket düzeltilinceye kadar satışa izin verilmemesi; yanıltıcı etiket ve sunum yasağı (m.24/3) ile etiketteki beyan ile içeriğin uymamasına ilişkin m.40/1-k son cümlesi. Bu son cümlenin net miktar eksikliğine uygulanıp uygulanmayacağına dair Bakanlık açıklaması bulamadık; iki bakanlık aynı fiil için ayrı ceza verirse Kabahatler K. m.15/1 ileri sürülmelidir. 5996 cezalarının 2026 tutarlarını resmî kaynaktan doğrulayamadığımız için rakam vermiyoruz.

5996 dosyalarında süre ve merci farklıdır; analiz raporuna yedi günlük itiraz ile sulh ceza ve idare mahkemesi ayrımı gıda ile temas eden malzemede uygunsuzluk yazımızda, işletme kaydı gıda işletmesi kayıt ve onay belgesi sayfamızda anlatılmıştır.

Birim Fiyat, Fiyat Etiketi ve “Küçülen Ambalaj”: Ticaret Bakanlığı Ne Zaman Devreye Girer?

Perakende satışa arz edilen malın üzerine tüm vergiler dâhil satış fiyatını ve birim fiyatını gösteren etiket konulması zorunludur (6502 s.K. m.54/1). Birim fiyat, uygun ölçü biriminin net miktarıyla ifade edilen fiyattır; net miktar ambalaj malzemesi hariç miktardır (Fiyat Etiketi Yön. m.4/1-g, n). Kutu, şişe, poşet gibi ambalajlarla satılan mallarda satış ve birim fiyat birlikte yazılır, ikisi aynıysa birim fiyat gerekmez (m.5/4, 5/6); rakamlar gerçeğe uygun olmalıdır (m.9/1). Birim fiyat beyan edilen net miktar üzerinden hesaplandığından eksik dolumlu pakette raf etiketi de gerçeği yansıtmaz.

Etiket yükümlülüğünü Ticaret Bakanlığı, belediyeler ve ilgili odalar izler (6502 m.54/4). Aykırılıkta tespit edilen her bir işlem için ceza verilir (m.77/1-a); 2026 tutarı 3.973 TL’dir (2026 Tebliği, RG 23/12/2025-33116). Kararı Bakanlık verir ve il müdürlüklerine devredebilir; dava tebliği izleyen günden itibaren otuz gün içinde açılır ve kararın yerine getirilmesini durdurmaz (m.78/1-2). On beş gün içinde uzlaşma istenebilir; talep dava süresini durdurur, uzlaşmada ayrıca peşin ödeme indirimi uygulanmaz (m.77/A).

“Küçülen ambalaj” için düzenleme Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliğindedir: birim fiyatını farklılaştıracak şekilde adet, ağırlık, hacim gibi unsurlardan birinde değişiklik yapılmasına rağmen değişiklik yapılmadığı izlenimi uyandıran yanıltıcı ambalajlama, her hâlükârda haksız sayılan uygulamalar arasındadır (Ek A-20, RG 03/02/2021-31384; m.28/4). Haksız ticari uygulama yasaktır ve haksız olmadığını ispat yükü uygulamayı yapana aittir (6502 m.62/1-2). Reklam Kurulu durdurma, tedbiren durdurma veya 2026’da 108.370–1.083.706 TL, ülke genelinde 1.083.706–10.837.065 TL ceza verebilir (m.77/13, 78/1). Miktarı azaltmanın kendisi yasak değildir (2007/45 Yön. m.7/2); yasak olan değişikliği gizlemektir. Kanaatimizce yeni miktarı ambalajda görünür kılmak ve raf etiketindeki birim fiyatı aynı gün güncellemek riski önemli ölçüde azaltır. Tüketici bakımından etiketteki özelliği taşımayan mal ayıplıdır (6502 m.8/2; ayıplı mal ve seçimlik haklar).

