Şehir hastanesi sözleşmesinde idarenin noter aracılığıyla gönderdiği ihtar sözleşmeyi kendiliğinden sona erdirmez; ihtar, aykırılığı açıkça belirtmek ve gereğinin yapılması için işin mahiyetine uygun bir süre vermek zorundadır (6428 m.4/6, 4/7). Yatırım döneminde süre sonunda taahhüt yerine getirilmezse önce finans sağlayıcılar idareyle anlaşarak yüklenicinin ortaklık yapısını değiştirip işi sürdürebilir; sözleşme, bu da sağlanamazsa feshedilir. İşletme döneminde ihtara uyulmamasının Kanun’daki ilk sonucu fesih değildir: iş, yüklenicinin namı hesabına başkasına yaptırılır ve bedeli ödemelerden mahsup edilir; fesih, sözleşmede belirtilen performans eşiğinin aşılmasına bağlıdır (m.4/7; Uygulama Yönetmeliği m.62/2). Sağlık hizmetlerinin sürdürülemez hâle geldiği dokuz hâlde idare süre vermeden işi yüklenici hesabına yaptırabilir (Yönetmelik m.57/3). Yükleniciden kaynaklanan fesihte kesin teminat Hazineye gelir kaydedilir ve borca mahsup edilmez (m.4/10). 3465 sayılı Kanun’a dayanan otoyol görevlendirmelerinde kural farklıdır: en az on gün süreli ihtara rağmen aykırılık sürerse sözleşme feshedilir ve bir yıldan iki yıla kadar ihale yasağı gündeme gelir (3465 m.5/A; 4735 m.20, 22, 26). İhtara, süresi içinde, yazılı, belgeli ve tarihli bir giderim planıyla cevap verilmelidir.
Bu konuda hukuki destek almak ister misiniz? Uzman hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
Bu yazı, idareden fesih ihtarı almış veya almak üzere olan görevli şirketler, bu şirketlerin ortakları, işletme ve bakım yüklenicileri ile ana sözleşmedeki ihtardan etkilenen alt yükleniciler için yazıldı. Hangi kanunun uygulanacağı, ihtarın geçerlilik şartları, yatırım ve işletme döneminde ihtarın farklı sonuçları, süre verilmeyen hâller, işin yüklenici hesabına yaptırılması, finans sağlayıcının devreye girmesi, cevapta ileri sürülebilecek savunmalar, giderim planı, delil, teminat ve tedbir ile otoyol ve yap-işlet-devret sözleşmelerindeki farklar kanun maddeleriyle ele alınır; sonunda bir cevap yazısı örneği yer alır. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Bu yazının dayanakları. 6428 sayılı Kanun m.2, 3, 4, 11 ve geçici m.1; Sağlık Bakanlığınca Kamu Özel İş Birliği Modeli ile Tesis Yaptırılması, Yenilenmesi ve Hizmet Alınmasına Dair Uygulama Yönetmeliği m.54, 57, 58, 59, 60, 61, 62, 64, 67 ve geçici m.1; 3996 sayılı Kanun m.5 ve 11/A ile 2011/1807 sayılı Karar m.27, 28, 30 ve 32; 3465 sayılı Kanun m.5/A ve 6; 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu m.2, 20, 22, 25 ve 26; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.97, 106, 112, 123, 126, 131, 136, 139 ve 182; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.18; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.293, 389, 390, 392, 393, 394, 397 ve 400; 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu m.6 ve 10; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.296; 659 sayılı Kanun Hükmünde Kararname m.9 ve 10; 2577 sayılı Kanun m.7; 4749 sayılı Kanun m.8/A; Sayıştay Başkanlığının Sağlık Bakanlığına ilişkin 2020, 2023 ve 2024 yılı denetim raporları.
Fesih İhtarı Geldiği Gün: İlk Bakılacaklar
İhtarnamenin üzerinde üç bilgi aranır: tebliğ tarihi, verilen süre ve giderilmesi istenen husus. Süre tebliğden işler; ihtarın hangi kanuna ve sözleşmenin hangi maddesine dayandığı ise süre dolduğunda ne olacağını belirler. Aynı ihtar bir şehir hastanesinin yatırım döneminde ortaklık yapısının değişmesine, işletme döneminde bir işin başkasına yaptırılmasına, bir otoyol görevlendirmesinde ise doğrudan feshe ve ihale yasağına götürebilir. Aşağıdaki tablo en sık karşılaşılan durumları ve her birinde ilk adımı gösterir.
Fesih ihtarı karşısında durumunuza göre ilk adım
| Durum | İlk bakılacak belge | İlk adım | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Şehir hastanesi, yatırım dönemi, noter ihtarı | Yapım sözleşmesinin temerrüt ve derhâl fesih maddeleri, iş programı, finansman sözleşmesi | Süre içinde cevap ve tarihli giderim planı; finans sağlayıcıyla aynı gün temas | 6428 m.4/6; Yönetmelik m.62/1 |
| Şehir hastanesi, işletme dönemi, noter ihtarı | Sözleşmenin performans izleme ve aykırılık maddeleri, hata puanı dökümü | Giderilebilecek olanı gidermek, kalan için plan vermek, hata puanı hesabına itiraz etmek | 6428 m.4/7; Yönetmelik m.57/2, 62/2 |
| İşletme döneminde sözleşmenin performans maddesine göre gönderilen yazılı ihtar (noter ihtarı değil) | Hizmet şartları eki, ilgili ayın hata puanı hesabı | Puan hesabına yazılı itiraz; aynı hizmette üç ay içindeki ihtar sayısını izlemek | Sözleşme hükmü (Sayıştay 2023 yılı raporu, Bulgu 7) |
| Sağlık hizmetinin sürdürülemez hâle geldiği bildirimi | Yönetmelik m.57/3’teki hâller, olay anına ait kayıtlar | Hâlin gerçekleşmediğini veya sorumluluk alanınız dışında kaldığını derhâl yazıyla bildirmek; delil tespiti | 6428 m.4/7; Yönetmelik m.57/2, 57/3 |
| Yenileme, danışmanlık veya hizmet alım sözleşmesi | Sözleşmenin fesih maddesi | Süre içinde talimata uymak; uyulmamasının sonucu doğrudan fesihtir | 6428 m.4/8; Yönetmelik m.62/3 |
| Otoyol görevlendirmesi (3465 sayılı Kanun) | Sözleşme, ihtarda verilen süre | Süre içinde aykırılığı gidermek veya gerekçeli cevap vermek; ihale yasağı riskini hesaba katmak | 3465 m.5/A, 6; 4735 m.20, 22, 26 |
| Yap-işlet-devret sözleşmesi (3996 sayılı Kanun) | Uygulama sözleşmesinin fesih ve bildirim maddeleri | Sözleşmedeki ihtar ve giderim usulünü harfiyen işletmek | 3996 m.5; 2011/1807 sayılı Karar m.28 |
| Ana sözleşmeye ihtar gelmiş, siz alt yüklenicisiniz | Alt sözleşmenin fesih, devir ve ödeme maddeleri | Alacak dökümünü çıkarmak; ihtarın sizin hizmetinizle ilgili kısmını yazıyla istemek | 6428 m.4/5; Yönetmelik m.60 |
Hangi Kanun Uygulanır: Şehir Hastanesi, Yap-İşlet-Devret, Otoyol
Kamu–özel iş birliği sözleşmeleri tek bir kanuna dayanmaz; fesih ihtarının usulü ve sonucu da sözleşmenin dayandığı kanuna göre değişir. Sözleşmenin hangi kanuna dayandığı genellikle ilk maddelerinde yazılıdır. Üç ana rejim şöyledir.
Şehir hastanesi sözleşmeleri. 6428 sayılı Kanun’a göre sözleşme özel hukuk hükümlerine tabidir (m.4/1). Kanun, ihtarı üç ayrı fıkrada düzenler: yapım sözleşmesinin sabit yatırım dönemi (m.4/6), yapım sözleşmesinin işletme dönemi (m.4/7), yenileme, araştırma-geliştirme, danışmanlık ve hizmet alım sözleşmeleri (m.4/8). Bu Kanun kapsamındaki iş ve işlemler 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na tabi değildir (m.11); 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu ise yalnızca 4734 sayılı Kanun’a göre yapılan ihalelerin sözleşmelerini kapsar (4735 m.2). Bu nedenle kamu ihale sözleşmelerinden bilinen “en az on günlük ihtar” kuralı şehir hastanesinin yapım sözleşmesine uygulanmaz. Bir istisna Kanun’un kendisinde yer alır: idare adına denetim yapmakla yetkilendirilen yüklenici, en az on gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen ihtara rağmen aykırılığı sürdürürse kesin teminatı gelir kaydedilir ve sözleşmesi feshedilir (m.4/4).
6428 sayılı Kanun’dan önce ihale edilen hastaneler. 3359 sayılı Kanun’un yürürlükten kaldırılan ek 7. maddesine göre ilana çıkılmış işler mevcut ihale şartnamelerine göre sonuçlandırılır; 6428 sayılı Kanun’un yalnızca üst hakkına ilişkin hükümleri ile 3. maddesinin yedinci ve 4. maddesinin dokuzuncu fıkraları bu işlere de uygulanır (geçici m.1/1). İhtar ve fesih fıkraları bu sayılanlar arasında değildir. Uygulama Yönetmeliği de aynı ayrımı yapar ve bu işlere yalnızca 42, 53 ve 61. maddelerinin uygulanacağını belirtir (geçici m.1/1). Bu projelerde ilk bakılacak metin sözleşmenin kendisidir. Bununla birlikte Sayıştay, 2023 yılı raporunda, sözleşmedeki yazılı ihtarın Uygulama Yönetmeliği’nin 57. maddesi gereğince finansman sağlayanlara da bildirilmesi gerektiğini belirtmiştir (Bulgu 7). İhtara cevap yazılırken hem sözleşmedeki usule hem Kanun’daki usule ayrı ayrı bakılmalıdır.
Yap-işlet-devret sözleşmeleri. 3996 sayılı Kanun’a göre idare ile görevli şirket arasındaki sözleşme özel hukuk hükümlerine tabidir (m.5). Kanun ihtarın usulünü düzenlemez; 2011/1807 sayılı Karar, feshe ilişkin hükümlerin uygulama sözleşmesinde düzenleneceğini belirtir (m.28).
Otoyol görevlendirmeleri. 3465 sayılı Kanun’a dayanan görevlendirmelerde, sözleşmenin uygulanması aşamasında 4735 sayılı Kanun’un ceza, yasaklama ve sözleşmenin feshi hükümleri uygulanır (3465 m.5/A). Bu, on günlük ihtar ve ihale yasağı kurallarının bu sözleşmelere taşındığı anlamına gelir. Köprü ve otoyol projelerinin bir bölümü 3996 sayılı Kanun’a göre yürütüldüğünden, önce sözleşmenin dayanağına bakılmalıdır.
