Belediye, belediye şirketi, üniversite hastanesi veya başka bir kamu kurumu borcunu ödemiyorsa ilk iş, alacağı gösteren belgeleri toplamak ve idareye yazılı ödeme talebiyle birlikte ihtar göndermektir. Muaccel bir borcun borçlusu alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer (TBK m.117); kamu idaresi bu kuralın dışında değildir. Kamu idarelerine karşı icra takibi yapılabilir; sınır takipte değil hacizdedir. Devlet malları haczedilemez (İİK m.82/1-1). Belediyenin ise yalnızca proje karşılığı borçlanma gelirleri, şartlı bağışlar, kamu hizmetlerinde fiilen kullanılan malları ve tahsil ettiği vergi, resim ve harç gelirleri haczedilemez; bunların dışındaki malları haczedilebilir (5393 m.15). Belediyeye karşı haciz kararından önce borca yetecek mal göstermesi istenir; on gün içinde yeterli mal gösterilmezse alacak miktarını aşmamak üzere haciz yapılır (5393 m.15). Belediye şirketleri ticaret şirketidir ve tacir sayılır (TTK m.16/1). İdari yargıdan alınan para ilamlarında ödeme, banka hesap numarasının idareye yazılı bildirilmesinden itibaren en geç otuz gün içinde yapılır; yapılmazsa ilam genel hükümlere göre icraya konulur (İYUK m.28/1-2). Kamu idaresinden olan alacak, ilgili mali yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde yazılı olarak talep edilmezse idare lehine zamanaşımına uğrar (5018 m.34).
Bu konuda hukuki destek almak ister misiniz? Uzman hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
Bu merkez, kamu idarelerine mal satan, hizmet veren veya iş yapan ve bedelini alamayan şirketler için yazıldı: yükleniciler ve taşeronlar, medikal ve ilaç firmaları, akaryakıt, yemek, temizlik ve güvenlik hizmeti verenler, taşınmazını idareye kiralayanlar ve danışmanlık hizmeti sunanlar. Borçlunun türüne göre tahsil yolunun nasıl değiştiği, “ödenek yok” cevabının hukuki değeri, faiz, mahkeme kararının ödenmesi için işleyen süreler, belediyeye karşı haciz ve haczedilmezlik şikâyeti, belediye şirketleri, üniversite ve döner sermaye borçları, sözleşmesiz yapılan işler, ödemeden yapılan kesintiler ve zamanaşımı aynı sayfada, kanun maddeleriyle ele alınır. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Bu yazının dayanakları. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.16, 32, 39, 43, 67, 82, 85, 89 ve 257; 5393 sayılı Belediye Kanunu m.3, 15, 70 ve 73; 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu m.10, 26 ve 28; 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu m.7; 442 sayılı Köy Kanunu m.8; 2560 sayılı Kanun m.27 ve ek m.5; 5779 sayılı Kanun m.7; 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu m.20 ve 34 ile (II) sayılı cetvel; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.2, 13 ve 28; 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu m.58; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.77, 82, 117, 120, 122, 139, 146, 147, 183, 184 ve 526; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4, 5, 5/A, 16, 18, 19, 329 ve 573; 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun m.1, 2 ve 3; 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu m.5; 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu m.4 ve 36; 5510 sayılı Kanun m.90; 6183 sayılı Kanun m.22/A; Anayasa Mahkemesi, 21.10.1992, K.1992/50; Anayasa Mahkemesi, 16.12.2010, E.2007/37, K.2010/114; Anayasa Mahkemesi, 17.06.2015, E.2014/194, K.2015/55; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 21.04.2022, E.2018/8-672, K.2022/588; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 05.10.2022, E.2022/592, K.2022/1255; Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E.2019/7271, K.2019/9780; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 08.06.2016, E.2014/8-1015, K.2016/767.
Yazı 20 Kasım 2026 tarihinde yürürlükte olan mevzuat metinleri esas alınarak hazırlanmıştır. 16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla 3095 sayılı Kanunun 1. maddesinde yapılan değişiklik metne işlenmiştir. Kamu ihale sözleşmesinden doğan hakediş alacağının ödeme süresi, ihtarı ve faizi için ayrıca idare hakedişi ödemiyor yazımıza bakabilirsiniz; bu sayfa, hakediş dışındaki alacakları da kapsayacak biçimde borçlu idarenin türüne göre tahsil yolunu gösterir.
Hangi Durumdasınız? İlk Bakılacak Belge ve İlk Adım
Kamu idaresinden alacaklı olan şirketlerin karşılaştığı durumlar birkaç tipte toplanır. Tabloda her durum için önce hangi belgeye bakılacağı, sonra ilk adımın ne olduğu gösterilmiştir.
Durumunuza göre ilk bakılacak belge ve ilk adım
| Durum | İlk bakılacak yer | İlk adım |
|---|---|---|
| Belediye fatura veya hakediş bedelini ödemiyor | Sözleşme veya sipariş yazısı, teslim ve kabul tutanakları, fatura, varsa idarenin düzenlediği ödeme emri belgesi | Evrak kaydına alınan yazılı ödeme talebi ve ihtar (TBK m.117; 5018 m.34); ardından icra takibi veya alacak davası |
| Borçlu belediyenin şirketi | Sözleşmenin tarafı ve faturanın muhatabı; şirketin ticaret sicili kaydı | Şirkete ihtar; ilamsız takip ve şartları varsa ihtiyati haciz (İİK m.257) |
| Üniversite hastanesi veya döner sermaye işletmesi ödemiyor | Sözleşme ve şartnamenin ödeme maddesi, muayene ve kabul tutanakları, faturaların teslim tarihleri | Rektörlüğe yazılı talep ve ihtar; hacze güvenmeden dava veya takip planı |
| Bakanlık veya bağlı kuruluş ödemiyor | Sözleşme, kabul belgeleri, harcama birimi ve muhasebe birimi bilgisi | Yazılı talep ve ihtar; alacak ilama bağlandığında ödeme bütçeden istenir (5018 m.20/d) |
| Mahkeme kararı alındı, idare ödemiyor | Kararın idari yargıdan mı adli yargıdan mı çıktığı; tebliğ tarihleri | İdari yargı kararında banka hesap numarasının yazıyla bildirilmesi (İYUK m.28/2); adli yargı kararında ilamlı takip (İİK m.32) |
| Haciz konuldu, belediye haczedilmezlik şikâyetinde bulundu | Haczedilen malın veya hesabın niteliği; malın fiilen ne için kullanıldığı | Şikâyete cevap; her mal için fiilî kullanımın keşif ve bilirkişiyle araştırılması talebi (5393 m.15) |
| İhale veya yazılı sözleşme olmadan iş yapıldı, mal teslim edildi | Talep yazışmaları, teslim belgeleri, idarenin işi veya malı kullandığını gösteren kayıtlar | Bedelin yazıyla talebi; sebepsiz zenginleşme ve vekâletsiz iş görme hükümlerine dayalı dava hazırlığı (TBK m.77, 526) |
| Yönetim değişti, yeni yönetim borcu tanımıyor | İdarenin muhasebe kayıtları, önceki dönemde düzenlenen kabul ve tahakkuk belgeleri | Belgeleriyle birlikte yazılı talep; borç tüzel kişiliğe aittir, yönetim değişikliği borcu sona erdirmez |
| Ödeme yapıldı ama tutar eksik | Ödeme emri belgesindeki kesinti kalemleri; vergi dairesi ve SGK borç durumu | Kesintinin dayanağının sorulması; vergi ve prim borcuna ilişkin kesinti ve mahsup kanundan doğar (6183 m.22/A; 5510 m.90) |
Borçlunuz Hangi Tür İdare? Tahsil Yolu Buna Göre Değişir
Kamudan alacak dosyasında ilk soru borcun miktarı değil, borçlunun kim olduğudur. İcra ve İflas Kanununa göre Devlet malları ile özel kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen mallar haczedilemez (İİK m.82/1-1). Bu hüküm iki ayrı grubu işaret eder: mallarının tamamı korunan idareler ve yalnızca kanunda sayılan malları korunan idareler. Borçlunun hangi grupta olduğu, ihtardan sonra atılacak adımı belirler.
