Kamu–Özel İş Birliği, Yap-İşlet-Devret ve Şehir Hastanesi Uyuşmazlıkları Merkezi 2026: Görevli Şirket, Yüklenici, Alt Yüklenici ve Finansör İçin Yol Haritası (3996 m.5, 8, 11/A; 6428 m.4, 5; 4749 m.8/A; 4501)
20 Kasım 2026

Kamu–Özel İş Birliği, Yap-İşlet-Devret ve Şehir Hastanesi Uyuşmazlıkları Merkezi 2026: Görevli Şirket, Yüklenici, Alt Yüklenici ve Finansör İçin Yol Haritası (3996 m.5, 8, 11/A; 6428 m.4, 5; 4749 m.8/A; 4501)

Yap-işlet-devret ve şehir hastanesi sözleşmeleri özel hukuk hükümlerine tabidir (3996 m.5; 6428 m.4/1); bu yüzden idareyle çıkan bedel, kesinti, fesih ve tazminat uyuşmazlıkları idare mahkemesinde değil, sözleşmedeki çözüm maddesine göre adli yargıda veya tahkimde görülür. Sözleşme imzalanmadan önceki yetkilendirme ve ihale işlemleri ise idari işlemdir; ihale işlemlerine karşı dava açma süresi otuz gündür (İYUK m.20/A). Yap-işlet-devret sözleşmelerinin süresi kırk dokuz yılı (3996 m.7), şehir hastanesi sözleşmelerinin süresi sabit yatırım dönemi hariç otuz yılı (6428 m.4/1) geçemez. Şehir hastanelerinde kullanım bedeli üçer aylık dönemler için peşin ödenir (Uygulama Yönetmeliği m.56/2). Kullanım hatası ile hizmet hatası birlikte gerçekleşmişse büyük olan ceza uygulanır; bu ceza ilgili dönemdeki hizmet bedelinin yüzde yirmisini aşmamak üzere hizmet bedelinden, aşan kısım kullanım bedelinin yüzde onuna kadar kullanım bedelinden kesilir (Yönetmelik Ek-1). Sözleşme süresinden önce feshedilip tesis idarece devralındığında yurt dışından sağlanan finansmanın Hazine tarafından üstlenilmesi, kanundaki tutar eşiklerini aşan ve üstlenim taahhüdü verilmiş projelerde mümkündür (4749 m.8/A). Görevli şirketten alacaklı olan alt yüklenici ve tedarikçinin sözleşmesinin tarafı idare değil görevli şirkettir; bu alacak için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (TTK m.4, 5/A).

Bu konuda hukuki destek almak ister misiniz? Uzman hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.

Bu merkez, kamu–özel iş birliği projelerinin içinde yer alan şirketler için yazıldı: görevli şirketler ve özel amaçlı şirketler ile bunların ortakları, yapım yüklenicileri, işletme ve bakım yüklenicileri, şehir hastanelerinde görüntüleme, laboratuvar, sterilizasyon, temizlik ve bakım-onarım gibi hizmetleri üstlenen alt yükleniciler, ticari alan işletmecileri, tedarikçiler, projeyi finanse eden kuruluşlar ve projeye pay devriyle girmeyi düşünen yatırımcılar. Sözleşmenin hukuki niteliği, uyuşmazlığın hangi mercide çözüleceği, yap-işlet-devret ve şehir hastanesi sözleşmelerinin belirleyici hükümleri, kullanım ve hizmet bedeli, kesinti ve piyasa testi, idarenin ihtarı ve fesih, borç üstlenimi, mücbir sebep ve kur riski, alt yüklenici alacağı, ihale aşaması, pay devri ve süreler aynı sayfada, kanun maddeleriyle ele alınır. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Bu yazının dayanakları. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.47, 125 ve 155; 3996 sayılı Bazı Yatırım ve Hizmetlerin Yap-İşlet-Devret Modeli Çerçevesinde Yaptırılması Hakkında Kanun m.2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 11/A, 12, 13, 14, ek m.1 ve ek m.3; 2011/1807 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Uygulama Usul ve Esaslarına İlişkin Karar (2012/3946 sayılı Kararla değişik) m.6, 8, 12, 16, 17, 18, 20, 23, 24, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 35, 36, 37, 38, 40, 43, 44 ve 47; 3465 sayılı Kanun m.1, 4, 5, 5/A, 6, 7, 9 ve 10; 6428 sayılı Sağlık Bakanlığınca Kamu Özel İş Birliği Modeli ile Tesis Yaptırılması, Yenilenmesi ve Hizmet Alınması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun m.1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 9, 11 ve geçici m.3; 2014/6282 sayılı Kararla yürürlüğe konulan Uygulama Yönetmeliği m.12, 13, 46, 47, 49, 54, 56, 57, 58, 59, 60, 61, 62, 63, 64, 66, 67 ve Ek-1; 652 sayılı Kanun Hükmünde Kararname m.23; 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun m.8/A; 4501 sayılı Kanun m.4; 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu m.1, 2 ve 15; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.407 ve 439; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.2, 7 ve 20/A; 2575 sayılı Danıştay Kanunu m.23, 24, 42 ve 46; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.112, 117, 136, 138, 146, 147, 179 ve 182; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4, 5, 5/A ve 22; 4046 sayılı Kanun m.18; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.257.

Hangi Durumdasınız? İlk Bakılacak Belge ve İlk Adım

Kamu–özel iş birliği projelerinde uyuşmazlığın rengi, sözleşme zincirinin neresinde durduğunuza göre değişir. İdareyle doğrudan sözleşmesi olan görevli şirketin elindeki araçlar ile onun altında çalışan alt yüklenicinin veya projeyi finanse eden kuruluşun araçları aynı değildir. Aşağıdaki tablo en sık karşılaşılan dokuz durumu, ilk bakılacak belgeyi ve ilk adımı gösterir; ayrıntılar ilgili başlıklarda açıklanmıştır.

Durumunuza göre ilk bakılacak belge ve ilk adım

Durumİlk bakılacak yerİlk adım
İdare kullanım bedelinden veya hizmet bedelinden kesinti yaptıSözleşmenin ödeme mekanizması eki, hata bildirim kayıtları, hatanın giderilme süresi ve tutanaklarıKesintinin dayandığı hata kaydına ve hesaba yazılı itiraz; hatanın süresinde giderilip giderilmediğinin ve dönemsel üst sınırların denetimi (Yönetmelik Ek-1)
İdare bedeli geç ödüyorSözleşmenin gecikme faizi maddesi (3996 m.6/2; 6428 m.4/3)Evrak kaydına alınan yazılı ödeme talebi ve ihtar (TBK m.117); sözleşmedeki uyuşmazlık basamaklarının işletilmesi
İdareden noter ihtarı geldiİhtarda gösterilen eksiklik ve verilen süre; sözleşmenin fesih ve derhâl fesih maddeleriSüresi içinde gerekçeli cevap ve giderim planı; finans sağlayıcılarla eş zamanlı temas (6428 m.4/6-7)
Sözleşme feshedildiFesih bildirimi, durum tespit tutanağı, kesin teminat mektubu, üst hakkı kaydıDurum tespitine katılım ve tutanağa şerh; feshin haksızlığı ve tasfiye hesabı için sözleşmedeki mercie başvuru (6428 m.4/10; Yönetmelik m.62)
Talep garantisi veya katkı payı ödemesi eksik hesaplandıUygulama sözleşmesinin garanti, katkı payı ve hasılat paylaşımı maddeleri (3996 m.8)Hesap mutabakatı talebi ve ihtar; sözleşmedeki çözüm yolu
Görevli şirket alt yükleniciye veya tedarikçiye ödemiyorAlt sözleşme, hakediş ve faturalar, kesintinin yansıtılmasına ilişkin maddeİhtar; arabulucuya başvuru (TTK m.5/A); şartları varsa ihtiyati haciz (İİK m.257)
İhalede değerlendirme dışı bırakıldınız veya ihale iptal edildiKesinleşen ihale kararının bildirimi ve gerekçesi (Yönetmelik m.46)Otuz gün içinde iptal davası ve yürütmenin durdurulması istemi (İYUK m.20/A)
Proje şirketinin paylarını devralacak veya devredeceksinizUygulama sözleşmesinin pay devri ve sözleşme devri maddeleri; kredi sözleşmeleriİdare izni ve finansör muvafakati alınmadan kapanış yapılmaması (Uygulama Kararı m.17/3; 6428 m.4/5)
Deprem, salgın, savaş veya olağanüstü maliyet artışı işi etkilediSözleşmenin mücbir sebep maddesi ve bildirim süresiSüresinde yazılı bildirim ve belgelendirme (şehir hastanelerinde yirmi gün, Yönetmelik m.59/2); süre ve bedel talebi (6428 m.4/9)
Önce sözleşme zincirini çizin. Bir projede en az üç katman vardır: idare ile görevli şirket arasındaki uygulama sözleşmesi, görevli şirket ile yapım ve işletme yüklenicileri arasındaki sözleşmeler, bunların altındaki alt yüklenici ve tedarik sözleşmeleri. Her katmanın tarafı, uyuşmazlık çözüm maddesi ve süresi ayrıdır. Yanlış katmana yöneltilen talep, doğru katmandaki süreyi geçirtir.

Kamu–Özel İş Birliği Modelleri ve Mevzuat Haritası

Türk hukukunda kamu–özel iş birliğini tek başına düzenleyen bir çerçeve kanun yoktur. Model, yatırımın türüne göre ayrı kanunlara dağılmıştır ve her kanun kendi sözleşme tipini, süre sınırını ve ihale usulünü getirir. Bu yüzden ilk iş, projenin hangi kanuna dayandığını uygulama sözleşmesinin dayanak maddesinden tespit etmektir; aynı uyuşmazlık, dayanak kanuna göre farklı kurallara bağlanır.

Yap-işlet-devret, yatırım bedelinin (elde edilecek kâr dâhil) şirketin işletme süresi içinde ürettiği mal veya hizmetin idare ya da hizmetten yararlananlarca satın alınması yoluyla ödendiği özel bir finansman modelidir (3996 m.3/a). Şehir hastanelerinde uygulanan modelde yüklenici tesisi Hazine taşınmazı üzerinde, lehine kurulan üst hakkına dayanarak kendi finansmanıyla yapar; idare sözleşme süresince tesisin kullanımı için kullanım bedeli, yükleniciye bırakılan hizmetler için hizmet bedeli öder (6428 m.1).

Modeller, dayanak kanunlar ve süre sınırları

ModelDayanakKapsamSüre üst sınırıÖne çıkan kural
Yap-işlet-devret (genel)3996 sayılı Kanun; 2011/1807 sayılı Uygulama KararıKöprü, tünel, baraj, sulama, içme suyu, arıtma, otoyol, demiryolu, liman, havalimanı, sınır kapıları ve benzeri yatırım ve hizmetler (m.2)49 yıl (m.7)Sözleşme özel hukuk hükümlerine tabidir (m.5); yatırımlar 2886 sayılı Kanuna tabi değildir (m.14)
Otoyol görevlendirmesi3465 sayılı KanunOtoyolların ve hizmet tesislerinin yapımı, bakımı ve işletilmesi; işletme haklarının devri (m.4, 5)49 yıla kadar (m.5)İhale aşamasında 4734’ün ceza ve yasaklama, uygulamada 4735’in ceza, yasaklama ve fesih hükümleri uygulanır (m.5/A)
Şehir hastaneleri (yap-kirala-devret)6428 sayılı Kanun; 2014/6282 sayılı Uygulama YönetmeliğiSağlık Bakanlığı tesislerinin yaptırılması, yenilenmesi ve bazı hizmetlerin gördürülmesi (m.1)Sabit yatırım dönemi hariç 30 yıl (m.4/1)Sözleşme özel hukuk hükümlerine tabidir (m.4/1); 2886 ve 4734 sayılı Kanunlar uygulanmaz (m.11)
Eğitim tesisleri (kiralama karşılığı yaptırma)652 sayılı KHK m.23Eğitim öğretim tesislerinin Bakanlığa veya Hazineye ait taşınmazlar üzerinde yaptırılması (m.23/3)49 yıl (m.23/3-a)2886 ve 4734 sayılı Kanunlara tabi değildir (m.23/5)
Mahalli idarelerin çevre ve atık projeleri3996 sayılı Kanun ek m.3Arıtma, geri kazanım, arıtma çamuru, atık toplama, taşıma, işleme ve bertaraf tesisleriOn yıldan uzun süreli sözleşmeler; Kanun’daki genel üst sınır saklıBlokajlı Banka Proje Hesabı; ödenmeyen tutar için genel bütçe payından kesinti

Bu tablodaki kanunların dışında, elektrik sektöründe 3096 ve 4283 sayılı Kanunlar ayrı görevlendirme ve yap-işlet rejimleri kurar; özelleştirme programındaki kuruluşlarda işletme hakkının verilmesi 4046 sayılı Kanun’un 18. maddesinde bir özelleştirme yöntemi olarak düzenlenmiştir. 3096 ve 3465 sayılı Kanunların hükümleri 3996 sayılı Kanun karşısında saklıdır; ancak ilgili idarenin isteği hâlinde bu iki kanuna tabi işler de 3996 sayılı Kanun’un 5, 11, 12 ve 14. maddelerinden yararlanır (3996 m.13). Enerji projelerindeki lisans ve su kullanım hakkı boyutu için Enerji Hukuku Rehberi ile HES ve su kullanım hakkı anlaşması yazısına bakılabilir.

