Üniversite Hastanesi Borcunu Ödemiyor 2026: Medikal ve İlaç Firmasının Döner Sermayeden Alacağı — Rektörlüğe İhtar, Ödeme Sırası, Avans Faizi, İcra Takibi ve Alacak Davası Dilekçesi (2547 m.58; Döner Sermaye Yönetmeliği m.21-22; İİK m.82)
20 Kasım 2026

Üniversite Hastanesi Borcunu Ödemiyor 2026: Medikal ve İlaç Firmasının Döner Sermayeden Alacağı — Rektörlüğe İhtar, Ödeme Sırası, Avans Faizi, İcra Takibi ve Alacak Davası Dilekçesi (2547 m.58; Döner Sermaye Yönetmeliği m.21-22; İİK m.82)

Üniversite hastanesi medikal veya ilaç faturasını ödemiyorsa borçlu, döner sermaye işletme müdürlüğü değil üniversite tüzel kişiliğidir; talep, ihtar, takip ve dava rektörlüğe yöneltilir. Üniversite kamu tüzel kişiliğine sahiptir (2547 m.3/d) ve onu rektör temsil eder (2547 m.13). Hastanenin alımları üniversitenin döner sermaye işletmesinden karşılanır (2547 m.58). Ödeme emri belgesi muhasebe birimine geldikten sonra en geç yedi iş günü içinde incelenir (Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği m.21). Nakit bütün ödemelere yetmiyorsa giderler muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre ödenir; personel ödemeleri, vergi ve primler ile sürekli hizmet alımları öne alınır (Yönetmelik m.22). Bu sıra işletmenin elindeki parayı hangi düzenle dağıtacağını gösterir, borcun vadesini ertelemez. Kesin ödeme günü belirlenmemişse temerrüt ihtarla başlar (TBK m.117); firma için ticari iş olan satışta avans faizi istenebilir (TTK m.19/2; 3095 sayılı Kanun m.2). Üniversiteye karşı icra takibi yapılabilir, ancak Devlet malları haczedilemez (İİK m.82/1) ve Yargıtay devlet üniversitesinin mallarını bu kapsamda görmektedir. Dosya bu yüzden hacze göre değil; ihtara, faize, zamanaşımına ve ilama göre kurulur.

Bu konuda hukuki destek almak ister misiniz? Uzman hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.

Bu rehber, üniversite hastanelerine, diş hekimliği fakültelerine ve Sağlık Bakanlığı hastanelerine ilaç, tıbbi sarf malzemesi, implant, cihaz, laboratuvar ve görüntüleme hizmeti veren ve bedelini alamayan firmalar için yazıldı. Borçlunun kim olduğu, döner sermayede ödemenin hangi sırayla yapıldığı, “sıranız gelmedi” cevabının hukuki değeri, hangi belgelerin gerektiği, ihtar ve faiz, zamanaşımı, icra takibi ve haciz sınırı, görevli ve yetkili mahkeme, 2018 ve 2019 yıllarındaki iskonto düzenlemeleri kanun ve yönetmelik maddeleriyle anlatılır. Sayfada rektörlüğe verilecek bir yazılı ödeme talebi ve ihtar ile bir alacak davası dilekçesi örneği yer alır. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Bu yazının dayanakları. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu m.3, 13, 58, ek m.45, geçici m.66, 75 ve 79; Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği (Resmî Gazete 01.05.2007, sayı 26509) m.1, 3, 9, 15, 20, 21 ve 22; 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu m.34 ve geçici m.11; 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu m.2 ve 22; 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu m.7, 11 ve 36; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.89, 117, 146, 147, 154, 207 ve 234; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4, 5/A, 16, 19 ve 1530; 3095 sayılı Kanun m.1 ve 2; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.50, 62, 67, 68 ve 82; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.1, 2, 6, 10, 17, 20, 26 ve 190; 6325 sayılı Kanun m.15; 6183 sayılı Kanun m.22/A; 5510 sayılı Kanun m.90; 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu ek m.9; 209 sayılı Kanun m.1 ve 12.

Yazıda anılan kararlar: Anayasa Mahkemesi, 21.10.1992, E.1992/13, K.1992/50; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 23.01.2008, E.2008/12-50, K.2008/8; Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 07.05.2015, E.2015/1435, K.2015/12684; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2003/12-116, K.2003/111.

Yazı 20 Kasım 2026 tarihinde yürürlükte olan mevzuat metinleri esas alınarak hazırlanmıştır. Belediye, belediye şirketi ve diğer idareler için kamudan alacak tahsili merkezi sayfamıza bakabilirsiniz.

Borçlu Kim? Hastane, Döner Sermaye İşletmesi ve Rektörlük

Faturanın üzerinde çoğu zaman “… Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Döner Sermaye İşletme Müdürlüğü” yazar. Malı hastane eczanesi, ameliyathane veya depo teslim almış, yazışmalar satın alma birimiyle yürütülmüştür. Firma bu yüzden karşısındaki borçluyu “hastane” ya da “döner sermaye” olarak görür. Hukuken borçlu üniversitedir.

Üniversite, bilimsel özerkliğe ve kamu tüzel kişiliğine sahip yükseköğretim kurumudur (2547 m.3/d). Üniversite tüzel kişiliğini rektör temsil eder (2547 m.13). Döner sermaye işletmesi, üniversite yönetim kurulunun önerisi ve Yükseköğretim Kurulunun onayıyla kurulur; gelirleri işletme adına yapılan mal ve hizmet satışları ile diğer gelirlerden oluşur ve bu gelirler birimler itibarıyla ayrı hesaplarda izlenir (2547 m.58/a). Yönetmelik de döner sermayeyi, kamu idaresine bağlı olarak kurulmuş işletmelere tahsis edilen sermaye olarak tanımlar ve işletmenin bağlı olduğu kuruma “ilgili idare” der (Yönetmelik m.3). Kanunda işletmeye üniversiteden ayrı bir tüzel kişilik tanıyan hüküm yoktur.

Bunun pratik sonucu şudur: yazılı ödeme talebi ve ihtar rektörlüğe gönderilir, takip talebinde borçlu ve dava dilekçesinde davalı “… Üniversitesi Rektörlüğü” olarak gösterilir. Borcun hangi birime ait olduğu, yani tıp fakültesi hastanesi mi, diş hekimliği fakültesi mi, bir enstitü mü olduğu yazının konu kısmında ayrıca belirtilir. Gelirler birim bazında ayrı hesaplarda izlendiği için bu ayrıntı, talebin doğru muhasebe birimine ulaşmasını sağlar. Takibin yalnızca “döner sermaye işletme müdürlüğü” adına açılması, ödeme emrinin tebliğinde ve sonraki davada husumet tartışması çıkarır; bu tartışma aylar kaybettirir.

Birlikte kullanılan hastaneler

Sağlık Bakanlığına bağlı sağlık tesisleri ile üniversitelerin tıp ve diş hekimliği alanında eğitim veren kurumları; insan gücünü, mali kaynağı, binayı ve tıbbi cihazı birlikte kullanabilir. Bunun için Bakanlık ve Yükseköğretim Kurulunun uygun görüşüyle birlikte kullanım protokolü yapılır (3359 ek m.9). Birlikte kullanıma geçilen sağlık tesisi Bakanlığın tabi olduğu mevzuat uyarınca işletilir ve Bakanlıkça atanan başhekim tarafından yönetilir. Tesisin döner sermaye hesapları, birlikte kullanılan birimlerle sınırlı olmak ve birlikte kullanıma geçildikten sonraki tasarruflara etkili olmak kaydıyla birleştirilir.

Halk arasında “üniversite hastanesi” diye anılan birçok eğitim ve araştırma hastanesi bu statüdedir. Böyle bir hastaneye yapılan satışta borçlu çoğu zaman üniversite değil, Sağlık Bakanlığıdır. Kanun, protokolden önceki döneme ilişkin ayrı bir kural da koyar: borcun mevcut bir taşınıra ilişkin olması durumunda protokolün imza tarihinden önceki borçlar sağlık tesisinin döner sermaye bütçesinden karşılanır (3359 ek m.9). Bu nedenle önce sözleşmenin ve faturanın kimin adına düzenlendiğine, sonra protokolün tarihine bakılır.

Yanlış borçlu, kaybedilen yıl demektir. Takip üniversiteye açılmış, oysa sözleşmenin tarafı il sağlık müdürlüğü ise itiraz üzerine takip durur ve dava husumetten reddedilir. Zamanaşımı dolmak üzere olan eski alacaklarda bu hatanın telafisi olmayabilir. Borçlu, sözleşmedeki idare adı ve faturadaki vergi kimlik numarasıyla belirlenir.

Sağlık Bakanlığı hastaneleri ve vakıf üniversiteleri

Sağlık Bakanlığının merkez ve taşra teşkilatında döner sermaye işletmesi kurulabilir (209 sayılı Kanun m.1). Bu döner sermayeye ait bütün mallar Devlet malı hükmündedir (209 sayılı Kanun m.12). Devlet hastanesinden veya il sağlık müdürlüğünden olan alacakta husumet Sağlık Bakanlığına yöneltilir. Bu alacaklarda ödeme sırası, Bakanlığın sulhe davet edilmesi ve dilekçe örnekleri devlet hastanesi borcunu ödemiyor yazımızda anlatılmıştır.

Vakıf üniversitelerinin hastaneleri bu yazıdaki kuralların çoğunun dışındadır. Vakıf yükseköğretim kurumları Kamu İhale Kanununun kapsamı dışında tutulmuştur (4734 m.2/c). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, bir vakıf üniversitesine ait hastane ve otel gelirlerinin haczine ilişkin uyuşmazlıkta, haczedilmezliğin istisna olduğunu, bunun için kanunda açık hüküm gerektiğini ve kamu tüzel kişiliğinin tek başına haczedilmezlik sonucunu doğurmadığını belirterek haczi mümkün görmüştür (E.2003/12-116, K.2003/111). Vakıf üniversitesi hastanesinden olan alacakta icra takibi ve haciz genel hükümlere göre yürür.

Faturadaki muhataba göre hukuki borçlu ve haciz durumu

Faturadaki muhatapHukuki borçluDayanakHaciz bakımından
Devlet üniversitesi sağlık uygulama ve araştırma merkezi döner sermayesiÜniversite tüzel kişiliği; rektörlük2547 m.3/d, 13 ve 58Devlet malı itirazıyla karşılaşılır (İİK m.82/1)
Devlet üniversitesi diş hekimliği fakültesi veya enstitü döner sermayesiÜniversite tüzel kişiliği; rektörlük2547 m.58Aynı
Üniversiteyle birlikte kullanılan eğitim ve araştırma hastanesiProtokolden sonraki alımlarda kural olarak Sağlık Bakanlığı; sözleşmenin tarafına bakılır3359 ek m.9Döner sermaye malları Devlet malı hükmündedir (209 m.12)
Devlet hastanesi, il sağlık müdürlüğü döner sermayesiSağlık Bakanlığı209 m.1 ve 12Haczedilemez (İİK m.82/1; 209 m.12)
Vakıf üniversitesi hastanesiVakıf yükseköğretim kurumu4734 m.2/cGenel hükümler uygulanır; haciz mümkündür

Döner Sermayede Ödeme Nasıl Yapılır?

Üniversite hastanesinin alımları üniversitenin bütçe ödeneklerinden değil, döner sermaye gelirlerinden karşılanır. Bu gelir, işletme adına yapılan mal ve hizmet satışlarından, hastane bakımından verilen sağlık hizmetinin bedelinden oluşur. İşletmenin tahsil ettiği gelir yetmediğinde tedarikçi ödemeleri gecikir. Yine de ödeme, kuralları belli bir düzen içinde yapılır ve firma bu düzenin neresinde durduğunu bilmek zorundadır.

Gelirin ne kadarı mal ve hizmet alımına ayrılır?

Döner sermaye gelirlerinden tahsil edilen kısmın, tıp ve diş hekimliği fakülteleri ile sağlık uygulama ve araştırma merkezleri için asgari yüzde 35’i; kurumun ihtiyacı olan mal ve hizmet alımları, bakım, onarım, kiralama, devam eden projelerin tamamlanmasına yönelik inşaat işleri ve diğer ihtiyaçlar ile yönetici payları için kullanılır. Bu oranı yüzde 75’e kadar artırmaya üniversite yönetim kurulu yetkilidir (2547 m.58/b). Tedarikçinin alacağı, tahsil edilen gelirin bu bölümünden ödenir. Aynı gelirden personele ek ödeme de yapılır (2547 m.58/c). Tedarikçi borcu büyüdüğünde, yönetim kurulunun mal ve hizmet alımına ayırdığı oranı artırma yetkisi olduğu hatırlatılmalıdır.

Süreklilik arz eden hizmet alımları ile maliyeti yüksek ve ileri teknoloji ürünü olan tıbbi cihazların hizmet alımı yoluyla temini veya kiralanması için döner sermaye kaynaklarından gelecek yıllara yaygın yüklenmeye girişilebilir (2547 m.58/a). Cihaz kiralayan, laboratuvar veya görüntüleme hizmeti veren firmaların çok yıllı sözleşmeleri bu hükme dayanır.