Fesih ihtarında üç rejim
| Başlık | Şehir hastanesi (6428) | Yap-işlet-devret (3996) | Otoyol (3465) |
|---|---|---|---|
| İhtarın şekli | Noter aracılığıyla yazılı ihtar; aykırılık açıkça belirtilir (m.4/6, 4/7, 4/8) | Uygulama sözleşmesinde belirlenir (Karar m.28) | Nedenleri açıkça belirtilen ihtar (4735 m.20/a) |
| Süre | İşin mahiyetine uygun süre | Sözleşmede belirlenir | En az on gün |
| Süre sonunda | Yatırım döneminde finans sağlayıcı ortaklık yapısını değiştirebilir, olmazsa fesih; işletme döneminde iş yüklenici hesabına yaptırılır | Sözleşmedeki usul uygulanır | Sürenin bitimiyle sözleşme feshedilmiş sayılır; yedi gün içinde fesih kararı alınır, beş gün içinde bildirilir (4735 m.22) |
| Finans sağlayıcıya ihbar | Yapım sözleşmesinde zorunlu (m.4/6, 4/7) | Sözleşmeye ve finansman belgelerine göre | Kanun’da hüküm yok; sözleşmeye göre |
| Kesin teminat | Yükleniciden kaynaklanan fesihte Hazineye gelir kaydedilir, borca mahsup edilmez (m.4/10) | Sözleşmeye göre | Gelir kaydedilir, güncellenir, borca mahsup edilmez (4735 m.22) |
| İhale yasağı | Kanun’da sözleşmenin feshine bağlanan bir yasaklama hükmü yok | Sözleşmeye ve ilgili mevzuata göre | Bir yıldan iki yıla kadar (4735 m.26) |
| Uyuşmazlığın çözümü | Türk mahkemeleri veya kararlaştırılmışsa 4686 sayılı Kanun çerçevesinde tahkim (m.4/11) | Türk mahkemeleri; sözleşmede tahkim kararlaştırılabilir (Karar m.32) | Sözleşmeye göre; yasaklama kararı idari yargıda |
Bu rejimlerin genel çerçevesi, sözleşmenin hukuki niteliği ve görevli yargı yolu yap-işlet-devret ve şehir hastanesi uyuşmazlıkları merkezinde ayrıca anlatılmıştır.
İhtarın Geçerlilik Şartları: Noter, Açık İçerik, Uygun Süre, Finans Sağlayıcılara İhbar
6428 sayılı Kanun, şehir hastanesi sözleşmelerinde ihtar için dört unsur arar. Bunlardan birinin eksikliği, ihtara dayanılarak yapılacak sonraki işlemin dayanağını zayıflatır; cevap yazısında ilk incelenecek konu budur.
Noter aracılığıyla yazılı ihtar. Kanun, ihtarın idarece noter aracılığıyla yapılmasını öngörür (m.4/6, 4/7, 4/8). Toplantı tutanağı, e-posta veya olağan resmî yazı bu fıkralar anlamında ihtar değildir. Ancak bu tür yazılar sözleşmenin performans izleme hükümleri bakımından sonuç doğurabilir; aşağıda ayrıca ele alınmıştır.
Aykırılığın açıkça belirtilmesi. İhtarda “keyfiyet açıkça belirtilir”. Hangi yükümlülüğün, hangi alanda veya hizmette, hangi tarihte yerine getirilmediği ve ne yapılmasının istendiği ihtardan anlaşılmalıdır. Yalnızca sözleşmeye aykırılıkların giderilmesini isteyen genel bir ifadenin Kanun’un aradığı açıklığı taşımadığı ileri sürülebilir; cevapta ilgili bendin dayandığı tespit ve kayıtlar istenmelidir.
İşin mahiyetine uygun süre. Kanun gün sayısı vermez; süreyi idare belirler, ancak süre işin mahiyetine uygun olmalıdır. Yurt dışından getirilecek bir cihazın yenilenmesi ile bir temizlik programının düzeltilmesi aynı süreye sığmaz. Sürenin yetersiz olduğu düşünülüyorsa bunu belgesiyle, somut bir tarih önererek ve süre dolmadan yazmak gerekir. Genel hükümler de karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde temerrüde düşen tarafa uygun bir süre verilmesini esas alır (TBK m.123).
Finans sağlayıcılara ihbar. Yapım sözleşmesinin hem yatırım hem işletme döneminde idare, durumu projenin finansmanına kaynak sağlayan finans sağlayıcılara da ihbar eder (m.4/6, 4/7; Yönetmelik m.57/2, 62/1). Yenileme, danışmanlık ve hizmet alım sözleşmelerine ilişkin fıkrada bu ihbar yer almaz (m.4/8).
İhtarla verilen sürenin iki sınırı vardır: bu süre sözleşme süresini etkilemez ve gecikmeden kaynaklanan cezai şartın uygulanmasını engellemez (m.4/6, 4/7). İhtar süresi içinde aykırılığı gidermek, o güne kadar işlemiş cezayı kendiliğinden ortadan kaldırmaz; cevapta cezai şarta ilişkin haklar ayrıca saklı tutulmalıdır. Yatırım dönemine ilişkin fıkra ayrıca “sözleşmede belirlenen derhâl fesih hâlleri”ni ihtar zorunluluğunun dışında tutar; sözleşmenizde hangi hâllerin derhâl fesih sebebi sayıldığı önceden bilinmelidir.
Sözleşmedeki yazılı ihtar ile noter ihtarı aynı şey değildir. Sayıştay’ın 2023 yılı raporuna yansıyan sözleşme hükümlerine göre, şirketin yükümlülüklerini esaslı olarak ihlal etmesi veya herhangi bir ayda bir hizmette hizmet şartları ekinde gösterilen hata puanının aşılması hâlinde idare, ihtara neden olan hususları ve ihtarın sonuçlarını belirten ve üzerinde yazılı ihtar ibaresi taşıyan bir ihtarda bulunur; aynı hizmet için üç ay içinde üç veya daha fazla yazılı ihtar alınması, idareye şirketin performansının izlenme derecesini artırma imkânı verir (Bulgu 7). Bu ihtarlar feshin değil, performans izlemenin basamağıdır; ancak birikmeleri fesih dosyasının zeminini oluşturur. Her birine ayrı ayrı ve yazılı olarak cevap verilmelidir.
Yatırım Döneminde Fesih İhtarı
Yapım sözleşmesi imzalandıktan sonra sabit yatırım döneminde yüklenici taahhütlerini yerine getiremezse, sözleşmedeki derhâl fesih hâlleri dışında, idare noter ihtarıyla süre verir ve durumu finans sağlayıcılara ihbar eder. Süre sonunda taahhüt yerine getirilmemişse finans sağlayıcılar, idare ile anlaşarak yüklenicinin ortaklık yapısında değişikliğe gitmek suretiyle işin yapılmasını sağlayabilir. Bu sağlanamazsa sözleşme idare tarafından feshedilir (6428 m.4/6). Yönetmelik, feshin ayrıca protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın yapılacağını ekler (m.62/1).
Yatırım döneminde ihtarın tipik konuları finansmanın sözleşmede öngörülen sürede sağlanamaması, özkaynağın zamanında konulmaması, iş programından sapma ve aşama tamamlama tarihlerinin kaçırılmasıdır. Yüklenicinin yapım işleri için tahsis edeceği özkaynak, yatırım dönemi boyunca sözleşmede belirtilen dönemsel yatırım tutarının yüzde yirmisinden az olamaz; özkaynak zamanında ve tam olarak sağlanamazsa sözleşmenin temerrüde ilişkin hükümleri uygulanır (Yönetmelik m.54/1).
Bu dönemde gecikmenin sebebi çoğu zaman tek taraflı değildir. Cevapta şu başlıklar ayrı ayrı incelenir.
- İdarenin yapması gereken işler. Arazinin teslimi, projelerin onayı ve izin süreçleri idarenin katkısını gerektirir. Borçlunun ifa edebilmesi için kendisi tarafından yapılması gereken hazırlık fiillerini yapmaktan kaçınan alacaklı temerrüde düşer (TBK m.106). Onay bekleyen her belge için başvuru tarihi ve cevap tarihi çizelge hâlinde sunulmalıdır.
- Mücbir sebep. Yönetmelik doğal afetleri, kanuni grevi, genel salgın hastalığı, kısmi veya genel seferberlik ilanını veya savaşı ve ifayı imkânsız kılan diğer hâlleri mücbir sebep sayar. Kabul edilmesi için olayın yükleniciden kaynaklanan bir kusurdan ileri gelmemesi, taahhüdün yerine getirilmesine engel olması, yüklenicinin engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemesi, olayı izleyen yirmi gün içinde idareye yazılı bildirim yapılması ve olayın yetkili mercilerce belgelendirilmesi gerekir (m.59). Yönetmelik bu bildirimi mücbir sebebin kabulü için zorunlu sayar; yirmi günlük süre kaçırılmışsa savunma büyük ölçüde zayıflar.
- Yüklenicinin kusurundan kaynaklanmayan sebepler. Mücbir sebepler, olağanüstü hâller veya yüklenicinin kusurundan kaynaklanmayan sebeplerle işin sözleşmede öngörülen şartlarda tamamlanamayacağı anlaşılırsa bedel güncellenir ve Bakan onayı ile sözleşmede gerekli düzenlemeler yapılır (6428 m.4/9; Yönetmelik m.61/2). Bu yol açıkken fesih ihtarı çekilmişse, cevapta sözleşme değişikliği talebi de yer almalıdır.
Maliyet artışı ve kur hareketi tek başına mücbir sebep değildir; bu konudaki genel hükümler aşırı ifa güçlüğü ve sözleşmenin uyarlanması ile sözleşmeden sonra maliyetlerin aşırı artması yazılarında, mücbir sebebin bildirim ve ispat düzeni ise büyük projelerde mücbir sebep yazısında anlatılmıştır. Bu sözleşmelere özgü bildirim süresi, süre uzatımı ve bedel güncellemesi yap-işlet-devret ve şehir hastanesi sözleşmesinde mücbir sebep yazısında anlatılmıştır.
İşletme Döneminde Fesih İhtarı
İşletme döneminde Kanun iki ayrı yol çizer ve bunlar birbirine karıştırılmamalıdır.
