Eşim Başka Şehre Taşınmak İstemiyor: Ortak Konutun Seçimi, Terk ve Ayrı Yaşama (TMK 186, 164, 194, 197)

Türk hukukunda ortak konutu eşlerden biri tek başına belirleyemez: “Eşler oturacakları konutu birlikte seçerler” (TMK m.186/1). Eski Medeni Kanunda konutun seçimi kocaya aitti; 2002’de yürürlüğe giren Türk Medeni Kanunu bu yetkiyi iki eşe birlikte vermiştir. Bu nedenle eşinizin işi, tayini veya başka bir sebeple başka şehre taşınmak istemesi, sizin için kendiliğinden bir “gitme yükümlülüğü” doğurmaz; taşınmayı reddetmeniz de tek başına terk sayılmaz. Terk sebebiyle boşanma için evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerden kaçınma amacı, en az altı aylık ayrılık ve hâkim veya noter tarafından yapılan ihtarın sonuçsuz kalması gerekir (TMK m.164). Basına yansıyan bir kararda Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, tayini köye çıkan eşinin yanına gitmek istemeyen kadına bu nedenle kusur yüklenemeyeceğini kabul etmiştir. Anlaşamayan eşler hâkimin müdahalesini isteyebilir (TMK m.195); ortak hayat kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzurunu ciddî biçimde tehlikeye sokuyorsa eş ayrı yaşama hakkına sahiptir ve hâkimden parasal katkı ile konuta ilişkin önlemler isteyebilir (TMK m.197). Taşınmak isteyen eş, diğer eşin açık rızası olmadan aile konutunu satamaz veya kira sözleşmesini feshedemez (TMK m.194). Velayeti evlilik süresince birlikte kullanan anne ve baba, çocukların yaşayacağı yeri de birlikte belirlemelidir (TMK m.336/1). Taşınma kararını tek başına oldubittiye getirmek ise kural olarak taşınan eşin aleyhine sonuç doğurur.

İçindekiler

• Kısa cevaplar
• Kural: Ortak konutu eşler birlikte seçer (TMK 186/1)
• Anlaşamazsak kim karar verir?
• Taşınmayı reddetmek terk sayılır mı?
• Tek başına taşınan eşin durumu
• Tayin, atama ve iş değişikliği
• Aile konutu: satış ve kira feshi
• Çocuklar: okul, velayet ve çocuğu götürme
• Ayrı yaşama, parasal katkı ve hâkimin müdahalesi
• Boşanma davasında kusur ve tazminat
• Yurt dışına taşınma
• Örnek senaryolar
• Adım adım yol haritası
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular

Kısa Cevaplar

“Eşim tayin oldu, gitmek istemiyorum”, “Eşim memleketine dönmek istiyor”, “Ben iş için başka şehre gitmeliyim ama eşim gelmiyor” gibi durumlarda hukuki çerçeve aynıdır. Tablo kısa cevapları verir.

Kural: Ortak Konutu Eşler Birlikte Seçer (TMK 186/1)

Türk Medeni Kanununun 186. maddesi “Konutun seçimi, birliğin yönetimi ve giderlere katılma” başlığını taşır ve üç cümleyle evlilik birliğinin ortak yönetimini kurar: “Eşler oturacakları konutu birlikte seçerler. Birliği eşler beraberce yönetirler. Eşler birliğin giderlerine güçleri oranında emek ve malvarlıkları ile katılırlar.” Bu hükme göre ortak yaşamın merkezini, yani hangi şehirde ve hangi evde oturulacağını eşlerden biri diğerine rağmen belirleyemez.

Kuralın önemi, eski düzenle karşılaştırıldığında daha iyi anlaşılır. 743 sayılı eski Medeni Kanunun 152. maddesine göre “Koca birliğin reisidir” ve “Evin intihabı kocaya aittir” idi (Duman, 2022, s. 293, 298-299). Eski Kanunun 21. maddesi de kocanın ikametgâhını karının ikametgâhı sayıyordu. Anayasa Mahkemesi bu hükme yönelik iki itirazı reddetmişti; 2001’deki ikinci başvuru, önceki ret kararının yayımından itibaren on yıllık süre dolmadığı için esasa girilmeden reddedilmiştir (27.03.2001, E.2001/184, K.2001/57; RG 10.05.2001, sayı 24398). Bu kurallar mahkeme kararıyla değil, 2002’de yürürlüğe giren 4721 sayılı Türk Medeni Kanunuyla terk edilmiştir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de basına 05.10.2010’da yansıyan bir kararında, Türk Medeni Kanununun yürürlüğe girmesiyle konut seçiminin yalnızca kocaya ait olmadığını vurgulamış; birlikte seçilmiş bir konut bulunmadığı için ihtarı geçersiz saymıştır. Haberde esas ve karar numarası yer almamaktadır. Aynı kararda, eşini rızası olmadan kendi ailesiyle yaşamaya mecbur bırakan kocanın eşini terk etmiş sayılacağı kabul edilmiştir. Evlilik birliğinin diğer yükümlülüklerini evlilik birliği: yardım, sadakat, konut ve katkı yazımızda topladık.

Anlaşamazsak Kim Karar Verir?

TMK m.186/1 “birlikte seçim” ister ama anlaşamama hâlinde hangi eşin görüşünün üstün tutulacağını söylemez. Kanun bilinçli olarak hiçbir eşe “son söz” hakkı tanımamıştır. Anlaşmazlıkta başvurulacak yol TMK m.195’tir: Evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi veya birliğe ilişkin önemli bir konuda uyuşmazlığa düşülmesi hâlinde eşler birlikte veya ayrı ayrı hâkimin müdahalesini isteyebilir. Hâkim eşleri yükümlülükleri konusunda uyarır, onları uzlaştırmaya çalışır ve ortak rızalarıyla uzman kişilerin yardımını isteyebilir; gerektiği takdirde eşlerden birinin istemi üzerine kanunda öngörülen önlemleri alır.

Bizim değerlendirmemize göre kanun, hâkime eşler yerine geçip “şu şehirde oturacaksınız” diye karar verme yetkisini açıkça tanımaz; hâkimin rolü öncelikle uyarmak ve uzlaştırmaktır. Uzlaşma sağlanamazsa sorun, ayrı yaşama hakkı (TMK m.197) ya da boşanma davasında kusur değerlendirmesi üzerinden çözülür. Uzlaştırma ve kusur değerlendirmesinde gözetilebilecek ölçütler şunlardır:

Bu ölçütlerin hiçbiri tek başına belirleyici değildir. Önemli olan, her iki eşin de birliğin mutluluğunu elbirliğiyle sağlama yükümlülüğüne (TMK m.185/2) uygun davranıp davranmadığıdır. Eşin kendi işi nedeniyle taşınmak istememesinin TMK m.192’deki meslek seçme serbestisiyle ilişkisini eşim çalışmama izin vermiyor: evlilikte meslek ve iş seçimi yazımızda ele aldık.

Taşınmayı Reddetmek Terk Sayılır mı?

Taşınmak isteyen eşin en sık başvurduğu yol, diğer eşe “yeni şehre gel” diye ihtar çekip ardından terk sebebiyle boşanma davası açmaktır. TMK m.164’e göre eşlerden biri, evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla diğerini terk ettiği veya haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmediği takdirde ayrılık en az altı ay sürmüş, bu durum devam etmekte ve istem üzerine hâkim veya noter tarafından yapılan ihtar sonuçsuz kalmışsa terk edilen eş boşanma davası açabilir. Diğerini ortak konutu terk etmeye zorlayan veya haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır.

Bu hükmün taşınma anlaşmazlığına uygulanmasında kilit kavram “ortak konut”tur. Eşlerden birinin tek başına seçtiği başka şehirdeki ev, kural olarak TMK m.186/1 anlamında birlikte seçilmiş ortak konut değildir. Basına 05.10.2010’da yansıyan kararda Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, birlikte seçilmiş bir konut bulunmadığı için ihtarı geçersiz saymıştır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi ayrıca davet edilen konutta kocanın anne ve babasının da oturduğu, konutun bu hâliyle bağımsız olmadığı bir olayda kadının davet edilen konuta dönmemekte haklı olduğunu ve kocanın terk sebebine dayalı davasının reddi gerektiğini kabul etmiştir (21.09.2007, E.2006/22079, K.2007/12371; ikincil kaynakta aktarıldığı şekliyle).

Yargıtay’ın doğrudan taşınma anlaşmazlığına ilişkin, basına 29.03.2022’de yansıyan kararı bu ilkeleri somutlaştırır: Tayini köye çıkan din görevlisi eş köye taşınmak istemiş, eşi ise köye gitmeyip şehirdeki evde kalmıştır. İlk derece mahkemesi tarafları eşit kusurlu bulmuş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu reddetmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi ise kadının köyde yaşamak istememesinin birlik görevlerini yerine getirmemek olarak kadına kusur yüklenemeyeceğini; kadını köyde yaşamaya zorlayan, evin ihtiyaçlarıyla ilgilenmeyen ve kadından habersiz şehirdeki evi satan erkeğin tam kusurlu olduğunu belirterek erkeğin davasının reddi gerektiğine karar vermiştir. Haberde esas ve karar numarası yer almamaktadır. İhtarın usulünü terk ihtarı nasıl çekilir?, terk davasının bütün şartlarını eşim çekip gitti, dönmüyor: terk nedeniyle boşanma yazılarımızda anlattık.

Tek Başına Taşınan Eşin Durumu

Madalyonun öbür yüzü, diğer eşin onayı olmadan başka şehre taşınan eştir. Bu eş, ortak konutu kendisi bırakmış olduğundan, yükümlülüklerden kaçınma amacıyla hareket ettiği ve altı aylık ayrılık ile ihtar şartları da gerçekleştiği takdirde kendisi terk eden konumuna düşebilir. Bununla birlikte her taşınma terk değildir: Eşlerin birlikte verdikleri kararla eşlerden birinin iş nedeniyle başka şehirde çalışması, düzenli olarak eve gelmesi ve aileye katkı sağlaması hâlinde terkten söz edilemez. Bu ayrımı evden ayrılırsam terk sayılır mı? yazımızda örneklerle anlattık.

Bizim değerlendirmemize göre taşınmak zorunda olan eşin (örneğin işini kaybetmemek için) izlemesi gereken güvenli yol şudur: Taşınma ihtiyacını ve nedenlerini eşiyle yazılı olarak paylaşmak, ailenin geçimine katkıyı kesmemek, mümkünse yeni şehirde bağımsız ve yaşanabilir bir konut hazırlamak ve anlaşmazlık sürerse TMK m.195 uyarınca hâkimin müdahalesini istemek. Bu adımlar, sonradan açılacak bir davada taşınan eşin kusursuz veya daha az kusurlu sayılmasında belirleyici olabilir.

Tayin, Atama ve İş Değişikliği

Taşınma anlaşmazlıklarının büyük bölümü bir tayin veya atama kararıyla başlar. Tayin, eşlerin iradesi dışında verilen idari bir işlemdir; bu nedenle tayin edilen eşin yanına gidilmemesi kendiliğinden terk veya kusur anlamına gelmez. Sitemizdeki askerî personelle boşanma ve polis eşle boşanma yazılarında da bu ilkeyi ayrıntılı olarak ele aldık. Kamu görevlileri bakımından “eş durumu” veya “aile birliği mazereti” atamaları, eşlerin aynı yerde yaşayabilmesi için idari bir imkân sunar.

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 72. maddesi yer değiştirmeleri düzenler ve aile birimini korumaya yönelik ifadeler içerir. İkincil kaynaklarda aktarıldığına göre Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmeliğin 14. maddesi aile birliği mazeretini düzenlemekte; eşi kamu görevlisi olmayan memur da, eşin talep edilen yerde başvurudan önceki son iki yıl içinde 360 gün sosyal güvenlik primi ödemiş ve hâlen çalışıyor olması gibi koşullarla bu mazerete dayanabilmektedir. Talebin reddine karşı tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (2577 sayılı Kanun m.7).

Bizim değerlendirmemize göre tayin nedeniyle ayrı şehirlerde yaşamak zorunda kalan eşlerin bu durumu yazılı bir ortak kararla (mesaj veya e-posta da yeterli olabilir) kayıt altına almaları, ileride çıkabilecek bir “terk” tartışmasını büyük ölçüde önler. Memur eşle evlilikte maaş, lojman ve aile yardımı gibi konuları memur eşle boşanma yazımızda ele aldık.

Aile Konutu: Satış ve Kira Feshi

Taşınma kararı çoğu zaman mevcut evin satılması veya kira sözleşmesinin sona erdirilmesiyle birlikte gelir. Burada TMK m.194 devreye girer: Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz. Rızayı sağlayamayan veya haklı bir sebep olmadan kendisine rıza verilmeyen eş hâkimin müdahalesini isteyebilir. Aile konutu eşlerden biri adına tapuya kayıtlıysa diğer eş tapu kütüğüne bu yönde şerh verilmesini isteyebilir; kiralık konutta ise sözleşmenin tarafı olmayan eş, kiralayana bildirimde bulunarak sözleşmenin tarafı hâline gelebilir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, aile konutuyla ilgili işlemlerde diğer eşin açık rızasının aranacağını, rızanın varlığını ispat yükünün işlemi yapan tarafta olduğunu ve tapudaki şerhin kurucu değil açıklayıcı nitelik taşıdığını kabul etmiştir (28.11.2019, E.2019/2-318, K.2019/1238). Bu karar, taşınmak isteyen eşin evi diğer eşten habersiz satması hâlinde satışın iptalinin istenebileceğini gösterir. Basına 29.03.2022’de yansıyan ve yukarıda andığımız kararda da Yargıtay, kadından habersiz şehirdeki evi satan erkeğin bu davranışını kusur tespitinde dikkate almıştır.

Bizim değerlendirmemize göre aile konutu, eşler fiilen başka şehre taşınsa bile birlik devam ettiği ve konutun aile konutu niteliği sona ermediği sürece korunur; ancak eşler birlikte yeni bir şehre yerleşip eski evi tamamen bırakmışlarsa eski evin aile konutu niteliği tartışmalı hâle gelebilir. Taşınma planı varsa, satış ve kira işlemleri için açık rızanın yazılı olarak alınması uyuşmazlıkları önler. Tapudaki aile konutu şerhinin kaldırılmasını aile konutu şerhinin kaldırılması dilekçesi yazımızda anlattık.

Çocuklar: Okul, Velayet ve Çocuğu Götürme

Evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velayeti birlikte kullanır (TMK m.336/1). Çocukların hangi şehirde yaşayacağı, hangi okula gideceği gibi kararlar da bu ortak velayetin parçasıdır. Eşler ayrıca çocukların bakımına, eğitim ve gözetimine beraberce özen göstermekle yükümlüdür (TMK m.185/2). Bu nedenle taşınmak isteyen eşin çocukları diğer eşin rızası olmadan yeni şehre götürmesi, velayetin birlikte kullanılması ilkesiyle bağdaşmaz.

Ortak hayata son verilmesi hâlinde hâkim, ana ve baba ile çocuklar arasındaki ilişkileri düzenleyen hükümlere göre gereken önlemleri alır (TMK m.197/4); evlilik sürerken ortak hayata son verilmişse velayetin kullanımı da hâkim tarafından eşlerden birine bırakılabilir (TMK m.336/2). Çocuğun alınıp başka şehre götürüldüğü ilk günlerde yapılacakları eşim çocukları alıp ailesinin yanına gitti yazımızda anlattık.

Bizim değerlendirmemize göre çocukların okul düzeni, özel eğitim ihtiyacı veya süren bir tedavisi, taşınmayı reddeden eşin “haklı sebebi” olarak ileri sürülebilecek en güçlü gerekçeler arasındadır. Boşanmadan sonra velayet sahibinin başka şehre taşınmasını ise velayeti alan ebeveyn başka şehre taşınabilir mi? yazımızda ayrıca ele aldık.

Ayrı Yaşama, Parasal Katkı ve Hâkimin Müdahalesi

Taşınma anlaşmazlığı eşleri fiilen farklı şehirlerde yaşamaya zorlayabilir. Bu durumda geride kalan eşin en önemli güvencesi TMK m.197’dir. Eşlerden biri, ortak hayat sebebiyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddî biçimde tehlikeye düştüğü sürece ayrı yaşama hakkına sahiptir. Ara verme haklı bir sebebe dayanıyorsa hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine birinin diğerine yapacağı parasal katkıya, konut ve ev eşyasından yararlanmaya ve eşlerin mallarının yönetimine ilişkin önlemleri alır. Eşlerden biri, diğerinin haklı bir sebep olmaksızın birlikte yaşamaktan kaçınması veya ortak hayatın başka bir sebeple olanaksız hâle gelmesi üzerine de bu istemlerde bulunabilir (TMK m.197/3).