Borçlu idarenin türüne göre haciz sınırı ve tahsil yolu
| Borçlu | Haczedilemeyenler | Tahsilin pratik yolu | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Bakanlıklar ve diğer genel bütçeli idareler | Devlet malları | Takip ve dava açılabilir; ödeme, alacak ilama bağlandıktan sonra idarenin bütçesinden yapılır | İİK m.82/1-1; 5018 m.20/d |
| Üniversiteler ve diğer özel bütçeli idareler | Yargıtay’ın Devlet malı tanımı kapsamında değerlendirilen mallar | Yazılı talep, ihtar, dava; haciz talebi çoğunlukla haczedilmezlik şikâyetiyle karşılaşır | İİK m.82/1-1; 5018 (II) sayılı cetvel |
| Belediyeler (büyükşehir ve ilçe belediyeleri dâhil) | Proje karşılığı borçlanma gelirleri, şartlı bağışlar, kamu hizmetlerinde fiilen kullanılan mallar, belediyece tahsil edilen vergi, resim ve harç gelirleri; kentsel dönüşüm alanında anlaşmayla belediyeye geçen taşınmazlar | Mal gösterme usulünden sonra, sayılanlar dışındaki mal, hesap ve alacaklara haciz | 5393 m.15 ve 73; 5216 m.10 ve 28 |
| İl özel idareleri | Proje karşılığı borçlanma gelirleri, vergi, resim ve harçlar, şartlı bağışlar, kamu hizmetlerinde fiilen kullanılan mallar | Sayılanlar dışındaki mal ve haklara haciz | 5302 m.7 |
| Köyler | Köyün orta malları | Köylünün ortak kullanımında olmayan, gelir getiren mallara haciz; orta malının kapsamı tartışmalıdır | 442 m.8 |
| Büyükşehir su ve kanalizasyon idareleri | Vergi, resim ve harç niteliğindeki gelirler, proje karşılığı borçlanma gelirleri, şartlı bağışlar, kamu hizmetlerinde fiilen kullanılan mallar | Mal gösterme usulünden sonra, abone tahsilatı gibi sayılanlar dışındaki gelir, hesap ve mallara haciz | 2560 m.27 ve ek m.5; 5393 m.15; Yargıtay HGK, E.2014/8-1015, K.2016/767 |
| Belediye şirketleri ve tacir sayılan diğer kamu kuruluşları | Yalnızca özel kanunlarında haczedilemeyeceği gösterilen mallar | İlamsız takip, ihtiyati haciz ve haciz; şartları varsa iflas yolu | TTK m.16/1 ve 18/1; İİK m.43 ve 257 |
Tablodan çıkan sonuç şudur: “kamu kurumunun malı haczedilmez” cümlesi bu genellikte doğru değildir. Belediyeler, il özel idareleri, köyler ve kamu şirketleri bakımından haciz yolu açıktır; kapalı olan, kanunda tek tek sayılan mallardır. Genel bütçeli ve özel bütçeli idarelerde ise haciz yolu sonuç vermez; ancak bu idarelere karşı da takip yapılabilir, dava açılabilir ve alacak ilama bağlandığında bütçeden ödenir.
İlk Günlerde Yapılacaklar
- Borçluyu doğru belirleyin. Sözleşmeyi imzalayan ve faturanın kesildiği kişi belediye mi, belediyenin şirketi mi, üniversitenin döner sermaye işletmesi mi? Takip ve dava yanlış kişiye yöneltilirse aylar kaybedilir.
- Alacağı belgeye bağlayın. Sözleşme veya sipariş yazısı, teslim ve tesellüm tutanağı, muayene ve kabul tutanağı, hakediş raporu, fatura ve faturanın idareye ulaştığını gösteren kayıt bir dosyada toplanmalıdır. İdareyle yapılmış bir cari hesap mutabakatı varsa dosyaya eklenmelidir.
- Yazılı ödeme talebinde bulunun. Talep idarenin evrak kaydına girmeli, kayıt tarihi ve sayısı alınmalıdır. Kamu idarelerinde, ilgili mali yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde alacaklısı tarafından geçerli bir mazerete dayanmaksızın yazılı olarak talep edilmediği veya belgeleri verilmediği için ödenemeyen borçlar zamanaşımına uğrayarak idare lehine düşer (5018 m.34). Telefon görüşmeleri ve sözlü ödeme vaatleri bu süreyi korumaz.
- İhtar gönderin. İhtarda alacağın dayanağı olan belgeler, tutar, ödeme için verilen süre ve ödemenin yapılacağı banka hesabı gösterilmelidir. Ödeme günü sözleşmede birlikte belirlenmemişse temerrüt ihtarla başlar (TBK m.117); faiz de bu tarihten işler. Ödeme talebi ve temerrüt ihtarı, borcun yazılı teyidi, bilgi edinme başvurusu, takip talebi ve dava dilekçesi örnekleri belediyeye ve kamu kurumuna ihtarname örneği ve altı belgelik dilekçe seti sayfamızdadır.
- Kendi vergi ve prim borcunuzu kontrol edin. Vadesi geçmiş vergi borcu idarenin yapacağı ödemeden kesilebilir (6183 m.22/A); ihale yoluyla yaptırılan işlerde hakediş, Sosyal Güvenlik Kurumuna prim ve idari para cezası borcu bulunmaması kaydıyla ödenir (5510 m.90). Ödemenin gecikme sebebi bu ise önce borç kaydı düzeltilmelidir.
- Süreleri hesaplayın. Alacağın türüne göre zamanaşımı beş veya on yıldır; beş yıllık yazılı talep süresi ayrıca işler. Sürelerin tablosu aşağıdadır.
- Tahsil yolunu seçin. Tutar idarenin kendi belgeleriyle sabitse ilamsız takip, tutar tartışmalıysa alacak davası daha uygundur. Borçlu genel veya özel bütçeli bir idareyse hedef hacze değil ilama göre kurulmalıdır.
- Ödeme planı teklif edilirse yazıya dökün. Protokolde borcun tutarı, faiz, taksit tarihleri ve bir taksitin ödenmemesi hâlinde kalan borcun tamamının muaccel olacağı açıkça yazılmalıdır. İmzalayanın idareyi temsile yetkili olduğu kontrol edilmelidir. Belediyede sulhe karar veren organ, icra dairesinde taksit sözleşmesi, damga vergisi ve protokol örneği belediyeyle borç protokolü ve taksitlendirme sayfamızda anlatılmıştır.
İdare Neden Ödemiyor? Gerekçeler ve Hukuki Değeri
Alacaklıya çoğu zaman yazılı bir ret cevabı verilmez; sözlü gerekçeler tekrarlanır. Bu gerekçelerin bir kısmı hukuken hiçbir sonuç doğurmaz, bir kısmı ise gerçek bir engele işaret eder. Ayrım aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
İdarenin gerekçeleri ve hukuki karşılığı
| İdarenin cevabı | Hukuki değeri | Alacaklının yapacağı |
|---|---|---|
| “Ödenek yok” | Borcu sona erdirmez. Ödeneği bulunmayan hiçbir iş için ihaleye çıkılamaz (4734 m.5). Ödenemeyen geçen yıllar borçları ile ilama bağlı borçlar ilgili idarenin cari yıl bütçesinden ödenir (5018 m.20/d). | İhtarla temerrüdü başlatmak; gerekirse alacağı ilama bağlamak |
| “Nakit yok, sıranız gelince ödenecek” | Nakit tüm ödemeleri karşılamıyorsa giderler muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre ödenir; ancak ilama bağlı borçlara ve ödenmemesi hâlinde faiz gibi ek yük getirecek borçlara öncelik verilir (5018 m.34). | Faizi işleten ihtar ve ilam, alacağı öncelikli gruba taşır |
| “Önceki yönetimin borcu” | Belediye, idari ve mali özerkliğe sahip bir kamu tüzel kişisidir (5393 m.3). Borçlu olan tüzel kişidir; başkanın veya meclisin değişmesi borcu etkilemez. | Önceki döneme ait kabul ve tahakkuk belgeleriyle yazılı talep |
| “Vergi veya SGK borcunuz var” | Gerçek bir sebeptir. Kamu idarelerinin ve bağlı döner sermaye işletmelerinin ödemelerinde vadesi geçmiş vergi borçlarının kesilmesi zorunlu tutulabilir (6183 m.22/A); ihale yoluyla yaptırılan işlerde hakediş, prim borcu bulunmaması kaydıyla ödenir (5510 m.90). | Borç kaydının kontrolü; kesinti sonrası kalan tutarın istenmesi |
| “İş usulüne uygun ihale edilmemiş” | Sözleşmeye dayalı talebi zayıflatır, ancak idarenin yararlandığı iş veya malın karşılığının istenmesine engel değildir (TBK m.77, 526). | Teslim ve kullanım belgeleriyle sebepsiz zenginleşme talebi |
| “Kabul yapılmadı, iş eksik” | Somut bir eksiklik gösterilmişse gerçek bir savunmadır; gösterilmemişse ödemeyi geciktirme gerekçesidir. | Kabulün yapılması için yazılı başvuru; gerekirse mahkeme eliyle tespit |
İdare görevlilerinin ödeme belgesini imzalamaktan çekinmesinin arkasında çoğu zaman kişisel sorumluluk kaygısı vardır. Belgesi eksik bir ödeme, ileride görevli hakkında kamu zararı sorgusuna yol açabilir; bu konu ihale ve yapım işlerinde kamu zararı yazımızda anlatılmıştır. Alacaklı açısından bunun pratik sonucu şudur: dosya ne kadar eksiksiz belgelenirse ödeme o kadar kolaylaşır; mahkeme kararı ise görevlinin bu kaygısını bütünüyle ortadan kaldırır.