Birinci yol: ihtara uyulmaması. Yüklenici işletme döneminde taahhütlerini yerine getiremezse idare noter ihtarıyla süre verir ve durumu finans sağlayıcılara ihbar eder. Verilen süre içinde ihtardaki talimata uyulmazsa iş, idare tarafından pazarlık usulü ile yüklenicinin namı hesabına yaptırılır ve yükleniciye ödenecek bedelden mahsup edilir (6428 m.4/7; Yönetmelik m.57/2). Kanun bu aşamada feshi değil, işin başkasına yaptırılmasını öngörür.
İkinci yol: performans eşiği. Yüklenicinin işletme döneminde sözleşmede belirtilen performans puanının altında kalması hâlinde sözleşme idare tarafından feshedilir; bu hâlde de finans sağlayıcıların idare ile anlaşarak ortaklık yapısında değişikliğe gitme hakkı saklıdır (m.4/7). Yönetmelik aynı kuralı hata puanı üzerinden ifade eder: yüklenici sözleşmede belirtilen hata puanının üzerine çıkarsa finans sağlayıcılar idare ile anlaşarak işin devamını sağlayabilir, aksi hâlde sözleşme feshedilir (m.62/2).
Eşiğin ne olduğu sözleşmede yazılıdır. Sayıştay’ın 2023 ve 2024 yılı raporlarına yansıyan sözleşme hükümlerine göre, şirketin aralıksız altı aylık bir dönemde ödeme mekanizması ekinde belirtilen toplam hizmet hata puanından veya toplam kullanım hata puanından fazla puan almış olması sözleşmeye aykırılık hâlleri arasındadır; alt yüklenicilerin hizmetleri nedeniyle alınan hata puanları ise hizmeti sunan alt yüklenicinin sözleşmesinin feshine yol açar, şirket ile idare arasındaki sözleşmenin feshine yol açmaz. Aynı raporlar, bazı hastanelerde hizmet şartları ekindeki azami hata puanı tablosunun boş bırakıldığını tespit etmiş; 2024 yılı raporunda idarenin on sekiz şehir hastanesinden on yedisi için bu sınırların belirlendiğini bildirdiği kaydedilmiştir (2023 yılı raporu Bulgu 7; 2024 yılı raporu Bulgu 4).
Bu tablo işletme dönemindeki ihtara cevabın iki ayağı olduğunu gösterir. Birincisi ihtarda sayılan hususların giderilmesidir. İkincisi hata puanı hesabıdır: puanın hangi kayıtlardan oluştuğu, hangilerine itiraz edildiği, hangilerinin alt yüklenici hizmetine ait olduğu ve sözleşmedeki sınırın gerçekten belirlenmiş olup olmadığı. Kesintiye ve hata puanına itirazın usulü şehir hastanesinde kesintiye itiraz yazısında anlatılmıştır; itiraz edilmemiş kayıtlar fesih aşamasında yüklenicinin aleyhine birikir.
Sözleşmenin aykırılık hâllerini sayan maddesi hata puanı dışında başka hâllere de yer verebilir. Her hâl için sözleşmede öngörülen bildirim ve giderim süresi ayrı ayrı okunmalı, ihtarın bu hâllerden hangisine dayandığı cevapta açıkça sorulmalıdır.
Sağlık Hizmetlerinin Sürdürülemez Hâle Gelmesi: Süre Verilmeyen Dokuz Hâl
Kanun, sağlık hizmetlerinin sürdürülemez hâle gelmesi durumunu ihtar ve süre kuralının dışında tutar. Bu durumda keyfiyet yükleniciye en hızlı vasıtalarla bildirilir ve iş idare tarafından yüklenici namı hesabına yaptırılır (6428 m.4/7). Yenileme, danışmanlık ve hizmet alım sözleşmelerinde sonuç daha ağırdır: taahhüdün yerine getirilmemesi sağlık hizmetlerini sürdürülemez hâle getirmişse sözleşme derhâl feshedilir (m.4/8; Yönetmelik m.62/3). Hangi hâllerin bu kapsama girdiğini Yönetmelik sayar (m.57/3).
Sağlık hizmetlerinin sürdürülemezliği hâlleri (Uygulama Yönetmeliği m.57/3)
| Bent | Yönetmelik’teki hâl | Savunmada işe yarayacak kayıt (öneri) |
|---|---|---|
| a | Tıbbi gaz sistemlerinin ve sterilizasyon şartlarını sağlayacak havalandırma sisteminin çalışmaması veya uygun hava filtrasyonu, iklimlendirme ve hijyen şartlarının sağlanamaması | Tıbbi gaz basınç ve alarm kayıtları, havalandırma bakım ve filtre değişim kayıtları, ortam ölçümleri |
| b | Sterilizasyon ve dezenfeksiyon hizmetinin aksaması nedeniyle ameliyat hizmetlerinin yapılamaz hâle gelmesi, sterilizasyon ünitelerinde güvenlik önlemlerinin alınmaması | Sterilizasyon döngü kayıtları, indikatör sonuçları, ameliyat listeleri |
| c | Bakım ve onarım hizmetlerinin yapılmaması veya hasta asansörlerinin çalışmaması nedeniyle acil, ameliyathane, yoğun bakım, poliklinik ve klinik hizmetlerinin verilememesi | Asansör periyodik kontrol ve arıza kayıtları, bakım iş emirleri |
| ç | Acil hizmetlere yönelik görüntüleme, laboratuvar ve ameliyat gibi hizmetlerin verilememesi | Cihaz çalışma süresi kayıtları, arıza ve müdahale saatleri |
| d | Jeneratörler ile kesintisiz güç kaynaklarının periyodik bakımlarının yapılmaması ve elektrik kesintisinde cihazların çalışmaması nedeniyle hizmetin kesintiye uğraması | Jeneratör test ve bakım kayıtları, kesinti anına ait olay günlüğü |
| e | Cihaz bakım ve kalibrasyonlarının yapılmaması nedeniyle hasta güvenliğinin tehlikeye düşmesi | Bakım ve kalibrasyon belgeleri, cihaz envanteri |
| f | Temizlik hizmetlerinin aksaması, malzemelerin temin edilmemesi, temizlik kurallarına uyulmaması sonucunda hastane enfeksiyon komitesince hizmetin sürdürülemezliği yönünde karar alınması | Temizlik planları ve kontrol formları, malzeme teslim kayıtları, komite kararının kendisi |
| g | Hastalar ve çalışanlar için radyasyon koruyucuların temin edilmemesi veya kullanılmaması | Koruyucu ekipman envanteri ve teslim kayıtları |
| ğ | Hasta ve çalışan güvenliğini tehdit eden sebeplerden dolayı sağlık hizmetlerinin sunulamaması | Olay bildirim formları, güvenlik kayıtları, hizmetin sürdüğünü gösteren kayıtlar |
Bu hâllerin çoğu iki unsurdan oluşur: bir yükümlülüğün yerine getirilmemesi ve bunun sonucunda sağlık hizmetinin verilememesi. Savunma her iki unsura ayrı ayrı yönelir. Bakım yapılmış, buna rağmen arıza meydana gelmişse birinci unsur; arıza olmuş ama hizmet başka bir düzenlemeyle kesintisiz sürmüşse ikinci unsur tartışmalıdır. Temizlik hizmetine ilişkin bent, hastane enfeksiyon komitesinin hizmetin sürdürülemezliği yönünde karar almış olmasını arar; böyle bir karar yoksa bu bende dayanılamaz. Son bent hasta ve çalışan güvenliğini tehdit eden sebepleri genel bir ifadeyle kapsar; idarenin bu bende dayandığı durumlarda tehdidin ne olduğu ve hizmetin gerçekten sunulamayıp sunulamadığı somut kayıtlarla tartışılmalıdır.
Bildirim bu hâllerde çoğu zaman telefonla veya anlık yazışmayla yapılır. Bildirimin saati, kimin kime yaptığı ve müdahalenin ne zaman başladığı aynı gün yazıya dökülmeli, idareye teyit yazısı gönderilmelidir. İdarenin işi başkasına yaptırması hâlinde yapılan işin kapsamı ve bedeli de aşağıdaki başlıkta anlatılan şekilde izlenmelidir.
İşin Yüklenici Hesabına Yaptırılması ve Bedelden Mahsup
İşletme döneminde ihtara uyulmadığında veya sağlık hizmeti sürdürülemez hâle geldiğinde idare işi başkasına yaptırır ve bedelini yükleniciye yapacağı ödemeden düşer. Kanun bu işlerin pazarlık usulü ile yaptırılabileceğini (6428 m.3/8-ç) ve bu hâlde ilan zorunluluğu bulunmadığını (m.3/9) düzenler. Sayıştay’ın 2023 yılı raporuna yansıyan sözleşme hükmü de benzer bir imkân tanır: idare, şirketin gerekli önlemleri alma konusunda istekli veya muktedir olmadığına ya da yeterli zaman bulunmadığına kanaat getirirse, durumun mahiyetine uygun ve en fazla altı aylık masrafları şirketçe karşılanmak üzere ilgili hizmetin sağlanması için gerekli adımları atabilir (Bulgu 7).
Bu yaptırım fesih değildir, ancak mali sonucu ağır olabilir ve hata puanıyla birlikte fesih dosyasını besler. Yüklenici dört noktayı izlemelidir.
- Kapsam. İhtara dayanan müdahalede başkasına yaptırılan iş, ihtarda gösterilen hususla sınırlı olmalıdır; ihtarda yer almayan işlerin bedelinin mahsubuna itiraz edilmelidir.
- Bedel. Pazarlık usulüyle belirlenen bedelin dayanağı olan sözleşme, fatura ve hakediş belgeleri yazıyla istenmelidir.
- Süre. Sözleşmede bu müdahale için bir üst süre öngörülmüşse, sürenin sonunda hizmetin yeniden yükleniciye dönmesi talep edilmelidir.
- Mahsup. Mahsup bir takas işlemidir ve alacak çekişmeli olsa bile ileri sürülebilir (TBK m.139). Eksik ödeme, mahsup edilen tutara ve gecikme faizine ilişkin haklar saklı tutularak kabul edilmeli (TBK m.131), itiraz sözleşmedeki usulle ve dönemi içinde yapılmalıdır.
Mahsuba itirazın yazılışı ve sonraki dava yolu kesintiye itiraz yazısında anlatılan düzenle aynıdır.
Finans Sağlayıcının Devreye Girmesi: Ortaklık Yapısında Değişiklik
Şehir hastanesi rejimini olağan bir kamu sözleşmesinden ayıran en önemli kural budur. Yatırım döneminde ihtar süresi sonuçsuz kalırsa, işletme döneminde ise performans eşiği aşılırsa, fesihten önce finans sağlayıcılara bir imkân tanınır: idare ile anlaşarak yüklenicinin ortaklık yapısında değişikliğe gitmek ve işi sürdürmek (6428 m.4/6, 4/7; Yönetmelik m.62/1, 62/2). Finans sağlayıcılar ayrıca sabit yatırım döneminde, finansman sözleşmesinin uygulanmasına esas olmak üzere, idarenin izniyle bir denetim mekanizması kurabilir (Yönetmelik m.58/2).