Eksik Gramaj Cezasına İtiraz: Sulh Ceza Hâkimliği mi, İdare Mahkemesi mi?

3516 sayılı Kanunda özel başvuru yolu olmadığından Kabahatler Kanunu uygulanır (m.3/1-a): cezaya karşı tebliğden itibaren en geç on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur, aksi hâlde karar kesinleşir (m.27/1). Mücbir sebepte süre yedi gündür (m.27/2), başvuru harca tabi değildir (m.31/1); hâkimlik kararı kaldırabilir veya miktarını değiştirebilir (m.28/8-9). Elektronik tebligat, adrese ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır (Tebligat K. m.7/a; Kabahatler K. m.26/4).

7223’e dayanan önlem ve cezalara karşı yol idari yargıdır (7223 m.22/2) ve dava süresi altmış gündür (İYUK m.7). Aynı işlemde idari yargının görev alanına giren bir karar da verilmişse para cezası da orada incelenir (Kabahatler K. m.27/8); bu yüzden il müdürlüğünün tek yazıyla hem ceza hem piyasadan çekme kararı verip vermediği belirleyicidir. Ayrıntı için ürün güvenliği idari para cezasına itiraz yazımıza bakılabilir.

3516 cezası bir ay içinde ödenir; bu sürede ödemede yüzde 25 indirim yapılır ve ödeme başvuru hakkını etkilemez, taksit de istenebilir (Kabahatler K. m.17/3, 17/6). 7223 cezası da bir ay içinde ödenir (7223 m.20/10); indirimin uygulanması gerekir, ancak 7223’e özgü Bakanlık açıklaması bulunamadığından ceza kararındaki ödeme bilgisi kontrol edilmelidir. 6502 cezalarında ödeme süresi bir aydır (m.78/3).

Aşağıdaki iskelet 15/f cezasına karşı başvurunun ana hatlarını gösterir; köşeli parantezler dosyaya göre doldurulur. Genel usul için idari para cezalarına itiraz, sulh ceza hâkimliğine itiraz dilekçesi ve idari işlemin iptali davası sayfalarımıza bakılabilir.

Varsayımsal Örnek ve Ambalajlayıcı İçin Kontrol Listesi

Varsayımsal örnek. Bir dolum işletmesi, bir market zincirinin kendi markasıyla satılan 1 kg toz deterjanını doldurur. İl müdürlüğü hattın sonundan, bir saatlik üretim olan 2.400 paketlik partiden 50 paket tartar; dördü 985 g’ın altında çıkar. Bu sayı kabul (2) ile ret (5) arasında kaldığından 50 paket daha tartılır ve toplam hatalı paket dokuza ulaşır; toplam ret kriteri 7 olduğundan parti reddedilir, 970 g’ın altında paket yoktur. İl müdürlüğü market zincirinden düzeltici önlem planı ister ve dolum işletmesine 15/f cezası verir. Karar elektronik adrese 11 Kasım 2026 Çarşamba ulaşırsa tebliğ 16 Kasım Pazartesi sonunda yapılmış sayılır; plan için on iş günü 30 Kasım 2026 Pazartesi, sulh ceza hâkimliği için son gün 1 Aralık 2026 Salı, indirimli ödeme için son gün 16 Aralık 2026 Çarşamba’dır. Ceza ve piyasadan çekme aynı işlemdeyse idare mahkemesinde son gün 15 Ocak 2027 Cuma’dır. Öne çıkan sorular: numune tek partiyi temsil ediyor mu, terazi ve dara belgeli mi, ortalama hesaplanmış mı, fason sözleşmesi rücuu düzenliyor mu. Örnek gerçek bir dosyayı anlatmaz.

Sıkça Sorulan Sorular

Hazır ambalajda eksik gramajın cezası nedir?