Temerrüt ve Faiz: İhtar, Oran ve Başlangıç
Kamu ihale sözleşmelerinin tarafları, sözleşme hükümlerinin uygulanmasında eşit hak ve yükümlülüklere sahiptir (4735 m.4); Kanunda hüküm bulunmayan hâllerde Borçlar Kanunu uygulanır (4735 m.36). İhale dışında kurulan satış, hizmet ve kira sözleşmeleri de özel hukuk sözleşmesidir. Bu nedenle idare, ödemeyi geciktirdiğinde özel bir borçlu gibi temerrüt faizi öder.
Sözleşmede kesin bir ödeme günü belirlenmişse o günün geçmesiyle, belirlenmemişse alacaklının ihtarıyla temerrüt başlar (TBK m.117). Uygulanacak oran sözleşmede kararlaştırılmamışsa, faiz borcunun doğduğu tarihte yürürlükte olan mevzuata göre belirlenir (TBK m.120). Bu mevzuat 3095 sayılı Kanundur. Kanuni faiz, Merkez Bankasının önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranının yüzde sekseni üzerinden hesaplanır; oran 30 Haziran günü beş puan veya daha fazla değişmişse yılın ikinci yarısında yeni oranın yüzde sekseni geçerli olur (3095 sayılı Kanun m.1). Temerrüt faizi kural olarak bu orana göre işler (m.2/1).
Ticari işlerde alacaklı, Merkez Bankasının kısa vadeli avanslar için uyguladığı faiz oranını isteyebilir (3095 sayılı Kanun m.2/2). Kamu idareleri tacir sayılmaz (TTK m.16/2); ancak taraflardan yalnız biri için ticari iş niteliğinde olan sözleşmeler, Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça diğeri için de ticari iş sayılır (TTK m.19/2). Alacaklı şirket tacir olduğundan ve sözleşme onun ticari işletmesiyle ilgili bulunduğundan avans faizi talebi bu hükme dayandırılır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, belediyeye karşı faturaya dayalı takipte, belediye tacir sayılmasa da iş alacaklı şirket bakımından ticari iş olduğundan ticari temerrüt faizinin istenebileceğine karar vermiştir (14.05.2025, E.2024/12-779, K.2025/294). Faiz hesabında mürekkep faiz yürütülemez (3095 sayılı Kanun m.3); işlemiş faiz ayrı bir kalem olarak gösterilir, ona ayrıca faiz istenmez.
Gecikme yüzünden kullanılan kredinin faizi veya karşılıksız çıkan çek nedeniyle doğan masraflar gibi faizi aşan zararlar da istenebilir; borçlu kendisinin hiçbir kusuru bulunmadığını ispat etmedikçe bu zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m.122). Bu talepte zararın ve gecikmeyle bağlantısının ayrıca ispatı gerekir.
Ödeme geldiğinde ikinci bir nokta gözetilmelidir. Asıl borç sona erdiğinde ona bağlı faiz de sona erer; işlemiş faiz ancak ödeme anına kadar saklı tutulmuşsa istenebilir (TBK m.131). Faiz talebi ilk ihtarda yazılmalı ve ödeme bu kayıtla kabul edilmelidir; bildirim örneği ihtarname ve dilekçe seti sayfamızda yer alır.
Dönem dönem oranlar, hesap formülü, idare yalnız ana parayı ödediğinde ödemenin mahsubu ve iki sayısal örnek kamudan alacakta faiz hesabı yazımızdadır.
Elinizde Mahkeme Kararı Varsa: İki Ayrı Takvim
Alacak bir mahkeme kararına bağlanmışsa, kararın hangi yargı kolundan çıktığı ödeme takvimini belirler. İdarenin eyleminden veya işleminden doğan tazminat alacakları idari yargıda tam yargı davasıyla (İYUK m.2/1-b), sözleşmeden doğan alacaklar kural olarak adli yargıda hükme bağlanır.
İdari yargı ilamı ile adli yargı ilamının ödenmesi
| Konu | İdari yargı ilamı | Adli yargı ilamı |
|---|---|---|
| Dayanak | İYUK m.28 | İİK m.32 |
| Ödeme için ilk adım | Davacının veya vekilinin banka hesap numarasını davalı idareye yazılı olarak bildirmesi | İlamın icra dairesine verilmesi; uygulamada önce idareye yazılı ödeme talebi |
| Süre | Bildirim tarihinden itibaren en geç otuz gün | İcra emrinin tebliğinden itibaren yedi gün |
| Süre sonuçsuz geçerse | Genel hükümler dairesinde infaz ve icra | Cebri icra; borçlu belediyeyse önce mal gösterme usulü |
| Faiz | Tazminat ve vergi davalarında kararın tebliği ile ödeme tarihi arasındaki süre için tecil faizi oranında faiz; kararın davacıya tebliği ile hesap numarasının bildirildiği tarih arasında faiz işlemez | İlamda hükmedilen faiz, ödeme tarihine kadar |
| Ek imkân | Kararı uygulamayan idare aleyhine maddi ve manevi tazminat davası | İlamlı takip son işlemden itibaren on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (İİK m.39) |
İdari yargı kararlarında idare, kararın icaplarına göre gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur; bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez (İYUK m.28/1). Konusu belli bir miktar paranın ödenmesini gerektiren davalarda hükmedilen miktar ile her türlü davada hükmedilen vekâlet ücreti ve yargılama giderleri, davacının veya vekilinin idareye yazılı şekilde bildireceği banka hesap numarasına bu bildirim tarihinden itibaren yatırılır; süresi içinde ödeme yapılmazsa genel hükümler dairesinde infaz ve icra olunur (m.28/2). Bu nedenle idari yargı ilamında hesap bildirimi bir kolaylık değil, süreyi başlatan ve faiz kaybını önleyen işlemdir (m.28/6).
Karar süresi içinde uygulanmazsa idare aleyhine Danıştay ve ilgili idari mahkemede maddi ve manevi tazminat davası açılabilir (İYUK m.28/3); bu dava ancak ilgili idare aleyhine açılır (m.28/4). Ayrıntılar yargı kararının idarece uygulanmaması ve tazminat davası yazımızdadır.
Kesinleşme ve tehiri icra, idarenin muhasebe biriminin aradığı belgeler, “ödenek yok” cevabı, borçlunun türüne göre haciz, yalnızca ana paranın ödenmesi hâlinde yapılacaklar ve dilekçe örnekleri mahkeme kararı var, idare ödemiyor yazımızda adım adım anlatılmıştır.
Belediyeye Karşı İcra: Mal Gösterme, Haciz ve Haczedilmezlik Şikâyeti
Belediyeye karşı ilamsız veya ilamlı icra takibi yapılabilir. İdarenin onayladığı bir hakediş, kabul tutanağına bağlanmış bir fatura veya mutabakat belgesi varsa ilamsız takip hızlı bir yoldur. Belediye takibe itiraz ederse alacaklı, itirazın tebliği tarihinden itibaren bir yıl içinde itirazın iptali davası açabilir; itirazın haksızlığına karar verilirse borçlu, hükmolunan tutarın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir (İİK m.67). Süreç itirazın iptali davası yazımızda anlatılmıştır.