Bu kuralın görevli şirket ve ortakları bakımından üç sonucu vardır.
- İhtarın muhatabı yalnızca şirket değildir. İdare ihtarı finans sağlayıcılara da ihbar eder. Finansman sözleşmenizde böyle bir ihtarın kredi verene bildirilmesine ve temerrüt hâllerine ilişkin hükümler bulunabilir; kendi belgelerinizdeki hükümler ihtarın geldiği gün okunmalıdır.
- Değişiklik idarenin rızasına bağlıdır. Kanun “idare ile anlaşarak” der. Finans sağlayıcının tek taraflı kararı yeterli değildir; idarenin kabul etmediği bir ortaklık yapısı sözleşmeyi kurtarmaz.
- Ortaklar paylarını kaybedebilir. Ortaklık yapısının değişmesi, mevcut ortakların paylarının bir bölümünün veya tamamının el değiştirmesi ya da ortaklığa yeni bir ortağın girmesi sonucunu doğurur. Bunun koşulları finansman ve ortaklık belgelerinizde aranır; ihtar aşamasında bu belgelerin tamamı bir arada incelenmelidir.
Ortaklık yapısının değişmesi ile sözleşmenin devri farklıdır. Yüklenici, sözleşmeden doğan bütün hak ve yükümlülüklerini aynı şartlarla ve aranan nitelikleri taşıyan başka bir kişiye ancak idarenin onayı ile devredebilir; bu hâlde diğer sözleşmeler de devralana devredilmiş sayılır ve devirden önce doğmuş yükümlülüklerden devreden ile devralan müştereken ve müteselsilen sorumlu olur (6428 m.4/5; Yönetmelik m.60).
Sözleşmenin süresinden önce feshedilerek tesisin idarece devralınması hâlinde dış finansmanın Hazine tarafından üstlenilmesi ayrı bir kanuni düzenlemeye tabidir (4749 m.8/A; 3996 m.11/A); bu konu merkez rehberde borç üstlenimi başlığında anlatılmıştır. Üstlenimin şartları, kapsam dışı kalan krediler ve ortakların Hazine’ye verdiği kefalet borç üstlenimi ve fesih tazminatı yazısında ayrıca ele alınmıştır. Pay devrinin sözleşme tarafı, beyan ve tekeffülleri ve izinleri için pay alım sözleşmesi uyuşmazlıkları ile şirket satın alan yabancı yatırımcının izin haritası yazılarına bakılabilir. Ortak değişikliğinde aranan izinler ve devirden önce yapılacak inceleme proje şirketinde pay devri yazısında anlatılmıştır.
İhtara Cevapta Savunma Eksenleri
Cevap yazısı bir itiraz dilekçesi değil, bir savunma ve taahhüt belgesidir: neyi kabul etmediğinizi, neyi hangi tarihte gidereceğinizi ve idareden ne beklediğinizi aynı metinde gösterir. Aşağıdaki tablo ileri sürülebilecek savunmaları, dayanaklarını ve her biri için gerekli belgeyi bir arada verir. Bir dosyada bunların hepsi bulunmaz; yalnızca belgesi olan savunma yazılmalıdır.
Fesih ihtarına cevapta savunmalar
| Savunma | Dayanak | Gerekli belge |
|---|---|---|
| İhtar noter aracılığıyla yapılmamıştır veya aykırılığı açıkça belirtmemektedir | 6428 m.4/6, 4/7, 4/8 | İhtarname ve tebliğ evrakı |
| Verilen süre işin mahiyetine uygun değildir | 6428 m.4/6, 4/7; TBK m.123 | Tedarik ve imalat sürelerine ilişkin üretici yazıları, sipariş belgeleri, iş programı |
| Aykırılık yoktur veya süresi içinde giderilmiştir | TBK m.112 | Kayıt dökümleri, iş emirleri, test raporları, birlikte tutulan tutanak |
| Gecikme, idarenin yerine getirmesi gereken işlerden kaynaklanmaktadır | TBK m.97, 106 | Onay ve teslim talepleri, cevapsız kalan yazılar, yer teslim tutanakları |
| Olay mücbir sebeptir ve süresinde bildirilmiştir | Yönetmelik m.59; TBK m.136 | Yirmi gün içinde yapılmış yazılı bildirim, yetkili merci belgesi |
| Fesih eşiği oluşmamıştır: hata puanı yanlış hesaplanmıştır, puan alt yüklenici hizmetine aittir veya sözleşmedeki sınır belirlenmemiştir | 6428 m.4/7; Yönetmelik m.62/2; sözleşmenin ilgili maddesi | Hata puanı dökümü, yapılmış itirazlar, sözleşme ekindeki tablo |
| İşletme döneminde ihtara uyulmamasının Kanun’daki sonucu fesih değil, işin yüklenici hesabına yaptırılmasıdır | 6428 m.4/7; Yönetmelik m.57/2 | İhtarnamenin sonuç bölümü |
| Sorun, sözleşme değişikliğiyle çözülebilecek bir uygulama güçlüğüdür | 6428 m.4/9; Yönetmelik m.61 | Değişiklik talebi, teknik rapor |
| İhtar finans sağlayıcılara ihbar edilmemiştir | 6428 m.4/6, 4/7; Yönetmelik m.57/2, 62/1 | Finans sağlayıcıdan alınan yazılı teyit |
İspat bakımından başlangıç noktası şudur: borç hiç veya gereği gibi ifa edilmezse borçlu, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe alacaklının zararını gidermekle yükümlüdür (TBK m.112). Aykırılığın varlığını idare, kusursuzluğu yüklenici ispat eder. Bu nedenle “kusurumuz yoktur” cümlesi tek başına bir savunma değildir; her savunmanın bir tutanağı, yazısı veya kaydı olmalıdır.
Karşılıklı borç yükleyen bir sözleşmede ifa isteyen tarafın kendi borcunu ifa etmiş veya ifasını önermiş olması gerekir (TBK m.97). İdarenin ödemelerinde gecikme varsa bu durum cevapta belirtilmelidir; ancak aşağıda açıklandığı üzere bu, hizmeti durdurma gerekçesi yapılmamalıdır.
Giderim Planı Nasıl Yazılır
İhtarda sayılan hususların bir bölümü süre içinde giderilebilir, bir bölümü giderilemez. Giderilemeyenler için idareye sunulacak plan, cevap yazısının en önemli ekidir; sürenin uzatılması talebinin ve ileride açılacak davada iyi niyetle hareket edildiği savunmasının dayanağı bu belgedir.
- Her husus için ayrı satır. İhtarnamedeki bent numarası, yapılacak iş, sorumlu birim, başlangıç ve bitiş tarihi.
- Tarihin dayanağı. Tedarik gerektiren işlerde sipariş belgesi ve üreticinin teslim süresine ilişkin yazısı; yapım işlerinde iş programı.
- İdareden beklenenler. Onay, alan teslimi, hizmetin geçici olarak başka alana taşınması gibi idarenin yapması gereken işler ve bunların tarihleri.
- Ara önlem. Kalıcı çözüm tamamlanana kadar hizmetin nasıl sürdürüleceği: yedek cihaz, geçici personel, vardiya düzeni.
- Raporlama. İlerlemenin hangi sıklıkta ve kime yazılı olarak bildirileceği.
- Birlikte tespit. Giderilen her husus için idare temsilcisiyle birlikte tutanak düzenlenmesi talebi.
Plan bir taahhüttür. Tutulamayacak bir tarih yazmak, ikinci bir ihtarın ve bu kez savunmasız bir feshin yolunu açar. Kabul edilmeyen hususlar için de plan verilecekse, bunun kabul anlamına gelmediği ve hizmetin aksamaması amacıyla yapıldığı açıkça yazılmalıdır.
İhtar Süresi İçinde Yapılmaması Gerekenler
- Hizmeti durdurmak veya yavaşlatmak. Sayıştay’ın 2023 yılı raporuna yansıyan sözleşme hükmüne göre şirket, idare ile arasındaki uyuşmazlığın içeriğine ve boyutuna bakılmaksızın hizmetleri kesintisiz olarak vermeye devam etmekle yükümlüdür (Bulgu 7). Ödenmeyen alacak veya haksız bulunan ihtar gerekçesiyle hizmetin durdurulması, sağlık hizmetinin sürdürülemezliği hâlini doğurarak süre verilmeyen müdahalenin kapısını açar.
- İhtarı cevapsız bırakmak. Kanun cevap verilmesini şart koşmaz; ancak cevapsız kalan ihtar, süre sonunda idarenin tespitlerinin tek kayıt olarak kalması demektir.
- Sözlü mutabakata güvenmek. Toplantıda verilen ek süre veya “bu bent düşmüştür” açıklaması yazıya dökülmedikçe ihtarı değiştirmez. Her toplantıdan sonra teyit yazısı gönderilmelidir.
- İdarenin onayı olmadan devir yapmak. Sözleşmenin devri idarenin onayına bağlıdır (6428 m.4/5; Yönetmelik m.60); yap-işlet-devret sözleşmelerinde görevin devri idarenin uygun görüşü ve Bakan onayı ile mümkündür (2011/1807 sayılı Karar m.27). İhtar sürerken onaysız yapılan devir yeni bir aykırılık oluşturur.
- Tesisten ekipman veya malzeme çıkarmak. Sözleşmenin feshi veya sona erdirilmesi hâlinde yüklenici, idarenin izni olmadan tesisattan hiçbirini bozup kaldıramaz, tesise ait malzeme, araç ve makineleri başka yere götüremez veya devredemez; idare gerekli görürse tesise el koyarak yükleniciyi tesisten uzaklaştırabilir (Yönetmelik m.64/1). İhtar aşamasında yapılacak böyle bir hareket fesih kararını hızlandırır.
- Alt yüklenici ödemelerini kesmek. Nakit sıkışıklığında ilk kesilen kalem alt yüklenici ödemeleri olur; sonucu ise hizmetin aksaması ve yeni hata puanıdır.
- Kayıt sistemindeki verileri değiştirmek. Kayıtların sonradan düzeltilmesi, haklı olunan konularda dahi kayıtların tamamının güvenilirliğini tartışmalı hâle getirir.
Delil: Tespit, Tutanak ve Kayıtların Korunması
Fesih uyuşmazlığı yıllar sonra bir mahkemenin veya hakem kurulunun önüne geldiğinde tartışılan şey ihtarın geldiği günlerdeki fiilî durumdur. O durumu gösteren kayıtlar ihtar süresi içinde toplanmazsa sonradan toplanamaz.
- Mahkeme eliyle delil tespiti. Taraflardan her biri, ileride açacağı davada ileri süreceği bir vakıanın tespiti için keşif yapılmasını, bilirkişi incelemesi yaptırılmasını veya tanık dinlenmesini isteyebilir; bunun için hukuki yarar, yani delilin hemen tespit edilmemesi hâlinde kaybolacağı veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimali gerekir (HMK m.400). İhtarda eksik gösterilen bir sistemin çalışır durumda olduğu veya arızanın idarenin kullanımından kaynaklandığı bu yolla tespit ettirilebilir.
- Birlikte tutulan tutanak. İdare temsilcisinin imzasını taşıyan tutanak, tek taraflı kayıttan güçlüdür. İdare imzadan kaçınırsa tutanak tek taraflı düzenlenir ve aynı gün yazıyla idareye gönderilir.
- Sistem kayıtları. Yardım masası kayıtları, iş emirleri, bina otomasyon ve cihaz günlükleri ihtar tarihi itibarıyla dışa aktarılıp saklanmalıdır.
- Uzman görüşü. Taraflar dava konusu olayla ilgili olarak uzmanından bilimsel mütalaa alabilir (HMK m.293). Teknik bir aykırılık iddiasına karşı ihtar süresi içinde alınan uzman raporu, cevap yazısının eki olarak da kullanılabilir.
Fesih gerçekleşirse Kanun ayrı bir tespit öngörür: sözleşmenin fesih tarihinde işlerin mevcut durumu, idarece görevlendirilecek bir heyet tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte tespit edilerek tutanağa bağlanır; önceden bildirilen günde yüklenici veya vekili hazır bulunmazsa tutanak yokluğunda düzenlenir (6428 m.4/10; Yönetmelik m.62/5). Bu tutanak hesabın tasfiyesinde belirleyici olduğundan tespite teknik ekiple katılmak ve katılınmayan tespitlere şerh düşmek gerekir. Tespit ve rapor düzeni delil tespiti, bilirkişi ve uzman görüşü ile bilirkişi raporuna itiraz yazılarında anlatılmıştır.
Kesin Teminat ve İhtiyati Tedbir
Şehir hastanesi sözleşmesi yükleniciden kaynaklanan bir sebeple feshedilirse kesin teminat Hazineye gelir kaydedilir; gelir kaydedilen teminat yüklenicinin borcuna mahsup edilmez ve yüklenici teminat için herhangi bir hak, bedel veya tazminat talebinde bulunamaz (6428 m.4/10). Fesihle birlikte Hazine taşınmazı üzerinde yüklenici lehine kurulan üst hakkı da herhangi bir yargı kararı aranmaksızın iptal edilir ve tapuda resen terkin olunur; taşınmaz üzerindeki yapı ve tesisler Hazineye geçer (m.4/10). Bu sonuçların geri alınması güç olduğundan, fesih tehdidi somutlaştığında geçici hukuki koruma gündeme gelir.
Tedbirin şartları. Mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından veya gecikme sebebiyle ciddi bir zararın doğacağından endişe edilmesi hâlinde ihtiyati tedbir kararı verilebilir (HMK m.389). Tedbir isteyen taraf, tedbir sebebini ve türünü açıkça belirtmek ve davanın esası yönünden haklılığını yaklaşık olarak ispat etmek zorundadır (m.390/3); haksız çıkması hâlinde karşı tarafın uğrayacağı zarara karşılık teminat gösterir (m.392). Kararın uygulanması bir hafta içinde istenmeli (m.393/1), tedbir dava açılmadan alınmışsa uygulanmasının istendiği tarihten itibaren iki hafta içinde esas hakkındaki dava açılmalıdır; aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar (m.397/1).
Tahkim şartı varsa. Tahkim yargılamasından önce veya yargılama sırasında mahkemeden ihtiyati tedbir istenmesi tahkim anlaşmasına aykırılık oluşturmaz (4686 m.6). Mahkemeden tedbir alan taraf otuz gün içinde tahkim davasını açmak zorundadır; aksi hâlde tedbir kendiliğinden ortadan kalkar (4686 m.10/A).
Tedbir talebinin kabulü kendiliğinden gerçekleşmez; mahkeme yaklaşık ispatı, yani ihtarın usulsüzlüğünü veya aykırılığın bulunmadığını gösteren belgeleri arar. Bu nedenle ihtar aşamasında hazırlanan cevap yazısı, giderim planı ve tespitler tedbir dosyasının da temelidir. Teminat mektubunun nakde çevrilmesine karşı tedbirin dayanakları ve sınırları teminat mektubunun nakde çevrilmesi ve ihtiyati tedbir yazısında, üst hakkının hukuki niteliği Hazine taşınmazında üst hakkı yazısında ele alınmıştır.
Otoyol Görevlendirmelerinde Fesih İhtarı: 3465 ve 4735 Sayılı Kanunlar
3465 sayılı Kanun’a göre sözleşmeler, görevli şirketin acze düşmesi veya sözleşme şartlarını ihlal etmesi hâlinde süresinden önce feshedilebilir; sona ermeye ilişkin hükümler ve sona ermenin sonuçları sözleşmede düzenlenir (m.6). Kanun’a 2014’te eklenen hüküm, sözleşmenin uygulanması aşamasında 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun ceza, yasaklama ve sözleşmenin feshi hükümlerinin uygulanacağını, uygulamaya ilişkin usul ve esasların yönetmelikle düzenleneceğini belirtir (m.5/A). Bu yollamanın pratik sonuçları şunlardır.
- On gün. Yüklenici taahhüdünü sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmez veya işi süresinde bitirmezse, idarenin en az on gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen ihtarına rağmen aynı durumun devam etmesi hâlinde, ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminat gelir kaydedilir ve sözleşme feshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir (4735 m.20/a).
- Yedi gün ve beş gün. İhtarda belirlenen sürenin bitimi itibarıyla sözleşme feshedilmiş sayılır; idare bu tarihi izleyen yedi gün içinde fesih kararını alır ve kararı izleyen beş gün içinde yükleniciye bildirir (4735 m.22).
- Teminat. Kesin teminat, alındığı tarihten gelir kaydedileceği tarihe kadar güncellenir ve aradaki fark yükleniciden tahsil edilir; gelir kaydedilen teminat yüklenicinin borcuna mahsup edilemez; ayrıca idarenin fesih nedeniyle uğradığı zarar yükleniciye tazmin ettirilir (4735 m.22).
- İhale yasağı. Mücbir sebepler dışında taahhüdün sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirilmemesi yasak fiildir (4735 m.25/f). Bu fiilde bulunduğu tespit edilenler hakkında bir yıldan az olmamak üzere iki yıla kadar, 4734 sayılı Kanun’un istisna tuttukları dâhil bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklama kararı verilir. Yasaklanan sermaye şirketinin sermayesinin yarısından fazlasına sahip ortakları da yasaklanır; yasaklananların sermayesinin yarısından fazlasına sahip olduğu başka sermaye şirketleri hakkında da aynı karar verilir. Karar, fiilin tespit edildiği tarihi izleyen en geç kırk beş gün içinde verilir ve Resmî Gazete’de yayımlandığı tarihte yürürlüğe girer (4735 m.26).
Yasaklama kararı idari bir işlemdir ve idari yargıda iptal davasına konu olur; özel kanunda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde dava açma süresi altmış gündür (2577 m.7). On günlük ihtara verilecek cevabın yazılışı fesih ihtarına cevap yazısı örneği yazısında, fesihten sonra istenebilecekler idare sözleşmeyi feshetti: yüklenici ne ister yazısında, yasağın ortaklara ve grup şirketlerine etkisi ihale yasaklamasının sirayeti yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır. 3465 sayılı Kanun’a dayanan bir sözleşmede bu kuralların nasıl uygulanacağı, sözleşmenin kendi hükümleri ve m.5/A’da anılan yönetmelikle birlikte değerlendirilmelidir.
Yap-İşlet-Devret (3996) Sözleşmelerinde Fesih İhtarı
3996 sayılı Kanun kapsamındaki projelerde ihtarın usulünü uygulama sözleşmesi belirler. 2011/1807 sayılı Karar’a göre uygulama sözleşmesi, görevli şirketin yükümlülüklerini yerine getirememesi veya sözleşme şartlarını ihlal etmesi, iflası, konkordato ilan etmesi ya da ödeme güçlüğüne düşmesi hâllerinde idare tarafından süresinden önce feshedilebilir; feshe ilişkin hükümler, feshin sonuçları ve diğer sözleşmelerin akıbeti uygulama sözleşmesinde düzenlenir (m.28). Süresinden önce, mücbir sebep veya idarenin sözleşmeyi tek taraflı feshetmesi sebebiyle tesisin veya görevli şirket hisselerinin devralınmasına ilişkin hususlara da sözleşmede yer verilir (m.30).
Bu sözleşmelerde ihtara cevap yazılırken dört noktaya bakılır.
- Sözleşmedeki usul. Bildirimin kime, hangi adrese ve hangi şekilde yapılacağı, giderim süresi, sürenin uzatılması ve finans sağlayıcıların bilgilendirilmesi sözleşmede yazılıdır. İdarenin bu usule uymaması cevabın ilk başlığıdır.
- Sözleşmede süre yoksa. Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde temerrüde düşen tarafa borcun ifası için uygun bir süre verilir (TBK m.123). İfasına başlanmış sürekli edimli sözleşmelerde borçlunun temerrüdü hâlinde alacaklı ifa ve gecikme tazminatı isteyebileceği gibi sözleşmeyi feshederek sözleşmenin süresinden önce sona ermesi yüzünden uğradığı zararın giderilmesini de isteyebilir (TBK m.126).
- Konkordato kaydı. Karar konkordatoyu fesih sebepleri arasında sayar. Buna karşılık İcra ve İflas Kanunu’na göre borçlunun taraf olduğu ve işletmesinin faaliyetinin devamı için önem arz eden sözleşmelerin devamı esastır; bu sözleşmelerde konkordato talebinde bulunulmasının sözleşmeye aykırılık veya haklı fesih sebebi sayılacağına ilişkin hükümler, borçlunun konkordatoya başvurması hâlinde uygulanmaz ve sözleşme bu gerekçeyle sona erdirilemez (İİK m.296). Görevli şirketin konkordatoya başvurduğu bir dosyada sözleşmedeki fesih kaydı bu kanun hükmüyle birlikte değerlendirilmelidir; konunun genel çerçevesi konkordato rehberinde yer alır.
- Görevin devri. Görevli şirket, uygulama sözleşmesinden doğan bütün hak ve yükümlülüklerini başka bir şirkete ancak idarenin uygun görüşü ve Bakan onayı ile devredebilir; uygulama sözleşmesi Yüksek Planlama Kurulunca onaylanmış görevlendirmelerde Karar ayrı bir onay arar; devir hâlinde diğer sözleşmeler de devredilmiş sayılır (Karar m.27).
Uygulama sözleşmesinin uygulanmasından doğan uyuşmazlıklarda Türkiye Cumhuriyeti mahkemeleri görevli ve yetkilidir; taraflar sözleşmede uyuşmazlığın tahkim yoluyla çözülmesini kararlaştırabilir ve bu durumda esasa Türk maddi hukuk kuralları uygulanır (Karar m.32). Tahkim şartının okunması ve hakem kararının icrası tahkim rehberinde anlatılmıştır.
Fesih Bildirimi Gelirse: Sonraki Basamaklar
İhtar süreci fesihle sonuçlanırsa uyuşmazlık, sözleşmenin sürdürülmesinden hesabın tasfiyesine ve feshin haklı olup olmadığına kayar. Bu aşamanın ana hatları şunlardır.
- Hesap. Şehir hastanesi sözleşmesinin feshi hâlinde işlerin hesabı sözleşme ve genel hükümlere göre yapılır ve yüklenicinin idare ile ilişkisi kesilir; sözleşmenin feshedilmesi hâllerinde kusurlu tarafın ödeyeceği tazminat ve cezai şartlara sözleşmede yer verilir (6428 m.4/10). Yüklenicinin kusuru olmaksızın idarece yapılan fesihte veya idarenin kusurundan kaynaklanan sebeple yüklenicinin yaptığı fesihte zararın nasıl ve ne ölçüde telafi edileceği de sözleşmede düzenlenir (Yönetmelik m.62/7).
- Sözleşmenin tazminat eki. Sayıştay’ın 2020 yılı raporuna göre şehir hastanesi sözleşmelerinde sona erme hâlinde ödenecek tazminat ayrı bir ekte düzenlenmiştir ve bu ek, şirketin sözleşmeyi ihlali nedeniyle yapılan fesihte dahi idarenin ödeyeceği bir tazminat öngörmektedir (Bulgu 19). Fesih kusura dayansa bile hesabın tek yönlü olmadığı bu ekten anlaşılır.
- Tespit ve tesisin teslimi. Durum tespit tutanağına katılın; idarenin izni olmadan tesisten hiçbir şey çıkarmayın (Yönetmelik m.62/5, 64/1).
- Sözleşmedeki uyuşmazlık basamakları. Sayıştay’ın 2020 yılı raporuna yansıyan uygulamada, sözleşmenin uyuşmazlıkların çözümüne ilişkin ekinde bilirkişi incelemesi, tarafların üst düzey yöneticileri arasında mutabakat arayışı ve bunlar sonuç vermezse tahkim basamakları yer almaktadır (Bulgu 21). Basamakların atlanması, açılacak davada veya tahkimde usul itirazına yol açabilir.
- Sulh. İdarelerin adli yargıda dava açmadan önce karşı tarafı sulhe davet etmesi esastır; sulhe davet uyuşmazlığın tarafı olan kişilerce de yapılabilir ve sulh başvurusunun altmış gün içinde sonuçlandırılması zorunludur (659 sayılı KHK m.9). Sulhe davet yazısının karşı tarafa tebliği ile uyuşmazlık konusu hak ve alacağın tabi olduğu kanuni süreler durur (m.10/5).
- Dava veya tahkim. Şehir hastanesi sözleşmelerinde Türk hukuku uygulanır ve Türkiye Cumhuriyeti mahkemeleri görevli ve yetkilidir; taraflar esasa Türk hukukunun uygulanması kaydıyla uyuşmazlığın 4686 sayılı Kanun çerçevesinde tahkimle çözülmesini kararlaştırabilir (6428 m.4/11; Yönetmelik m.67).
Fesihten sonraki tazminat hesabı, borç üstlenimi ve görevli yargı yolu merkez rehberde; tahkimde zararın hesaplanması tahkimde zarar hesabı, masrafların planlanması tahkim finansmanı ve masrafların güvencesi yazılarında anlatılmıştır.
Fesih İhtarına Cevap Yazısı Örneği
Aşağıdaki örnek, bir şehir hastanesinin işletme döneminde idarenin noter aracılığıyla gönderdiği ihtara verilecek cevabın iskeletini gösterir. Cevabın da noter aracılığıyla gönderilmesi, içeriğin ve tarihin ispatı bakımından güvenli yoldur; tacirler arasındaki fesih ve temerrüt ihtarlarında Kanun’un saydığı yollar noter, taahhütlü mektup, telgraf ve güvenli elektronik imzalı kayıtlı elektronik postadır (TTK m.18/3). Cevabın muhatabı sözleşmenin bildirim maddesinde gösterilen birimdir; tesisin işletme döneminde sözleşmenin yürütülmesi yetki ve sorumluluğu ilgili taşra biriminin en üst yöneticisine aittir (6428 m.2/4). Örnek genel niteliktedir; her cevap kendi sözleşmesinin madde ve ek numaralarıyla, kendi kayıtlarına göre ve yalnızca dosyada belgesi bulunan hususlarla yazılmalıdır.
… NOTERLİĞİNE
Cevap veren: … A.Ş. (Şirket), adres, vergi kimlik numarası
Vekili: Av. …
Muhatap: T.C. Sağlık Bakanlığı … (Sözleşme’nin bildirim maddesinde gösterilen birim ve adres)
Konu: … Noterliğinin … tarihli ve … yevmiye numaralı ihtarnamesine cevaplarımız ile taleplerimizin bildirilmesidir.
Açıklamalar
1. Muhatap İdare, müvekkil Şirket’e … tarihinde tebliğ edilen ihtarnamesinde, … tarihli Sözleşme kapsamındaki bazı yükümlülüklerin yerine getirilmediğini ileri sürmüş, ihtarnamede sayılan hususların … gün içinde giderilmesini istemiş, aksi hâlde Sözleşme’nin feshedileceğini bildirmiştir.
2. Müvekkil Şirket Sözleşme’den doğan yükümlülüklerini ifa etmektedir ve hizmetler kesintisiz sürmektedir. İhtarnamedeki hususlara ilişkin cevaplarımız aşağıdadır. Giderileceği bildirilen hususlar bakımından verdiğimiz tarihler, ihtarnamedeki iddiaların kabulü anlamına gelmez.
6428 sayılı Kanun m.4/7 yönünden: ihtarname giderilmesi istenen hususu açıkça belirtmemektedir
3. Kanun, idarenin ihtarında durumun açıkça belirtilmesini arar. İhtarnamenin … numaralı bendinde “… hizmetindeki eksikliklerin giderilmesi” istenmiş, eksikliğin hangi alanda, hangi tarihte ve hangi kayıtla tespit edildiği gösterilmemiştir. Bu bende ilişkin tespit ve kayıtların tarafımıza bildirilmesini, bu bent bakımından sürenin bildirim tarihinden başlatılmasını talep ederiz.
6428 sayılı Kanun m.4/7 yönünden: verilen süre işin mahiyetine uygun değildir
4. İhtarnamenin … numaralı bendinde … sisteminin yenilenmesi için … gün süre verilmiştir. Sipariş … tarihinde verilmiştir. Üreticinin ekte sunduğumuz … tarihli yazısına göre teslim en erken … tarihinde yapılabilecek, montaj ve devreye alma … gün sürecektir. Kanun’un aradığı süre işin mahiyetine uygun süredir. Bu bent için sürenin … tarihine kadar uzatılmasını talep ederiz. Yenileme tamamlanana kadar hizmet, ekli planda gösterilen yedek sistemle sürdürülecektir.
Sözleşme’nin … eki yönünden: ihtarnamenin … ve … numaralı bentlerindeki hususlar giderilmiştir
5. … numaralı bentteki arıza … tarihinde, … numaralı bentteki eksiklik … tarihinde giderilmiştir. Giderim, ekte sunduğumuz iş emirleri, test raporları ve kullanıcı teyit formlarıyla sabittir. Bu hususların giderildiğinin İdare temsilcisiyle birlikte düzenlenecek bir tutanakla tespit edilmesini talep ederiz.
Türk Borçlar Kanunu m.97 ve m.106 yönünden: … numaralı bentteki gecikme İdare’nin yapması gereken işten kaynaklanmaktadır
6. … işinin yapılabilmesi için İdare’nin … onayını vermesi ve … alanını boşaltması gerekmektedir. Bu yöndeki talebimiz … tarihli ve … sayılı yazımızla iletilmiş, bugüne kadar cevaplanmamıştır. Borçlunun ifa edebilmesi için kendisinin yapması gereken hazırlık fiillerinden kaçınan alacaklı temerrüde düşer. Onayın verildiği ve alanın teslim edildiği tarihten itibaren iş … gün içinde tamamlanacaktır.
Uygulama Yönetmeliği m.59 ve Türk Borçlar Kanunu m.136 yönünden: … olayı mücbir sebeptir
7. … numaralı bentteki aksama, … tarihinde meydana gelen … olayından kaynaklanmıştır. Olay, Yönetmelik’te öngörülen yirmi günlük süre içinde … tarihli yazımızla İdare’ye bildirilmiş, … tarafından düzenlenen belge yazımız ekinde sunulmuştur. Müvekkile yüklenebilecek bir kusur bulunmamaktadır.
6428 sayılı Kanun m.4/7 ve Uygulama Yönetmeliği m.62/2 yönünden: fesih şartı oluşmamıştır
8. Kanun, işletme döneminde ihtardaki talimata uyulmamasının sonucunu işin yüklenici hesabına yaptırılması olarak belirlemiş, feshi ise sözleşmede belirtilen performans eşiğinin aşılmasına bağlamıştır. Sözleşme’nin … maddesinde bu eşik, aralıksız … aylık dönemde … hata puanı olarak belirlenmiştir. Müvekkilin … – … dönemindeki toplam hata puanı …’dir. Bu puanın … puanlık kısmına … tarihli yazılarımızla itiraz edilmiş, itirazlarımız hâlen sonuçlandırılmamıştır. … puanlık kısmı alt yüklenici hizmetlerine ilişkindir ve Sözleşme’nin … maddesi uyarınca bu hesaba katılmaz. İhtarnamede bildirilen fesih sonucu Kanun’a ve Sözleşme’ye uygun değildir.
6428 sayılı Kanun m.4/7 yönünden: giderilecek hususlar ve iş programımız
9. İhtarnamenin …, … ve … numaralı bentlerindeki hususlar, hizmetin aksamaması amacıyla ekte sunduğumuz iş programına göre giderilecektir. Programda her iş için sorumlu birim ile başlangıç ve bitiş tarihi gösterilmiştir. İlerleme her hafta … günü İdare’ye yazılı olarak bildirilecektir.
6428 sayılı Kanun m.4/7 yönünden: finans sağlayıcılara ihbar
10. Kanun, ihtarın projenin finansmanına kaynak sağlayan finans sağlayıcılara da ihbar edilmesini öngörmektedir. Bu ihbarın yapılıp yapılmadığının tarafımıza bildirilmesini rica ederiz. İhtarname ve bu cevabımız müvekkil tarafından finans sağlayıcılara ayrıca iletilmiştir.
Türk Borçlar Kanunu m.182 yönünden: cezai şart
11. Borcun müvekkilin sorumlu tutulamayacağı bir sebeple ifa edilemediği hâllerde ceza istenemez. Yukarıda 6 ve 7 numaralı paragraflarda açıklanan hususlar nedeniyle müvekkile ceza uygulanamaz; bu hususlara dayanılarak yapılacak her türlü kesinti ve cezaya karşı haklarımızı saklı tutuyoruz.
Sonuç ve Talep
12. Açıklanan sebeplerle; ihtarnamenin … numaralı bendine ilişkin tespit ve kayıtların bildirilmesini, … numaralı bent için sürenin … tarihine kadar uzatılmasını, giderilen hususların birlikte düzenlenecek tutanakla tespit edilmesini, … onayının verilmesini, ekli iş programının kabul edilmesini ve Sözleşme’nin feshedileceğine ilişkin bildirimin geri alınmasını talep ederiz. Sözleşme’den ve kanundan doğan bütün haklarımız, Sözleşme’nin uyuşmazlıkların çözümüne ilişkin hükümlerine başvurma hakkımız dâhil, saklıdır.
13. Sayın Noter; üç nüsha olarak düzenlenen bu ihtarnamenin bir nüshasının muhataba tebliğini, bir nüshasının dairenizde saklanmasını, tebliğ şerhini taşıyan bir nüshasının tarafımıza verilmesini talep ederiz.
Cevap veren vekili
Av. …
Ekler: 1. Bent bazında durum çizelgesi ve iş programı. 2. Sipariş belgesi ve üretici yazısı. 3. İş emirleri, test raporları, kullanıcı teyit formları. 4. … tarihli onay talebimiz. 5. Mücbir sebep bildirimi ve eki belge. 6. Hata puanı dökümü ve itiraz yazılarımız. 7. Vekâletname.
Yazıda üç noktaya dikkat edilir. İhtarnamedeki her bent cevapta karşılığını bulmalıdır; cevapsız bırakılan bent kabul edilmiş gibi yorumlanabilir. Giderim için verilen tarihler iş programıyla aynı olmalı ve tutulabilir olmalıdır. Yatırım dönemindeki bir ihtara cevapta dayanak 6428 m.4/6 ve Yönetmelik m.62/1 olur, fesih eşiğine ilişkin 8 numaralı paragrafın yerini finansmanın ve iş programının durumu alır; otoyol görevlendirmelerinde ise cevap 4735 m.20’ye göre yazılır ve bunun örneği on günlük ihtara cevap yazısında yer alır.
Süreler Çizelgesi
Fesih ihtarı sürecinde birbirinden bağımsız işleyen birkaç süre vardır. Aşağıdaki tablo kanunda ve yönetmelikte yazılı olanları gösterir; sözleşmedeki süreler buna eklenir.
Fesih ihtarı sürecinde kanuni süreler
| Konu | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Şehir hastanesi sözleşmesinde ihtar süresi | İdarenin belirlediği, işin mahiyetine uygun süre | 6428 m.4/6, 4/7, 4/8 |
| Mücbir sebebin idareye yazılı bildirimi | Olayın meydana geldiği tarihi izleyen yirmi gün | Yönetmelik m.59/2 |
| Otoyol görevlendirmesinde ihtar süresi | En az on gün | 3465 m.5/A; 4735 m.20/a |
| Otoyolda fesih kararı ve bildirimi | Sürenin bitimini izleyen yedi gün içinde karar, kararı izleyen beş gün içinde bildirim | 4735 m.22 |
| İhale yasağı kararı | Fiilin tespitini izleyen en geç kırk beş gün | 4735 m.26 |
| Yasaklama kararına karşı iptal davası | Altmış gün | 2577 m.7 |
| İhtiyati tedbir kararının uygulanmasını isteme | Kararın tefhim veya tebliğinden itibaren bir hafta | HMK m.393/1 |
| Dava açılmadan alınan tedbirden sonra esas hakkında dava | Uygulanmasının istendiği tarihten itibaren iki hafta | HMK m.397/1 |
| Mahkemeden tedbir alındıktan sonra tahkim davası | Otuz gün | 4686 m.10/A |
| Karşı taraf dinlenmeden verilen tedbire itiraz | Uygulamadan veya tutanağın tebliğinden itibaren bir hafta | HMK m.394/2 |
| Sulh başvurusunun sonuçlandırılması | Altmış gün; sonuçlanmazsa istek reddedilmiş sayılır | 659 sayılı KHK m.9/5 |
Kanuni sürelerin yanında bir çalışma düzeni de gerekir. Aşağıdaki sıra bir kanuni süre değil, uygulamaya dönük bir öneridir: tebliğ günü tebliğ tarihinin belgelenmesi ve finans sağlayıcıya bildirim; ilk iki gün içinde bent bazında durum çizelgesi ve kayıtların yedeklenmesi; ilk hafta içinde cevap yazısı ve giderim planının gönderilmesi; süre boyunca haftalık ilerleme bildirimi; süre dolmadan giderilen hususlar için birlikte tespit talebi. Otoyol görevlendirmelerinde süre on güne kadar inebildiğinden bu adımların tamamı ilk günlere sığdırılmalıdır.
Alt Yükleniciler ve Hizmet Sağlayıcılar İçin
Fesih ihtarı görevli şirkete gelir, ancak sonuçları hizmeti fiilen sunan alt yüklenicilere de ulaşır. Alt yüklenicinin durumu üç ihtimale göre değişir.
- İhtar sizin hizmetinizle ilgiliyse. Sayıştay raporlarına yansıyan sözleşme hükmüne göre alt yüklenicinin hizmeti nedeniyle alınan hata puanı ana sözleşmenin değil, alt yüklenici sözleşmesinin feshine yol açar (2023 yılı raporu Bulgu 7). Görevli şirketten ihtarın sizinle ilgili bölümünü ve dayandığı kayıtları yazıyla isteyin; kayıtlara itirazınızı kendi sözleşmenizdeki süre içinde yapın.
- Ortaklık yapısı değişirse. Görevli şirket aynı tüzel kişi olarak kalır; alt sözleşmeniz kendiliğinden sona ermez. Yeni yönetimin sözleşmeleri gözden geçirmesi beklenmelidir; alacak mutabakatı bu aşamadan önce yapılmalıdır.
- Sözleşme devredilir veya feshedilirse. Ana sözleşmenin idarenin onayıyla devri hâlinde diğer sözleşmeler de devralana devredilmiş sayılır (6428 m.4/5; Yönetmelik m.60). Fesih hâlinde ise alt sözleşmenin akıbeti kendi hükümlerine ve ana sözleşmedeki düzenlemeye bağlıdır; idareyle aranızda sözleşme yoksa alacağınızın borçlusu görevli şirkettir.
Her üç ihtimalde de ilk iş, o güne kadar doğmuş alacağın dökümünü çıkarmak ve görevli şirkete yazılı mutabakat için göndermektir. Ödeme gecikiyorsa ihtar, tacirler arasında Kanun’un saydığı yollardan biriyle yapılmalıdır (TTK m.18/3). Tahsil yolları alt yüklenicinin alacağını tahsil yolu yazısında ve merkez rehberin alt yüklenicilere ayrılan bölümünde anlatılmıştır. Borçlunun belirlenmesi, faiz, icra takibi, ihtiyati haciz ve ihtarname örneği için görevli şirket alt yükleniciye ödemiyor yazısına bakınız.
Sık Yapılan Hatalar
- Yanlış kanuna göre cevap vermek. Şehir hastanesi sözleşmesinde 4735 sayılı Kanun’daki on günlük kurala, otoyol sözleşmesinde 6428 sayılı Kanun’daki finans sağlayıcı kuralına dayanmak.
- Performans ihtarını önemsememek. Noterden gelmeyen yazılı ihtarları cevapsız bırakmak; fesih dosyası çoğu zaman bu ihtarların birikmesiyle oluşur.
- Hata puanına zamanında itiraz etmemek. Aylık kesintiye ses çıkarmayıp fesih aşamasında puanın tamamına itiraz etmek.
- Mücbir sebebi yirmi gün içinde bildirmemek. Olayı herkesin bildiği düşüncesiyle yazılı bildirimi atlamak.
- Finans sağlayıcıyı idareden öğrenir hâle düşürmek. İhtarı kredi verene bildirmemek veya farklı bir tablo sunmak.
- Genel ifadelerle cevap yazmak. Bent bent cevap ve tarih vermek yerine ihtarın tümden haksız olduğunu söylemekle yetinmek.
- Tutulamayacak tarih vermek. Süreyi kurtarmak için gerçekçi olmayan bir plan sunmak.
- Tespitlere katılmamak. İdarenin önceden bildirdiği günde hazır bulunmamak; tutanak yoklukta düzenlenir.
- Ödenmeyen alacak nedeniyle hizmeti durdurmak. Alacak ayrı bir yolla istenir; hizmetin durdurulması feshi haklı kılabilecek en ağır aykırılıktır.
- Otoyol sözleşmesinde yasaklama riskini hesaba katmamak. Feshin yalnızca o projeyi etkileyeceğini düşünmek.
Kamu sözleşmelerinde fesih, teminat ve yasaklama konularının genel çerçevesi kamu ihale hukuku rehberinde, sözleşmenin hangi yargı kolunda tartışılacağı idari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklar yazısında, kamu idaresinden alacağın tahsili kamudan alacak tahsili merkezinde yer alır.
İlgili Rehberler
- Yap-İşlet-Devret ve Şehir Hastanesi Uyuşmazlıkları Merkezi
- Mücbir Sebep, Maliyet Artışı ve Kur Riski: Süre Uzatımı, Kur Farkı, Tadil ve Uyarlama
- Proje Şirketinde Pay Devri: İzinler, Hukuki İnceleme Listesi ve İzin Başvuru Dilekçesi Örneği
- Borç Üstlenimi ve Fesih Tazminatı: Sözleşme Feshedilirse Kredi Borcunu Kim Öder?