Ödeme emri belgesi ve yedi iş günü

İşletme bütçesinden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesine bağlıdır (Yönetmelik m.9). Mal teslim edilip muayene ve kabulü yapıldıktan sonra hastane ödeme emri belgesini düzenler ve ekleriyle birlikte muhasebe birimine gönderir. Muhasebe yetkilisi belge üzerinde yetkililerin imzasını, ödemenin çeşidine göre aranan belgelerin tamam olup olmadığını, maddi hata bulunup bulunmadığını ve hak sahibinin kimlik bilgilerini kontrol eder; bunların dışında inceleme yapamaz, eksiklik varsa ödeme yapamaz (Yönetmelik m.20).

Ödeme emri belgeleri muhasebe birimine geliş tarihinden itibaren en geç yedi iş günü içinde incelenir; uygun bulunanlar muhasebeleştirilir ve işletmenin nakit mevcudu dikkate alınarak hak sahibine ödenir. Eksik veya hatalı belgeler, eksikliğin tespit edildiği günü izleyen iş günü içinde gerekçesiyle birlikte harcama yetkilisine yazılı olarak geri gönderilir. Eksiği tamamlanarak yeniden verilen belgeler en geç iki iş günü sonuna kadar incelenir (Yönetmelik m.21).

Ödeme sırası: nakit yetiyorsa ve yetmiyorsa

Nakit mevcudu yeterliyse ödemeler, ödeme emri belgelerinin muhasebe biriminin kayıtlarına giriş sırasına göre yapılır. Eksiği nedeniyle iade edilen belge, eksiği tamamlandıktan sonra yeniden kayda alınır ve yeni giriş sırasına göre ödenir (Yönetmelik m.22/2). Bir irsaliyenin, bir muayene raporunun veya bir imzanın eksik olması, firmanın aylar önce girdiği sırayı kaybetmesi demektir.

Nakit mevcudu bütün ödemeleri karşılamıyorsa giderler muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre ödenir. Ancak şu ödemelere sırasıyla öncelik verilir (Yönetmelik m.22/1): katkı payları dışındaki özlük haklarına ilişkin ödemeler; kanunları gereğince diğer kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç, prim, fon kesintisi ve benzeri tutarlar; çeşidine bakılmaksızın Bakanlıkça belirlenen tutarın altındaki giderler; ihalesi yapılan temizlik, yemek hazırlama ve dağıtım, güvenlik ve bilgisayar sistemlerine yönelik hizmet alımları gibi yoğun emek gerektiren, düzenli ve kesintisiz yürütülmesi gereken hizmetlere ilişkin ödemeler; mevzuatı gereği döner sermaye gelirlerinden personele yapılacak ek ödeme ve katkı payı gibi ödemeler.

İlaç, tıbbi sarf malzemesi ve cihaz alımları bu öncelikli gruplar arasında sayılmamıştır. Medikal firma, nakit sıkıştığında öncelikli ödemelerin arkasında kalır ve yalnızca kendi kayıt sırasını bekler. Muhasebe yetkilisi, ödemelerin öngörülen öncelik sırası gözetilerek muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre yapılmasından sorumludur (Yönetmelik m.15). Firmadan sonra kayda giren bir tedarikçiye daha önce ödeme yapılmışsa bu, yazıyla sorulabilecek ve hesabı istenebilecek bir durumdur.

Döner sermayede ödeme düzeni

AşamaKuralDayanakFirma için anlamı
Ödeme emri belgesinin muhasebe birimine gelmesiEn geç yedi iş günü içinde incelenir; uygunsa muhasebeleştirilirYönetmelik m.21Belgenin muhasebe birimine geliş tarihi ve kayıt numarası yazıyla sorulmalıdır
Belge eksik veya hatalıİzleyen iş günü gerekçesiyle iade edilir; tamamlanınca iki iş günü içinde incelenirYönetmelik m.21İade edilen belge yeni giriş sırasına göre ödenir; eksik hemen giderilmelidir
Nakit yeterliMuhasebe birimi kayıtlarına giriş sırasına göre ödemeYönetmelik m.22/2Sıra, faturanın değil ödeme emri belgesinin kayıt tarihine göre işler
Nakit yetersizMuhasebe kayıtlarına alınma sırası; beş grup ödemeye öncelikYönetmelik m.22/1Medikal ve ilaç alımı öncelikli gruplarda yer almaz
Gelirin dağılımıTahsil edilen gelirin asgari yüzde 35’i mal ve hizmet alımı ile diğer ihtiyaçlara; yönetim kurulu yüzde 75’e kadar artırabilir2547 m.58/bOranın artırılması talebi rektörlüğe yazıyla iletilebilir

“Sıranız gelince ödenecek” cevabının hukuki değeri

Hastane yönetimi çoğu zaman borcu inkâr etmez; “kayıtlarımızda görünüyor, sıranız gelince ödenecek” der. Bu cevap iki şeyi birlikte gösterir. Birincisi, borcun varlığı ve tutarı konusunda bir uyuşmazlık yoktur; bu cevabın yazılı olarak alınması firmanın elini güçlendirir. İkincisi, idare ödeme gününü kendi nakit durumuna bağlamaktadır.

Yönetmeliğin 22. maddesi, işletmenin elindeki nakdi alacaklılar arasında hangi sırayla dağıtacağını düzenler. Maddede, sözleşmedeki ödeme gününü değiştiren, borcun muaccel olmasını ya da borçlunun temerrüde düşmesini engelleyen bir hüküm yoktur. Bu konular Türk Borçlar Kanununa tabidir: Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununda hüküm bulunmayan hâllerde Borçlar Kanunu uygulanır (4735 m.36). Satılan alıcının zilyetliğine girince, aksine sözleşme yoksa satış bedeli muaccel olur (TBK m.234); muaccel borcun borçlusu alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer (TBK m.117). Firma sırada beklerken faiz işlemeye devam eder ve dava açma hakkı ortadan kalkmaz.

Kamu idarelerinin bütçelerinden yaptıkları ödemelerde, nakit yetersizliği hâlinde ilama bağlı borçlara ve ödenmemesi hâlinde faiz gibi ek yük getirecek borçlara öncelik verilir (5018 m.34). Döner sermaye işletmelerinin ödeme önceliğini düzenleyen Yönetmelik m.22’de ilama bağlı borçlar ayrıca sayılmamıştır. Bu fark dava kararını değersiz kılmaz: ilam, alacağı ve faizini kesin olarak belirler, zamanaşımı tartışmasını kapatır ve yargılama giderleriyle birlikte idarenin önüne tek bir rakam koyar. Ancak firma, Yönetmelik metninde ilama bağlı borçlar için ayrı bir öncelik yazılı olmadığını bilerek plan yapmalıdır.

Alacağın Belgeleri: Sözleşme, Muayene ve Kabul, Fatura

Genel bütçe kapsamındaki idareler ile özel bütçeli idareler ve bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, kullanımlarındaki her türlü kaynaktan karşıladıkları mal ve hizmet alımlarını Kamu İhale Kanununa göre yapar (4734 m.2/a). Üniversite hastanesinin alımı ya ihaleyle ya da doğrudan teminle yapılmıştır; alacağın belgeleri buna göre değişir.

Hastane alımlarının önemli bir bölümü doğrudan temindir. Özelliğinden ve belli süre içinde kullanılma zorunluluğundan dolayı stoklanması ekonomik olmayan veya acil durumlarda kullanılacak olan ilaç, aşı, serum, anti-serum, kan ve kan ürünleri ile ortez, protez gibi uygulama esnasında hastaya göre belirlenebilen ve hastaya özgü tıbbi sarf malzemeleri, test ve tetkik sarf malzemeleri ilan yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temin edilebilir (4734 m.22/f). Bu alımlarda ihale komisyonu kurulmaz; ihale yetkilisinin görevlendirdiği kişilerce piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaç temin edilir (4734 m.22). Doğrudan teminde elde çoğu zaman bir ihale sözleşmesi bulunmaz; alacağı sipariş yazısı, teklif mektubu, onay belgesi, teslim tutanağı ve fatura ispatlar.

İhaleyle yapılan alımlarda sözleşmede ödeme yeri ve şartlarının, teslim etme ve teslim alma şekil ve şartlarının, gecikme hâlinde alınacak cezaların ve denetim, muayene ve kabul işlemlerine ilişkin şartların gösterilmesi zorunludur (4735 m.7). Ödeme süresi sözleşmenin bu maddesinden okunur. Teslim edilen malın muayene ve kabul işlemleri idarece kurulan en az üç kişilik muayene ve kabul komisyonu tarafından yapılır; taahhüdün tamamlanan ve müstakil kullanıma elverişli bölümleri için kısmi kabul yapılabilir (4735 m.11). Parti parti teslim edilen malzemede her partinin kabul tutanağı ayrı ayrı alınmalıdır.

Ameliyatta kullanıldıkça faturalandırılan implant ve setlerde uygulamada teslim, ameliyat sonrasında düzenlenen kullanım tutanağıyla belgelenir. Bu tutanağın hekim ve hastane görevlisi tarafından imzalanmış olması, hangi malzemenin hangi tarihte kullanıldığını göstermesi ve faturayla eşleşmesi gerekir. Malın teslim edildiğini ispat yükü, bedeli isteyen satıcıdadır (HMK m.190); eksik imzalı tutanaklar dava aşamasında en çok zaman kaybettiren konudur.

Alacağı ispatlayan belgeler

BelgeNeyi gösterirEksikse ne yapılır
İhale sözleşmesi ve şartnameÖdeme yeri, süresi ve şartları; yetkili mahkeme kaydı (4735 m.7)Onaylı örneği idareden yazıyla istenir
Doğrudan teminde sipariş yazısı, teklif ve onay belgesiSiparişin idarece verildiğini ve fiyatı (4734 m.22)E-posta ve yazışmalar bir dosyada toplanır; onay belgesinin örneği istenir
Teslim tutanağı, irsaliye, kullanım tutanağıMalın idareye teslim edildiğiniTeslim alan görevlinin adı ve imzası tamamlatılır
Muayene ve kabul komisyonu tutanağıMalın şartnameye uygun bulunarak kabul edildiğini (4735 m.11)Kabulün yapılması yazıyla talep edilir; kısmi kabul istenebilir
Fatura ve idareye teslim kaydıTutarı ve ödeme talebinin idareye ulaştığı tarihiE-fatura kayıtları ve evrak kayıt numarası alınır
Ödeme emri belgesinin tarih ve kayıt numarasıAlacağın ödeme sırasına girdiğini (Yönetmelik m.21 ve 22)Düzenlenip düzenlenmediği rektörlüğe yazıyla sorulur
Cari hesap mutabakatı veya borç bildirim yazısıBorcun idarece kabul edildiğini; zamanaşımını keser (TBK m.154)Her yıl sonunda yazılı mutabakat istenir

Sözleşme ve onay belgesi olmadan, sözlü talep üzerine teslim edilen malzemenin bedeli de istenebilir; ancak talebin hukuki dayanağı değişir. Bu durumda sebepsiz zenginleşme hükümleri gündeme gelir; ayrıntısı sebepsiz zenginleşme ve iade talebi yazımızdadır.

Yazılı Ödeme Talebi ve İhtar: Temerrüt Ne Zaman Başlar?

Faiz, borçlunun temerrüde düştüğü günden işler. Temerrüdün hangi gün başladığı, davada en çok para kazandıran ya da kaybettiren sorudur.

Muaccel bir borcun borçlusu alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer. Borcun ifa edileceği gün birlikte belirlenmişse, bu günün geçmesiyle borçlu ihtara gerek kalmadan temerrüde düşmüş olur (TBK m.117). İhale sözleşmesinde “fatura ve kabul tarihinden itibaren şu kadar gün içinde ödenir” biçiminde bir ödeme süresi varsa, sürenin son günü birlikte belirlenmiş ifa günüdür. Sözleşmede süre yoksa ya da alım doğrudan teminle ve sözleşmesiz yapılmışsa temerrüt için ihtar şarttır. Satış bedelinde belirli günün geçmesiyle temerrüt gerçekleşmişse ayrıca ihtara gerek olmaksızın faiz istenebilir (TBK m.234).

Türk Ticaret Kanunu, ticari işletmeler arasında mal ve hizmet tedariki amacıyla yapılan işlemlerde, sözleşmede öngörülen tarihte ödeme yapılmazsa borçlunun ihtara gerek olmaksızın temerrüde düşeceğini; ödeme günü belirtilmemişse faturanın alınmasını izleyen otuz günün sonunda borçlunun mütemerrit sayılacağını düzenler (TTK m.1530). Hüküm “ticari işletmeler arasında” yapılan tedariki konu alır. Kamu tüzel kişileri bir ticari işletme işletseler bile tacir sayılmaz (TTK m.16/2); üniversitenin döner sermaye işletmesinin bu madde bakımından ticari işletme sayılıp sayılmayacağı kanun metninden açıkça anlaşılmaz. Dosyanın bu tartışmaya bağlanmaması için üniversiteye karşı temerrüt her durumda ihtara dayandırılmalıdır.

İhtarın ikinci işlevi kamu maliyesi mevzuatından gelir. Kamu idarelerinde, ilgili olduğu mali yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde alacaklısı tarafından geçerli bir mazerete dayanmaksızın yazılı olarak talep edilmediği veya belgeleri verilmediği için ödenemeyen borçlar zamanaşımına uğrayarak kamu idaresi lehine düşer (5018 m.34). Döner sermayeli işletmelerin bütçe ve muhasebe işlemleri, 5018 sayılı Kanunun geçici 11. maddesine dayanılarak çıkarılan Yönetmeliğe tabidir ve Yönetmelikte bu yönde ayrı bir hüküm yer almaz. Yine de Kanun hükmü kamu idarelerinin tümü için yazılmıştır; firma tedbirli davranmalı, talebini ve belgelerini bu süre içinde yazılı olarak sunmalı ve evrak kayıt numarasını almalıdır.

İhtar noter aracılığıyla gönderilebileceği gibi, rektörlüğün evrak kaydına elden verilerek de yapılabilir. Önemli olan, yazının idareye ulaştığı tarihin belgelenmesidir. Aşağıdaki örnek, yazılı ödeme talebini ve temerrüt ihtarını tek metinde birleştirir.

T.C. [….] ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ’NE

İLGİLİ BİRİM: [Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi / Diş Hekimliği Fakültesi] Döner Sermaye İşletme Müdürlüğü

TALEPTE BULUNAN: [Şirket unvanı, vergi kimlik numarası, adresi]

VEKİLİ: Av. [Ad Soyad], [adres]

KONU: [….] TL tutarındaki mal bedeli alacağının ödenmesi talebi ve temerrüt ihtarıdır.

AÇIKLAMALAR

1. Müvekkil şirket, Üniversiteniz [hastane adı] ihtiyacı için [tarih] tarihli ve [ihale kayıt numarası / doğrudan temin onay sayısı] sayılı alım kapsamında [ilaç / tıbbi sarf malzemesi / ….] teslim etmiştir.

A. Teslim ve kabul (4735 sayılı Kanun m.11; TBK m.207)

2. Mallar [tarih aralığı] tarihlerinde [hastane deposuna / eczanesine / ameliyathanesine] teslim edilmiş, teslim alan görevlilerce imzalanan tutanaklar düzenlenmiştir. Muayene ve kabul komisyonu [tarih ve sayı] tutanağıyla malları şartnameye uygun bularak kabul etmiştir.

3. Teslim edilen mallar için ekli listede tarih ve numaraları gösterilen [….] adet fatura düzenlenmiş ve Üniversitenize teslim edilmiştir. Faturaların toplam tutarı [….] TL’dir. Faturalara itiraz edilmemiş, mallar iade edilmemiştir.

B. Borcun muaccel oluşu (TBK m.234; sözleşme m.[….])

4. Sözleşmenin [….] maddesine göre bedel, kabul tarihinden itibaren [….] gün içinde ödenecektir. Bu süre [tarih] tarihinde dolmuştur. [Sözleşmede ödeme günü bulunmayan alımlarda: Satılan Üniversitenizin zilyetliğine girmekle bedel muaccel olmuştur.]

5. Bugüne kadar [….] TL ödenmiş, [….] TL ödenmemiştir. İdarenizle yapılan görüşmelerde borcun kayıtlarda yer aldığı, ödemenin nakit durumuna göre yapılacağı bildirilmiştir.

C. Yazılı talep ve belgelerin sunulması (5018 sayılı Kanun m.34)

6. Alacağın dayanağı olan sözleşme, teslim ve kabul tutanakları ile faturaların örnekleri ekte sunulmuştur. Bu yazı, alacağın ödenmesi için yapılmış yazılı taleptir; evrak kaydına alınmasını ve kayıt tarih ve sayısının tarafımıza bildirilmesini talep ederiz.

D. Ödeme sırası hakkında bilgi (Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği m.21 ve 22)

7. Faturalara ilişkin ödeme emri belgelerinin düzenlenip düzenlenmediğinin, düzenlenmişse muhasebe birimine geliş tarihlerinin ve kayıt numaralarının; eksikliği nedeniyle iade edilen belge varsa eksikliğin ne olduğunun bildirilmesini talep ederiz.

8. Müvekkilin alacağından sonra muhasebe kayıtlarına alınan aynı nitelikteki borçlar için ödeme yapılıp yapılmadığının da bildirilmesini talep ederiz. Anılan Yönetmeliğin 22. maddesi nakdin dağıtım sırasını düzenler; borcun vadesine ve temerrüdün sonuçlarına ilişkin bir hüküm içermez.

E. Temerrüt ve faiz (TBK m.117; TTK m.19/2; 3095 sayılı Kanun m.2)

9. [….] TL’nin bu yazının tebliğinden itibaren [yedi] gün içinde müvekkil şirketin [banka, şube, IBAN] hesabına ödenmesini ihtar ederiz. Verilen süre içinde ödeme yapılmadığı takdirde Üniversiteniz temerrüde düşmüş olacaktır.

10. Satış müvekkil şirketin ticari işletmesiyle ilgili olduğundan sözleşme Üniversiteniz bakımından da ticari iş sayılır. Ödeme yapılmadığı takdirde alacak, temerrüt tarihinden itibaren ticari işlerde uygulanan avans faiziyle birlikte talep edilecektir. [Sözleşmede ödeme günü belirlenmiş olan faturalar bakımından temerrüt, ödeme süresinin dolduğu tarihte gerçekleşmiş olup faiz bu tarihten itibaren istenecektir.]

SONUÇ VE İSTEM

[….] TL alacağın verilen süre içinde bildirilen hesaba ödenmesini, ödeme emri belgelerine ilişkin bilgilerin yazıyla bildirilmesini, aksi hâlde alacağın faizi, yargılama giderleri ve vekâlet ücretiyle birlikte tahsili için yasal yollara başvurulacağını saygıyla bildiririz. [Tarih]

EKLER: Sözleşme ve şartname örneği; teslim, kullanım ve kabul tutanakları; fatura listesi ve fatura örnekleri; cari hesap ekstresi; vekâletname.

Talepte Bulunan Vekili
Av. [Ad Soyad]

Faiz: Yasal Faiz mi, Avans Faizi mi?

Bir miktar paranın ödenmesinde temerrüde düşen borçlu, sözleşmeyle aksi kararlaştırılmadıkça geçmiş günler için yasal orana göre temerrüt faizi öder. Merkez Bankasının önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli avanslar için uyguladığı faiz oranı bu orandan fazlaysa, arada sözleşme olmasa bile ticari işlerde temerrüt faizi avans oranı üzerinden istenebilir (3095 sayılı Kanun m.2).

Üniversite tacir değildir. Buna karşılık bir tacirin borçlarının ticari olması asıldır ve taraflardan yalnız biri için ticari iş niteliğinde olan sözleşmeler, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça diğeri için de ticari iş sayılır (TTK m.19). Medikal firmanın hastaneye yaptığı satış firmanın ticari işletmesiyle ilgilidir; sözleşme üniversite bakımından da ticari iştir. Firma bu nedenle yasal faizle yetinmek zorunda değildir, avans faizi isteyebilir. Talep dilekçede açıkça “avans faizi” olarak yazılmalıdır; hâkim tarafların talep sonuçlarıyla bağlıdır ve talepten fazlasına karar veremez (HMK m.26).

Yasal faiz oranının belirlenme usulü 2026 yılında değişmiştir. Faiz miktarı sözleşmeyle belirlenmemişse ödeme, Merkez Bankasının önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranının yüzde sekseni üzerinden yapılır; 30 Haziran günü uygulanan oran önceki yıl sonundaki orandan beş puan veya daha çok farklıysa yılın ikinci yarısında yeni oranın yüzde sekseni geçerli olur (3095 sayılı Kanun m.1, 16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla değişik). Güncel oranlar ve hesap için yasal faiz hesaplama sayfamız kullanılabilir.

Üniversite hastanesinden alacakta temerrüt ve faiz

DurumTemerrüdün başlangıcıİstenebilecek faizDayanak
Sözleşmede ödeme süresi varSürenin dolduğu gün; ihtar gerekmezSözleşmede oran yoksa avans faiziTBK m.117; TTK m.19/2; 3095 m.2
Sözleşmede ödeme günü yok veya alım sözleşmesiz doğrudan teminİhtarda verilen sürenin sonuAvans faiziTBK m.117 ve 234; 3095 m.2
Sözleşmede temerrüt faizi oranı yazılıYukarıdaki kurallara göreSözleşmedeki oran3095 m.2
İhtar hiç gönderilmemiş, ödeme günü de yokEn erken takip veya dava tarihiBu tarihten itibaren avans faiziTBK m.117
İskonto düzenlemesi kapsamında ödemeUygulanmazTemerrüt faizi ve vade farkı ödenmez2547 geçici m.75 ve 79

Zamanaşımı: On Yıl, Beş Yıl ve Eski Borçlar

Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.146). İlaç ve tıbbi malzeme satışından doğan bedel alacağı bu genel süreye girer. Eser sözleşmesinden doğan alacaklar ile kira bedelleri gibi dönemsel edimler beş yıllık süreye tabidir (TBK m.147). Hastaneye cihaz kiralayan firmanın kira alacağı ile belirli bir eserin meydana getirilmesini üstlenen firmanın alacağında beş yıllık süre gözetilmelidir. Bunlardan ayrı olarak, kamu idarelerinde beş yıl içinde yazılı olarak talep edilmeyen borçlara ilişkin hüküm yukarıda açıklanmıştır (5018 m.34).

Zamanaşımı, borçlu borcu ikrar etmişse, özellikle faiz ödemiş veya kısmen ifada bulunmuşsa kesilir; alacaklının dava açması veya icra takibinde bulunması da zamanaşımını keser (TBK m.154). Üniversitenin yaptığı her kısmi ödeme ve borcu kabul ettiği her yazı süreyi yeniden başlatır. Telefon görüşmeleri ve sözlü ödeme vaatleri süreyi kesmez.

2016 ve 2017 yıllarından kalan alacaklar için süre dolmak üzeredir. Üniversite hastanelerinin 31.12.2017 tarihinden önceki ilaç ve tıbbi malzeme borçları için 2018 yılında iskontolu ödeme imkânı getirilmiş, başvurmayan firmaların eski alacaklarının yeni dönem alımlarından sonra, nakit akışı uygun olduğunda kayıt sırasına göre ödenmesi öngörülmüştür (2547 geçici m.75). O döneme ait olup hâlâ ödenmemiş alacaklarda on yıllık süre 2026 ve 2027 yıllarında dolar. Bu alacaklar için yazılı borç ikrarı alınmalı ya da süre dolmadan takip veya dava yoluna gidilmelidir.

İcra Takibi ve Haciz: Takip Yapılır, Haciz Sınırlıdır

Üniversiteye karşı ilamsız icra takibi yapılabilir; hiçbir kanun hükmü kamu idaresinin takip borçlusu olmasını engellemez. Ödeme emri rektörlüğe tebliğ edilir. Üniversite yedi gün içinde itiraz ederse takip durur (İİK m.62). Alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde itirazın iptalini dava edebilir; itirazın haksızlığına karar verilirse borçlu, alacaklının talebi üzerine hükmolunan tutarın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir (İİK m.67). Takip, resmî dairelerin yetkileri dâhilinde ve usulüne göre verdikleri bir belgeye dayanıyorsa itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılması da istenebilir (İİK m.68). Rektörlüğün borcu tutarıyla bildiren resmî yazısı bu yolu açabilir. İki yol arasındaki fark için itirazın iptali ve itirazın kaldırılması farkı yazımıza bakılabilir.

Güçlük hacizde çıkar. Devlet malları ile mahsus kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen mallar haczedilemez (İİK m.82/1). Kanun Devlet malını tanımlamaz. Anayasa Mahkemesi, bu kuralın iptali istemini reddettiği kararında Yargıtayın “Devlet malları” kavramını Devlet tüzel kişiliği içindeki genel ve katma bütçeli dairelerin elinde bulunan mallar olarak anladığını aktarmıştır (21.10.1992, E.1992/13, K.1992/50). Devlet üniversiteleri önceki bütçe sisteminde katma bütçeli idarelerdi; bugün özel bütçeli idarelerdir.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, bir devlet üniversitesinin iktisadi işletmeler birimi aleyhine yapılan ilamsız takipte borçlunun hak ve alacaklarına haciz istenmesi üzerine, borçlu üniversitenin mallarının İİK m.82/1 anlamında Devlet malı niteliğinde olduğu ve haczedilemeyeceği sonucuna varmıştır (07.05.2015, E.2015/1435, K.2015/12684). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da bir askerî eğitim hastanesinin döner sermaye hesabına konulan haczi incelediği kararında, döner sermaye saymanlığının bağımsız kişiliğinin bulunmadığını ve döner sermayeye ait malların Devlet malı hükmünde olduğunu gözeterek hesabın Devlet malı niteliğinde ele alınması gerektiğine ve haczedilmezlik şikâyetinin yerinde olduğuna karar vermiştir (23.01.2008, E.2008/12-50, K.2008/8).