Mal gösterme usulü. Belediye Kanunu belediyeye karşı takipte ayrı bir basamak öngörür: icra dairesince haciz kararı alınmadan önce belediyeden borca yetecek miktarda haczedilebilecek mal gösterilmesi istenir; on gün içinde yeterli mal beyan edilmemesi durumunda yapılacak haciz işlemi, alacak miktarını aşacak şekilde yapılamaz (5393 m.15). Fıkranın ilk hâlinde haczin yalnızca belediyenin gösterdiği mal üzerine uygulanacağı ve kamu hizmetlerini aksatacak şekilde haciz yapılamayacağı yazılıydı. Anayasa Mahkemesi bu iki ibareyi iptal etmiştir (17.06.2015, E.2014/194, K.2015/55). Bugünkü metne göre belediyenin gösterdiği mal alacaklıyı bağlamaz; on günlük süre sonuçsuz geçerse alacaklı, haczedilemeyen kalemler dışındaki mallar üzerinde alacağını aşmamak kaydıyla haciz isteyebilir. Haciz talebinde mal gösterme usulünün işletilmesi ve süre sonunda hangi mallara haciz konulacağı birlikte yazılmalıdır.
Haczedilemeyen dört kalem. Belediyenin proje karşılığı borçlanma yoluyla elde ettiği gelirleri, şartlı bağışlar, kamu hizmetlerinde fiilen kullanılan malları ve belediye tarafından tahsil edilen vergi, resim ve harç gelirleri haczedilemez (5393 m.15). Kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanında anlaşma sonucu belediye mülkiyetine geçen gayrimenkuller de haczedilemez (5393 m.73). Liste sınırlıdır. Anayasa Mahkemesi, kamu hizmetlerinde fiilen kullanılan mallar ile vergi, resim ve harç gelirlerine ilişkin kuralın iptali istemini reddetmiş, kural yürürlükte kalmıştır (16.12.2010, E.2007/37, K.2010/114).
“Fiilen” ölçütü. Uygulamada belediyeler haciz geldikten sonra meclis veya encümen kararı alarak taşınmazın kamu hizmetine tahsis edildiğini bildirir. Kanunun aradığı tahsis kararı değil, fiilî kullanımdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, belediyeye ait araçlara ilişkin bir haczedilmezlik şikâyetinde üç noktayı açıkça belirtmiştir: haczedilmezlik istisnadır ve dar yorumlanır; malın kamu hizmetinde fiilen kullanıldığını ispat yükü belediyededir; kamuya tahsis kararı alınmış olması tek başına hacze engel değildir (05.10.2022, E.2022/592, K.2022/1255). Yargıtay 12. Hukuk Dairesi de belediye başkanının makam aracı bakımından, aracın makam aracı olarak kullanılmasının onun fiilen kamu hizmetinde kullanıldığı anlamına gelmeyeceğini kabul etmiştir (E.2019/7271, K.2019/9780).
Banka hesapları. En çok tartışılan konu hesaplardaki paradır. Belediye hesaplarında vergi, resim ve harç tahsilatı ile kira, taşınmaz satışı, işletme ve hizmet gelirleri çoğu zaman bir arada bulunur; Kanun yalnızca ilk grubu korur. Genel bütçe vergi gelirleri tahsilatından belediyelere ayrılan paylar da kanunen vergi hükmündedir (5779 m.7/1); Anayasa Mahkemesinin 2010 tarihli kararına konu olan dosyada haczedilen banka hesabı İller Bankası payını da içeriyordu. Bu nedenle haciz talebi hesaptaki paranın kaynağını ayırt edecek biçimde kurulmalı, şikâyet aşamasında hesap hareketlerinin getirtilmesi ve bilirkişi incelemesi yapılması istenmelidir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi uygulamasında, haczedilebilen ve haczedilemeyen paraların aynı hesapta karıştırılması hâlinde paranın niteliğini ispat yükünün borçlu belediyede olduğu kabul edilmektedir.
Üçüncü kişilerdeki alacaklar. Belediyenin kiracılarından olan kira alacakları, şirketlerinden alacağı kâr payları ve başka kişilerden olan alacakları haciz ihbarnamesiyle haczedilebilir (İİK m.89). Kamu hizmetinde fiilen kullanılmayan arsalar, kiraya verilmiş işyerleri ve gelir getiren taşınmazlar da haczin konusu olabilir. Usul için haciz ihbarnamesi yazımıza bakabilirsiniz.
Şikâyetin süresi. İcra dairesi işlemlerine karşı şikâyet kural olarak işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine yapılır (İİK m.16). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ise belediyenin kamu hizmetine tahsisli mallarına ilişkin haczedilmezlik şikâyetinin kamu düzenine ilişkin olduğunu ve süreye tabi bulunmadığını kabul etmiştir (21.04.2022, E.2018/8-672, K.2022/588). Alacaklı bu nedenle haczin üzerinden zaman geçmiş olmasına güvenmemeli; baştan, fiilen kamu hizmetinde kullanılmadığı belgelenebilen mallara yönelmelidir.
Haciz hiçbir durumda alacağın ana para, faiz ve masraflar dâhil tutarını aşacak şekilde yapılamaz (İİK m.85; 5393 m.15). Mal gösterme usulünün işletilmesi, banka hesabı, taşınmaz ve araç haczi ile şikâyete cevap dilekçesi örneği için belediyeye haciz ve haczedilmezlik şikâyeti yazımıza bakabilirsiniz. Kamulaştırma bedeli alacaklarına özgü kurallar için kamulaştırma bedelini ödemeyen idareye karşı icra ve haciz yazımıza bakabilirsiniz. Belediyeyle 3996 sayılı Kanun’un ek 3. maddesi kapsamında atık veya arıtma tesisi sözleşmesi yapan görevli şirketler için haciz dışında özel bir yol da vardır: genel bütçe payından kesinti. Şartları belediyenin atık ve arıtma projesinde ödeme güvencesi yazısında anlatılmıştır.
Belediye Şirketinden Alacak
Belediye, kendisine verilen görev ve hizmet alanlarında ilgili mevzuatta belirtilen usullere göre şirket kurabilir (5393 m.70); büyükşehir belediyeleri sermaye şirketleri kurabilir (5216 m.26). Temizlik, park ve bahçe, ulaşım, yemek, personel ve inşaat işlerinin önemli bir kısmı bu şirketler eliyle yürütülür. Tedarikçi çoğu zaman belediyeyle iş yaptığını düşünür; oysa sözleşmenin tarafı ve faturanın muhatabı şirkettir.
Bu ayrımın üç sonucu vardır. Birincisi, borçlu şirkettir. Anonim şirket borçlarından dolayı yalnız malvarlığıyla sorumludur ve pay sahipleri sadece taahhüt ettikleri sermaye payları ile ve şirkete karşı sorumludur (TTK m.329); limited şirkette ortaklar şirket borçlarından sorumlu değildir (TTK m.573/2). Belediyenin şirketin ortağı olması, şirket borcundan belediyeyi kendiliğinden sorumlu kılmaz. İkincisi, ticaret şirketleri tacirdir (TTK m.16/1) ve tacir her türlü borcu için iflasa tabidir (TTK m.18/1); şirkete karşı haciz yoluyla takip yapılabileceği gibi iflas yoluyla takip de mümkündür (İİK m.43). Üçüncüsü, Belediye Kanunundaki haczedilmezlik hükmü belediyenin mallarına ilişkindir; Kanunda belediye şirketlerinin malları için ayrı bir haczedilmezlik hükmü yoktur.
Belediye şirketine karşı takipte şartları varsa ihtiyati haciz de istenebilir: rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun kendi elinde veya üçüncü kişide olan taşınır ve taşınmaz mallarını, alacaklarını ve diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir (İİK m.257). Şirketin belediyeden olan hakediş ve hizmet bedeli alacakları da haciz ihbarnamesiyle haczedilebilir (İİK m.89); çoğu dosyada en etkili adım budur, çünkü şirketin gelirinin kaynağı belediyedir.