- Görevli Şirket Alt Yükleniciye Ödemiyor: Tahsil Yolu ve İhtarname Örneği
- Şehir Hastanesinde Kesintiye İtiraz ve İtiraz Yazısı Örneği
- Kamu-Özel İşbirliği: Modeller ve Sözleşme Çerçevesi
- Fesih İhtarına Cevap Yazısı Örneği (4735 m.20)
- İdare Sözleşmeyi Feshetti: Yüklenici Ne İster?
- İhale Yasaklamasının Sirayeti
- Teminat Mektubunun Nakde Çevrilmesi ve İhtiyati Tedbir
- Delil Tespiti, Bilirkişi ve Uzman Görüşü
- Tacir Cezai Şartın İndirilmesini İsteyebilir mi?
- Aşırı İfa Güçlüğü ve Sözleşmenin Uyarlanması
- Konkordato Rehberi
- Pay Alım Sözleşmesi Uyuşmazlıkları ve Tahkim
- Tahkim Rehberi
- Hakem Kararı Nasıl Tahsil Edilir?
- Tahkimde Zarar Hesabı
- Taşeron Alacağını Alamıyor: İhtar, İcra ve İhtiyati Haciz
- İdare Hakedişi Ödemiyor
- Kamudan Alacak Tahsili Merkezi
- Kamu İhale Hukuku Rehberi
- Dilekçe Örnekleri
Sıkça Sorulan Sorular
Şehir hastanesi sözleşmesinde fesih ihtarı nasıl yapılır?
İdare ihtarı noter aracılığıyla ve yazılı olarak yapar; ihtarda aykırılık açıkça belirtilir ve gereğinin yapılması için işin mahiyetine uygun bir süre verilir. Yapım sözleşmelerinde durum ayrıca projenin finans sağlayıcılarına ihbar edilir (6428 m.4/6, 4/7).
Fesih ihtarında idare kaç gün süre vermek zorundadır?
Şehir hastanesi sözleşmelerinde Kanun gün sayısı vermez; süre işin mahiyetine uygun olmalıdır (6428 m.4/6, 4/7). 3465 sayılı Kanun’a dayanan otoyol görevlendirmelerinde ihtar süresi en az on gündür (3465 m.5/A; 4735 m.20). Yap-işlet-devret sözleşmelerinde süreyi uygulama sözleşmesi belirler.
İhtar süresi dolunca sözleşme kendiliğinden feshedilir mi?
Şehir hastanesinin yatırım döneminde hayır: süre sonunda önce finans sağlayıcılar idare ile anlaşarak ortaklık yapısını değiştirip işi sürdürebilir, bu sağlanamazsa sözleşme feshedilir (6428 m.4/6). 4735 sayılı Kanun’un uygulandığı otoyol görevlendirmelerinde ise ihtarda belirlenen sürenin bitimiyle sözleşme feshedilmiş sayılır (4735 m.22).
İşletme döneminde ihtara uymazsam sözleşme feshedilir mi?
Kanun’a göre ihtardaki talimata uyulmamasının sonucu, işin idare tarafından pazarlık usulüyle yüklenici hesabına yaptırılması ve bedelin ödemelerden mahsup edilmesidir. Fesih, sözleşmede belirtilen performans eşiğinin aşılmasına bağlanmıştır (6428 m.4/7; Yönetmelik m.62/2). Sözleşmenizdeki diğer aykırılık hâlleri ayrıca okunmalıdır.
Sağlık hizmetlerinin sürdürülemez hâle gelmesi ne demektir?
Uygulama Yönetmeliği dokuz hâl sayar: tıbbi gaz ve havalandırma sistemlerinin çalışmaması, sterilizasyonun aksaması nedeniyle ameliyat yapılamaması, asansör ve bakım eksikliği nedeniyle hizmet verilememesi, acil görüntüleme ve laboratuvar hizmetlerinin verilememesi, jeneratör bakımsızlığı nedeniyle kesinti, kalibrasyon eksikliği, enfeksiyon komitesi kararına yol açan temizlik aksaması, radyasyon koruyucuların bulunmaması ve hasta veya çalışan güvenliğini tehdit eden sebepler (m.57/3). Bu hâllerde süre verilmeden iş yüklenici hesabına yaptırılır.
Finans sağlayıcı ihtar sürecinde ne yapabilir?
İdare ihtarı finans sağlayıcılara ihbar eder. Yatırım döneminde süre sonuçsuz kalırsa veya işletme döneminde performans eşiği aşılırsa, finans sağlayıcılar idare ile anlaşarak yüklenicinin ortaklık yapısında değişikliğe gidebilir ve işin devamını sağlayabilir (6428 m.4/6, 4/7; Yönetmelik m.62).
Fesih hâlinde kesin teminat ne olur?
Yükleniciden kaynaklanan sebeple fesihte kesin teminat Hazineye gelir kaydedilir; gelir kaydedilen teminat yüklenicinin borcuna mahsup edilmez ve yüklenici teminat için bir hak talep edemez (6428 m.4/10). 4735 sayılı Kanun’un uygulandığı sözleşmelerde teminat ayrıca güncellenir (4735 m.22).
Fesih ihtarına cevap vermek zorunlu mudur?
Kanun cevabı şart koşmaz, ancak cevap verilmezse süre sonunda dosyada yalnızca idarenin tespitleri kalır. Sürenin uzatılması talebi, giderilen hususların tespiti ve idarenin kendi yükümlülüklerine ilişkin itirazlar ancak süresi içinde verilen yazılı cevapla kayda geçer.
İhtar süresinde hizmeti durdurabilir miyim?
Hayır. Sayıştay raporlarına yansıyan sözleşme hükümlerine göre şirket, idare ile arasındaki uyuşmazlığa bakılmaksızın hizmetleri kesintisiz sürdürmekle yükümlüdür. Hizmetin durdurulması sağlık hizmetlerinin sürdürülemezliği hâlini doğurabilir ve süre verilmeden müdahaleye yol açar (Yönetmelik m.57).
Otoyol sözleşmesi feshedilirse ihalelerden yasaklanır mıyım?
3465 sayılı Kanun’a dayanan görevlendirmelerde 4735 sayılı Kanun’un yasaklama hükümleri uygulanır. Taahhüdünü sözleşmeye uygun yerine getirmeyenler hakkında bir yıldan iki yıla kadar bütün kamu ihalelerine katılmaktan yasaklama kararı verilir; karar sermaye şirketinin sermayesinin yarısından fazlasına sahip ortaklarını da kapsar (3465 m.5/A; 4735 m.25, 26).
Yap-işlet-devret sözleşmesinde konkordato fesih sebebi midir?
2011/1807 sayılı Karar konkordatoyu idarenin sözleşmeyi süresinden önce feshedebileceği hâller arasında sayar (m.28). Buna karşılık İcra ve İflas Kanunu, borçlunun işletmesinin devamı için önem arz eden sözleşmelerde konkordato başvurusunun fesih sebebi sayılacağına ilişkin hükümlerin uygulanmayacağını düzenler (İİK m.296). İki hüküm dosya özelinde birlikte değerlendirilmelidir.
Fesih ihtarına karşı ihtiyati tedbir alınabilir mi?
Hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı veya ciddi bir zararın doğacağı endişesi varsa ve haklılık yaklaşık olarak ispat edilirse mahkemeden ihtiyati tedbir istenebilir (HMK m.389, 390). Sözleşmede tahkim şartı bulunması mahkemeden tedbir istenmesine engel değildir; tedbirden sonra otuz gün içinde tahkim davası açılmalıdır (4686 m.6, 10).
6428 sayılı Kanun’dan önce ihale edilen şehir hastanelerinde hangi kural uygulanır?
3359 sayılı Kanun’un yürürlükten kaldırılan ek 7. maddesine göre ihale edilen işler mevcut ihale şartnamelerine göre sonuçlandırılır; 6428 sayılı Kanun’un ihtar ve fesih fıkraları bu işlere uygulanacağı sayılan hükümler arasında değildir (geçici m.1). Bu projelerde ihtarın usulü ve sonucu için önce sözleşmenin kendi hükümlerine bakılır.
Fesih uyuşmazlığı hangi mahkemede görülür?
Şehir hastanesi ve yap-işlet-devret sözleşmeleri özel hukuk hükümlerine tabidir; sözleşmeden doğan uyuşmazlık adli yargıda veya sözleşmede kararlaştırılmışsa tahkimde çözülür (6428 m.4/1, 4/11; 3996 m.5). İhalelere katılmaktan yasaklama kararı ise idari işlem olduğundan idari yargıda dava konusu edilir.
Kaynakça
- 6428 sayılı Sağlık Bakanlığınca Kamu Özel İş Birliği Modeli ile Tesis Yaptırılması, Yenilenmesi ve Hizmet Alınması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun (güncel metin).
- Sağlık Bakanlığınca Kamu Özel İş Birliği Modeli ile Tesis Yaptırılması, Yenilenmesi ve Hizmet Alınmasına Dair Uygulama Yönetmeliği (Resmî Gazete 09.05.2014, 28995; 24.01.2020 tarihli ve 2049 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla yapılan değişiklikler işlenmiş metin).
- 3996 sayılı Bazı Yatırım ve Hizmetlerin Yap-İşlet-Devret Modeli Çerçevesinde Yaptırılması Hakkında Kanun; 2011/1807 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı (Resmî Gazete 11.06.2011, 27961 mükerrer).
- 3465 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğü Dışındaki Kuruluşların Erişme Kontrollü Karayolu (Otoyol) Yapımı, Bakımı ve İşletilmesi ile Görevlendirilmesi Hakkında Kanun.
- 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu; 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu.
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.296.
- 659 sayılı Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdareleri ve Özel Bütçeli İdarelerde Hukuk Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Kanun Hükmünde Kararname; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu.
- Sayıştay Başkanlığı, Sağlık Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu (Eylül 2021), Bulgu 19 ve 21.
- Sayıştay Başkanlığı, Sağlık Bakanlığı 2023 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu (Eylül 2024), şehir hastanelerine ilişkin Bulgu 7.
- Sayıştay Başkanlığı, Sağlık Bakanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu (Eylül 2025), şehir hastanelerine ilişkin Bulgu 4.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosya kendi sözleşmesi, belgeleri ve süreleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
İlgili ana rehberler
Yap-İşlet-Devret ve Şehir Hastanesi Uyuşmazlıkları Merkezi · Kamu İhale Hukuku Rehberi · Tahkim Rehberi · Ticaret Hukuku Rehberi · Kamudan Alacak Tahsili Merkezi · Dilekçe Örnekleri · İletişim
Somut olayınıza özgü değerlendirme için hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.