Kanun metinlerinde projeyi yetkilendiren merci Yüksek Planlama Kurulu olarak geçer (3996 m.4; 6428 m.2/1). Kurul 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile kaldırılmış, 2018/3 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi uyarınca bu yetkiler Cumhurbaşkanı tarafından kullanılır hâle gelmiştir. Eski tarihli sözleşme ve şartnamelerde Kurul kararına yapılan atıflar bu çerçevede okunur.

Sitemizdeki Kamu-Özel İşbirliği: Modeller ve Sözleşme Çerçevesi sayfası modellerin kısa tanıtımını yapar; bu merkez ise uyuşmazlık aşamasını, yani sözleşme imzalandıktan sonra ortaya çıkan talepleri ve bunların çözüm yollarını konu alır.

Sözleşmenin Hukuki Niteliği: Özel Hukuk, İmtiyaz ve Danıştay İncelemesi

Bir uyuşmazlığın hangi mahkemede, hangi kurallarla çözüleceği sözleşmenin hukuki niteliğine bağlıdır. Anayasa’nın 47. maddesinin son fıkrası, Devlet, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzel kişilerince yürütülen yatırım ve hizmetlerden hangilerinin özel hukuk sözleşmeleriyle gerçek veya tüzel kişilere yaptırılabileceğinin veya devredilebileceğinin kanunla belirleneceğini düzenler. 125. maddenin ilk fıkrası, kamu hizmetleriyle ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıkların millî veya milletlerarası tahkim yoluyla çözülmesinin öngörülebileceğini, milletlerarası tahkime ise ancak yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklar için gidilebileceğini belirtir. 155. maddeye göre Danıştay, kamu hizmetleriyle ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri hakkında iki ay içinde düşüncesini bildirir.

Bu üç hüküm Anayasa’ya 13.08.1999 tarihli ve 4446 sayılı Kanunla girmiştir. Ardından 3996 sayılı Kanun’un 5. maddesi 20.12.1999 tarihli ve 4493 sayılı Kanunla bugünkü hâlini almıştır: idare ile sermaye şirketi veya yabancı şirket arasında yapılacak sözleşme özel hukuk hükümlerine tabidir. Anayasa Mahkemesi daha önce, 28.06.1995 tarihli ve E.1994/71, K.1995/23 sayılı kararıyla Kanun’un 14. maddesinin ikinci cümlesini iptal etmişti; bugünkü denge 1999 değişikliklerinin ürünüdür. Şehir hastaneleri bakımından aynı kural 6428 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ilk fıkrasında yer alır; Kanun, sözleşmeyi idare ile özel amaçlı şirket veya yüklenici arasında “özel hukuk hükümlerine göre yapılan sözleşme” olarak tanımlar (m.1/2-ö).

Bu nitelendirmenin üç pratik sonucu vardır. Birincisi, idare sözleşmenin uygulanması sırasında yükleniciye karşı idari işlem tesis eden bir makam gibi değil, sözleşmenin tarafı olarak hareket eder; kesinti, ceza, fesih ve tasfiye sözleşme hükümlerine ve genel hükümlere göre denetlenir. İkincisi, sözleşmede hüküm bulunmayan konularda Türk Borçlar Kanunu’nun genel hükümleri uygulanır: temerrüt için ihtar (m.117), kusurlu ifa etmemeden doğan tazminat (m.112), ceza koşulu (m.179-182), ifa imkânsızlığı (m.136) ve aşırı ifa güçlüğü (m.138). Üçüncüsü, uyuşmazlık idari yargının değil, adli yargının veya tahkimin konusudur.

İmtiyaz sözleşmesi yolu ise ayrı bir rejimdir. Bir sözleşme kamu hizmeti imtiyaz sözleşmesi olarak düzenlenmişse Danıştay incelemesinden geçer (2575 m.23/d, 42/c, 46/1-b) ve sözleşmede tahkim öngörülmemişse uyuşmazlık idari yargıda görülür; çünkü tahkim yolu öngörülen imtiyaz sözleşmelerinden doğanlar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan idari sözleşmelerden doğan davalar idari dava türleri arasındadır (İYUK m.2/1-c). Elinizdeki sözleşmenin hangi rejime girdiği başlığından değil, dayanak kanundan ve sözleşmenin hukuki nitelik maddesinden anlaşılır. İki rejimin ayrımı için idari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklar yazımıza bakılabilir.

“Özel hukuk” etiketi sözleşmeyi sıradan bir ticari sözleşme yapmaz. Süre üst sınırı, bedel güncelleme formülü, sözleşme değişikliğinin sınırı, fesih usulü ve tesisin süre sonunda bedelsiz devri kanun ve yönetmelikle çizilmiştir. Taraflar bu çerçevenin dışına sözleşmeyle çıkamaz; idare de sözleşmede yazmayan bir yetkiyi kanunun genel ifadesinden türetemez.

Uyuşmazlık Nerede Çözülür? İdari Yargı, Adli Yargı ve Tahkim

Aynı projede üç ayrı çözüm mercii yan yana durur. Hangisinin görevli olduğu, uyuşmazlığın sözleşmenin imzasından önce mi sonra mı doğduğuna ve kimler arasında çıktığına göre belirlenir.

Uyuşmazlığın türüne göre görevli merci

UyuşmazlıkGörevli merciSüre ve dayanak
Yetkilendirme, ilan, ön yeterlik, tekliflerin değerlendirilmesi, ihale kararı, ihalenin iptaliİdari yargı (iptal davası)Otuz gün; ivedi yargılama usulü (İYUK m.20/A)
Şehir hastanesi sözleşmesinin uygulanması: bedel, kesinti, ceza, fesih, tasfiyeTürkiye Cumhuriyeti mahkemeleri; sözleşmede kararlaştırılmışsa 4686 sayılı Kanun çerçevesinde tahkimEsasa Türk hukuku uygulanır (6428 m.4/11)
Yap-işlet-devret uygulama sözleşmesinin uygulanmasıTürkiye Cumhuriyeti mahkemeleri; sözleşmede kararlaştırılmışsa tahkimTahkimde esasa Türk maddi hukuku uygulanır (Uygulama Kararı m.32)
Görevli şirket ile yapım, işletme ve alt yüklenicileri, tedarikçilerAsliye ticaret mahkemesi veya alt sözleşmedeki tahkimPara alacağında dava şartı arabuluculuk (TTK m.4, 5, 5/A)
Hakem kararının iptaliBölge adliye mahkemesiMilletlerarası tahkimde otuz gün (4686 m.15); iç tahkimde bir ay (HMK m.439)
Kamu hizmeti imtiyaz sözleşmesi olarak düzenlenen ve tahkim öngörülmeyen sözleşmelerİdari yargıİYUK m.2/1-c; Danıştay incelemesi iki ay (Anayasa m.155)

İhale ve yetkilendirme işlemleri: idari yargı

Yetkilendirme kararı, ilan, ön yeterlik değerlendirmesi, tekliflerin değerlendirilmesi, ihale kararı ve ihalenin iptali idarenin tek yanlı işlemleridir; bunlara karşı idari yargıda iptal davası açılır. İdari Yargılama Usulü Kanunu, ihaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemlerinden doğan uyuşmazlıkları ivedi yargılama usulüne bağlamıştır: dava açma süresi otuz gündür, üst makama başvuruyla süreyi uzatan 11. madde uygulanmaz, savunma süresi on beş gündür, yürütmenin durdurulması hakkındaki kararlara itiraz edilemez ve nihai karara karşı on beş gün içinde temyiz yoluna gidilir (m.20/A). Kanun, ihale işlemlerini hangi kanuna göre yapıldığına bakmaksızın saymıştır; bu nedenle kamu–özel iş birliği ihalelerinde süre hesabı altmış günlük genel süre (m.7) üzerinden değil, otuz gün üzerinden yapılmalıdır. Cumhurbaşkanı kararlarına karşı açılan davalar ilk derecede Danıştayda görülür (2575 m.24/1-a).

İdare ile yüklenici arasındaki sözleşme uyuşmazlıkları

Şehir hastanesi sözleşmelerinde kural açıktır: sözleşmenin uygulanması sırasında doğan hukuki ihtilaflarda Türk hukuku uygulanır ve ihtilafların çözümünde Türkiye Cumhuriyeti mahkemeleri görevli ve yetkilidir; ancak taraflar, ihtilafın esasına Türk hukukunun uygulanması kaydıyla, ihtilafın 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu çerçevesinde çözümlenebileceğini kararlaştırabilir (6428 m.4/11; Yönetmelik m.67). Maddenin ilk hâlinde yer alan “ve davanın Türkiye’de görülmesi” ibaresi 27.03.2015 tarihli ve 6639 sayılı Kanunla metinden çıkarılmıştır; bugünkü metinde davanın Türkiye’de görülmesi yönünde bir şart yer almaz.

Yap-işlet-devret sözleşmelerinde uygulama sözleşmesi ve görevli şirketin kamu kurumlarıyla yaptığı diğer sözleşmeler Türkiye Cumhuriyeti mevzuatına tabidir ve ihtilafların çözümünde Türkiye Cumhuriyeti mahkemeleri görevli ve yetkilidir; taraflar uygulama sözleşmesinde ihtilafların tahkim yoluyla çözümlenebileceğini kararlaştırabilir, bu durumda ihtilafın esasına Türk maddi hukuk kuralları uygulanır (Uygulama Kararı m.32). Her iki rejimde de belirleyici olan, imzalanmış sözleşmedeki uyuşmazlık çözüm maddesidir; kademeli bir usul (yazılı bildirim, müzakere, uzman incelemesi, ardından dava veya tahkim) öngörülmüşse basamaklar atlanmamalıdır.

Tahkimde hangi kanun uygulanır?

Tahkim yeri Türkiye ise uygulanacak usul kanunu yabancılık unsuruna göre değişir. Asıl sözleşmeye taraf olan şirketin ortaklarından en az birinin yabancı sermaye getirmiş olması veya sözleşmenin uygulanabilmesi için yurt dışından sermaye sağlanması amacıyla kredi ya da güvence sözleşmeleri yapılmasının gerekli olması, uyuşmazlığa yabancılık unsuru kazandırır (4686 m.2/3). Bu durumda Milletlerarası Tahkim Kanunu uygulanır; 4501 sayılı Kanun uyarınca yabancılık unsuru taşıyan kamu hizmeti imtiyaz sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıkların milletlerarası tahkimi de aynı Kanuna tabidir (4686 m.1). Yabancılık unsuru yoksa Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun tahkim hükümleri devreye girer (HMK m.407). Proje yurt dışı kaynaklı krediyle finanse edilmişse yabancılık unsurunun varlığı kredi sözleşmeleriyle ispatlanır; bu belgeler tahkim dosyasının ilk ekleri arasında yer almalıdır.

İki rejim arasındaki fark hakem kararından sonra belirginleşir. Her ikisinde de karara karşı yalnızca iptal davası açılabilir ve dava bölge adliye mahkemesinde görülür. Milletlerarası Tahkim Kanunu’nda süre otuz gündür ve iptal davasının açılması hakem kararının icrasını kendiliğinden durdurur (m.15). Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda süre bir aydır ve iptal davası açılması icrayı durdurmaz; ancak hükmolunan para veya eşyanın değerini karşılayacak teminat gösterilirse icra durdurulabilir (m.439/4). Kararın tahsili için hakem kararının ilamlı icraya konulması, iptal davası açıldığında icranın akıbeti için iptal davası ve icranın durdurulması, yurt dışında verilen kararlar için yabancı hakem kararlarının tanınması ve tenfizi yazılarımız ayrıntı verir.

Tahkim şartı yazılırken 4501 sayılı Kanun’un saydığı başlıklar yol göstericidir: tahkim yoluyla çözülecek uyuşmazlıklar, uygulanacak tahkim kuralları, tahkim yeri, hakemlerin sayısı ve seçimi, yargılama dili, esasa uygulanacak hukuk, delillerin sunulması, bilirkişi seçimi, bildirim usulü ve süresi, tahkim süresi, hakem ücreti ve yargılama giderleri ayrıntılı biçimde düzenlenmelidir (m.4). Eksik yazılmış bir tahkim şartı, yüksek tutarlı bir alacağın tahsilini yıllarca geciktirebilir.

Görevli şirket ile alt yükleniciler arasındaki uyuşmazlıklar

Görevli şirket ile yapım yüklenicisi, işletme yüklenicisi, alt yüklenici ve tedarikçi arasındaki sözleşmeler iki tacir arasındadır ve her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgilidir; bunlardan doğan davalar ticari davadır ve asliye ticaret mahkemesinde görülür (TTK m.4/1, 5). Konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır; arabulucu başvuruyu altı hafta içinde sonuçlandırır, bu süre zorunlu hâllerde en fazla iki hafta uzatılabilir (TTK m.5/A). Alt sözleşmede tahkim şartı varsa uyuşmazlık hakemde çözülür. İdareyle yapılan sözleşmede tahkim şartının nasıl yazılacağı, kademeli çözüm usulü, iptal davası ve hakem kararının idareye karşı icrası kamu–özel iş birliği sözleşmesinde tahkim şartı ve hakem kararının icrası yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Yap-İşlet-Devret Sözleşmelerinde Belirleyici Hükümler (3996 ve Uygulama Kararı)

3996 sayılı Kanun kısa bir çerçeve çizer; ayrıntı, Kanun’un 4. ve 8. maddelerine dayanılarak çıkarılan ve 11.06.2011 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Uygulama Usul ve Esaslarına İlişkin Karar’dadır. Uyuşmazlıkların büyük bölümü aşağıdaki başlıklarda toplanır.

Yetkilendirme ve imza. Yatırımı bu modelle yaptırmak isteyen idare, projeye ilişkin ön yapılabilirlik etüdüyle yetkilendirme için başvurur; uygulama sözleşmesi, yetkili idarenin bağlı, ilgili veya ilişkili olduğu Bakanın onayı alınarak imzalanır (3996 m.4). Yetkilendirme kararı ve Bakan onayı sözleşmenin dayanağıdır; projeye sonradan giren yatırımcı da kredi veren kuruluş da dosyada her ikisini görmelidir.

Görevli şirket ve öz kaynak. Görevlendirmeyi takiben her proje için ayrı bir şirket kurulur ve projenin adı şirketin ana sözleşmesinde faaliyet konusu olarak belirtilir. Şirketin getireceği öz kaynak, önerilen toplam sabit yatırım tutarının yüzde yirmisinden az olamaz (Uygulama Kararı m.17/1). Uygulama sözleşmesi, Karar’a ve yetkilendirme kararı ile şartnamelere uygun hazırlanır; finansman, ücret ve katkı payı, garantiler, yatırım süresi, gecikme ve maliyet değişiklikleri, teminat, mücbir sebepler, görevin devri, fesih, süre sonunda ve süreden önce devir, krediler, gecikme faizi ile uygulanacak hukuk ve ihtilafların halli sözleşmede yer alması gereken başlıklar arasındadır (m.18).

Süre. Sözleşmelerin süresi kırk dokuz yıldan fazla olamaz (3996 m.7). Uygulama Kararı bu tavanı sıkılaştırır: yatırım ve işletme sürelerinden oluşan toplam süre, mücbir sebepler ve idarenin sebep olduğu hâller dâhil hiçbir şekilde kırk dokuz yılı geçemez (m.20). İşletme süresinin uzatılması yoluyla telafi öngören sözleşme hükümleri bu sınırla birlikte okunmalıdır.

Ücret, katkı payı ve talep garantisi. Üretilen mal ve hizmetin karşılığı olan ücretler veya katkı payları, gerekli görülen hâllerde idarenin bağlı veya ilgili bulunduğu bakan tarafından belirlenir (3996 m.8/1). Katkı payı, bedelin yararlananlarca tamamen veya kısmen ödenmesi mümkün olmayan yatırımlarda idarenin görevli şirkete yaptığı ödemedir (m.3/e). Görevli şirketçe üretilen mal ve hizmetler için idare talep garantisi verebilir; garanti edilen düzeyin üzerinde talep gerçekleşirse hasılat paylaşımının nasıl yapılacağı sözleşmede düzenlenir (m.8/3). Bir yılda sözleşmeye bağlanacak katkı payı ödemeli yatırımların toplamı ilgili yıl merkezi yönetim bütçesinin sermaye giderleri toplamının yüzde ellisini, ilgili yıl bütçelerinden ödenecek katkı payları toplamı ise yüzde yirmisini geçemez (m.8/2). İşletme süresi içinde taahhüt edilen garanti kapsamındaki ödeme yükümlülükleri bu sınırlamalara tabi olmadan idare bütçelerinden ödenir (m.8/4). Garanti ödemesinin hesabında anlaşmazlık, çoğu zaman ölçüm verisinin ve garanti formülünün yorumundan doğar; sözleşmenin ölçüm ve mutabakat hükümleri bu yüzden ücret hükümleri kadar önemlidir. Garanti hesabındaki uyuşmazlık kalemleri, idarenin mahsupları, gecikme faizi ve ödeme talep yazısı örneği talep garantisi ve katkı payı uyuşmazlıkları yazısında ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Ücret belirleme yöntemleri. Teklif değerlendirmesi ücret veya katkı payı esasına dayanıyorsa iki yöntem uygulanır: uluslararası sektörel iç kârlılık oranlarını gözeten maliyet artı kâr yöntemi ve tavan ücret yöntemi (Uygulama Kararı m.36). Tavan ücret yönteminde görevli şirket, başlangıç ücretini esas alarak ücreti Tüketici Fiyatları Endeksi eksi bir katsayı oranında artırabilir; tavan ücret, en az üç yıl olmak üzere sözleşmede belirtilen aralıklarla gözden geçirilebilir (m.38). Ücret tekliflerinin döviz cinsinden alındığı hâllerde, değişebilir maliyet kalemleri dışında girdi fiyatlarındaki değişmeler işletme döneminde ücrete yansıtılmaz (m.37/3).

Gecikme faizi. Sözleşmelerde, idare tarafından yapılacak ödemelerin gecikmesi hâlinde uygulanacak gecikme faizine ilişkin hükümlere yer verilebilir (3996 m.6/2; Uygulama Kararı m.31/3). Sözleşmede kesin ödeme günü yoksa temerrüt için ihtar gerekir (TBK m.117); ihtar çekilmeden geçen süre için faiz talebi tartışmalı hâle gelir.

Teminat ve sözleşmenin yürürlüğü. Teklifle birlikte idarece takdir edilecek tutarda geçici teminat, sözleşmenin imzalanmasıyla birlikte yatırım tutarının yüzde biri oranında kesin teminat alınır (Uygulama Kararı m.24). Uygulama sözleşmesinin yürürlüğe girmesi, sözleşmede belirtilen diğer sözleşmelerin imzalanmasıyla mümkündür; Hazine yatırım garantisi verilmesi uygun görülen görevlendirmelerde yürürlük tarihi garanti mektubunun imzalanmasından önceki bir tarih olarak belirlenemez (m.35).

Fesih ve erken devir. Uygulama sözleşmesi, görevli şirketin yükümlülüklerini yerine getirememesi veya sözleşme şartlarını ihlal etmesi, iflası, konkordato ilan etmesi ya da ödeme güçlüğüne düşmesi hâllerinde idare tarafından süresinden önce feshedilebilir; feshe ilişkin hükümler, feshin sonuçları ve diğer sözleşmelerin akıbeti sözleşmede düzenlenir (m.28). Mücbir sebep veya idarenin sözleşmeyi tek taraflı feshetmesi sebebiyle tesisin veya görevli şirket hisselerinin devralınmasına ilişkin hususlara da sözleşmede yer verilir (m.30). Sözleşme sona erdiğinde yatırım ve hizmetler her türlü borç ve taahhütten ari, bakımlı, çalışır ve kullanılabilir durumda bedelsiz olarak kendiliğinden idareye geçer (3996 m.9); devir aşamasında bu şartların sağlanıp sağlanmadığını bir devir-teslim komisyonu tespit eder (Uygulama Kararı m.29). Görevli şirketin mali durumu bozulduğunda konkordato başvurusunun fesih sebebi sayılabileceği unutulmamalı; bu ihtimal konkordato kararından önce sözleşmeyle birlikte değerlendirilmelidir.

Taşınmazlar ve kamulaştırma. Gerekli kamulaştırma işlemleri idare tarafından 2942 sayılı Kanun hükümlerine göre yapılır; kamulaştırılan taşınmazın mülkiyeti idareye aittir, bedelin tamamen veya kısmen şirketçe ödenmesi sözleşmeyle kararlaştırılabilir (3996 m.10). Görevli şirketin kullanımına bırakılan kamu taşınmazları ve Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerler için kullanım bedeli ve hasılat payı alınmaz (ek m.1). Uygulama sözleşmesi herhangi bir nedenle sona erdiğinde üst hakları ve kullanma izinleri kendiliğinden sona erer; taşınmazlar üzerindeki yapı ve tesisler tazminat veya bedel ödenmeksizin idareye intikal eder (Uygulama Kararı m.40/4). Taşınmaz maliklerinin açtığı davalar bakımından Kamulaştırma Hukuku Rehberi ve acele kamulaştırma yazımıza bakılabilir.

Vergi ve harç. İdare ile sermaye şirketi veya yabancı şirketin bu model çerçevesinde yapacağı bütün iş ve işlemler damga vergisinden ve harçlardan muaftır (3996 m.12). Uygulama Kararı kapsamı sayar: görevlendirilen şirketin teminat mektupları ve görevlendirme kararları, uygulama sözleşmesi ve buna dayanarak kamu kurumlarıyla yapılan diğer sözleşmeler, kamulaştırma ve tapu işlemleri, yatırım döneminde kullanılacak yatırım kredisinin temini ile mal ve hizmet alımları, işletme ve dönem sonundaki devir (m.47/2). Alt yüklenici sözleşmelerinin bu kapsamda olup olmadığı her sözleşme için ayrıca incelenmelidir; genel kural için kamu ihale sözleşmelerinde damga vergisi yazımıza bakılabilir.

Otoyol Görevlendirmelerinde Farklı Kurallar (3465)

Otoyol projeleri iki kanunun kesişimindedir. 3465 sayılı Kanun, özel hukuk hükümlerine tabi sermaye şirketlerinin otoyolların ve üzerindeki tesislerin yapımı, bakımı ve işletilmesiyle görevlendirilmesini düzenler (m.1); sözleşmeler kırk dokuz yıla kadar süreli olarak yapılır ve bu süre yapım, bakım ve işletmeyi birlikte kapsar (m.5). Görev, otoyolun projelendirilerek yapımı ve işletilmesi olabileceği gibi, 4046 sayılı Kanun kapsamına alınanlar hariç, mevcut otoyolların ve hizmet tesislerinin bakımı, iyileştirilmesi, genişletilmesi veya işletme haklarının devri şeklinde de verilebilir (m.5).

Bu Kanun’u diğer modellerden ayıran hüküm 5/A maddesidir: görevlendirmelerde ihale aşamasında 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun ceza ve yasaklama hükümleri, sözleşmenin uygulanması aşamasında 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun ceza, yasaklama ve sözleşmenin feshi hükümleri uygulanır. Sözleşme özel hukuka tabi olsa da, ihale sırasındaki yasak fiil ve davranışlar ile sözleşmenin uygulanmasındaki ağır ihlaller görevli şirketi ve ortaklarını kamu ihalelerinden yasaklanma riskiyle karşı karşıya bırakır. Yasaklamanın ortaklara ve grup şirketlerine etkisi için ihale yasaklamasının sirayeti, haksız fesih iddiasında yüklenicinin talepleri için idarenin sözleşmeyi feshi yazılarımıza bakılabilir.

Sözleşmeler, görevli şirketin acze düşmesi veya sözleşme şartlarını ihlal etmesi hâlinde Karayolları Genel Müdürlüğünce süresinden önce feshedilebilir; sona ermenin sonuçları sözleşmede düzenlenir (m.6). Otoyol geçiş ücretleri tarifesi görevli şirketin talebi ve Genel Müdürün teklifi üzerine Bakan onayıyla tespit edilir (m.7). Kamulaştırılan arsa ve arazi ile üzerindeki tesislerin mülkiyeti Genel Müdürlüğe aittir ve Devlet malı hükmündedir; yapım ve işletme süresindeki her türlü hukuki, cezai ve mali sorumluluk ise görevli şirkete aittir (m.9). Görevli şirket işleri Genel Müdürlüğün uygun göreceği kişi veya kuruluşlara yaptırabilir; bu hâlde de Genel Müdürlüğe karşı yükümlülükleri sürer (m.5). Otoyol ve köprü kullanıcılarına kesilen cezalar ayrı bir konudur; onun için HGS ihlalli geçiş cezası yazımıza bakılabilir.

Şehir Hastanesi Sözleşmeleri: Kullanım Bedeli, Hizmet Bedeli ve Güncelleme

Şehir hastanesi sözleşmelerinde idarenin ödediği bedel iki unsurdan oluşur. Kullanım bedeli, tesislerin kullanımı karşılığında dönemsel olarak ödenen ve sözleşmede belirlenen bedeldir (6428 m.1/2-j). Hizmet bedeli, tesisin ve ekipmanların kullanıma hazır tutulmasına yönelik bakım, onarım ve benzeri hizmetler ile hizmet alımı yoluyla gördürülebilecek hizmetlerin karşılığıdır (m.1/2-e). Uyuşmazlıkların çoğu bu iki kalemin hesabından, güncellenmesinden ve kesintilerden doğar.

Şehir hastanesi sözleşmesinde bedel kalemleri

KalemKuralDayanak
Kullanım bedelinin ödenmesiHer takvim yılında üçer aylık dönemlere karşılık gelen peşin ödemeler: Ocak, Nisan, Temmuz ve Ekim aylarındaYönetmelik m.56/2
Kullanım bedelinin artışıDönem sonunda Üretici Fiyat Endeksi ile Tüketici Fiyat Endeksi toplamının yarısı oranında6428 m.5/1
Kur farkıYabancı para kredisi varsa düzeltme katsayısıyla hesaplanır; yabancı para ile borçlanma oranında bedele eklenir veya bedelden çıkarılır6428 m.5/1; Yönetmelik Ek-1
Alt ve üst limitİdare gerekli görürse Türk lirası veya döviz cinsinden limit belirlenebilir6428 m.4/9; Yönetmelik Ek-1
Hizmet bedeliBeş yılda, tıbbi destek hizmetlerinde on yılı geçmemek üzere dönemsel piyasa testiyle güncellenir6428 m.1/2-e
İlk ödemeYapım işi tamamlanmadan bedel ödenmez; aşama tamamlama ve kısmi kabule ilişkin sözleşme hükümleri saklıdır6428 m.5/2
Yeniden finansmanBorç miktarındaki azalma idare ile yüklenici arasında eşit paylaşılır ve kullanım bedeline yansıtılır6428 m.5/4
Ödemenin kaynağıBakanlığa veya bağlı kuruluşlara ait döner sermaye bütçesi ve/veya merkezi yönetim bütçesi6428 m.5/5

Güncelleme mekanizması yüklenicinin kredi yapısıyla doğrudan bağlantılıdır. Kullanım bedeli dönem sonunda Üretici Fiyat Endeksi ile Tüketici Fiyat Endeksi toplamının yarısı oranında artırılır. Yüklenici yabancı para birimiyle kredi temin etmişse ve kullanım bedelinin yeniden belirleneceği tarihteki kur değişimi bu orandan yüksek veya düşükse, yönetmelikte belirlenen esaslara göre hesaplanan düzeltme katsayısıyla kur farkı bulunur ve yabancı para birimiyle borçlanma oranında kullanım bedeline eklenir veya kullanım bedelinden çıkarılır (m.5/1). Yönetmelik’in birinci eki formülü, endekslerin hangi aya ait olacağını, başlangıç kurunun ve dönem kurunun nasıl hesaplanacağını tek tek tanımlar; 25.01.2020 tarihli değişiklikle dönem kuru, hesaplama tarihinden bir önceki hesaplama döneminin son on iş gününe ait Merkez Bankası döviz alış kurlarının ortalaması olarak belirlenmiştir. Hesap itirazı yapılırken ilk bakılacak yer formülün girdileridir: nihai teklif tarihi, yabancı para ile borçlanma oranı ve kullanılan endeks ayları.

Sözleşme değişikliği dar bir kapıdan geçer. Mücbir sebepler, olağanüstü hâller, sözleşmenin uygulanmasını etkileyen bir durumun ortaya çıkması veya sözleşme hükümlerinin ihtilaf içermesi hâllerinde, sözleşme bedelini artırmamak kaydıyla Sağlık Bakanı onayıyla sözleşme ve eklerinde değişiklik yapılabilir; bu kapsamda kullanım bedeli veya hizmet bedeli artırılarak ya da azaltılarak değiştirilebilir, ancak net bugünkü değer üzerinden hesaplanan sözleşme bedeli artmamalıdır (m.4/9). Hesaplamanın Yönetmelik’e uygunluğu hakkında değişiklikten önce Hazine ve Maliye Bakanlığının görüşü alınır (Yönetmelik m.61/1). İdare gerekli görürse kullanım bedeli ödemelerine Türk lirası veya döviz cinsinden alt ve üst limit getirilebilir. Dokuzuncu fıkrada 17.07.2019 tarihli ve 7186 sayılı Kanunla yapılan değişiklik, yürürlüğünden önce imzalanmış sözleşmelere de uygulanır (geçici m.3). Dolayısıyla eski tarihli bir sözleşmede yapılan tadilin geçerliliği tartışılırken yalnızca sözleşmeye değil, tadil tarihindeki kanun metnine bakılır.

Yüklenici, sözleşme konusu işlerle ilgili finansmanın tamamını sağlamakla yükümlüdür; yapım işleri için tahsis edeceği öz kaynak oranı yatırım dönemi süresince dönemsel yatırım tutarının yüzde yirmisinden az olamaz (m.6). Öz kaynağın zamanında ve tam olarak sağlanamaması hâlinde sözleşmenin temerrüde ilişkin hükümleri uygulanır (Yönetmelik m.54/1). İdare ise sözleşme süresi boyunca bedelin ödenebilmesine yönelik yeterli kaynağın tahsisi konusunda her türlü tedbiri almakla yükümlüdür; gecikmelere uygulanacak gecikme faizi ve şartları sözleşmede gösterilir (6428 m.4/3; Yönetmelik m.54/2). Yatırım dönemiyle sınırlı olmak kaydıyla, idare ile gerçek veya özel hukuk tüzel kişileri arasında yapılacak iş ve işlemler ile düzenlenecek kâğıtlar damga vergisinden ve harçlardan müstesnadır (m.9).

Kesinti, Hata Puanı ve Piyasa Testi

İşletme dönemindeki ihtilafların merkezinde kesinti mekanizması vardır. Yönetmelik’in birinci eki, kullanım bedeli formülüne bir kesinti oranı yerleştirir: sağlık tesisinin tamamında veya bir bölümünde meydana gelen ve ilgili bölümün kullanılmasını engelleyen kullanım hatasından dolayı, sözleşmedeki formüle göre hesaplanacak oran bedelden düşülür. Aynı ek üç kural koyar. Sözleşmeyle düzenlenen kullanım veya hizmet hataları, sözleşmede aksi belirtilmedikçe belirtilen sürelere uygun olarak giderilirse ceza uygulanmaz. Kullanım hatası ile hizmet hatası bir arada gerçekleşmişse büyük olan ceza uygulanır ve bu ceza ilgili dönemdeki ilgili hizmet bedelinin yüzde yirmisini aşmamak üzere hizmet bedelinden kesilir. Hesaplanan ceza hizmet bedelinin yüzde yirmisinden büyükse eksik kalan tutar kullanım bedelinin yüzde onuna kadar kullanım bedelinden kesilir.

Bu kurallar itirazın iskeletini verir. Bir kesintiye karşı çıkılırken sırasıyla şu sorular sorulur: Hata sözleşmede tanımlı mı ve doğru sınıfta mı kaydedildi? Bildirim usulüne uygun yapıldı mı, giderme süresi hangi anda başladı? Hata süresinde giderildi mi, giderildiğini gösteren kayıt var mı? Aynı olay için hem kullanım hem hizmet hatası üzerinden iki ayrı ceza hesaplandı mı? Dönemsel üst sınırlar aşıldı mı? Hata, idarenin veya idarenin kullandığı personelin fiilinden mi doğdu? Hata kayıtları sözleşmede öngörülen kayıt sistemi üzerinden tutulur; itirazın ispatı bu kayıtlara ve tarafların aynı döneme ait yazışmalarına dayanır. Kayıtlara süresinde itiraz edilmemesi, sonradan açılacak davada hesabın denetimini zorlaştırır.

Hata puanı aynı zamanda feshin eşiğidir. Yüklenicinin işletme döneminde sözleşmede belirtilen performans puanının altında kalması hâlinde sözleşme idare tarafından feshedilir (6428 m.4/7); Yönetmelik aynı durumu “sözleşmede belirtilen hata puanının üzerine çıkması” olarak ifade eder (m.62/2). Bu nedenle tek tek küçük görünen kesintilere itiraz etmemek yalnızca o dönemin gelirini değil, sözleşmenin devamını da riske atar; puanın birikimli seyri düzenli izlenmelidir.

Piyasa testi nasıl işler? Yükleniciye verilen hizmetler sözleşmede belirlenecek sürelerde, donanım ise ihale dokümanında belirtilen süreler sonunda piyasa testiyle güncellenerek satın alınır; amaç, ekonomik açıdan en avantajlı fiyatı belirlemektir (Yönetmelik m.56/5). Kanun bu dönemi beş yıl, tıbbi destek hizmetlerinde on yılı geçmemek üzere belirlemiştir (6428 m.1/2-e).

Teste tabi tutulacak hizmet veya donanım, teklif süresi, değerlendirme kriterleri ve toplantı bilgileri toplantıdan en az bir ay önce yüklenici şirkete bildirilir ve ilan edilir. Alınan teklifler arasından en uygun teklifi veren üç firmayla fiyat ve kalite değerlendirmesi yapılarak nihai pazarlık anlaşması düzenlenir; idare en uygun fiyat teklifini yükleniciye bildirir.

Yüklenici, bildirimi aldığı tarihten itibaren beş iş günü içinde hizmeti veya donanımı belirlenen fiyatla temin etme konusundaki ön alım hakkını kullanabilir. Kullanmazsa, en uygun fiyat teklifini veren alt yükleniciyle yapılan yeni sözleşmenin onaylı bir suretini idareye teslim eder.

Piyasa testi iki taraf için de sonuç doğurur. Görevli şirket bakımından beş iş günlük süre hak düşürücü gibi işler; karar için gereken maliyet analizi test başlamadan hazırlanmış olmalıdır. Mevcut alt yüklenici bakımından test, sözleşmesinin dönem sonunda yenilenmeyebileceği anlamına gelir; alt sözleşmedeki süre, yatırımın geri dönüşü ve erken sona erme hükümleri piyasa testi takvimine göre kurulmalıdır. Testin usulüne aykırı yürütüldüğü iddiası, ana sözleşmenin tarafı olan yüklenici tarafından sözleşmedeki uyuşmazlık yoluyla ileri sürülür. Testin ilanı, ön yeterlik şartları, ön alım hakkı, yeni alt yüklenici sözleşmesi ve katılımcının itiraz yolu şehir hastanesinde pazar testi yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Kesintiye itirazın sebepleri, hata puanına bağlı ihtar ve örnek itiraz yazısı için şehir hastanesinde kesintiye itiraz yazımıza bakılabilir.

İdare İhtar Gönderdiğinde: Fesih Usulü ve Sonuçları

6428 sayılı Kanun feshi bir usule bağlamıştır. İdare, derhâl fesih hâlleri dışında, önce noter aracılığıyla yazılı ihtar gönderir; ihtarda aykırılık açıkça belirtilir ve gereğinin yapılması için işin mahiyetine uygun süre verilir. Durum ayrıca projeye kaynak sağlayan finans sağlayıcılara ihbar edilir. Verilen süre sözleşme süresini etkilemez ve gecikmeden doğan cezai şartın uygulanmasını engellemez (m.4/6-7).

Şehir hastanesi sözleşmesinde ihtar ve fesih hâlleri

Durumİdarenin izleyeceği usulSonuçDayanak
Yatırım döneminde taahhüdün yerine getirilmemesiNoter ihtarı ve işin mahiyetine uygun süre; finans sağlayıcılara ihbarSüre sonunda finans sağlayıcılar idareyle anlaşarak yüklenicinin ortaklık yapısını değiştirip işin yapılmasını sağlayabilir; sağlanamazsa fesih6428 m.4/6; Yönetmelik m.62/1
İşletme döneminde taahhüdün yerine getirilmemesiNoter ihtarı ve süre; finans sağlayıcılara ihbarSüre içinde uyulmazsa iş, pazarlık usulüyle yüklenicinin nam ve hesabına yaptırılır ve ödenecek bedelden mahsup edilir6428 m.4/7; Yönetmelik m.57/2
Sağlık hizmetlerinin sürdürülemez hâle gelmesiSüre verilmez; durum en hızlı vasıtalarla bildirilirİş idare tarafından yüklenici nam ve hesabına yaptırılır6428 m.4/7; Yönetmelik m.57/2-3
Performans puanının altında kalınması (hata puanının aşılması)Sözleşmedeki eşik esas alınırFinans sağlayıcıların ortaklık yapısını değiştirme hakkı saklıdır; aksi hâlde fesih6428 m.4/7; Yönetmelik m.62/2
Yenileme, araştırma-geliştirme, danışmanlık ve hizmet alım sözleşmeleriNoter ihtarı ve süreUyulmazsa fesih; sağlık hizmetleri sürdürülemez hâle gelmişse derhâl fesih6428 m.4/8; Yönetmelik m.62/3

Sağlık hizmetlerinin sürdürülemezliği, ihtar ve süre usulünün istisnasıdır; bu nedenle hangi olayların bu kapsama girdiği belirleyicidir. Yönetmelik hâlleri sayar: tıbbi gaz sistemleri ile sterilizasyon şartlarını sağlayacak havalandırma sisteminin çalışmaması; sterilizasyon ve dezenfeksiyon hizmetinin aksaması nedeniyle ameliyat hizmetlerinin yapılamaz hâle gelmesi; bakım ve onarımın yapılmaması veya hasta asansörlerinin çalışmaması nedeniyle acil, ameliyathane, yoğun bakım, poliklinik ve klinik hizmetlerinin verilememesi; acil hizmetlere yönelik görüntüleme, laboratuvar ve ameliyat hizmetlerinin verilememesi; jeneratör ve kesintisiz güç kaynaklarının bakımlarının yapılmaması ve elektrik kesintisinde cihazların çalışmaması; cihaz bakım ve kalibrasyonlarının yapılmaması nedeniyle hasta güvenliğinin tehlikeye düşmesi; temizlik hizmetlerinin aksaması sonucunda hastane enfeksiyon komitesinin hizmetin sürdürülemezliği yönünde karar alması; radyasyon koruyucuların temin edilmemesi; hasta ve çalışan güvenliğini tehdit eden sebeplerle sağlık hizmetinin sunulamaması (m.57/3). İdarenin bir olayı bu listeye sokması, ihtar süresini ortadan kaldırdığı için ayrıca denetlenmelidir.

İhtara cevap

İhtara verilecek cevap, ileride açılacak davanın ilk delilidir. Cevapta üç unsur bulunmalıdır: ihtarda ileri sürülen aykırılığın maddi olarak doğru olup olmadığı ve dayandığı kayıtlar; aykırılık varsa sebebi, özellikle idareden veya üçüncü kişilerden kaynaklanan engeller; giderim planı ve takvimi. Verilen süre işin mahiyetine uygun değilse bu itiraz da aynı yazıda ileri sürülür. Finans sağlayıcılara yapılan ihbar, kredi sözleşmelerindeki temerrüt hükümlerini tetikleyebileceğinden, idareye verilen cevap ile kreditörlere yapılan açıklama birbiriyle tutarlı olmalıdır. Kamu ihale sözleşmelerindeki benzer süreç için hazırladığımız fesih ihtarına cevap yazısı örneği yöntemi gösterir; şehir hastanesi sözleşmelerinde dayanak maddeler farklıdır. Şehir hastanesi, yap-işlet-devret ve otoyol sözleşmeleri için ayrıca hazırlanan fesih ihtarı geldiğinde ilk günler ve cevap yazısı örneği yazısı bu farkları, giderim planını ve finans sağlayıcının devreye girmesini anlatır.

Feshin sonuçları

Sözleşme feshedildiğinde işlerin hesabı sözleşmeye ve genel hükümlere göre yapılır ve yüklenicinin idareyle ilişkisi kesilir. Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmaz üzerinde yüklenici lehine kurulan üst hakkı herhangi bir yargı kararı aranmaksızın iptal edilir ve tapu idaresince resen terkin olunur; taşınmaz üzerindeki tüm yapı ve tesisler sağlam ve işler durumda Hazineye intikal eder. Hak lehtarı veya üçüncü kişiler üst hakkından kaynaklanan herhangi bir hak veya talepte bulunamaz. Fesih tarihindeki durum, idarece görevlendirilecek bir heyet tarafından yüklenici veya vekiliyle birlikte tespit edilir ve tutanağa bağlanır; yüklenici hazır bulunmazsa tutanak yokluğunda düzenlenir. Yükleniciden kaynaklanan sebeple fesihte kesin teminat Hazineye gelir kaydedilir; gelir kaydedilen teminat yüklenicinin borcuna mahsup edilmez (m.4/10).

Durum tespit tutanağı tasfiye hesabının temelidir. Yapılan imalatın miktarı ve niteliği, sahadaki malzeme ve ekipman, eksik ve kusurlu işler bu tutanakla sabitlenir. Yüklenici tutanağın düzenlenmesine teknik ekibiyle katılmalı, katılmadığı tespitleri şerh olarak yazdırmalı ve aynı gün kendi fotoğraf ve ölçüm kayıtlarını oluşturmalıdır. Fesih veya sona erme hâlinde yüklenici, idarenin izni olmaksızın tesisteki tesisatı sökemez, tesise ait ihzarat, malzeme, araç ve makineleri başka yere götüremez; idare gerekli gördüğünde tesise el koyarak yükleniciyi tesisten uzaklaştırabilir (Yönetmelik m.64/1).

İdarenin haksız feshi hâlinde tazminat kanunla değil sözleşmeyle belirlenir: sözleşmenin, yüklenicinin herhangi bir kusuru olmaksızın idare tarafından feshedilmesi veya idarenin kusurundan kaynaklanan nedenlerle yüklenici tarafından feshi durumunda yüklenicinin zararının ne şekilde ve ne ölçüde telafi edileceği sözleşmeyle düzenlenir (Yönetmelik m.62/7). Yüklenicinin kusuruyla fesihte ödenecek tazminat ve cezai şartlar ile yatırımda kullanılan öz kaynağın iade edilip edilmeyeceği de sözleşmede gösterilir (m.62/6). Bu yüzden fesih tazminatı maddesi ile onun dayandığı tanımlar (kıdemli borç, öz kaynak, tasfiye bedeli gibi) sözleşmenin en çok tartışılan hükümleridir. Tahkimde tazminatın nasıl hesaplandığı için tahkimde zarar hesabı yazımıza bakılabilir.

Sözleşme süresini doldurduğunda da bir tespit yapılır. Yapım sözleşmesi süresi sonunda yerleşke her türlü borç ve taahhütten ari, bakımlı, çalışır ve kullanılabilir durumda bedelsiz olarak kendiliğinden idareye geçer; yerleşkenin durumu bir heyetçe yüklenici veya vekiliyle birlikte tutanağa bağlanır. Tutanakta belirlenen eksiklik ve arızalar idarece verilecek sürede tamamlanmazsa, bunları karşılayacak tutar yükleniciye yapılacak ödemelerden mahsup edilir veya teminatından karşılanır; yetmezse yükleniciye tazmin ettirilir (6428 m.7). Sürenin son yıllarındaki bakım ve yenileme yükümlülükleri bu nedenle önceden planlanmalıdır.

Borç Üstlenimi, Hazine Garantisi ve Finansörün Konumu

Büyük ölçekli projelerin finansmanı, sözleşmenin erken sona ermesi hâlinde kredinin akıbetini düzenleyen hükümlere dayanır. Kanun iki ayrı araç tanır.

Hazine garantileri. Yap-işlet-devret projelerinde, kamu kurum ve kuruluşlarının satın alacakları mal ve hizmet bedelleri ile taahhüt edilen üretim girdilerinin temin edilememesi hâlinde ortaya çıkabilecek ödeme yükümlülükleri için garanti vermeye, gerektiğinde köprü krediler sağlanmasına veya bu krediler için geri ödeme garantisi vermeye ve garanti koşullarını belirlemeye Cumhurbaşkanı yetkilidir (3996 m.11). Köprü kredi, uygulama sözleşmesinde belirlenen koşullarda ve görevli şirket hatası dışındaki durumlarda projenin beklenmeyen finansman ihtiyaçlarını karşılamak için kullanılır; görevli şirket hatasından kaynaklanan zararlar köprü krediyle finanse edilemez ve köprü kredinin tutarı görevli şirketin öz kaynaklarıyla sınırlıdır (Uygulama Kararı m.43).

Borç üstlenimi. Uygulama sözleşmesinde, sözleşmenin süresinden önce feshedilerek tesisin idarece devralınması hükmü bulunuyorsa, yurt dışından sağlanan finansmanın ve varsa bu finansmanın teminine yönelik türev ürünlerden doğanlar dâhil mali yükümlülüklerin idare tarafından üstlenilmesine ilişkin hükümlere sözleşmede yer verilebilir (3996 m.11/A). Hazine tarafından yapılacak üstlenim 4749 sayılı Kanun’un 8/A maddesine göre yürütülür. Maddenin şartları sınırlayıcıdır:

  • Genel bütçeli ve özel bütçeli idarelerin 3996 sayılı Kanun’a göre gerçekleştirdiği yap-işlet-devret projelerinde yatırım tutarının asgari bir milyar Türk lirası olması; 6428 sayılı Kanun ile 652 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamındaki yap-kirala-devret projelerinde asgari beş yüz milyon Türk lirası olması gerekir.
  • Uygulama sözleşmesinde, sözleşmenin süresinden önce feshedilerek tesisin ilgili idarece devralınması öngörülmüş olmalıdır.
  • Üstlenim, yurt dışından sağlanan finansmanı ve bu finansmana ilişkin türev ürünlerden doğan yükümlülükleri kapsar.
  • Üstlenim taahhüdü kısmen veya tamamen verilebilir; mali yıl içinde taahhüt edilecek üstlenimin limiti Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’yla belirlenir.
  • Uygulama sözleşmesi taslağındaki üstlenimi doğrudan ilgilendiren hükümler hakkında, ihale şartnamesi yayımlanmadan ve ihale sonrasında sözleşme imzalanmadan önce Hazinenin uygun görüşü alınır.
  • Borç üstlenim anlaşması, daha sonraki bir tarih kararlaştırılmadıysa imzalandığı tarihte yürürlüğe girer.

Uygulamaya ilişkin usul ve esaslar 19.04.2014 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan ve adı 2019’da Hazine ve Maliye Bakanlığı Tarafından Gerçekleştirilecek Borç Üstlenimi Hakkında Yönetmelik olarak değiştirilen yönetmelikte düzenlenmiştir. Üstlenim görevli şirketi sorumluluktan büsbütün kurtarmaz: yap-işlet-devret projelerinde, üstlenim tarihi itibarıyla vadesi geçmiş anapara ve temerrüt faizi ile diğer finansman maliyetlerinden, mücbir sebep veya idare kusurundan kaynaklanan hâller hariç olmak üzere, görevli şirket idareye veya Hazineye karşı sorumludur (Uygulama Kararı m.44/4). Üstlenimin kapsamı, 2019 değişikliği, ortakların kefaleti, fesihten sonraki ödeme süreci ve şehir hastanelerindeki sona erme tazminatı eki borç üstlenimi ve fesih tazminatı yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Finansörün sözleşmedeki yeri. Şehir hastanesi sözleşmelerinde finans sağlayıcılar sözleşmenin tarafı olmadıkları hâlde kanunla tanınmış bir konuma sahiptir. İdarenin ihtarı kendilerine ihbar edilir; ihtar süresi sonunda idareyle anlaşarak yüklenicinin ortaklık yapısında değişikliğe gidip işin yapılmasını veya devamını sağlayabilirler (6428 m.4/6-7). Finans sağlayıcıların müdahale hakkına ilişkin usul ve esaslar sözleşmede yer alması zorunlu hususlar arasındadır (Yönetmelik m.49/1-v); sabit yatırım dönemi içinde idarenin izniyle kendi denetim mekanizmalarını kurabilirler (m.58/2). Bu hakların kullanım takvimi kredi sözleşmeleriyle ve idareyle yapılan doğrudan anlaşmayla uyumlu olmalıdır; ihtar süresi dolduktan sonra başlatılan bir müdahale, feshi önlemeye yetmeyebilir.

Teminatın zayıf noktası. Üst hakkı ve üzerindeki ipotek, sözleşme ayakta kaldığı sürece değer taşır. Şehir hastanelerinde fesih hâlinde üst hakkı yargı kararı aranmaksızın terkin edilir ve üst hakkından kaynaklanan hiçbir talep ileri sürülemez (6428 m.4/10); yap-işlet-devret projelerinde de sözleşmenin sona ermesiyle üst hakları kendiliğinden sona erer (Uygulama Kararı m.40/4). Kredi verenin asıl güvencesi bu nedenle taşınmaz teminatı değil, fesih tazminatı ve borç üstlenimi hükümleridir. Üst hakkının genel rejimi için üst hakkı ve Hazine taşınmazında üst hakkı yazılarımıza, proje gelirlerine dayalı ihraçlar için proje finansman fonu ve projeye dayalı menkul kıymet yazımıza, yurt dışı kaynaklı kredilerin kambiyo boyutu için yurt dışından kredi kullanımı yazımıza bakılabilir.

Mücbir Sebep, Maliyet Artışı ve Kur Riski

Otuz ila kırk dokuz yıllık bir sözleşmede öngörülmeyen olaylar istisna değil, beklenen bir ihtimaldir. Önemli olan, olayın sözleşmede hangi maddeye girdiği ve o maddenin hangi usulü aradığıdır.

Şehir hastanesi sözleşmelerinde mücbir sebep olarak kabul edilebilecek hâller Yönetmelik’te sayılmıştır: doğal afetler, kanuni grev, genel salgın hastalık, kısmi veya genel seferberlik ilanı veya savaş ve ifayı imkânsız kılan diğer hâller. Bir olayın mücbir sebep sayılabilmesi için yükleniciden kaynaklanan bir kusurdan ileri gelmemiş olması, taahhüdün yerine getirilmesine engel nitelikte olması, yüklenicinin makul ve basiretli davranmasına rağmen engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemiş bulunması, olayın meydana geldiği tarihi izleyen yirmi gün içinde idareye yazılı olarak bildirimde bulunulması ve mücbir sebebin yetkili mercilerce belgelendirilmesi zorunludur (m.59). Yirmi günlük bildirim süresi kaçırıldığında, olay ne kadar ağır olursa olsun mücbir sebep hükümlerinden yararlanmak güçleşir.

Yapım işlerinde mücbir sebepler, olağanüstü hâller veya yüklenicinin kusurundan kaynaklanmayan sebeplerle işin sözleşmede öngörülen şartlarda tamamlanamayacağı anlaşılırsa bedel, ihalede nihai teklifin verildiği tarih esas alınarak güncellenir ve Bakan onayıyla sözleşmede gerekli düzenlemeler yapılır (6428 m.4/9; Yönetmelik m.61/2). Mücbir sebep veya karşılıklı anlaşma hâlinde sözleşmenin sona erdirilmesine ilişkin hususlar sözleşmede belirlenir; bu hâlde işlerin hesabı genel hükümlere göre yapılır ve kesin teminat mektubu iade edilir (Yönetmelik m.63).

Yap-işlet-devret projelerinde mücbir sebep hâlleri ve bu hâllerde uygulanacak hükümler uygulama sözleşmesinde açıkça belirtilir (Uygulama Kararı m.26); yatırım döneminde işin tamamlanmasındaki gecikme ve maliyet değişiklikleriyle bunların sonuçlarına ilişkin hükümler de sözleşmede yer alır (m.23). Mücbir sebeplerden doğan zararların finansmanı köprü kredinin kullanım alanlarından biridir (m.43/1). Mücbir sebep nedeniyle verilecek süre uzatımı kırk dokuz yıllık tavanı aşamaz (m.20).

Sözleşmede düzenlenmemiş bir durumla karşılaşıldığında genel hükümlere dönülür. Borcun ifası borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebeplerle imkânsızlaşırsa borç sona erer (TBK m.136). Sözleşmenin yapıldığı sırada öngörülmeyen ve öngörülmesi beklenmeyen olağanüstü bir durum, borçludan kaynaklanmayan bir sebeple ortaya çıkar ve ifanın istenmesini dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede borçlu aleyhine değiştirirse, borçlu hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını isteyebilir; borçlunun borcunu henüz ifa etmemiş veya haklarını saklı tutarak ifa etmiş olması gerekir (TBK m.138). Uyarlama talebinin alanı, sözleşmenin riski nasıl dağıttığına bağlıdır: kur ve enflasyon riski bir formüle bağlanmışsa, formülün kapsadığı değişim için öngörülemezlik iddiası zayıflar; formülün hiç hesaba katmadığı bir olay için ise güçlenir. İfaya devam eden taraf, ödemeleri ve teslimleri ihtirazi kayıtla yapmalıdır. Genel çerçeve için aşırı ifa güçlüğü ve uyarlama ile maliyet ve döviz artışında sözleşmenin uyarlanması yazılarımıza, yapım sözleşmeleri için götürü bedelde maliyet artışı yazımıza bakılabilir. Yirmi günlük bildirim, süre uzatımı, kullanım bedelindeki kur düzeltmesi, taban ve tavan, sözleşme tadilinin sınırı ve bildirim dilekçesi örneği mücbir sebep, maliyet artışı ve kur riski yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Alt Yüklenici, Tedarikçi ve Ticari Alan İşletmecisinin Alacağı

Projelerde çalışan şirketlerin büyük çoğunluğu idareyle değil, görevli şirketle veya onun yüklenicisiyle sözleşme yapmıştır. Bu şirketlerin konumu kanunda dolaylı olarak düzenlenir ve çoğu zaman en az korunan taraf onlardır.

Şehir hastanelerinde yüklenicinin üçüncü kişilerle imzaladığı ve ana sözleşmeye aykırı hüküm içermeyen sözleşmeler “diğer sözleşmeler” olarak tanımlanır (6428 m.1/2-ç). Alt yüklenici çalıştırılmasına izin verilip verilmeyeceği, hangi işlerin alt yüklenicilere yaptırılacağı ve alt yüklenici sözleşmesinin idarenin onayına sunulacağı ihale dokümanında belirtilir; işlerin alt yüklenicilere yaptırılması yüklenicinin o işle ilgili sorumluluğunu ortadan kaldırmaz (Yönetmelik m.13). Bundan beş sonuç çıkar.

  • Sözleşmenin tarafı görevli şirkettir. Alt yüklenicinin bedel talebi kendi sözleşmesinin karşı tarafına yöneltilir. İdarenin görevli şirkete ödeme yapmamış olması, alt sözleşmede açık bir hüküm yoksa alt yüklenicinin alacağını ertelemez; “idare ödeyince ödenir” türünden kayıtların kapsamı sözleşme metnine göre belirlenir.
  • Ana sözleşme devredilirse alt sözleşme de geçer. Sözleşmenin idarenin onayıyla devri hâlinde diğer sözleşmeler de devralana devredilmiş sayılır; devirden önce doğmuş yükümlülüklerden devreden ve devralan müştereken ve müteselsilen sorumludur (6428 m.4/5; Yönetmelik m.60). Yap-işlet-devret projelerinde de görevin devri hâlinde diğer sözleşmeler devredilmiş sayılır (Uygulama Kararı m.27/3).
  • Tesis idareye geçtiğinde ticari alan sözleşmeleri sona erer. Tesisin her türlü devrinde, hizmetlerin ve ticari hizmet alanlarının yükleniciye bırakıldığı durumlarda devir tarihinde bu alanların sözleşmeleri de sona ermiş sayılır (Yönetmelik m.64/5). Hastane yerleşkesinde kafeterya, otopark veya benzeri bir ticari alanı işleten şirket, ana sözleşmenin feshinin kendi yatırımını da sona erdireceğini bilerek sözleşme yapmalı ve erken sona erme hâlindeki haklarını alt sözleşmede açıkça düzenlemelidir.
  • Kesinti kendiliğinden yansıtılamaz. Görevli şirket, idarenin kendisinden kestiği tutarı alt yükleniciye ancak alt sözleşmedeki ceza koşuluna (TBK m.179) veya alt yüklenicinin sözleşmeye aykırılığından doğan zararın tazminine (TBK m.112) dayanarak yansıtabilir; her iki hâlde de kesintiye yol açan hatanın alt yüklenicinin iş kapsamından kaynaklandığını göstermesi gerekir. Alt yüklenici, ana sözleşmedeki hata kayıtlarının kendisine ait bölümünü ve giderim sürelerini isteme hakkını sözleşmeye yazdırmalıdır.
  • Ceza koşulunda indirim sınırlıdır. Hâkim aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indirir (TBK m.182); ancak tacir sıfatını taşıyan borçlu, aşırı ceza kararlaştırılmış olduğu iddiasıyla indirim isteyemez (TTK m.22). Bu kuralın sınırları için tacirin cezai şart indirimi yazımıza bakılabilir.

Alacağın tahsilinde izlenecek yol ticari alacaklardaki genel sıradır. Muaccel alacak için ihtar çekilerek borçlu temerrüde düşürülür (TBK m.117); dava açılacaksa önce arabulucuya başvurulur (TTK m.5/A); görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir (TTK m.5). Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş para alacağı için şartları varsa ihtiyati haciz istenebilir (İİK m.257). Haciz planı yapılırken iki noktaya dikkat edilir. Görevli şirket tek bir proje için kurulmuş bir şirkettir; malvarlığı projeden ibarettir. Proje finansmanında şirketin idareden olan alacakları ve banka hesapları kreditörler lehine teminata bağlanmış olabilir; bu ihtimal baştan hesaba katılmalı, mümkünse görevli şirketin ortaklarından veya ana yükleniciden ayrıca güvence alınmalıdır. Yöntem için taşeron alacağının tahsili yazımıza, alacağın devri yoluyla finansman için hakediş alacağının temliki yazımıza bakılabilir. Bu projelere özgü tahsil planı, “idare ödeyince ödenir” kaydının geçerliliği ve ihtarname örneği görevli şirket alt yükleniciye ödemiyor yazısında ayrıca anlatılmıştır.

Zamanaşımı işin niteliğine göre değişir. Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.146); yüklenicinin yükümlülüklerini ağır kusuruyla hiç ya da gereği gibi ifa etmemesi dışında eser sözleşmesinden doğan alacaklar ile dönemsel edimler beş yılda zamanaşımına uğrar (TBK m.147). İşçilik alacakları bakımından yüklenici, çalıştırdığı işçilerin İş Kanunu’ndan, iş sözleşmelerinden ve toplu iş sözleşmelerinden doğan alacaklarından sorumludur (Yönetmelik m.66/2); alt işverenin işçisinin açtığı davalarda rücu ilişkisi için taşerona rücu davası yazımıza bakılabilir.

İhale ve Görevlendirme Aşaması: İstekliler İçin

Kamu–özel iş birliği ihaleleri genel kamu ihale rejiminin dışındadır. Yap-işlet-devret yatırımları 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’na tabi değildir (3996 m.14) ve görevlendirme Uygulama Kararı’ndaki usullerle yapılır; şehir hastanesi iş ve işlemleri 2886 ve 4734 sayılı Kanunlara tabi değildir (6428 m.11). Bunun en önemli sonucu başvuru yolundadır: şehir hastanesi ihalelerinde 4734 sayılı Kanun uygulanmadığından o Kanun’daki şikâyet ve itirazen şikâyet usulü işletilmez. Her iki modelde de isteklinin başvuracağı yol idari yargıdır ve ihale işlemlerinde süre otuz gündür.

İhale ve görevlendirme kuralları: iki modelin karşılaştırması

KonuYap-işlet-devret (3996 ve Uygulama Kararı)Şehir hastanesi (6428)
UsulTüm istekliler arasında kapalı teklif (esas), belli istekliler arasında kapalı teklif, pazarlık (Karar m.12, 16)Açık ihale, belli istekliler arasında ihale, pazarlık (m.3/5)
İlanResmî Gazete ve yüksek tirajlı iki gazetede, son müracaat tarihinden en az otuz gün önce (Karar m.6)Resmî Gazete ve yüksek tirajlı iki gazetede, son müracaat tarihinden en az otuz gün önce (m.3/11)
TeminatGeçici teminat idarece takdir edilir; kesin teminat yatırım tutarının yüzde biri (Karar m.24)Geçici teminat en az yüzde üç, kesin teminat yüzde üç, işletme döneminde yüzde bir buçuk (m.3/12)
Öz kaynakToplam sabit yatırım tutarının en az yüzde yirmisi (Karar m.17/1)Dönemsel yatırım tutarının en az yüzde yirmisi (m.6)
Proje şirketiHer proje için ayrı şirket (Karar m.17/1)Sözleşme imzalanmadan önce ayrı ve yeni bir özel amaçlı anonim şirket (Yönetmelik m.12)
Değerlendirme ölçütüÜcret veya katkı payı esasında maliyet artı kâr ya da tavan ücret yöntemi (Karar m.36)En az maliyetle en yüksek faydayı sağlayan, ekonomik açıdan en avantajlı teklif (m.3/4)
İhalenin iptaliİdarenin görevlendirmeyi yapıp yapmamakta serbest olduğu şartnamede yer alır (Karar m.8)Teklif edilen fiyat fizibiliteye uygun bulunmazsa idare ihaleyi iptal etmekte serbesttir; isteklilere karşı sorumluluk doğmaz (m.3/10)

Şehir hastanesi ihalelerinde belli istekliler arasında ihale usulü çok aşamalıdır: ön yeterlik değerlendirmesi, kapalı proje ve fiyat teklifleri, projelerin ön projeye uygunluğunun incelenmesi, teknik kalite ve fiyat yönünden sıralama, belirlenen sayıda istekliyle projenin geliştirilmesi, yeniden kapalı fiyat teklifi, açık eksiltme ve en düşük teklifi veren istekliyle nihai pazarlık (6428 m.3/7). Her aşama ayrı bir işlemle sonuçlanır ve bir sonraki aşamaya geçemeyen istekli bakımından dava süresi o işlemin bildirimiyle işlemeye başlar. İhale yetkilisince onaylanan ihale kararı, onaylandığı günden itibaren beş gün içinde bütün isteklilere bildirilir; bildirimde başvuruların veya tekliflerin değerlendirmeye alınmama ya da uygun bulunmama gerekçelerine de yer verilir (Yönetmelik m.46).

İhale üzerinde kalan istekli sözleşmeye davet edilir. Yapım işlerinde tebliğ tarihini izleyen altmış gün içinde kesin teminatın verilmesi, özel amaçlı şirketin kurulması ve şirkete ilişkin belgelerin sunulması gerekir; süre ihtiyaç hâlinde idarece bir katına kadar uzatılabilir (Yönetmelik m.47/1). Üzerine ihale yapıldığı hâlde süresi içinde sözleşmeyi imzalamayan yüklenicinin geçici teminatı Hazineye irat kaydedilir (6428 m.3/13). Finansmanın bu süre içinde kesinleştirilememesi en sık rastlanan sorundur; süre uzatım talebi süre dolmadan ve gerekçesiyle yapılmalıdır.

İki sınırlama tekliften önce hesaba katılmalıdır. 4734 sayılı Kanun’a göre ihalelere katılamayacak olanlar bu ihalelere de katılamaz (6428 m.3/15); ortak girişimin bir üyesindeki yasaklılık bütün teklifi etkiler. Sabit yatırım içindeki tıbbi donanımın en az yüzde yirmisinin yerli üretim olması zorunludur (m.3/16). Genel ihale rejimindeki başvuru yolları için Kamu İhale Hukuku Rehberi karşılaştırma imkânı verir. Değerlendirme dışı bırakılan veya ihaleyi kaybeden isteklinin izleyeceği yol, otuz günlük süre ve dava dilekçesi örneği kamu–özel iş birliği ihalesine karşı iptal davası yazısında anlatılmıştır.

Pay Devri, Sözleşmenin Devri ve Projeye Sonradan Girmek

İşletmeye geçmiş projelerde pay devirleri olağandır; yapım riskini taşıyan ortak çıkar, uzun vadeli yatırımcı girer. Kanun ve ikincil mevzuat bu işlemleri izne bağlamıştır ve iznin atlanması sözleşmenin feshine kadar gidebilir.

Yap-işlet-devret projelerinde, yatırım veya işletmeyle ilgili faaliyetlerde bulunmuş ve teknik yeterliliğe sahip olan ortağın şirketin kuruluş sermayesindeki payını yatırım döneminde izinsiz değiştirmesi hâlinde idare uygulama sözleşmesini feshedebilir (Uygulama Kararı m.17/3). Görevli şirket, yatırım ve işletme dönemlerinde uygulama sözleşmesinden doğan tüm hak ve vecibelerini aynı şartlarla başka bir şirkete ancak idarenin uygun görüşü ve Bakan onayıyla devredebilir (m.27). Otoyol projelerinde görevin kısmen veya tamamen devrinde görevin verilmesine ilişkin usul ve esaslar uygulanır (3465 m.10).

Şehir hastanelerinde yüklenici, sözleşmeden doğan tüm hak ve vecibelerini aynı şartlarla ve ihale dokümanındaki yeterlik şartlarını taşıyan başka bir gerçek veya özel hukuk tüzel kişisine idarenin onayıyla devredebilir; bu hâlde üst hakkı sözleşmesi de devralan adına ayrıca devredilir (6428 m.4/5; Yönetmelik m.60). Finans sağlayıcıların idareyle anlaşarak ortaklık yapısında değişikliğe gitme hakkı da pay devrinin özel bir görünümüdür.

Pay alım sözleşmesi imzalanmadan önce yapılacak hukuki incelemede şu başlıklar eksik bırakılmamalıdır:

  • Yetkilendirme kararı, Bakan onayı ve uygulama sözleşmesinin bütün tadilleri; tadillerin yapıldıkları tarihteki mevzuata uygunluğu.
  • İşletme dönemindeki kesintilerin dökümü, hata puanının seyri, idareden gelen ihtarlar ve süren uyuşmazlıklar.
  • Kullanım bedeli güncellemelerinin ve kur farkı hesaplarının idareyle mutabık kalınıp kalınmadığı.
  • Teminat mektupları, sigortalar, üst hakkı ve ipotek kayıtları.
  • Kredi sözleşmelerindeki kontrol değişikliği ve temerrüt hükümleri; borç üstlenim anlaşmasının varlığı ve kapsamı.
  • Alt yüklenici sözleşmeleri, piyasa testi takvimi ve alt yüklenicilerle süren ihtilaflar.
  • Devir için gereken idare izni ile varsa Rekabet Kurulu izni.

İzin süreçleri kapanışın ön şartı olarak sözleşmeye yazılmalı, izin alınamaması hâlinde tarafların durumu açıkça düzenlenmelidir. Alıcının izin haritası için Türk şirketi satın alan yabancı yatırımcının alması gereken izinler, beyan ve tekeffül ihlalinde başvurulacak yollar için pay alım sözleşmesi uyuşmazlıkları, yabancı yatırımcının güvenceleri için Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu yazılarımıza bakılabilir. İzin şartının unsurları, kredi verenlerin onayı, ortakların kefaleti, hukuki inceleme listesi ve izin başvuru dilekçesi örneği proje şirketinde pay devri yazısında ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Belediyelerin Atık ve Arıtma Projeleri: 3996 Ek Madde 3

10.06.2022 tarihli ve 7410 sayılı Kanunla 3996 sayılı Kanun’a eklenen ek 3. madde, mahalli idarelerin çevre yatırımlarını bu modelin kapsamına almıştır. Arıtma ve geri kazanım, arıtma çamuru işleme ve bertarafı, sıfır atık yönetimi kapsamında atıkların toplanması ve taşınması, atık işleme, geri kazanım ve bertaraf tesisleri özel sektör eliyle ve özel hukuka tabi on yıldan uzun süreli sözleşmelerle yap-işlet-devret modeliyle gerçekleştirilebilir; mevcut tesislerin bakımı, yenilenmesi, kapasitesinin artırılması ve modernize edilmesi suretiyle işletilmesi ise işlet-devret modeliyle yapılabilir.

Madde, belediyelerle çalışan şirketler için üç önemli kural getirir. Birincisi, toplam yatırım tutarı veya toplam işletme hizmet bedeli kanunda yazılı tutarın altında kalan projelerde ihale ve sözleşme işlemleri için yetkilendirme kararı aranmaz; bu tutar maddede yüz milyon Türk lirası olarak belirlenmiş olup her yıl yeniden değerleme oranında artırılır ve bu değerin altında kalmak amacıyla projeler bölünemez. Söz konusu projelerde ihale işlemlerine Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının onayından sonra başlanabilir.

İkincisi, ödeme güvencesidir. Proje sahibi mahalli idare, toplanan gelirlerden uygulama sözleşmesinde belirlenen ödeme miktarına karşılık gelen tutarı Blokajlı Banka Proje Hesabına aktarır; bu hesaptan yalnızca proje kapsamındaki ödeme ve aktarımlara izin verilir. Mahalli idare aktarım ve ödemeleri yerine getirmezse, görevli şirketin başvurusu üzerine ödenmesi gereken tutar, Bakanlığın talebiyle, ilgili mahalli idarenin genel bütçe vergi gelirlerinden aldığı paydan kesilerek takip eden ayın sonuna kadar proje hesabına aktarılır. Bu yolla aktarılacak tutar, kesintiler düşüldükten sonra ilgili mahalli idareye gönderilecek tutarın yüzde onunu aşamaz; görevli şirketin hizmet kusuru nedeniyle yapılan ödeme kesintileri bu güvencenin dışındadır.

Üçüncüsü, bu madde kapsamındaki tesisler için otuz yıldan az süreli olarak kurulacak üst hakları da bağımsız ve sürekli nitelikte kabul edilir; böylece üst hakkı, süresi otuz yılın altında olsa da finansmanda teminat olarak değerlendirilebilir; genel kurallar için üst hakkı yazımıza bakılabilir. Görevli şirket, ihale dokümanında yer alması ve idarenin onayını alması kaydıyla tamamlayıcı ticari faaliyetleri de yürütebilir; elde edilen gelir sözleşmedeki esaslara göre mahalli idareyle paylaşılır.

Yüzde onluk sınır, büyük tutarlı bir alacağın bu yolla kısa sürede tahsil edilemeyeceği anlamına gelir. Belediyeyle sözleşme yapan şirket, blokajlı hesaba aktarılacak gelir kalemlerini ve aktarım takvimini sözleşmede somutlaştırmalı, genel tahsil yollarını da hazır tutmalıdır. Belediyelere karşı takip ve haciz için Kamudan Alacak Tahsili Merkezi ile belediyeye haciz yazımız ayrıntı verir. Blokajlı hesabın sözleşmede nasıl kurulacağı, pay kesintisi başvurusunun adımları ve Bakanlığa başvuru dilekçesi örneği belediyenin atık ve arıtma projesinde ödeme güvencesi yazısında anlatılmıştır.

Süreler ve Zamanaşımı

Aşağıdaki tablo, bu merkezde geçen süreleri bir arada gösterir. Sözleşmelerin kendi içinde öngördüğü bildirim ve itiraz süreleri bunlara eklenir ve çoğu zaman daha kısadır; her dosyada önce sözleşmedeki süre cetveli çıkarılmalıdır.

Başlıca süreler

İşlemSüreDayanak
İhale işlemine karşı iptal davasıOtuz günİYUK m.20/A
İvedi yargılamada nihai karara karşı temyizOn beş günİYUK m.20/A
Diğer idari işlemlere karşı dava (genel süre)Altmış günİYUK m.7
Kesinleşen ihale kararının isteklilere bildirilmesiOnaydan itibaren beş günYönetmelik m.46
Yapım işlerinde sözleşmeye davet sonrası hazırlıkAltmış gün; bir katına kadar uzatılabilirYönetmelik m.47/1
Şehir hastanesinde mücbir sebep bildirimiOlayı izleyen yirmi günYönetmelik m.59/2
Piyasa testinde ön alım hakkıBildirimden itibaren beş iş günüYönetmelik m.56/5
Piyasa testi toplantısının yükleniciye bildirilmesiToplantıdan en az bir ay önceYönetmelik m.56/5
Hakem kararına karşı iptal davasıMilletlerarası tahkimde otuz gün; iç tahkimde bir ay4686 m.15; HMK m.439
Ticari davada arabuluculuk süreciAltı hafta; en fazla iki hafta uzatılabilirTTK m.5/A
Sözleşmeden doğan alacaklarda genel zamanaşımıOn yılTBK m.146
Eser sözleşmesinden doğan alacaklar ve dönemsel edimlerBeş yılTBK m.147
Danıştayın imtiyaz sözleşmeleri hakkında düşünce bildirmesiİki ayAnayasa m.155

Dosyada Bulunması Gereken Belgeler

Uyuşmazlık hangi mercide çözülecek olursa olsun, dosyanın değeri belgelerin eksiksizliğine bağlıdır. İlk görüşmeye aşağıdaki belgelerle gelinmesi değerlendirmeyi hızlandırır.

  • Uygulama sözleşmesi ve bütün ekleri; sözleşme tadilleri ve bunlara ilişkin onay yazıları.
  • Yetkilendirme kararı, ihale dokümanı, şartnameler ve teklif dosyası.
  • Ödeme mekanizması eki, dönemsel ödeme hesap cetvelleri, endeks ve kur hesapları.
  • Hata bildirim ve giderim kayıtları, kayıt sistemi dökümleri, dönemsel performans raporları.
  • İdareyle yazışmalar, noter ihtarları ve cevapları, toplantı tutanakları.
  • Kredi sözleşmeleri, doğrudan anlaşma, borç üstlenim anlaşması ve teminat belgeleri.
  • Üst hakkı sözleşmesi ve tapu kayıtları; teminat mektupları.
  • Alt yüklenici ve tedarik sözleşmeleri, hakediş ve faturalar, kabul tutanakları.
  • Mücbir sebep bildirimleri ve yetkili mercilerden alınan belgeler.
  • Fesih hâlinde fesih bildirimi ve durum tespit tutanağı; yüklenicinin kendi tespit kayıtları.

Sık Yapılan Hatalar

  • İdareyle olan sözleşme uyuşmazlığını idare mahkemesine götürmek. Sözleşme özel hukuka tabidir; görevli merci sözleşmedeki uyuşmazlık maddesine göre belirlenir (3996 m.5; 6428 m.4/11).
  • İhale işlemine karşı altmış gün beklemek. İhale işlemlerinde dava açma süresi otuz gündür (İYUK m.20/A).
  • Kesinti kayıtlarına dönemi içinde itiraz etmemek. Kayıt kesinleştikçe hem gelir kaybı hem fesih eşiğine yaklaşan puan birikir.
  • Mücbir sebep bildirimini geciktirmek. Şehir hastanelerinde bildirim süresi yirmi gündür ve belgelendirme şarttır (Yönetmelik m.59/2).
  • Noter ihtarını kısa bir cevapla geçiştirmek. İhtara verilen cevap, fesih davasında yüklenicinin ilk delilidir.
  • Durum tespit tutanağına katılmamak. Tutanak yüklenicinin yokluğunda da düzenlenir ve tasfiye hesabının temelini oluşturur (6428 m.4/10).
  • Payları izinsiz devretmek. Yatırım döneminde izinsiz pay değişikliği fesih sebebidir (Uygulama Kararı m.17/3).
  • Tahkim şartını eksik yazmak. Tahkim yeri, kurallar, dil ve hakem sayısı belirsiz bırakılan şart, yargılamayı yetki tartışmasıyla başlatır (4501 m.4).
  • Alt sözleşmeyi ana sözleşmeden kopuk kurmak. Kesintinin yansıtılması, piyasa testi ve ana sözleşmenin feshi hâli düzenlenmemişse alt yüklenici korumasız kalır.
  • Arabuluculuğu atlamak. Ticari para alacağında arabulucuya başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir (TTK m.5/A).
  • Üst hakkı ipoteğini yeterli güvence saymak. Fesihte üst hakkı terkin edilir; kredinin asıl güvencesi fesih tazminatı ve borç üstlenimi hükümleridir.

Hukukçular Evi Kamu–Özel İş Birliği Dosyalarında Ne Yapar?

Önce projenin dayandığı kanunu ve sözleşme zincirindeki konumunuzu belirliyor, uygulama sözleşmesinin ve tadillerinin süre, bedel, kesinti, fesih ve uyuşmazlık maddelerini bir süre cetveliyle birlikte çıkarıyoruz. Kesinti ve bedel güncellemesi ihtilaflarında hesabı formülün girdileri üzerinden denetliyor, hata kayıtlarına karşı itirazları dönemi içinde ve delilleriyle birlikte hazırlıyoruz.

İdareden gelen ihtarlarda cevabı ve giderim planını, finans sağlayıcılara yapılacak bildirimle tutarlı biçimde düzenliyoruz. Fesih hâlinde durum tespitine katılımı, tasfiye hesabını ve sözleşmedeki mercie yapılacak başvuruyu yürütüyoruz. İhale aşamasında istekliler için otuz günlük süre içinde iptal davasını ve yürütmenin durdurulması istemini hazırlıyoruz. Alt yüklenici ve tedarikçiler için ihtar, arabuluculuk, ihtiyati haciz ve dava yollarını dosyanın durumuna göre kullanıyor; tahkim şartı bulunan sözleşmelerde tahkim yargılamasını ve hakem kararının icrasını takip ediyoruz. Pay devirlerinde hukuki inceleme raporunu ve izin süreçlerini yürütüyoruz.

Dosyanız için sözleşmenizi, ödeme hesap cetvellerinizi ve idareyle yazışmalarınızı 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz. Büromuz Ankara’dadır.

İlgili Rehberler

Sıkça Sorulan Sorular

Yap-işlet-devret sözleşmesi özel hukuk sözleşmesi midir?

Evet. 3996 sayılı Kanun’un 5. maddesine göre idare ile sermaye şirketi veya yabancı şirket arasında yapılacak sözleşme özel hukuk hükümlerine tabidir. Sözleşmenin uygulanmasından doğan uyuşmazlıklar idari yargıda değil, sözleşmedeki çözüm maddesine göre adli yargıda veya tahkimde görülür.

Şehir hastanesi sözleşmesinden doğan uyuşmazlık hangi mercide çözülür?

Kural olarak Türkiye Cumhuriyeti mahkemeleri görevli ve yetkilidir ve Türk hukuku uygulanır. Taraflar, ihtilafın esasına Türk hukukunun uygulanması kaydıyla, uyuşmazlığın 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu çerçevesinde çözülmesini sözleşmede kararlaştırabilir (6428 m.4/11).

Yap-işlet-devret ve şehir hastanesi sözleşmeleri en fazla kaç yıl sürer?

Yap-işlet-devret sözleşmelerinin süresi kırk dokuz yıldan fazla olamaz (3996 m.7); bu süre mücbir sebepler ve idarenin sebep olduğu hâller dâhil aşılamaz (Uygulama Kararı m.20). Şehir hastanesi sözleşmelerinin süresi sabit yatırım dönemi hariç otuz yılı geçemez (6428 m.4/1).

İdare şehir hastanesinde kullanım veya hizmet bedelinden ne kadar kesinti yapabilir?

Kesinti sözleşmedeki formüle göre hesaplanır. Hata sözleşmedeki sürede giderilirse ceza uygulanmaz. Kullanım hatası ile hizmet hatası bir arada gerçekleşmişse büyük olan ceza uygulanır; bu ceza ilgili dönemdeki hizmet bedelinin yüzde yirmisini aşmamak üzere hizmet bedelinden, aşan kısım kullanım bedelinin yüzde onuna kadar kullanım bedelinden kesilir (Uygulama Yönetmeliği Ek-1).

Kamu–özel iş birliği ihalesine karşı dava açma süresi kaç gündür?

Otuz gündür. İdari Yargılama Usulü Kanunu, ihaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemlerinden doğan uyuşmazlıkları ivedi yargılama usulüne bağlamıştır; bu usulde dava açma süresi otuz gündür ve üst makama başvuru süreyi uzatmaz (m.20/A).

İdare sözleşmeyi feshederse proje kredileri ne olur?

Uygulama sözleşmesinde sözleşmenin süresinden önce feshedilerek tesisin idarece devralınması öngörülmüşse, yurt dışından sağlanan finansmanın Hazine tarafından üstlenilmesi mümkündür. Bunun için yatırım tutarının yap-işlet-devret projelerinde asgari bir milyar, yap-kirala-devret projelerinde asgari beş yüz milyon Türk lirası olması ve üstlenim taahhüdünün verilmiş olması gerekir (4749 m.8/A).

Görevli şirket alt yükleniciye ödemiyor; alt yüklenici idareye başvurabilir mi?

Alt yüklenicinin sözleşmesinin tarafı görevli şirkettir; bedel talebi ona yöneltilir. İşlerin alt yüklenicilere yaptırılması yüklenicinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz (Uygulama Yönetmeliği m.13). Alacak ticari davaya konu olur; dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (TTK m.4, 5/A) ve şartları varsa ihtiyati haciz istenebilir (İİK m.257).

Piyasa testi nedir, ne sıklıkla yapılır?

Yükleniciye bırakılan hizmetlerin bedelinin dönemsel olarak piyasa fiyatına göre güncellenmesidir. Hizmet bedeli beş yılda, tıbbi destek hizmetlerinde on yılı geçmemek üzere piyasa testiyle güncellenir (6428 m.1/2-e). İdare en uygun fiyatı bildirdikten sonra yüklenici beş iş günü içinde ön alım hakkını kullanabilir (Uygulama Yönetmeliği m.56/5).

Şehir hastanesi sözleşmesinde mücbir sebep bildirimi kaç gün içinde yapılır?

Mücbir sebebin meydana geldiği tarihi izleyen yirmi gün içinde idareye yazılı bildirimde bulunulması ve mücbir sebebin yetkili mercilerce belgelendirilmesi zorunludur (Uygulama Yönetmeliği m.59/2).

Proje şirketinin payları serbestçe devredilebilir mi?

Hayır. Yap-işlet-devret projelerinde teknik yeterliliğe sahip ortağın kuruluş sermayesindeki payını yatırım döneminde izinsiz değiştirmesi hâlinde idare sözleşmeyi feshedebilir (Uygulama Kararı m.17/3). Şehir hastanelerinde sözleşmenin devri idarenin onayına bağlıdır (6428 m.4/5). Kredi sözleşmelerindeki kontrol değişikliği hükümleri de ayrıca incelenmelidir.

Fesih hâlinde üst hakkı ve üzerindeki ipotek ne olur?

Şehir hastanesi sözleşmesinin feshi hâlinde yüklenici lehine kurulan üst hakkı yargı kararı aranmaksızın iptal edilir ve tapu idaresince resen terkin olunur; hak lehtarı veya üçüncü kişiler üst hakkından kaynaklanan herhangi bir hak veya talepte bulunamaz (6428 m.4/10).

Hakem kararına karşı hangi yola başvurulur?

Yalnızca iptal davası açılabilir ve dava bölge adliye mahkemesinde görülür. Milletlerarası Tahkim Kanunu’na tabi tahkimde süre otuz gündür ve dava açılması kararın icrasını kendiliğinden durdurur (m.15). Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na tabi tahkimde süre bir aydır ve icra ancak teminat gösterilerek durdurulabilir (m.439).

Belediyenin atık veya arıtma projesinde ödeme güvencesi var mı?

Mahalli idare, sözleşmedeki ödeme tutarını Blokajlı Banka Proje Hesabına aktarmakla yükümlüdür. Aktarmazsa, görevli şirketin başvurusu üzerine tutar belediyenin genel bütçe vergi gelirlerinden aldığı paydan kesilerek hesaba aktarılır; aktarılacak tutar belediyeye gönderilecek tutarın yüzde onunu aşamaz (3996 ek m.3).

Kaynakça

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.47, 125 ve 155 (13.08.1999 tarihli ve 4446 sayılı Kanunla yapılan değişiklikler işlenmiş metin).
  • 3996 sayılı Bazı Yatırım ve Hizmetlerin Yap-İşlet-Devret Modeli Çerçevesinde Yaptırılması Hakkında Kanun (4493, 5762, 6111, 6288, 6428 ve 7410 sayılı Kanunlarla yapılan değişiklikler işlenmiş güncel metin).
  • 3996 Sayılı Kanunun Uygulama Usul ve Esaslarına İlişkin Karar (26.04.2011 tarihli ve 2011/1807 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı; Resmî Gazete 11.06.2011, 27961 mükerrer) ve değişikliği (2012/3946 sayılı Karar; Resmî Gazete 05.12.2012, 28488).
  • 3465 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğü Dışındaki Kuruluşların Erişme Kontrollü Karayolu (Otoyol) Yapımı, Bakımı ve İşletilmesi ile Görevlendirilmesi Hakkında Kanun.
  • 6428 sayılı Sağlık Bakanlığınca Kamu Özel İş Birliği Modeli ile Tesis Yaptırılması, Yenilenmesi ve Hizmet Alınması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun (6527, 6639, 6745, 7151 ve 7186 sayılı Kanunlarla yapılan değişiklikler işlenmiş güncel metin).
  • Sağlık Bakanlığınca Kamu Özel İş Birliği Modeli ile Tesis Yaptırılması, Yenilenmesi ve Hizmet Alınmasına Dair Uygulama Yönetmeliği (21.03.2014 tarihli ve 2014/6282 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı; Resmî Gazete 09.05.2014, 28995; 24.01.2020 tarihli ve 2049 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla yapılan değişiklikler işlenmiş metin).
  • 652 sayılı Özel Barınma Hizmeti Veren Kurumlar ve Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun Hükmünde Kararname m.23.
  • 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun m.8/A; Hazine ve Maliye Bakanlığı Tarafından Gerçekleştirilecek Borç Üstlenimi Hakkında Yönetmelik (2014/6217 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı; Resmî Gazete 19.04.2014, 28977; 1850 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla değişik, Resmî Gazete 25.12.2019, 30989).
  • 4501 sayılı Kamu Hizmetleri ile İlgili İmtiyaz Şartlaşma ve Sözleşmelerinden Doğan Uyuşmazlıklarda Tahkim Yoluna Başvurulması Halinde Uyulması Gereken İlkelere Dair Kanun.
  • 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu.
  • 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu; 2575 sayılı Danıştay Kanunu.
  • 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu.
  • 3096 ve 4283 sayılı Kanunlar; 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun m.18.
  • 2018/3 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi (01.08.2018).
  • Anayasa Mahkemesi, 28.06.1995, E.1994/71, K.1995/23; Anayasa Mahkemesi, 26.03.1997, E.1996/63, K.1997/40; Anayasa Mahkemesi, 01.04.2015, E.2013/50, K.2015/38; Anayasa Mahkemesi, 07.12.2023, E.2018/117, K.2023/212 (ilgili kanunların resmî metinlerinde işlenmiş iptal kararları).
  • Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Kamu Özel İşbirliği Mevzuatı derlemesi.

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosya kendi sözleşmesi, belgeleri ve süreleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Somut olayınıza özgü değerlendirme için hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.

Post by Av. Fatma Öztürk