Ambalajında yazan miktara uymayan malı üreten, satışa arz eden veya satan kişiye 3516 sayılı Kanunun 15/f bendine göre idari para cezası verilir. Kanun metnindeki tutar 1.000–10.000 TL’dir ve her yıl yeniden değerlenir; karar Sanayi ve Teknoloji il müdürünündür.

Tek bir paket eksik çıktı, ceza alır mıyım?

Tek başına değil. Uygunluk partiyle ölçülür: ortalama nominal miktardan az olmamalı, toleransı aşan paket sayısı kabul kriterini geçmemelidir. Toleransın iki katından fazla eksik paket ise her durumda piyasaya arz edilemez (Net Miktar Yön. Ek I m.1).

500 gramlık pakette ne kadar eksik kabul edilir?

Tolerans 15 g’dır. 485 g’ın altı hatalı sayılır, 470 g’ın altı hiç piyasaya arz edilemez; parti ortalaması 500 g’ın altında olmamalıdır (Ek I, Tablo 1).

℮ işareti koymak zorunlu mu?

Hayır; uygun ambalajlara konulabilir (m.6/1). Konulursa en az 3 mm ve nominal miktarla aynı görüş alanında olmalıdır (Ek I m.3.3). Ortalama ve tolerans kuralları işaret olmasa da uygulanır.

Hazır ambalajlı mamulleri hangi kurum denetler?

Miktar yönünden, gıda dâhil, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. Gıda etiketindeki net miktar beyanı Tarım ve Orman Bakanlığının, raf etiketindeki birim fiyat ve yanıltıcı ambalaj Ticaret Bakanlığının denetimindedir.

Gıda etiketinde net miktar yazmıyorsa kim ceza verir?

Net miktar zorunlu etiket bilgisidir (TGK Etiketleme Yön. m.9/1-d, 26). Aykırılıkta Tarım ve Orman Bakanlığı 5996 sayılı Kanuna göre yaptırım uygular (m.51); uygulanan bent karardan okunmalıdır.

Private label üründe eksik miktardan kim sorumlu?

Kendi markasıyla piyasaya arz eden market zinciri 7223 bakımından imalatçı sayılır (m.11/1) ve ambalajda siparişçi olarak görünür (Ek I m.3.2). Dolumu yapan işletme kontrol ve kayıt yükümlülüğünün sahibi ve 15/f’deki “malı üreten” kişidir.

Raftaki ürün eksik çıkarsa market de ceza alır mı?

15/f bendi malı satışa arz eden ve satanı da sayar. Kabahatler kasten veya taksirle işlenebildiğinden (Kabahatler K. m.9/1), kapalı paketi açmadan satan perakendecinin kusuru cezanın verilmesinde ve miktarında tartışılabilir.

Numune nasıl alınır, kaç paket tartılır?

Tahribatsız muayenede parti büyüklüğüne göre 30, 50 veya 80 paket, gerekirse aynı sayıda ikinci numune; tahribatlı muayenede 20 paket. 100’den az paketli partide tüm paketler tartılır (Ek II m.2).

Eksik gramaj cezasına itiraz nereye ve kaç gün içinde yapılır?

Tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine (Kabahatler K. m.27/1). Ceza ile 7223’e dayanan piyasadan çekme aynı işlemde verilmişse altmış gün içinde idare mahkemesine (m.27/8; 7223 m.22/2).

Ürünün gramajını azaltmak yasak mı?

Hayır; şarap ve distile alkollü içkiler dışında nominal miktar serbesttir (2007/45 Yön. m.7/2). Ancak değişiklik yapılmadığı izlenimi veren ambalaj haksız ticari uygulamadır (Ticari Reklam ve HTU Yön. Ek A-20) ve Reklam Kurulu cezasına konu olur (6502 m.77/13).

Raf etiketinde birim fiyat yazmamanın cezası nedir?

6502 sayılı Kanunun 54. maddesine aykırılıkta her bir işlem için ceza verilir; 2026 tutarı 3.973 TL’dir. Karara karşı otuz gün içinde idare mahkemesinde dava açılır (m.77/1-a, 78/2).

Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar

Hukukçular Evi Ankara; hazır ambalajlı ürünlerde Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı denetimi sırasında numune ve parti tutanağının, ölçüm raporunun ve ortalama hesaplamasının incelenmesi, düzeltici önlem planı ve savunmanın hazırlanması, 3516 sayılı Kanuna göre verilen idari para cezalarına karşı sulh ceza hâkimliğine başvuru, piyasadan çekme ve geri çağırma kararlarına karşı iptal davası, gıda etiketi, fiyat etiketi ve haksız ticari uygulama dosyalarında savunma ve dava ile private label ve fason dolum sözleşmelerinde sorumluluk ve rücu düzenlemesi konularında hukuki destek sağlar. Ürün güvenliği rehberlerinin tamamı için Piyasa Gözetimi ve Denetimi Rehberi, GÜBİS ilanları için GÜBİS Rehberi sayfalarına bakılabilir. Dosyanızı değerlendirmek için 0554 648 37 15 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.

Mevzuat ve kaynaklar: 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu (RG 21/01/1989-20056) m.6, 14/f, 15/a, 15/f ve son fıkra (5728 sayılı Kanunla değişik); Hazır Ambalajlı Mamullerin Ağırlık ve Hacim Esasına Göre Net Miktar Tespitine Dair Yönetmelik (76/211/AT) (RG 04/06/2015-29376) m.2, 5–8, Ek I, Ek II; Hazır Ambalajlı Mamullerin Nominal Dolum Miktarı ile İlgili Kuralların Belirlenmesine Dair Yönetmelik (2007/45/AT) (RG 04/08/2010-27662) m.4–7, Ek; Ölçü Kapları Olarak Kullanılan Ölçü Şişelerine Dair Yönetmelik (75/107/AT) (RG 04/06/2015-29376) m.4–6, Ek I; Ölçü Aletleri ve Metrolojik Kontrol Yöntemleri Hakkında Yönetmelik (2009/34/AT) (RG 11/01/2010-27459) m.2/1-c, 23; Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Piyasa Gözetimi ve Denetimi Yönetmeliği (RG 14/07/2021-31541) m.5, 7, 8, 12–14, 18, 20, 30, 31; 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu (RG 12/03/2020-31066) m.2/3, 3, 7, 9–12, 16, 20, 21, 22/2, 25/2 ve Ürün Güvenliği ve Denetimi: 2026/13 sayılı Tebliğ (RG 31/12/2025-33124, 4. mükerrer); Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (RG 26/01/2017-29960 mükerrer; değişiklik RG 06/04/2024-32512) m.8, 9, 14, 26, 51, Ek-6; 5996 sayılı Kanun (RG 13/06/2010-27610) m.21/5, 24, 40/1-d, j, k; 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (RG 28/11/2013-28835) m.8, 54, 62, 77, 77/A, 78 ve 2026 yılı idari para cezalarına ilişkin Tebliğ (RG 23/12/2025-33116); Fiyat Etiketi Yönetmeliği (RG 28/06/2014-29044; son değişiklik RG 30/01/2026-33153) m.4, 5, 9, 10; Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği (RG 10/01/2015-29232; Ek A-20 için RG 03/02/2021-31384) m.28, Ek; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu (RG 31/03/2005-25772 mükerrer) m.3, 9, 15, 17, 25–29, 31; 2577 sayılı İYUK m.7; 7201 sayılı Tebligat Kanunu m.7/a; 1 sayılı CBK m.385/1-m, 392/1-b; 703 sayılı KHK m.216; VUK Genel Tebliği Sıra No: 585 (RG 27/11/2025-33090); Ticaret Bakanlığı Yetkili PGD Kuruluşları listesi (14/10/2026); GÜBİS (guvensizurun.ticaret.gov.tr) 28/04/2026–28/10/2026 ilanları (firma adı içermeyen özet). Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez.