Memur Eşle Boşanma: Maaş Haczi, Aile Yardımı Ödeneği ve Lojman (657 s.K. m.202-206; İİK 83; 2946 s.K.)

Memur eşle boşanma Türk Medeni Kanununa göre aile mahkemesinde görülür; memurluk ayrı bir boşanma sebebi değildir. Memura özgü sonuçlar 657 sayılı Devlet Memurları Kanunundan doğar. Eş için ödenen aile yardımı ödeneği boşanmayı izleyen ayın başından itibaren kesilir (m.205). Çocuk için ödenecek aile yardımının hangi tarafa ve ne oranda verileceğini boşanma kararında mahkeme belirtir (m.202); bu nedenle bu talebin davada açıkça ileri sürülmesi gerekir. Aile yardımı ödeneği vergi ve kesintiye tabi değildir ve borç için haczedilemez (m.203). Nafaka ödenmezse memurun maaşına haciz konulabilir (İİK m.83) ve şikâyet üzerine tazyik hapsi istenebilir (İİK m.344). Borcunu kasten ödemeyerek hakkında yasal yollara başvurulmasına neden olmak kınama cezasını gerektirir (657 s.K. m.125/B-k). Lojman 2946 sayılı Kanuna tabidir; tahsis memura bağlıdır ve boşanma kesinleşince eski eşin konutta kalma dayanağı ortadan kalkar.

İçindekiler

• Kısa cevaplar
• Hangi kurallar uygulanır?
• Aile yardımı ödeneği: eş yardımı ne zaman kesilir?
• Çocuk için aile yardımını kim alır?
• Boşanmadan sonra yapılacak bildirimler
• Memur maaşına nafaka haczi
• Nafaka: memur maaşı nasıl dikkate alınır?
• 657 sayılı Kanun ve disiplin
• Eş durumu, can güvenliği ve yer değiştirme
• Öğretmen ve sağlık personeline özgü kurallar
• Kamu konutu (lojman) ve boşanma
• Boşaltma, zorla tahliye ve işgaliye bedeli
• Sağlık güvencesi ve eş sıfatına bağlı haklar
• Emekli ikramiyesi ve mal paylaşımı
• Velayet, kişisel ilişki ve tayin
• Anlaşmalı boşanma protokolü
• Dilekçe örnekleri
• Örnek senaryolar
• Adım adım yol haritası
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular

Kısa Cevaplar

Memur eşle boşanmada en çok sorulan konular aile yardımı ödeneği, nafakanın maaştan kesilmesi, lojman ve tayindir. Aşağıdaki tablo temel cevapları ve dayanaklarını özetler; ayrıntılar ilgili bölümlerdedir.

Askerî personel ve polis eşle boşanmadaki benzer konular için askerî personelle boşanma ve polis eşle boşanma rehberlerimize, genel çerçeve için Aile ve Boşanma Hukuku Rehberimize bakabilirsiniz.

Memur Eşle Boşanmada Hangi Kurallar Uygulanır?

Devlet memuruyla evli olan kişinin boşanma davası, herkes için geçerli olan Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre aile mahkemesinde görülür (4787 s.K. m.4). Yetkili mahkeme eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydan beri birlikte oturulan yer mahkemesidir (TMK m.168). Boşanma sebepleri, nafaka, velayet ve mal paylaşımı bakımından memur için ayrı bir kural yoktur.

Memur eşle boşanmayı farklı kılan, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun evlilik bağına bağladığı sonuçlardır. Aile yardımı ödeneği evli memura eşi ve çocukları için ödenir; boşanmayla eş yardımı sona erer, çocuk yardımının kime ödeneceğini ise mahkeme belirler. Memurun maaşı kamu bordrosuna dayandığından nafakanın tahsili kolaylaşır; buna karşılık aile yardımı ödeneği borç için haczedilemez. Yer değiştirmede aile birliği ve can güvenliği mazeretleri, lojmanda ise 2946 sayılı Kamu Konutları Kanunu ve Kamu Konutları Yönetmeliği devreye girer. Disiplin konularında 657 sayılı Kanunun 125. maddesi uygulanır.

Bu yazıda “memur” ifadesi 657 sayılı Kanuna tabi Devlet memurlarını anlatır. Askerî personel ve polis için ayrı disiplin ve sandık düzenlemeleri bulunduğundan bu meslekler askerî personelle boşanma ve polis eşle boşanma yazılarımızda ayrıca ele alınmıştır.

Aile Yardımı Ödeneği: Eş Yardımı Boşanmada Ne Zaman Kesilir?

657 sayılı Kanunun 202. maddesine göre evli memurlara aile yardımı ödeneği verilir. Eş için yardım, eşin herhangi bir menfaat karşılığı çalışmaması ve herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almaması hâlinde ödenir. Çocuklar için ödenen yardım, memurun geçimini sağladığı üvey çocukları da kapsar. Ödenek aylıkla birlikte her ay ödenir, hiçbir vergi ve kesintiye tabi tutulmaz ve borç için haczedilemez; karı ve kocanın ikisi de memursa çocuklar için ödenek yalnız kocaya verilir (m.203).

Eş için yardım hakkı evlilik tarihini izleyen ayın başından itibaren doğar (m.204) ve boşanma veya eşin ölümünü izleyen ayın başından itibaren kesilir (m.205). Kanun “boşanma” ifadesini kullandığından, eş yardımının kesilmesi için boşanma kararının kesinleşmesi esas alınır; dava sürerken memur hâlâ evli olduğundan eş yardımı ödenmeye devam eder (bizim yorumumuz). Çocuk yardımı ise boşanmayla kendiliğinden kesilmez; çocuğun evlenmesi, yirmi beş yaşını doldurması, kendi adına ticaret yapması veya karşılığında çalışması, burslu veya devletçe okutulması gibi hâllerde kesilir (m.206). Evlenmemiş kız çocukları ile çalışamayacak derecede malul olduğu resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilen çocuklar için yaş sınırı uygulanmaz.

Dava sürerken eş yardımının memura ödenmeye devam etmesi, tedbir nafakası belirlenirken memurun gelirinin bir parçası olarak dikkate alınabilir (bizim yorumumuz). Memur, boşanma kesinleştikten sonra durumu kurumuna bildirmezse ve eş yardımı ödenmeye devam ederse yersiz ödeme ortaya çıkar; bu ödemenin geri istenmesi gündeme gelir.

Çocuk İçin Aile Yardımını Kim Alır? Mahkemeden Ne İstenmeli?

657 sayılı Kanunun 202. maddesi, boşanma veya ayrılık hâlinde mahkemenin çocuk için verilecek aile yardımının hangi tarafa ve ne oranda verileceğini kararında belirteceğini düzenler. Bu hüküm, memur eşle boşanmada sık atlanan ama pratik önemi büyük bir konudur. Çocuğun velayeti memur olmayan eşe verildiğinde, çocuk yardımının memur eşe ödenmeye devam edip etmeyeceği ve bunun nafakaya nasıl yansıyacağı, mahkeme kararında açıkça düzenlenmezse uyuşmazlık konusu olabilir.

Mahkeme kararında belirleme yapılmamışsa ne olacağı konusunda idari görüşler aktarılmaktadır. İkincil kaynaklarda, kaldırılan Devlet Personel Başkanlığının 2014 tarihli bir görüşünde, mahkeme payı belirlememişse çocuk yardımının velayeti alan ebeveyne ödenmesi gerektiğinin belirtildiği aktarılmaktadır. Başka bir değerlendirmede ise mahkemece belirleme yapılmamışsa ödeneğin memur eşe verilmesinin mevzuata aykırı olmadığı ileri sürülmüştür. Bu farklı yaklaşımlar nedeniyle en güvenli yol, boşanma davasında ve anlaşmalı boşanma protokolünde çocuk için aile yardımının kime ve ne oranda ödeneceğinin açıkça istenmesidir (bizim yorumumuz).

İştirak nafakası belirlenirken çocuk için aile yardımının kimde kaldığı da hesaba katılmalıdır. Örneğin ödenek memur eşe ödenmeye devam edecekse, bu tutarın çocuğun giderlerine katılma payına eklenmesi istenebilir. İştirak nafakasının ön hesabı için iştirak nafakası hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Boşanmadan Sonra Memurun Yapması Gereken Bildirimler

Aile yardımı ödeneği, memurun kurumuna verdiği aile yardımı bildirimine dayanılarak ödenir. Boşanma kesinleştiğinde bu bildirimin güncellenmesi gerekir; eş yardımı boşanmayı izleyen ayın başından itibaren kesileceğinden (657 s.K. m.205), bildirim geciktirilirse yersiz ödeme ortaya çıkar. Çocuk yardımı da mahkeme kararına göre yeniden düzenlenir.

Bildirim yükümlülüğü yalnız aile yardımıyla sınırlı değildir. 657 sayılı Kanunun 125. maddesine göre memurun eşinin ve reşit olmayan veya mahcur çocuklarının kazanç getiren sürekli faaliyetlerini belirlenen sürede kurumuna bildirmemesi kınama cezasını gerektirir (m.125/B-b). Boşanmanın kesinleşmesiyle eski eş bakımından bu yükümlülük sona erer (bizim yorumumuz). Genel sağlık sigortasında bakmakla yükümlü olunan kişi kaydı, lojman ve kurumdaki diğer kayıtların da güncellenmesi gerekir.

Bu bildirimler memurun kendi yükümlülüğüdür; diğer eşin bu konuda bir işlem yapması gerekmez. Ancak çocuk için aile yardımının kendisine ödenmesine karar verilen memur olmayan eş, kararı ödemeyi yapacak kuruma iletmelidir.