Bu kararların ortak sonucu şudur: devlet üniversitesinin banka hesabına, taşınırına, taşınmazına ve üçüncü kişilerdeki alacağına haciz istenirse talep ya icra müdürlüğünce reddedilir ya da haczedilmezlik şikâyetiyle kaldırılır. Belediyelerde olduğu gibi kamu hizmetinde fiilen kullanılmayan malların haczine imkân veren bir ayrım üniversiteler için kanunda yoktur; belediyelerdeki usul için belediyeye haciz yazımıza bakılabilir. Üniversiteye karşı ihtiyati haciz istemek de aynı nedenle sonuç vermez.

Haciz yapılamayacaksa takip neden açılır? Üç nedenle. Takip zamanaşımını keser (TBK m.154). Ödeme emrine itiraz edilmezse takip kesinleşir ve alacak tartışmasız hâle gelir. İtiraz edilirse firma itirazın iptali davasını açarak hem ilama hem icra inkâr tazminatına ulaşır. Buna karşılık uygulamada idareler ödeme emirlerine çoğunlukla itiraz ettiğinden, tutar yüksekse ve belgeler tamamsa doğrudan alacak davası açmak çoğu dosyada daha kısa yoldur.

İçtihat notu. Yazıda anılan kararların künyeleri yayımlanmış metinlerinden alınmıştır. Döner sermayeden ilaç ve tıbbi malzeme alacağında görevli mahkemeye ve avans faizine ilişkin, künyesi doğrulanmış güncel bir Yargıtay kararına bu yazıda yer verilmemiştir; bu konular kanun hükümleriyle açıklanmıştır. Dosyada kullanılacak emsal karar, dava tarihindeki güncel içtihattan ayrıca aranmalıdır.

Dava: Yargı Yolu, Görev, Yetki ve Arabuluculuk

Yargı yolu ve görevli mahkeme

Kamu ihale sözleşmelerinde hüküm bulunmayan hâllerde Borçlar Kanunu uygulanır (4735 m.36). Mal alım sözleşmesinin uygulanmasından doğan bedel alacağı bir özel hukuk uyuşmazlığıdır ve adli yargıda görülür. İhalenin yapılmasına, ihaleden yasaklamaya veya idarenin tek taraflı idari işlemlerine karşı açılacak davalar bu yazının konusu dışındadır.

Malvarlığı haklarına ilişkin davalarda görevli mahkeme, aksine bir düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesidir (HMK m.2). Asliye ticaret mahkemesinin görevine giren ticari dava, her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan davadır (TTK m.4). Kamu tüzel kişileri bir ticari işletme işletseler bile tacir sayılmaz (TTK m.16/2). Üniversite hastanesinin ilaç ve malzeme alımı, üniversitenin sağlık hizmeti sunumuna ilişkindir. Bu hükümler karşısında üniversiteye karşı açılacak bedel davası kural olarak asliye hukuk mahkemesinde görülür.

Göreve ilişkin kurallar kamu düzenindendir (HMK m.1) ve mahkemece kendiliğinden gözetilir. Dava görevsiz mahkemede açılmış ve görevsizlik kararı verilmişse, taraflardan biri kararın kesinleşmesinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye başvurarak dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesini istemelidir; aksi hâlde dava açılmamış sayılır (HMK m.20). Zamanaşımı dolmak üzere olan alacaklarda bu iki haftalık süre kaçırılmamalıdır.

Arabuluculuk

Ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat ve itirazın iptali davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (TTK m.5/A). Üniversiteye karşı açılan bedel davası ticari dava sayılmadığı ölçüde bu şart aranmaz. Buna rağmen dava öncesinde arabulucuya başvurmak iki bakımdan yararlıdır. Mahkeme davayı ticari dava olarak nitelendirirse dava şartı eksikliğinden ret riski ortadan kalkar. Ayrıca arabuluculuk görüşmesi, idareyi yazılı bir ödeme planı üzerinde konuşmaya zorlayan tek resmî masadır. Arabuluculuk müzakerelerinde idareyi, üst yönetici tarafından belirlenen iki üye ile hukuk birimi amiri veya onun belirleyeceği bir avukat ya da hukuk müşavirinden oluşan komisyon temsil eder; komisyon müzakere sonunda gerekçeli bir rapor düzenler (6325 sayılı Kanun m.15/8).

Yetkili mahkeme ve icra dairesi

Genel yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri mahkemesidir (HMK m.6); üniversite bakımından bu, rektörlüğün bulunduğu yerdir. Sözleşmeden doğan davalar sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de açılabilir (HMK m.10). Aksine bir anlaşma yoksa para borçları alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yerinde ifa edilir (TBK m.89). Sözleşmede yetki kaydı bulunmayan alımlarda firma davayı kendi merkezinin bulunduğu yerde de açabilir. İcra takibinde yetki için usul kanununun yetkiye ilişkin hükümleri kıyasen uygulanır; takibe esas sözleşmenin yapıldığı yer icra dairesi de yetkilidir (İİK m.50).

İhale sözleşmelerinde ise çoğu zaman bir yetki kaydı vardır. Tacirler veya kamu tüzel kişileri, aralarında doğmuş veya doğabilecek bir uyuşmazlık hakkında bir veya birden fazla mahkemeyi sözleşmeyle yetkili kılabilir; taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça dava yalnızca sözleşmeyle belirlenen bu mahkemelerde açılır (HMK m.17). Tacir olan firma ile kamu tüzel kişisi olan üniversite arasındaki yetki kaydı geçerlidir. Dava açılmadan önce sözleşmenin uyuşmazlıkların çözümüne ilişkin maddesi okunmalıdır.

Aşağıdaki örnek, ihtara rağmen ödenmeyen mal bedeli için asliye hukuk mahkemesinde açılacak alacak davasına ilişkindir. İdarenin ödeme sırasına ve nakit yetersizliğine dayanan savunması ayrı bir başlık açılmadan, ilgili hususun içinde karşılanmıştır.