İki taraf da tacir olduğunda uyuşmazlık her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgilidir ve dava ticari davadır (TTK m.4/1); asliye ticaret mahkemesinde görülür (TTK m.5). Konusu bir miktar para olan alacak ve itirazın iptali davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (TTK m.5/A). Geç ödeme faizi, belediyeye gönderilecek haciz ihbarnamesi, iflas yolu ve dilekçe örnekleri için belediye şirketinden alacak yazımıza bakabilirsiniz.
Üniversite, Üniversite Hastanesi ve Döner Sermayeden Alacak
Medikal ve ilaç firmalarının, laboratuvar ve görüntüleme hizmeti verenlerin en büyük alacak kalemi çoğu zaman üniversite hastaneleridir. Yükseköğretim kurumlarında döner sermaye işletmesi, üniversite yönetim kurulunun önerisi ve Yükseköğretim Kurulunun onayıyla kurulur (2547 m.58); hastanenin alımları bu işletme üzerinden yapılır. Sözleşmeyi döner sermaye işletme müdürlüğü imzalamış olsa da işletmenin üniversiteden ayrı bir tüzel kişiliği yoktur; yazılı talep, ihtar, takip ve dava üniversite tüzel kişiliğine, yani rektörlüğe yöneltilir.
İcra ve İflas Kanunu Devlet mallarının haczedilemeyeceğini söyler, ancak Devlet malını tanımlamaz. Anayasa Mahkemesinin Devlet mallarının haczedilmezliğine ilişkin kuralı incelediği kararında aktarıldığı üzere Yargıtay bu kavramı, Devlet tüzel kişiliği içindeki genel ve katma bütçeli dairelerin elinde bulunan mallar olarak anlamıştır (21.10.1992, K.1992/50). Devlet üniversiteleri önceki bütçe sisteminde katma bütçeli idarelerdi; bugün 5018 sayılı Kanuna ekli (II) sayılı cetvelde sayılan özel bütçeli idarelerdir. Bu nedenle üniversiteye karşı takipte haciz talebinin haczedilmezlik şikâyetiyle karşılaşacağı baştan hesaba katılmalı, dosya hacze göre değil ilama göre planlanmalıdır. Vakıf yükseköğretim kurumları merkezi yönetim bütçesi içinde yer almaz; onlardan olan alacaklar bu açıklamaların dışında, ayrıca değerlendirilmelidir.
Bu tablo alacaklıyı çaresiz bırakmaz. Yazılı talep beş yıllık süreyi korur (5018 m.34). İhtar faizi başlatır. Hastanenin alımları döner sermayeden ödendiği için ödeme sırası Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğine göre işler: nakit bütün ödemelere yetmiyorsa giderler muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre ödenir; özlük hakları, vergi ve primler ile sürekli hizmet alımları öne alınır, ilaç ve tıbbi malzeme alımları öncelikli gruplar arasında sayılmamıştır (Yönetmelik m.22). Bu sıra borcun vadesini değiştirmez; ihtardan sonra faiz işler. Belgeler, ihtar, avans faizi, zamanaşımı, haciz sınırı, görevli mahkeme ve dilekçe örnekleri üniversite hastanesinden medikal ve ilaç alacağı yazımızda ayrıntısıyla ele alınmıştır. Döner sermaye işletmelerinin ödemelerinde de vadesi geçmiş vergi borcu kesintisi uygulanabildiğinden (6183 m.22/A), firmanın kendi borç kaydı ödeme gününden önce kontrol edilmelidir.
Sağlık Bakanlığına bağlı hastanelerden olan alacaklarda da sonuç aynıdır: Bakanlık genel bütçeli bir idaredir ve malları Devlet malıdır. Bu dosyalarda borçlunun doğru gösterilmesi, döner sermayede ödeme sırası, Bakanlığın sulhe davet edilmesi ve dilekçe örnekleri devlet hastanesi borcunu ödemiyor yazımızda anlatılmıştır. Sosyal Güvenlik Kurumundan alacaklı olan özel hastane ve tıp merkezleri ise ayrı kurallara tabidir; bu konu SGK hak edişine haciz ve temlik yasağı yazımızda ele alınmıştır.
Bakanlıklar ve Genel Bütçeli İdareler
Bakanlıklara ve genel bütçe kapsamındaki diğer idarelere karşı icra takibi açılabilir; yasak olan takip değil, Devlet malının haczidir (İİK m.82/1-1). Bu idarelerde tahsil, cebri icrayla değil idarenin ödeme yapmasıyla gerçekleşir. Kamu idareleri bütçelerinde yer alan ödeneklerin üzerinde harcama yapamaz; ancak ait olduğu mali yılda ödenemeyen ve emanet hesabına alınamayan, zamanaşımına uğramamış geçen yıllar borçları ile ilama bağlı borçlar ilgili idarenin cari yıl bütçesinden ödenir (5018 m.20/d).
Ödeme emri belgesine bağlandığı hâlde ödenemeyen tutarlar bütçeye gider yazılarak emanet hesaplarına alınır ve buradan ödenir. Malın alındığı veya hizmetin yapıldığı mali yılı izleyen beşinci yılın sonuna kadar talep edilmeyen emanet hesaplarındaki tutarlar bütçeye gelir kaydedilir; gelir kaydedilen tutarlar mahkeme kararı üzerine ödenir (5018 m.34). Alacağı tahakkuk etmiş ama ödenmemiş olan firma, tutarın emanet hesabında bekleyip beklemediğini yazıyla sormalı ve ödeme talebini yenilemelidir. Davanın hangi idareye yöneltileceği, ödeme emri belgesinin aşamaları, “ödenek yok” cevabı, ödeme önceliği ve dilekçe örnekleri bakanlıktan alacak yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
Hazine taşınmazları ve Devlet mallarındaki haciz yasağının kapsamı için Hazine taşınmazı ve icra yazımıza bakabilirsiniz. Borçlu yabancı bir devlet veya yabancı kamu idaresiyse kurallar tamamen farklıdır; o konu yabancı devlet veya kamu idaresi borcunu ödemiyor yazımızdadır.
İl Özel İdaresi, Köy ve Su İdareleri
İl özel idaresinin proje karşılığı borçlanma yoluyla elde edilen gelirleri, vergi, resim ve harçları, şartlı bağışlar ve kamu hizmetlerinde fiilen kullanılan malları haczedilemez (5302 m.7). Hüküm Belediye Kanunundaki düzenlemenin karşılığıdır; “fiilen” ölçütüne ilişkin açıklamalar burada da geçerlidir. İl Özel İdaresi Kanununda, Belediye Kanunundaki on günlük mal gösterme usulüne karşılık gelen bir fıkra yoktur.
Köy, taşınır ve taşınmaz mallara sahip olabilen bir tüzel kişidir. Köyün orta malı kanun karşısında Devlet malı gibi korunur (442 m.8). Hangi malların orta malı sayılacağı konusunda Yargıtay kararları aynı çizgide değildir; haciz talebi köylünün ortak kullanımında olmayan, gelir getiren mallara yöneltilmelidir.
Büyükşehirlerde su ve kanalizasyon hizmetini yürüten idareler bakımından Kanun, idareye ait taşınır ve taşınmaz malların Devlet malı sayılacağını belirtir (2560 m.27); bu Kanun diğer büyükşehir belediyelerinde de uygulanır (ek m.5). Hüküm Kanunun ceza hükümleri başlıklı maddesinde yer alır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu hükmün ceza hukuku yönünden olduğunu ve hacze engel oluşturmadığını, su ve kanalizasyon idaresi hakkında Belediye Kanunundaki haczedilmezlik kuralının uygulanacağını kabul etmiştir (08.06.2016, E.2014/8-1015, K.2016/767). Buna göre idarenin vergi, resim ve harç niteliğindeki gelirleri ile kamu hizmetlerinde fiilen kullanılan malları haczedilemez; abone tahsilatı gibi diğer gelirleri haczedilebilir.
Borçlunun il özel idaresi, Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı, köy, köylere hizmet götürme birliği veya su idaresi olduğu dosyalarda muhatabın belirlenmesi, haczedilebilen mallar, büyükşehir illerinde kaldırılan idarelerin borcunun kime geçtiği ve dilekçe örnekleri il özel idaresi, köy ve su idaresinden alacak yazımızdadır.
Sözleşmesiz veya Usulsüz İş: Bedel İstenebilir mi?
Küçük ve orta ölçekli tedarikçilerin dosyalarında sık görülen durum şudur: idarenin bir birimi acil ihtiyaç gerekçesiyle sözlü talimat verir, mal teslim edilir veya iş yapılır, ihale ya da doğrudan temin evrakı sonradan tamamlanacağı söylenir ve tamamlanmaz. Ödeme istendiğinde idare, ortada usulüne uygun bir sözleşme bulunmadığını ileri sürer.
Bu durumda sözleşmeye dayalı bir alacak davası zorlaşır, ancak talep hakkı ortadan kalkmaz. Haklı bir sebep olmaksızın başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşen, bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlüdür (TBK m.77). İş sahibinin menfaatine yapılan işlerde vekâletsiz iş görme hükümlerine de dayanılabilir (TBK m.526 ve devamı). Bu yolda istenebilecek tutar sözleşme fiyatı değil, idarenin elde ettiği yararın karşılığıdır; teslimin yapıldığı ve idarenin malı veya işi kullandığı belgelerle ispatlanmalıdır. Yargıtay bu dosyalarda bedeli vekâletsiz iş görme hükümlerine göre, işin yapıldığı yıldaki mahalli piyasa rayiçleriyle hesaplatmaktadır. İspat ve delil tespiti, idarenin savunmaları, kısmi dava ve dilekçe örnekleri ihalesiz veya sözleşmesiz yapılan işin bedeli yazımızda anlatılmıştır.
Süreye dikkat edilmelidir. Sebepsiz zenginleşmeden doğan istem, hak sahibinin geri isteme hakkı olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde zenginleşmenin gerçekleştiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar (TBK m.82). Sözleşmeli alacaklardaki beş ve on yıllık sürelere güvenilerek beklenirse talep zamanaşımına uğrayabilir. Kamu ihale sözleşmesi içinde kalan sözleşme dışı imalat ve iş artışı bedelleri için sözleşme dışı imalat ve iş artışının bedeli yazımıza bakabilirsiniz.
Ödemeden Yapılan Kesintiler, Takas ve Alacağın Devri
Vergi borcu kesintisi. 5018 sayılı Kanuna tabi kamu idareleri ile bu idarelere bağlı döner sermaye işletmelerinin yapacağı her türlü ödemede, mahkeme kararları ve icra dairelerinin ödeme veya icra emirleri üzerine yapılacak ödemeler dâhil, hak sahibinin vadesi geçmiş kamu borçlarının kesilerek tahsil dairesine aktarılması zorunlu tutulabilir (6183 m.22/A). Alacağını mahkeme kararıyla tahsil eden firma da bu kesintiyle karşılaşır.
Takas. İki kişi karşılıklı olarak bir miktar para borçluysa ve her iki borç muaccelse, her biri alacağını borcuyla takas edebilir (TBK m.139). Belediyeye kira borcu olan bir firma, belediyeden olan muaccel alacağını bu borçla takas ettiğini yazıyla bildirebilir. Vergi gibi kamu alacakları bakımından mahsup ise idarenin işlemine bağlıdır; Belediye Kanununun borç ve alacakların takas ve mahsubuna ilişkin 72. maddesi 2008 yılında yürürlükten kaldırılmıştır. Mahsup yapılacaksa tutarları ve tarihleri gösteren yazılı bir tutanağa bağlanmalıdır.
Alacağın devri. Kanun, sözleşme veya işin niteliği engel olmadıkça alacaklı, borçlunun rızasını aramaksızın alacağını üçüncü bir kişiye devredebilir (TBK m.183); devrin geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır (TBK m.184). Kamudan olan alacağın bankaya veya faktoring şirketine devri nakit ihtiyacını karşılayabilir. Yapım ve hizmet alımlarına ait tip sözleşmelerde temlik idarenin yazılı iznine ve noter temliknamesine bağlıdır; idarenin devralana ödeme yapabilmesi için de ödeme belgesine noterce onaylanmış temlikname eklenir. İhale yoluyla yaptırılan işlerde, işçi ücreti alacakları hariç her türlü devir ve temlik, Sosyal Güvenlik Kurumu alacaklarını karşılayacak kısım ayrıldıktan sonra kalan kısım üzerinde hüküm ifade eder (5510 m.90); vergi borcu kesintisi de devralanı etkiler (6183 m.22/A). Ayrıntı için hakediş haczi ve temliki yazımıza bakabilirsiniz. Faktoring kuralları, idare ödemediğinde devredenin sorumluluğu, damga vergisi ve temlikname örneği kamudan alacağın temliki ve faktoring yazımızda anlatılmıştır.
Kamudan alacağını tahsil edemediği için kendi borçlarını ödeyemeyen şirketin seçenekleri likidite krizi hukuk rehberi ve konkordato hukuku rehberi sayfalarımızda anlatılmıştır.
Görevli Mahkeme, Arabuluculuk ve Dava Türü
Davanın hangi mahkemede görüleceği borçlunun niteliğine bağlıdır. Bir davanın ticari dava sayılması için kural olarak uyuşmazlığın her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili olması gerekir (TTK m.4/1). Devlet, il özel idaresi, belediye ve köy ile diğer kamu tüzel kişileri, bir ticari işletmeyi doğrudan doğruya veya kamu hukuku hükümlerine göre yönetilen bir tüzel kişi eliyle işletseler bile kendileri tacir sayılmaz (TTK m.16/2). Bu nedenle bakanlığa, belediyeye veya üniversiteye karşı açılacak sözleşmeden doğan alacak davası kural olarak asliye hukuk mahkemesinde görülür ve ticari davalara özgü arabuluculuk dava şartı aranmaz.
Ticaret şirketleri ile kendi kuruluş kanunları gereğince özel hukuk hükümlerine göre yönetilmek veya ticari şekilde işletilmek üzere kamu tüzel kişileri tarafından kurulan kurum ve kuruluşlar tacirdir (TTK m.16/1). Bunlara karşı açılan dava asliye ticaret mahkemesinde görülür (TTK m.5) ve arabulucuya başvuru dava şartıdır (TTK m.5/A).
Mahkemenin görevi ile faizin türü iki ayrı sorudur. Dava asliye hukuk mahkemesinde görülse bile, sözleşme alacaklı şirket bakımından ticari iş olduğundan avans faizi istenebilir (TTK m.19/2; 3095 sayılı Kanun m.2/2). Dilekçede iki konu ayrı ayrı gerekçelendirilmelidir.
Alacak bir sözleşmeden değil, idarenin bir işleminden veya eyleminden doğuyorsa görevli yargı kolu idari yargıdır. İdari eylemlerden hakları ihlal edilenlerin dava açmadan önce, eylemi öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri gerekir (İYUK m.13). Yanlış yargı kolunda açılan dava zaman kaybettirir; alacağın kaynağı dava açılmadan önce doğru nitelendirilmelidir.
Zamanaşımı ve Süreler
Kamudan alacak dosyasında işleyen başlıca süreler
| Konu | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Genel zamanaşımı (mal ve hizmet bedeli) | On yıl | TBK m.146 |
| Eser sözleşmesinden doğan alacaklar | Beş yıl (yüklenicinin ağır kusuru hâli dışında) | TBK m.147/6 |
| Kira bedelleri ve diğer dönemsel edimler | Beş yıl | TBK m.147/1 |
| Sebepsiz zenginleşme (sözleşmesiz iş) | Öğrenmeden itibaren iki yıl, her hâlde on yıl | TBK m.82 |
| Kamu idaresinden yazılı talep | İlgili mali yılın sonundan başlayarak beş yıl | 5018 m.34 |
| İtirazın iptali davası | İtirazın tebliğinden itibaren bir yıl | İİK m.67 |
| Belediyenin mal göstermesi | On gün | 5393 m.15 |
| İdari yargı para ilamının ödenmesi | Hesap bildiriminden itibaren en geç otuz gün | İYUK m.28/1-2 |
| İcra emrinde ödeme süresi | Yedi gün | İİK m.32 |
| İlamlı takibin zamanaşımı | Son işlemden itibaren on yıl | İİK m.39 |
| İdari eylem nedeniyle idareye başvuru | Öğrenmeden itibaren bir yıl, her hâlde beş yıl | İYUK m.13 |
İki süre birbirine karıştırılmamalıdır. Borçlar Kanunundaki zamanaşımı, dava ve takip hakkına ilişkindir; dava açılması veya takip yapılmasıyla kesilir. 5018 sayılı Kanundaki beş yıllık süre ise idarenin bütçe ve muhasebe düzenine ilişkindir ve yazılı talepte bulunmayan, belgelerini vermeyen alacaklı aleyhine işler. Güvenli yol, alacak doğduğu mali yıl içinde yazılı talepte bulunmak ve talebi her yıl yenilemektir.