Ayrıca birlikte yaşarken de eşlerden birinin istemi üzerine hâkim ailenin geçimi için her birinin yapacağı parasal katkıyı belirler; bu katkılar geçmiş bir yıl ve gelecek yıllar için istenebilir (TMK m.196). Basına 29.03.2022’de yansıyan köy tayini kararında da kadının açtığı bağımsız nafaka davasının haklı bulunduğu haberde yer almaktadır.

Bu taleplerin dilekçede nasıl kurulacağını ayrı yaşama ve evlilik birliğinin korunması talep dilekçesi yazımızda, evlilik devam ederken nafaka istenmesini boşanmadan nafaka alınabilir mi? yazımızda anlattık. Uzun süreli fiilî ayrılığın boşanmaya etkisini ise ayrı yaşamak boşanma sebebi mi? yazımızda ele aldık.

Boşanma Davasında Kusur ve Tazminat

Taşınma anlaşmazlığı boşanmaya dönüşürse dava çoğu zaman terk sebebine (TMK m.164) veya evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına (TMK m.166/1) dayandırılır. İkinci yolda mahkeme, taşınma kararının nasıl alındığını, eşlerin birbirinin gerekçelerine ne ölçüde saygı gösterdiğini, ayrılık döneminde aileye katkının sürüp sürmediğini ve konutun niteliğini birlikte değerlendirir. Basına yansıyan kararlarda Yargıtay, eşini köyde yaşamaya zorlayan, evin ihtiyaçlarıyla ilgilenmeyen ve evi habersiz satan eşi tam kusurlu (29.03.2022); eşini rızası olmadan kendi ailesiyle yaşamaya mecbur bırakan eşi terk etmiş (05.10.2010) saymıştır.

Kusur değerlendirmesinin sonucu tazminat ve nafakayı doğrudan etkiler: Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf maddi tazminat, boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf manevi tazminat isteyebilir (TMK m.174); yoksulluk nafakası için ise nafaka isteyen eşin kusurunun daha ağır olmaması gerekir (TMK m.175). Eşin ailesinin taşınma kararına müdahalesini eşin ailesinin evliliğe müdahalesi yazımızda ele aldık.

Yurt Dışına Taşınma

Eşlerden birinin iş, eğitim veya aile sebebiyle yurt dışına taşınmak istemesi, aynı kuralların daha ağır sonuçlarla uygulandığı bir durumdur. Yurt dışındaki konut da TMK m.186/1 anlamında birlikte seçilmelidir; diğer eşin dil, iş, oturma izni ve sosyal güvenlik gibi konularda ciddî zorluklarla karşılaşacak olması, bizim değerlendirmemize göre taşınmayı reddetmenin haklı sebebi olarak daha kolay kabul edilebilir. Özellikle çocuklar söz konusuysa, rızasız yurt dışına götürme riskine karşı mahkemeden çocuğun yurt dışına çıkışının yasaklanması tedbiri istenebilir.

Çocuğun yurt dışına çıkışının yasaklanması için çocuğun yurt dışına çıkışının yasaklanması talep dilekçesi ve eşim çocukla yurt dışına kaçmaya hazırlanıyor yazılarımıza bakabilirsiniz.

Örnek Senaryolar

Aşağıdaki örnekler basitleştirilmiş ve varsayımsaldır; her dosyanın sonucu kendi delillerine ve mahkemenin takdirine göre değişir.

Örneklerin ortak noktası şudur: Hukuk, ortak yaşamın yerini tek taraflı oldubittilerle değil, eşlerin birlikte vereceği kararla belirlemeyi ister. Taşınmak isteyen eş de, taşınmak istemeyen eş de gerekçesini ortaya koymalı ve ailenin yararını gözetmelidir.