Memur Maaşına Nafaka Haczi

Nafaka kararı ödenmezse ilamlı icra takibi başlatılır ve memurun maaşına haciz konulabilir. İcra ve İflas Kanununun 83. maddesine göre maaştan, borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli görülen miktar düşüldükten sonra haciz yapılır ve haczedilecek miktar dörtte birden az olamaz. Uygulamada her ay işleyen nafaka için dörtte bir sınırı uygulanmamakta, birikmiş nafaka için genel kural geçerli olmaktadır. Haciz müzekkeresi memurun maaşını ödeyen birime gönderilir ve kesinti bordrodan yapılır.

Memura özgü önemli bir sınır vardır: Aile yardımı ödeneği borç için haczedilemez (657 s.K. m.203). Kanunda nafaka borcu için bir istisna öngörülmediğinden, aile yardımı ödeneğinin nafaka alacağı için de haczedilemeyeceği ileri sürülebilir (bizim yorumumuz). Emekli memurun aylığı ise nafaka borçları için haczedilebilir (5510 s.K. m.93). Nafaka kararının gereğini yerine getirmeyen borçlu, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsiyle ödemeye zorlanabilir (İİK m.344).

Haczedilecek tutarın ön hesabı için maaş haczi hesaplama aracımızı, kuralların ayrıntısı için maaş haczi ne kadarı haczedilir yazımızı, emekli memur için emekli maaşına nafaka haczi rehberimizi, ödememe hâlinde tazyik hapsi yazımızı inceleyebilirsiniz.

Nafaka: Memur Maaşı Nasıl Dikkate Alınır?

Memur eş için nafakada özel bir kural yoktur. Dava sürerken hâkim tedbir nafakasına hükmedebilir (TMK m.169). Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer taraftan mali gücü oranında süresiz nafaka isteyebilir (TMK m.175). Velayet kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılır (TMK m.182/2); bu nafaka çocuğun ihtiyaçlarına ve ana babanın ekonomik güçlerine göre belirlenir (TMK m.330/1).

Memurun maaşı kamu bordrosuna dayandığından gelirin tespiti kolaydır; mahkeme genellikle maaş bordrosunu kurumdan ister. Aylığa ek olarak düzenli ödenen tutarlar, örneğin ek ders ücreti veya döner sermaye ek ödemesi gibi kalemler de mali güç değerlendirmesinde dikkate alınabilir (bizim yorumumuz). Memurun emekli olması, terfi etmesi veya görev yerinin değişmesiyle gelirinde önemli bir değişiklik olursa nafakanın artırılması veya azaltılması istenebilir (TMK m.176/4).

Ayrıntılar için tedbir nafakası, nafaka artırım ve azaltım davası yazılarımıza ve Nafaka Hukuku Rehberimize bakabilirsiniz.

657 Sayılı Kanun ve Disiplin: Boşanma Memuriyeti Etkiler mi?

657 sayılı Kanunun 125. maddesinde disiplin cezaları uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve Devlet memurluğundan çıkarma olarak sayılmıştır. Boşanma davası açmak veya boşanmak disiplinsizlik değildir. Bununla birlikte boşanma sürecinde ortaya çıkabilecek bazı fiiller disiplin konusu olabilir.

Borçlarını kasten ödemeyerek hakkında yasal yollara başvurulmasına neden olmak kınama cezasını gerektirir (m.125/B-k). Kanunda nafakaya özgü bir istisna bulunmadığından, nafakanın kasten ödenmemesi üzerine icra takibine girişilmesi bu bent kapsamında değerlendirilebilir (bizim yorumumuz); askerî personele uygulanan 6413 sayılı Kanunda ise aşırı borçlanma hâlinde nafaka borçlarının ayrık tutulduğu aktarılmaktadır. Hizmet dışında Devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davranışlarda bulunmak da kınama cezasını gerektirir (m.125/B-d). Memurluk sıfatı ile bağdaşmayacak nitelik ve derecede yüz kızartıcı ve utanç verici hareketlerde bulunmak ise Devlet memurluğundan çıkarma sebebidir (m.125/E-g).

Disiplin süreci boşanma davasından bağımsızdır; eşin kuruma şikâyette bulunması boşanma davasını hızlandırmaz ve uyuşmazlığı büyütebilir. Disiplin cezalarına itiraz ve dava yolu için memur disiplin cezalarına itiraz yazımıza bakabilirsiniz.

Eş Durumu, Can Güvenliği ve Yer Değiştirme

Devlet memurlarının yer değiştirme suretiyle atanmalarının kanuni dayanağı 657 sayılı Kanunun 72. maddesidir; ayrıntılar Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelikte (BKK 83/6525) düzenlenmiştir. Yönetmeliğin 14. maddesi aile birliği mazeretine bağlı yer değiştirmeyi düzenler: atama eşin bulunduğu yere yapılır; eşin kurum içinde yer değiştirme imkânı bulunmaması, eşlerin aynı veya farklı kurumlarda çalışması, eşin kamu personeli olmayıp belirli süre sigortalı çalışması ya da milletvekili, belediye başkanı, muhtar veya noter olması gibi durumlara göre öncelikler belirlenmiştir. Başvuruda evlilik belgesi ve eşin durumunu gösteren belgeler istenir. Kamu personeli olmayan eşin sigortalılık süresi şartı yönetmelik değişiklikleriyle farklılaştığından güncel şart kurumdan teyit edilmelidir.

Aile birliği mazereti evlilik bağına dayandığından boşanmanın kesinleşmesiyle sona erer (bizim yorumumuz). Daha önce aile birliği nedeniyle atanan memurun boşanma üzerine eski yerine dönmesini zorunlu kılan bir hükme rastlamadık. Dava sürerken eşler hâlâ evli olduğundan aile birliği mazeretine dayanılabilir; ancak fiilen ayrı yaşayan eşlerin bu mazereti kullanması, idarenin takdirine ve kurum yönetmeliğine göre tartışma doğurabilir (bizim yorumumuz).

Yönetmeliğe 16.08.2014 tarihli ve 29090 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle eklenen 14/A maddesi iki önemli imkân tanır. Birincisi can güvenliği mazeretidir: memur, kendisinin, eşinin veya bakmakla yükümlü olduğu çocuklarından birinin bulunduğu yerde kalmasının can güvenliğini tehdit edeceğini adli veya mülki idare makamlarından alacağı belgeyle kanıtlarsa yer değiştirme isteyebilir. İkincisi, 6284 sayılı Kanunun 4/1-a maddesi uyarınca hakkında işyerinin değiştirilmesine ilişkin koruyucu tedbir kararı alınan memurun aynı hizmet bölgesindeki başka bir hizmet alanına, ihtiyaç yoksa diğer hizmet bölgelerine atanabilmesidir. İkincil kaynaklarda, can güvenliği mazeretine dayalı atamaların atanma dönemine tabi olmadığı da aktarılmaktadır (m.12).

Şiddet gören memur için işyeri değişikliği tedbiri, hem güvenliği sağlar hem de idareyi atama konusunda harekete geçirir. Bu nedenle 6284 sayılı Kanun kapsamında tedbir istenirken, korunan kişi memursa işyerinin değiştirilmesi tedbirinin de ayrıca istenmesi düşünülmelidir. Koruma kararı süreci için uzaklaştırma kararı yazımıza bakabilirsiniz.

Öğretmen ve Sağlık Personeline Özgü Kurallar

Bazı kurumların kendi atama yönetmelikleri vardır ve boşanma bakımından farklı sonuçlar doğurur. Millî Eğitim Bakanlığına bağlı öğretmenler için 09.01.2026 tarihli ve 33132 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği; aile birliği, sağlık, can güvenliği ve engellilik mazeretlerine bağlı yer değiştirmeleri düzenler. Sağlık ve can güvenliği mazeretlerinde yer değiştirme, takvime bağlı olmaksızın öğretmen ihtiyacı olan kurumlara yapılabilir. Yönetmelikte boşanma nedeniyle yer değiştirmeye ilişkin bir hüküm ve 6284 sayılı Kanuna doğrudan bir atıf bulunmamaktadır; yönetmelikte hüküm bulunmayan hâllerde 657 sayılı Kanun, 7528 sayılı Kanun ve Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmeliğin uygulanacağı belirtilmiştir. Zorunlu çalışma yükümlüsü öğretmenlerin aile birliği mazeretinin devam ettiğini her yıl belgelendirmesi gerektiğinden, boşanmanın kesinleşmesi bu mazerete dayalı ertelemeyi de etkiler (bizim yorumumuz).

Sağlık Bakanlığı personeli bakımından ise 2021 tarihli bir haberde, Sağlık Bakanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinin isteğe bağlı yer değiştirmeye ilişkin 16. maddesinde boşanma tarihinden itibaren bir yıl içinde ve bir defaya mahsus olmak üzere belirli illere yer değiştirme imkânı tanındığı; 11. maddesinde de boşanma davası açan veya hakkında dava açılan ve 6284 sayılı Kanun kapsamında tedbir kararıyla durumunu belgeleyen personelin dava süresince geçici olarak görevlendirilebileceği aktarılmıştır. Bu hükümlerin güncel metnine erişemedik; başvurudan önce kurumdan teyit edilmelidir.

Öğretmenlerin yeni atama yönetmeliği için öğretmen atama ve yer değiştirme yönetmeliği 2026 yazımıza bakabilirsiniz.

Kamu Konutu (Lojman) ve Boşanma

Memur lojmanları 2946 sayılı Kamu Konutları Kanunu ve Kamu Konutları Yönetmeliğine tabidir. Yönetmelik konutları özel, görev, sıra ve hizmet tahsisli olarak ayırır (m.5). Sıra tahsisli konutlar puan durumuna göre tahsis edilir; puan cetvelinde eş için artı 6 puan, bakmakla yükümlü olunan her çocuk için en fazla iki çocuğa kadar artı 3 puan verilir; eşin veya çocukların konutun bulunduğu belediye sınırları içinde elverişli konutu varsa her konut için 15 puan düşülür. Sıra tahsisli konutlarda oturma süresi beş yıldır (m.20). Yönetmelikte boşanmaya özgü bir hüküm bulunmamaktadır.

Konutta yalnız personelin veya eşinin usul ve füruu ile üçüncü dereceye kadar hısımları ve bakmakla yükümlü olunan kişiler oturabilir (m.13). Kendisine konut tahsis edilmiş biriyle evli olanlar, bu konutta oturdukları sürece kamu konutlarından yararlanamaz (m.12). Bu iki hüküm boşanmada önemli sonuçlar doğurur: Boşanma kesinleşince eski eş, memurun eşi sıfatıyla konutta oturabilecek kişiler arasında sayılmaz; eşlerin ikisi de kamu görevlisiyse, boşanmadan sonra her biri kendi adına konut tahsisi isteyebilir (bizim yorumumuz). Puan cetveli tahsis anına ilişkin olduğundan, boşanma memurun mevcut tahsisini kendiliğinden sona erdirmez; ancak yeni bir başvuruda eş puanı ortadan kalkar, eski eşin konutu da artık eksi puan doğurmaz (bizim yorumumuz).

Dava sürerken hâkim, barınma için geçici önlem alarak lojmanın bir eş tarafından kullanılmasına karar verebilir (TMK m.169); şiddet varsa memur eşin müşterek konuttan uzaklaştırılmasına karar verilebilir (6284 s.K. m.5/1-b). Bu kararlar eşler arasındaki kullanımı düzenler; idarenin tahsis ilişkisini değiştirmez (bizim yorumumuz).

Ayrıntılar için dava sürerken konutun kullanımı ve boşanma kesinleşti, eş evden çıkmıyorsa ne yapılır yazılarımıza bakabilirsiniz.

Boşaltma Süreleri, Zorla Tahliye ve İşgaliye Bedeli

2946 sayılı Kanunun 7. maddesine göre özel, görev ve hizmet tahsisli konutlar tahsise esas görevin sona ermesinden itibaren iki ay içinde; sıra tahsisli konutlar beş yıllık sürenin bitiminden itibaren on beş gün içinde, emeklilik, istifa, nakil veya memuriyet sıfatının kalkması hâlinde ilişiğin kesildiği tarihten itibaren iki ay içinde boşaltılır. Yönetmeliğe göre konutta oturmakta iken ölenlerin aileleri de ölüm tarihinden itibaren iki ay içinde konutu boşaltır (m.33). Süresinde boşaltılmayan konut, tahsise yetkili makamın başvurusu üzerine kolluk eliyle bir hafta içinde boşalttırılır ve buna karşı başvuru işlemi durdurmaz (2946 s.K. m.8; Yönetmelik m.34).

Kamu Konutları Yönetmeliğinin 34. maddesinde, süresinde konutu boşaltmayanlardan tebligatta belirtilen on beş günlük sürenin bitiminden sonra ilk üç ay için kira bedelinin iki katı, sonraki aylar için dört katı işgaliye bedeli alınacağı düzenlenmiştir. Ancak bu hükmün kanuni dayanağı tartışmalıdır. Aktarıldığına göre Danıştay 5. Dairesi 2013’te bu fıkranın yürütmesini durdurmuş; daha sonra bir uyuşmazlıkta Kamu Konutları Kanununun idareye işgaliye bedeli tahsil yetkisi vermediğine hükmetmiş ve bu karar Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca da benimsenmiştir (memurlar.net’te aktarıldığına göre; künyelere ulaşamadık).

Boşanma sonrasında lojmandan çıkmayan eski eş nedeniyle memur adına işgaliye bedeli kesilmesi gibi bir durumla karşılaşılırsa, işleme karşı itiraz ve dava yolları değerlendirilmelidir. Ayrıntılar için lojman tahliye işlemine itiraz yazımıza bakabilirsiniz.

Sağlık Güvencesi ve Eş Sıfatına Bağlı Haklar

Memurun eşi, evlilik süresince genel sağlık sigortasında memurun bakmakla yükümlü olduğu kişi olarak sağlık hizmetlerinden yararlanabilir (5510 s.K.). Bu imkân evlilik bağına dayandığından boşanmanın kesinleşmesiyle sona erer; eski eşin kendi sigortalılığına veya genel sağlık sigortası kaydına göre durumu yeniden belirlenir. Çocukların sağlık güvencesi ise ebeveyn üzerinden devam eder (bizim yorumumuz).

Miras bakımından boşanan eşler birbirinin yasal mirasçısı olamaz ve boşanmadan önce yapılmış ölüme bağlı tasarruflarla sağlanan haklarını, tasarruftan aksi anlaşılmadıkça kaybeder (TMK m.181/1). Ölüm aylığında hak sahipliği de evlilik bağına dayanır; kesinleşmiş boşanmadan sonra eski eş, eş sıfatıyla hak sahibi olamaz (bizim yorumumuz). Boşanan kadın evlenmeden önceki soyadını yeniden kazanır; menfaati olduğunu gösterirse hâkim kocasının soyadını kullanmasına izin verebilir (TMK m.173).

Ölüm aylığındaki hak sahipliği için ölüm aylığında dul ve yetim hak sahipleri, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşamaya devam edilmesinin aylıklara etkisi için göstermelik boşanma ve SGK tespiti yazılarımıza bakabilirsiniz.

Emekli İkramiyesi ve Mal Paylaşımı

01.01.2002’den sonraki evlilik döneminde yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılmadır. Memurun maaşı çalışmasının karşılığıdır ve bu maaşla edinilen konut, araç ve birikimler edinilmiş maldır (TMK m.219/2-1). Sosyal güvenlik kurumlarının ödemeleri de edinilmiş mal niteliğindedir (TMK m.219/2-2). Mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarihte sona erer (TMK m.225/2). Bu nedenle emekli ikramiyesi dava tarihinden önce alınmışsa ve mevcutsa veya onunla mal edinilmişse paylaşıma girer; ancak mal rejiminin sona ermesinden sonraki döneme düşen kısmın peşin sermaye değeri kişisel mal sayılır (TMK m.228/2). Dava tarihinden sonra alınan ikramiye ise kural olarak hesaba girmez.

Kredili konutlarda dava tarihinden sonraya kalan kredi borcu ilgili maldan düşülür; her eşin artık değerinin yarısı diğer eşe katılma alacağı olarak ödenir (TMK m.231, m.236/1). 01.01.2002’den önceki dönem için mal ayrılığı uygulanır (4722 s.K. m.10). Boşanma sürecinde malların elden çıkarılması ihtimaline karşı tasarruf yetkisinin sınırlandırılması (TMK m.199) ve ihtiyati tedbir (HMK m.389) istenebilir.

Emekli ikramiyesinin hesabı için emekli ikramiyesi, kıdem tazminatı ve BES ve emekli ikramiyesi ve maaşı yazılarımıza, emekliliğe yakın boşanmalar için uzun evlilikten sonra boşanma rehberimize, genel kurallar için katılma alacağı rehberimize bakabilirsiniz.

Velayet, Kişisel İlişki ve Tayin

Hâkim boşanma kararıyla velayeti ve kişisel ilişkiyi düzenler; esas ölçü çocuğun üstün yararıdır (TMK m.182). Memur olmak velayet bakımından ne avantaj ne dezavantajdır; mesai saatleri, nöbet veya vardiya düzeni ve olası tayin, çocuğun bakımının fiilen nasıl sağlanacağı bakımından değerlendirilir (bizim yorumumuz). Velayeti altında olmayan çocukla uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkı her iki ebeveyne aittir (TMK m.323).

Memurun başka bir ile atanması, mevcut kişisel ilişki düzenini uygulanamaz hâle getirebilir. Ebeveynlerden birinin başka bir yere gitmesi gibi yeni durumlarda hâkim gerekli önlemleri alır (TMK m.183). Velayet sahibi ebeveyn kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse velayet değiştirilebilir (TMK m.324/3).

Velayet sahibinin başka şehre taşınması için velayet ve başka şehre taşınma, kişisel ilişkinin kapsamı için boşanma sonrası kişisel ilişki yazılarımıza bakabilirsiniz.

Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Memura Özgü Maddeler

Evlilik en az bir yıl sürmüşse eşler birlikte başvurarak veya bir eşin davasını diğeri kabul ederek anlaşmalı boşanabilir; hâkim tarafları bizzat dinler ve mali sonuçlar ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulursa onaylar, gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir (TMK m.166/3). Memur eşle yapılan protokolde en çok unutulan konu, çocuk için aile yardımı ödeneğidir. 657 sayılı Kanun mahkemenin bu yardımın hangi tarafa ve ne oranda verileceğini kararında belirtmesini öngördüğünden (m.202), protokolde bu konunun açıkça yazılması ve hâkimden kararda belirtilmesinin istenmesi gerekir.

Feragat ifadelerinin kapsamı için anlaşmalı boşanmada mal paylaşımı ve feragat yazımıza bakabilirsiniz.

Dilekçe Örnekleri

1. Boşanma davasında çocuk için aile yardımı ödeneğine ilişkin talep

2. Memurun kurumuna aile yardımı bildirimi

3. Can güvenliği ve 6284 tedbiri nedeniyle yer değiştirme talebi

Örnek Senaryolar

Örnek 1: Aile yardımı ve iştirak nafakası. Öğretmen koca ile çalışmayan eşi boşanıyor. Kocaya eşi ve çocuğu için aile yardımı ödenmektedir. Velayet anneye verilecektir.

Örnek 2: Nafakanın maaştan tahsili. Memur koca, boşanmadan sonra çocuk için belirlenen iştirak nafakasını dört ay ödemez. Anne ilamlı icra takibi başlatır.

Örnek 3: Lojman ve emekli ikramiyesi. Memur eş, boşanma davasından bir ay önce emekli olmuş, emekli ikramiyesini almış ve sıra tahsisli lojmanda oturmaya devam etmektedir. Evlilik 2002 sonrasıdır; diğer eşin edinilmiş malı yoktur.

Örnek 3’te lojmanın boşaltılması boşanmaya değil emekliliğe bağlıdır; boşaltma süresi dava sürerken dolacaktır. Bu nedenle emekliliğe yakın boşanmalarda barınma planının erkenden yapılması gerekir. Kendi rakamlarınızla ön hesap için katılma alacağı hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Adım Adım Yol Haritası

1. Bordroyu ve aile yardımı kaydını isteyin. Memurun maaş bordrosu ve aile yardımı bildirimi mahkeme kanalıyla getirtilmelidir.
2. Çocuk için aile yardımını dava dilekçesinde isteyin. Ödeneğin hangi tarafa ve ne oranda verileceğinin kararda belirtilmesini talep edin (657 s.K. m.202).
3. Geçici önlemleri planlayın. Barınma, tedbir nafakası ve çocuklar için geçici önlem isteyin (TMK m.169).
4. Lojmanın tahsis türünü öğrenin. Görev mi sıra tahsisli mi, oturma süresi ne zaman doluyor; boşaltma süresi buna göre değişir (2946 s.K. m.7).
5. Şiddet varsa işyeri değişikliğini de isteyin. Korunan kişi memursa 6284 sayılı Kanunun 4/1-a maddesindeki tedbiri talep edin ve kurumunuza başvurun (Yönetmelik m.14/A).
6. Emeklilik tarihini hesaba katın. Emekli ikramiyesinin dava tarihinden önce mi sonra mı alındığı paylaşımı doğrudan etkiler (TMK m.225/2, m.228/2).
7. Kesinleşmeden sonra bildirimleri yapın. Aile yardımı, sağlık güvencesi ve lojman kayıtları güncellenmelidir (657 s.K. m.205).
8. Nafaka ödenmezse icra yolunu kullanın. Maaşa haciz ve gerekirse tazyik hapsi istenir (İİK m.83, m.344).

Sık Yapılan Hatalar

1. Çocuk için aile yardımını davada istememek. Kararda düzenlenmezse ödeneğin kime yapılacağı konusunda yeni bir uyuşmazlık doğabilir (657 s.K. m.202).
2. Kesinleşmeden sonra eş yardımını bildirmemek. Eş yardımı boşanmayı izleyen ay başından kesilir; bildirim yapılmazsa yersiz ödeme geri istenir (m.205).
3. Aile yardımına nafaka için haciz koydurmaya çalışmak. Ödenek borç için haczedilemez (m.203); haciz maaşın diğer kısımlarına yöneltilmelidir.
4. İştirak nafakasını aile yardımından bağımsız düşünmek. Ödeneğin kimde kaldığı nafaka tutarını etkiler.
5. Lojmanda geçici önlemin tahsisi değiştirdiğini sanmak. Boşaltma süreleri 2946 sayılı Kanuna göre işler.
6. Aile birliği mazeretinin boşanmadan sonra da süreceğini düşünmek. Mazeret evlilik bağına dayanır (bizim yorumumuz).
7. Emekli ikramiyesinin tamamını istemek. Sonraki döneme düşen kısmın peşin değeri kişisel maldır (TMK m.228/2).
8. Nafaka borcunu disiplin yönünden önemsiz görmek. Borcu kasten ödemeyerek yasal yola başvurulmasına neden olmak kınama cezasını gerektirir (657 s.K. m.125/B-k).

Sıkça Sorulan Sorular

Boşanınca eş için aile yardımı ne zaman kesilir?

Eş için aile yardımı boşanmayı izleyen ayın başından itibaren kesilir (657 s.K. m.205). Dava sürerken eşler hâlâ evli olduğundan ödenmeye devam eder; kesilme için boşanmanın kesinleşmesi esas alınır.

Boşanmadan sonra çocuk için aile yardımını kim alır?

Boşanma hâlinde mahkeme, çocuk için verilecek aile yardımının hangi tarafa ve ne oranda verileceğini kararında belirtir (657 s.K. m.202). Kararda belirtilmemişse idari görüşler farklıdır; bu nedenle konunun davada açıkça istenmesi gerekir.

İki eş de memursa çocuk yardımı kime ödenir?

Evlilik sürerken karı ve kocanın ikisi de memursa çocuklar için ödenek yalnız kocaya verilir (657 s.K. m.203). Boşanmada ise mahkeme kararındaki belirleme esas alınır (m.202).