Dosyada Bulunması Gereken Belgeler
- Sözleşme, şartname, sipariş yazısı veya doğrudan temin onay belgesi
- Teslim ve tesellüm tutanakları, irsaliyeler, muayene ve kabul komisyonu tutanakları
- Hakediş raporları ve ekleri
- Faturalar ile faturaların idareye ulaştığını gösteren kayıtlar
- İdarenin düzenlediği ödeme emri belgesi veya tahakkuk kaydı, varsa cari hesap mutabakatı
- İdareye verilen yazılı ödeme talepleri ve evrak kayıt numaraları
- Noter ihtarnamesi ve tebliğ şerhi
- İdarenin cevap yazıları, sözlü gerekçelerin teyidi için gönderilen yazılar
- Şirketin vergi dairesi ve SGK borcu yoktur yazıları
- Borçlu belediye şirketiyse ticaret sicili kaydı ve ortaklık yapısı
- Varsa mahkeme kararı, kesinleşme şerhi ve tebliğ belgeleri
Sık Yapılan Hatalar
- Sözlü ödeme vaadine güvenip yazılı talepte bulunmamak. Beş yıllık süre yazılı talep ve belge teslimiyle korunur (5018 m.34).
- İhtar çekmeyi ertelemek. Kesin ödeme günü yoksa faiz ihtarla başlar (TBK m.117); ihtarsız geçen süre için faiz istenemez.
- Belediye ile belediye şirketini karıştırmak. Takip yanlış tüzel kişiye yöneltilirse itirazla durur ve süre kaybedilir.
- Üniversite veya bakanlık dosyasını hacze göre planlamak. Bu idarelerde sonuç ilamla ve bütçeden ödemeyle alınır.
- Belediyeye karşı mal gösterme usulünü atlamak. Haciz talebi bu basamak işletilmeden yapılırsa şikâyetle geri döner (5393 m.15).
- Fiilen kamu hizmetinde kullanılan mallara haciz istemek. Çöp kamyonuna veya hizmet binasına konulan haciz kaldırılır; hedef, kullanılmayan taşınmazlar, kira gelirleri ve üçüncü kişilerdeki alacaklar olmalıdır.
- İdari yargı ilamında banka hesabını bildirmemek. Otuz günlük süre bildirimle başlar ve bildirime kadar faiz işlemez (İYUK m.28/2, 28/6).
- Yasal faizle yetinmek. Alacaklı tacirse avans faizi istenebilir (TTK m.19/2; 3095 sayılı Kanun m.2/2).
- Sözleşmesiz işte beklemek. Sebepsiz zenginleşme talebinde iki yıllık süre işler (TBK m.82).
- Kendi vergi ve prim borcunu hesaba katmamak. Ödeme geldiğinde kesinti veya mahsup yapılır (6183 m.22/A; 5510 m.90).
Hukukçular Evi Kamudan Alacak Dosyalarında Ne Yapar?
Önce borçlunun türünü ve sözleşmenin tarafını belirliyor, alacağın her kalemi için dayanak belgeyi, süreyi ve faiz başlangıcını gösteren bir dosya planı hazırlıyoruz. Yazılı ödeme talebini ve ihtarnameyi, sonradan açılacak takip ve davada delil olacak biçimde düzenliyoruz.
Belediye ve il özel idaresi borçlularında icra takibini, mal gösterme usulünü ve haciz talebini birlikte yürütüyor; haczedilmezlik şikâyetlerinde fiilî kullanımın keşif ve bilirkişiyle araştırılmasını talep ediyoruz. Belediye şirketlerine karşı ihtiyati haciz, haciz ihbarnamesi ve itirazın iptali yollarını dosyanın durumuna göre kullanıyoruz. Üniversite, bakanlık ve diğer bütçeli idarelerde alacağı ilama bağlayan davayı açıyor, kararın ödenmesi için başvuruları ve gerektiğinde kararın uygulanmamasından doğan tazminat davasını takip ediyoruz.
Dosyanız için sözleşmenizi, faturalarınızı ve idareyle yazışmalarınızı 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz.
İlgili Rehberler
- Bakanlıktan Alacak 2026: Bakanlık, Valilik veya Genel Bütçeli İdare Borcunu Ödemiyor — Husumet, “Ödenek Yok” Cevabı, Emanet Hesabı, Ödeme Önceliği ve Dilekçe Örnekleri
- Devlet Hastanesi Borcunu Ödemiyor 2026: İl Sağlık Müdürlüğünden ve Sağlık Bakanlığından Medikal, İlaç ve Hizmet Alacağı, Sulhe Davet ve Dilekçe Örnekleri
- Kamudan Alacakta Faiz Hesabı 2026: Faizin Başlangıcı, Avans Faizi, Dönem Oranları, Ödemenin Mahsubu ve Hesap Örnekleri
- Belediyenin Atık ve Arıtma Projesinde Ödeme Güvencesi (3996 Ek m.3)
- İl Özel İdaresi, Köy ve Su İdaresinden Alacak 2026: Muhatabın Belirlenmesi, Haczedilebilen Mallar, Sulh Yetkisi ve Dilekçe Örnekleri
- Kamudan Alacağın Temliki ve Faktoring 2026: İdarenin İzni, Noter Temliknamesi, Rücu ve Garanti, Kesintiler ve Temlikname Örneği
- Belediyeyle Borç Protokolü ve Taksitlendirme 2026: Yetkili Organ Kararı, İcra Dairesinde Taksit Sözleşmesi, Faiz, Muacceliyet ve Protokol Örneği
- Belediyeye ve Kamu Kurumuna İhtarname Örneği 2026: Ödeme Talebi, Borç Teyidi, Bilgi Edinme, Takip Talebi ve İtirazın İptali Dilekçesiyle Altı Belgelik Set
- İhalesiz veya Sözleşmesiz Yapılan İşin Bedeli 2026: Vekâletsiz İş Görme, Rayiç Bedel, Delil Tespiti, Kısmi Dava ve Dilekçe Örnekleri
- Mahkeme Kararı Var, İdare Ödemiyor: Para İlamının Tahsili, Hesap Bildirimi, İlamlı İcra, Faiz ve Dilekçe Örnekleri
- Üniversite Hastanesi Borcunu Ödemiyor: Medikal ve İlaç Firmasının Döner Sermayeden Alacağı, Ödeme Sırası, Avans Faizi ve Dava Dilekçesi
- Belediye Şirketinden Alacak: Şirkete Haciz, Belediyedeki Alacağına Haciz İhbarnamesi, İhtiyati Haciz ve İflas Yolu
- Belediyeye Haciz: Banka Hesabı, Taşınmaz ve Araç Haczi, Mal Gösterme ve Haczedilmezlik Şikâyetine Cevap Dilekçesi
- İdare Hakedişi Ödemiyor: Ödeme Süresi, Temerrüt İhtarı ve Faiz
- Kesin Hesap ve Kesin Hakediş Uyuşmazlığı
- Sözleşme Dışı İmalat ve İş Artışının Bedeli Ödenmiyor
- Kamulaştırma Bedelini Ödemeyen İdareye Karşı İcra ve Haciz Dilekçesi Örneği
- Yargı Kararının İdarece Uygulanmaması ve Tazminat Davası
- Hazine Taşınmazı ve İcra: Haczedilebilir mi?
- Hakediş Haczi ve Temliki
- İnşaat Firmasının Hakedişine Haciz: İdareye Gelen 89/1
- Haciz İhbarnamesi (İİK m.89)
- İtirazın İptali Davası (İİK m.67)
- İtirazın İptali Yargıtay Kararları
- İlamsız İcra Takibine İtiraz Süreci
- Ticari Alacakların Tahsili: İcra Takibi ve İhtiyati Haciz
- 6183 Sayılı Kanun ile İİK Karşılaştırması
- Sebepsiz Zenginleşme ve İade Talebi
- Doğrudan Temin Usulü (4734 m.22)
- SGK Hak Edişine Haciz ve Temlik Yasağı
- Taşeron Alacağını Alamıyor: Ana Yüklenici Ödemiyorsa
- Özel İnşaat ve Taşeron Uyuşmazlıkları Merkezi
- Yabancı Devlet veya Kamu İdaresi Borcunu Ödemiyor
- Likidite Krizi Hukuk Rehberi
- Kamu İhale Hukuku Rehberi
- İcra ve İflas Hukuku Rehberi
- Dilekçe Örnekleri
Sıkça Sorulan Sorular
Belediyeye icra takibi yapılabilir mi?