Adım Adım Yol Haritası

1. Gerekçeleri yazılı olarak paylaşın. Taşınma isteğini veya taşınmama nedenlerinizi (iş, okul, sağlık, bakıma muhtaç yakın) mesaj veya e-postayla kayıt altına alın.
2. Ortak bir çözüm arayın. Geçici ayrı yaşama, dönemsel ziyaret veya taşınma tarihinin ertelenmesi gibi seçenekleri konuşun.
3. Anlaşamazsanız hâkimin müdahalesini isteyin. Aile mahkemesi eşleri uyarabilir ve uzlaştırmaya çalışabilir (TMK m.195).
4. İhtar aldıysanız süreleri ve konutu kontrol edin. Davet edilen ev birlikte seçilmiş, bağımsız ve yaşanabilir mi? Gerekçeli cevap verin.
5. Ekonomik güvenliğiniz tehlikedeyse ayrı yaşama ve katkı isteyin. TMK m.196 ve m.197.
6. Aile konutunu koruyun. Satış veya kira feshi riski varsa tapuya aile konutu şerhi verdirin (TMK m.194/3).
7. Çocuklar için önlem alın. Rızasız götürme riski varsa velayetin kullanımı ve gerekirse yurt dışı çıkış yasağı için mahkemeye başvurun.
8. Memur iseniz idari yolları kullanın. Aile birliği mazeretiyle atama talebi ve reddinde 60 gün içinde iptal davası.

Sık Yapılan Hatalar

1. Taşınmayı reddetmenin otomatik olarak terk olduğunu sanmak. TMK m.164’ün bütün şartları aranır.
2. Tek başına ev tutup “gelmezse terk etmiş olur” diye ihtar çekmek. Birlikte seçilmemiş konuta davet sonuç doğurmayabilir.
3. Ailesinin yanına davet etmek. Bağımsız olmayan konuta davet edilen eş dönmemekte haklı sayılabilir.
4. Taşınmadan önce evi habersiz satmak. Aile konutunda açık rıza şarttır.
5. Taşındıktan sonra aileye katkıyı kesmek. Ayrı yaşama döneminde de katkı yükümlülüğü sürer.
6. Çocukları sessizce götürmek. Ortak velayete aykırıdır ve sonraki velayet değerlendirmesini etkileyebilir.
7. Ortak kararları kayda geçirmemek. Ayrı şehirlerde yaşamak birlikte kararlaştırıldıysa bunu yazılı olarak saklayın.

Sıkça Sorulan Sorular

Eşim başka şehre taşınmak istiyor, ben istemiyorum; gitmek zorunda mıyım?

Hayır, kendiliğinden bir gitme yükümlülüğünüz yoktur. TMK m.186/1’e göre eşler oturacakları konutu birlikte seçer. Taşınmayı reddetmeniz tek başına terk sayılmaz; terk için TMK m.164’teki bütün şartların gerçekleşmesi gerekir.

Ortak konut konusunda son sözü kim söyler?

Hiçbir eş. Eski Medeni Kanunda konutun seçimi kocaya aitti; Türk Medeni Kanunu bu yetkiyi iki eşe birlikte vermiştir. Anlaşmazlıkta eşler hâkimin müdahalesini isteyebilir (TMK m.195).

Eşimin tayin olduğu yere gitmezsem kusurlu sayılır mıyım?

Kendiliğinden hayır. Basına 29.03.2022’de yansıyan bir kararda Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, tayini köye çıkan eşinin yanına gitmek istemeyen kadına bu nedenle kusur yüklenemeyeceğini kabul etmiştir; haberde esas ve karar numarası yer almamaktadır. Somut olayın koşulları her zaman önemlidir.

Eşim yeni şehirdeki eve gelmem için ihtar çekti; ne yapmalıyım?

Davet edilen konutun birlikte seçilip seçilmediğini, bağımsız ve yaşanabilir olup olmadığını kontrol edin ve gerekçeli bir cevap verin. Birlikte seçilmemiş konuta davet içeren ihtarın sonuç doğurmayabileceği Yargıtay kararlarında kabul edilmiştir. Hukuki destek almanız önerilir.

Terk davası için ne kadar süre geçmesi gerekir?

Ayrılığın en az altı ay sürmüş ve devam ediyor olması, ayrıca hâkim veya noter tarafından yapılan ihtarın sonuçsuz kalması gerekir (TMK m.164). İhtar, altı aylık sürenin dördüncü ayı dolmadan istenemez ve ihtardan sonra iki ay geçmeden dava açılamaz.

Eşim beni ailesinin yanına taşınmaya zorluyor; gitmezsem terk mi olur?