Aile yardımı ödeneğine nafaka için haciz konabilir mi?

Aile yardımı ödeneği borç için haczedilemez (657 s.K. m.203). Kanunda nafaka için bir istisna öngörülmediğinden, ödeneğin nafaka alacağı için de haczedilemeyeceği ileri sürülebilir (bizim yorumumuz). Haciz maaşın diğer kısımlarına uygulanır.

Memur maaşına nafaka için ne kadar haciz konur?

İİK m.83’e göre geçim için gerekli miktar düşüldükten sonra en az dörtte bir oranında haciz yapılır. Uygulamada her ay işleyen nafaka için dörtte bir sınırı uygulanmamakta, birikmiş nafaka için genel kurallar geçerli olmaktadır.

Memur eşim nafaka ödemezse ne olur?

Maaşına haciz konulabilir; ayrıca şikâyet üzerine üç aya kadar tazyik hapsi istenebilir (İİK m.344). Borcunu kasten ödemeyerek hakkında yasal yollara başvurulmasına neden olmak 657 sayılı Kanuna göre kınama cezasını gerektirir (m.125/B-k).

Boşanma davası memurun disiplin sicilini etkiler mi?

Boşanma davası açmak veya boşanmak disiplinsizlik değildir. Ancak hizmet dışında itibar ve güveni sarsan davranışlar ve borcu kasten ödememe gibi fiiller ayrıca disiplin konusu olabilir (657 s.K. m.125).

Boşanınca eş durumu tayinim ne olur?

Aile birliği mazereti evlilik bağına dayandığından boşanmanın kesinleşmesiyle sona erer (bizim yorumumuz). Daha önce bu mazeretle yapılan atamanın boşanma üzerine geri alınacağına ilişkin bir hükme rastlamadık.

Eşimden şiddet görüyorum, memurum; başka yere atanabilir miyim?

Evet. Hakkında 6284 sayılı Kanunun 4/1-a maddesi uyarınca işyerinin değiştirilmesine ilişkin tedbir kararı alınan memur başka bir hizmet alanına atanabilir; can güvenliği tehdidi adli veya mülki idare makamı belgesiyle kanıtlanırsa yer değiştirme istenebilir (Yer Değiştirme Yönetmeliği m.14/A).

Öğretmenler boşanma nedeniyle yer değiştirebilir mi?

Millî Eğitim Bakanlığının 09.01.2026 tarihli yeni atama yönetmeliğinde boşanmaya özgü bir yer değiştirme hükmü yoktur; ancak can güvenliği mazereti düzenlenmiştir ve takvime bağlı olmaksızın kullanılabilir.

Dava sürerken memur eşin lojmanında kalabilir miyim?

Hâkim barınma için geçici önlem alarak lojmanı size bırakabilir (TMK m.169). Bu karar idari tahsisi değiştirmez; memur eş tayin olur veya emekli olursa boşaltma süreleri işler (2946 s.K. m.7).

Boşanınca memur eşin lojmanından çıkmam gerekir mi?

Konutta yalnız personelin veya eşinin yakınları oturabilir (Kamu Konutları Yönetmeliği m.13). Boşanma kesinleşince eski eşin bu sıfatla oturma dayanağı kalmaz (bizim yorumumuz).

Lojmanı geç boşaltırsam işgaliye bedeli öder miyim?

Yönetmelikte işgaliye bedeli düzenlenmiştir (m.34); ancak Danıştayın Kamu Konutları Kanununun idareye işgaliye bedeli tahsil yetkisi vermediğine hükmettiği aktarılmaktadır. Böyle bir kesintiye karşı itiraz ve dava yolu değerlendirilmelidir.

Memurun emekli ikramiyesi boşanmada paylaşılır mı?

Dava tarihinden önce alınmış ve mevcutsa veya onunla mal edinilmişse paylaşılır; ancak sonraki döneme düşen kısmın peşin değeri kişisel mal sayılır (TMK m.219/2-2, m.228/2). Dava tarihinden sonra alınan ikramiye kural olarak hesaba girmez.

Boşanınca memur eşin sağlık güvencesinden yararlanmaya devam eder miyim?

Eş olarak bakmakla yükümlü olunan kişi sıfatı evlilik bağına dayandığından boşanmanın kesinleşmesiyle sona erer; çocukların güvencesi ise devam eder (bizim yorumumuz). Kendi sigortalılığınıza göre kaydınızın yeniden düzenlenmesi gerekir.

Memur eşle anlaşmalı boşanmada protokole neler yazılmalı?

Çocuk için aile yardımının hangi tarafa ve ne oranda verileceği, iştirak nafakası, lojmanın boşaltılma tarihi, emekli ikramiyesi için karşılık, nafakanın ödeme günü ve artış ölçütü ile tayin hâlinde kişisel ilişki düzeni açıkça yazılmalıdır (TMK m.166/3; 657 s.K. m.202).