Evet. Belediyeye karşı ilamsız veya ilamlı icra takibi yapılabilir. Sınır hacizdedir: belediyenin proje karşılığı borçlanma gelirleri, şartlı bağışlar, kamu hizmetlerinde fiilen kullanılan malları ve tahsil ettiği vergi, resim ve harç gelirleri haczedilemez; bunların dışındaki malları haczedilebilir (5393 m.15).
Belediyenin banka hesabına haciz konulabilir mi?
Hesaptaki paranın kaynağına bağlıdır. Vergi, resim ve harç gelirleri ile genel bütçe vergi gelirlerinden ayrılan paylar haczedilemez (5393 m.15; 5779 m.7/1). Kira, satış ve işletme gelirleri gibi diğer paralar bu korumanın dışındadır. Şikâyet hâlinde hesap hareketlerinin getirtilmesi ve bilirkişi incelemesi istenmelidir.
Belediye “ödenek yok” diyor; beklemek zorunda mıyım?
Hayır. Ödeneksizlik borcu sona erdirmez ve temerrüdü engellemez. Ödeneği bulunmayan iş için ihaleye çıkılamaz (4734 m.5); ödenemeyen geçen yıllar borçları ile ilama bağlı borçlar cari yıl bütçesinden ödenir (5018 m.20/d). İhtar çekerek faizi başlatabilir, takip veya dava yoluna gidebilirsiniz.
Belediye başkanı değişti; yeni yönetim eski borcu ödemek zorunda mı?
Evet. Borçlu olan belediye tüzel kişiliğidir (5393 m.3). Başkanın veya meclisin değişmesi, önceki dönemde usulüne uygun doğmuş borcu ortadan kaldırmaz. Önceki döneme ait kabul ve tahakkuk belgeleriyle yazılı talepte bulunulmalıdır.
Belediye şirketinden alacaklıyım; belediyeye gidebilir miyim?
Kural olarak hayır. Şirket ayrı bir tüzel kişidir; anonim şirket borçlarından yalnız kendi malvarlığıyla sorumludur (TTK m.329), limited şirkette ortaklar şirket borçlarından sorumlu değildir (TTK m.573/2). Buna karşılık şirketin belediyeden olan alacakları haciz ihbarnamesiyle haczedilebilir (İİK m.89).
Üniversite hastanesi faturalarımı ödemiyor; haciz koydurabilir miyim?
Üniversiteye karşı takip yapılabilir, ancak haciz talebi çoğunlukla Devlet mallarının haczedilemeyeceği kuralına dayalı şikâyetle karşılaşır (İİK m.82/1-1). Sonuç, yazılı talep, ihtar ve alacağı ilama bağlayan davayla alınır; ilama bağlı borç cari yıl bütçesinden ödenir (5018 m.20/d).
Mahkeme kararını aldım, idare ödemiyor; ne kadar beklerim?
İdari yargı kararında banka hesap numaranızı idareye yazıyla bildirdiğiniz tarihten itibaren en geç otuz gün içinde ödeme yapılmalıdır; yapılmazsa ilam genel hükümlere göre icraya konulur (İYUK m.28/1-2). Adli yargı ilamında icra emrinin tebliğinden itibaren yedi günlük ödeme süresi işler (İİK m.32).
Belediye, haciz koyduğum taşınmaz için “kamu hizmetine tahsisli” diyor; haciz kalkar mı?
Tahsis kararı tek başına yeterli değildir. Kanun, kamu hizmetlerinde fiilen kullanılan malları korur; malın fiilen kullanıldığını ispat yükü belediyededir (5393 m.15; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 05.10.2022, E.2022/592, K.2022/1255). Fiilî kullanımın keşif ve bilirkişiyle araştırılması istenmelidir.
Belediye başkanının makam aracı haczedilebilir mi?
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, aracın makam aracı olarak kullanılmasının onun fiilen kamu hizmetinde kullanıldığı anlamına gelmeyeceğini kabul etmiştir (E.2019/7271, K.2019/9780). Her araç için fiilî kullanım ayrıca değerlendirilir.
İhale yapılmadan iş yaptım, yazılı sözleşme yok; paramı alabilir miyim?
İdare işten veya maldan yararlanmışsa, bu yararın karşılığı sebepsiz zenginleşme ve vekâletsiz iş görme hükümlerine göre istenebilir (TBK m.77, 526). Teslimin ve kullanımın belgelenmesi gerekir. Sebepsiz zenginleşme talebi, öğrenmeden itibaren iki yıl ve her hâlde on yıl içinde ileri sürülmelidir (TBK m.82).
Kamu kurumundan alacağım için hangi faizi isteyebilirim?
Sözleşmede oran yoksa temerrüt faizi 3095 sayılı Kanuna göre belirlenir. Alacaklı tacirse ve sözleşme ticari işletmesiyle ilgiliyse avans faizi istenebilir (TTK m.19/2; 3095 sayılı Kanun m.2/2). Kesin ödeme günü belirlenmemişse faiz ihtar tarihinden başlar (TBK m.117).
Kamu kurumundan alacak kaç yılda zamanaşımına uğrar?
Mal ve hizmet bedelinde genel süre on yıldır (TBK m.146); eser sözleşmesinden doğan alacaklarda ve kira bedellerinde beş yıldır (TBK m.147). Bundan ayrı olarak, ilgili mali yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde yazılı olarak talep edilmeyen alacak idare lehine zamanaşımına uğrar (5018 m.34).
Belediye iflas eder mi?
Hayır. İflas yoluyla takip ancak tacir sayılanlar hakkında yapılır (İİK m.43); belediye ve diğer kamu tüzel kişileri tacir sayılmaz (TTK m.16/2). Belediyenin kurduğu ticaret şirketleri ise tacirdir ve iflasa tabidir (TTK m.16/1, 18/1).
Kamudan olan alacağımı başkasına devredebilir miyim?
Kanun, sözleşme veya işin niteliği engel olmadıkça alacak borçlunun rızası aranmadan devredilebilir; devir yazılı yapılmalıdır (TBK m.183, 184). Kamu ihale sözleşmelerinde temlik genel şartnamelerdeki izin ve şekil kurallarına tabidir. Devralan, vergi ve prim borcuna ilişkin kesintilerden etkilenir (6183 m.22/A; 5510 m.90).
Kaynakça
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (güncel metin).
- 5393 sayılı Belediye Kanunu (10.09.2014 tarihli ve 6552 sayılı Kanunla m.15’e eklenen fıkra ve Anayasa Mahkemesinin 17.06.2015 tarihli, E.2014/194, K.2015/55 sayılı iptal kararı işlenmiş metin).
- 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu; 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu; 442 sayılı Köy Kanunu.
- 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun.
- 5779 sayılı İl Özel İdarelerine ve Belediyelere Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanun.
- 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu ve ekli (II) sayılı cetvel.
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu; 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu.
- 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun (16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla değişik m.1 işlenmiş metin).
- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu; 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu; 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu; 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun.
- Anayasa Mahkemesi, 21.10.1992, K.1992/50; Anayasa Mahkemesi, 16.12.2010, E.2007/37, K.2010/114; Anayasa Mahkemesi, 17.06.2015, E.2014/194, K.2015/55.
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 21.04.2022, E.2018/8-672, K.2022/588; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 05.10.2022, E.2022/592, K.2022/1255; Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E.2019/7271, K.2019/9780; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 14.05.2025, E.2024/12-779, K.2025/294; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 08.06.2016, E.2014/8-1015, K.2016/767.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosya kendi sözleşmesi, belgeleri ve süreleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
İlgili ana rehberler
İcra ve İflas Hukuku Rehberi · Kamu İhale Hukuku Rehberi · Özel İnşaat ve Taşeron Merkezi · Yurt Dışı Müteahhitlik Merkezi · Konkordato Hukuku Rehberi · Dilekçe Örnekleri · İletişim
Somut olayınıza özgü değerlendirme için hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.