Hayır. Konutun bağımsız olması aranır. Yargıtay, davet edilen konutta kocanın anne ve babasının da oturduğu olayda kadının dönmemekte haklı olduğunu kabul etmiştir. Eşini rızası olmadan kendi ailesiyle yaşamaya mecbur bırakan eşin terk etmiş sayılacağına ilişkin kararlar da vardır.

Eşim iş için başka şehre tek başına taşınırsa terk etmiş olur mu?

Ortak kararla taşınmış, düzenli olarak eve geliyor ve aileye katkı sağlıyorsa terk yoktur. Tek taraflı taşınıp yükümlülüklerden kaçınıyorsa ve TMK m.164’teki süre ve ihtar şartları da gerçekleşirse terk tartışılabilir.

Taşınmak isteyen eşim evimizi satabilir mi?

Aile konutunu diğer eşin açık rızası olmadan satamaz, devredemez veya kira sözleşmesini feshedemez (TMK m.194/1). Hukuk Genel Kurulu, rızanın ispat yükünün işlemi yapanda olduğunu kabul etmiştir (28.11.2019, E.2019/2-318, K.2019/1238).

Eşim çocukları alıp başka şehre götürebilir mi?

Evlilik sürerken velayet ana ve baba tarafından birlikte kullanılır (TMK m.336/1). Çocukların yaşayacağı yerin tek taraflı belirlenmesi bu ilkeyle bağdaşmaz; ortak hayata son verilmişse hâkimden velayetin kullanımı ve çocuklarla ilgili önlemler istenebilir (TMK m.336/2, m.197/4).

Eşim taşındı, ben geride kaldım; nafaka alabilir miyim?

Ayrı yaşama haklı bir sebebe dayanıyorsa hâkim, birinin diğerine yapacağı parasal katkıya karar verebilir (TMK m.197/2). Eşiniz haklı bir sebep olmaksızın birlikte yaşamaktan kaçınıyorsa da aynı istemlerde bulunabilirsiniz (TMK m.197/3).

Hâkim hangi şehirde oturacağımıza karar verebilir mi?

Bizim değerlendirmemize göre kanun hâkime eşler yerine konutu seçme yetkisini açıkça tanımaz. Hâkim eşleri uyarır, uzlaştırmaya çalışır ve ortak rızalarıyla uzman yardımı isteyebilir (TMK m.195/2); uzlaşma olmazsa ayrı yaşama ve kusur değerlendirmesi gündeme gelir.

Memurum, eşim başka şehirde; aile birliği için ne yapabilirim?

Aile birliği mazeretiyle eşinizin bulunduğu yere atanma talep edebilirsiniz (657 s.K. m.72). İkincil kaynaklara göre eşiniz kamu görevlisi değilse talep edilen yerde son iki yılda 360 gün prim ödemiş ve hâlen çalışıyor olması gibi koşullar aranır. Talebin reddine karşı 60 gün içinde dava açılabilir.

Yurt dışına taşınmak isteyen eşime uymak zorunda mıyım?

Hayır. Yurt dışındaki konut da birlikte seçilmelidir. Bizim değerlendirmemize göre dil, iş ve oturma izni gibi zorluklar taşınmayı reddetmenin haklı sebebi olarak daha kolay kabul edilebilir. Çocuklar için gerekirse yurt dışı çıkış yasağı tedbiri istenebilir.

Eşimle ayrı şehirlerde yaşamaya birlikte karar verdik; ileride sorun olur mu?

Ortak kararla ayrı yaşama, yükümlülüklerden kaçınma amacı taşımadığı için terk sayılmaz. Bizim önerimiz, bu kararın mesaj veya e-postayla yazılı olarak kayda geçirilmesi ve aileye katkının sürdürülmesidir.

Taşınma anlaşmazlığı yüzünden boşanırsak tazminat alabilir miyim?

Kusursuz veya daha az kusurlu taraf, mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenmişse maddi; kişilik hakkı saldırıya uğramışsa manevi tazminat isteyebilir (TMK m.174). Eşini istemediği yere taşınmaya zorlayan veya evi habersiz satan eşin kusurlu sayıldığı kararlar vardır.

Evli kadının yerleşim yeri kocanın yerleşim yeri midir?

Hayır. Eski Medeni Kanunun 21. maddesindeki bu kural, 2002’de yürürlüğe giren Türk Medeni Kanunuyla terk edilmiştir. Bugün her kişinin yerleşim yeri, sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir (TMK m.19).