[….] NÖBETÇİ ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ’NE

DAVACI: [Şirket unvanı, vergi kimlik numarası, adresi]

VEKİLİ: Av. [Ad Soyad], [adres]

DAVALI: [….] Üniversitesi Rektörlüğü, [adres]

KONU: [….] TL mal bedeli alacağının temerrüt tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte tahsili istemidir.

DAVA DEĞERİ: [….] TL

AÇIKLAMALAR

1. Müvekkil şirket ilaç ve tıbbi malzeme satışıyla uğraşan bir ticaret şirketidir. Davalı Üniversitenin [hastane adı] ihtiyacı için [tarih] tarihli sözleşme ve [ihale kayıt numarası / onay sayısı] kapsamında teslim ettiği malların bedeli ödenmemiştir.

A. Görev ve yetki (HMK m.2, 6 ve 10; TBK m.89)

2. Dava sözleşmeden doğan para alacağına ilişkindir. Davalı kamu tüzel kişisi tacir sayılmadığından uyuşmazlık her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili değildir; görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir.

3. [Sözleşmenin …. maddesinde …. mahkemeleri yetkili kılınmıştır. / Sözleşmede yetki kaydı bulunmamaktadır; para borcu müvekkilin yerleşim yerinde ifa edileceğinden Mahkemeniz yetkilidir.]

B. Husumet (2547 sayılı Kanun m.3, 13 ve 58)

4. Sözleşmeyi ve teslim belgelerini davalı Üniversitenin döner sermaye işletme müdürlüğü imzalamıştır. Döner sermaye işletmesi Üniversiteye bağlı olarak kurulmuş olup ayrı tüzel kişiliği yoktur. Üniversite tüzel kişiliğini rektör temsil ettiğinden dava Rektörlüğe yöneltilmiştir.

C. Teslim ve kabul (4735 sayılı Kanun m.11; TBK m.207)

5. Mallar [tarih aralığı] tarihlerinde davalının [deposuna / eczanesine / ameliyathanesine] teslim edilmiş, teslim tutanakları davalının görevlilerince imzalanmıştır. Muayene ve kabul komisyonu [tarih ve sayı] tutanağıyla malları kabul etmiştir.

6. Teslim edilen mallar için ekli listede gösterilen [….] adet fatura düzenlenmiş ve davalıya teslim edilmiştir. Davalı faturalara itiraz etmemiş, malları iade etmemiş, malları hastalarına kullanmıştır. Faturaların toplamı [….] TL olup [….] TL’si ödenmiş, [….] TL’si ödenmemiştir.

D. Borcun muaccel oluşu ve temerrüt (TBK m.117 ve 234)

7. Sözleşmenin [….] maddesine göre bedel kabul tarihinden itibaren [….] gün içinde ödenecektir. Bu süre [tarih] tarihinde dolmuş, davalı bu tarihte temerrüde düşmüştür. [Ödeme günü bulunmayan faturalar bakımından davalıya [tarih] tarihinde tebliğ edilen ihtarla süre verilmiş, davalı sürenin dolduğu [tarih] tarihinde temerrüde düşmüştür.]

8. Davalı idare [tarih ve sayı] yazısında borcun kayıtlarında yer aldığını, ödemenin nakit durumuna göre ve sırası geldiğinde yapılacağını bildirmiştir. Bu yazı borcun varlığı ve tutarı bakımından ikrar niteliğindedir.

E. Ödeme sırası ve nakit durumu (Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği m.22; 4735 sayılı Kanun m.36)

9. Yönetmeliğin 22. maddesi, işletmenin nakit mevcudunun bütün ödemeleri karşılamaması hâlinde giderlerin hangi sırayla ödeneceğini düzenler. Hüküm idarenin iç ödeme düzenine ilişkindir; sözleşmede kararlaştırılan ödeme gününü değiştirmez, borcun muaccel olmasını ve temerrüdün sonuçlarını ortadan kaldırmaz.

10. Sözleşmede hüküm bulunmayan hâllerde Borçlar Kanunu uygulanır. Borçlunun nakit yetersizliği para borcunun vadesini ertelemez. Davalının tahsil ettiği gelirin hangi bölümünü mal ve hizmet alımına ayıracağı kendi yönetim kurulunun yetkisindedir (2547 sayılı Kanun m.58/b); bu tercihin sonuçları müvekkile yükletilemez.

F. Faiz (TTK m.19/2; 3095 sayılı Kanun m.2)

11. Satış müvekkilin ticari işletmesiyle ilgili olduğundan sözleşme davalı bakımından da ticari iş sayılır. Müvekkil, temerrüt tarihinden itibaren ticari işlerde uygulanan avans faizini talep etmektedir. Faturalar farklı tarihlerde muaccel olduğundan faizin her fatura için kendi temerrüt tarihinden itibaren işletilmesini talep ederiz; tarihler ekli tabloda gösterilmiştir.

G. Zamanaşımı (TBK m.146 ve 154)

12. Alacak on yıllık zamanaşımına tabidir. Davalının [tarih] tarihli kısmi ödemesi ve [tarih ve sayı] yazısındaki ikrarı zamanaşımını kesmiştir. Dava süresinde açılmıştır.

DELİLLER

Sözleşme, şartname ve onay belgesi; teslim, kullanım ve muayene kabul tutanakları; faturalar ve e-fatura kayıtları; cari hesap ekstresi; [tarih] tarihli ihtar ve tebliğ belgesi; davalının [tarih ve sayı] yazısı; davalı idarenin muhasebe kayıtları ve ödeme emri belgeleri (davalıdan celbi talep olunur); tarafların ticari defterleri; bilirkişi incelemesi ve her türlü yasal delil.

HUKUKİ NEDENLER

6098 sayılı Kanun m.89, 117, 146, 154, 207 ve 234; 6102 sayılı Kanun m.16 ve 19; 3095 sayılı Kanun m.2; 4735 sayılı Kanun m.11 ve 36; 2547 sayılı Kanun m.3, 13 ve 58; 6100 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat.

SONUÇ VE İSTEM

Açıklanan nedenlerle [….] TL alacağın, her fatura bakımından temerrüt tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalıdan tahsiline, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini saygıyla talep ederiz. [Tarih]

Davacı Vekili
Av. [Ad Soyad]

İskonto ve Feragat Düzenlemeleri, Hazine Desteği

Üniversite hastanelerinin tedarikçi borçları geçmişte iki kez kanunla tasfiye edilmiştir. Bu düzenlemelerin başvuru süreleri dolmuştur; ancak hükümleri bilinmeden eski alacakların bugünkü durumu anlaşılamaz ve benzer bir düzenleme çıktığında neyle karşılaşılacağı kestirilemez.

İlk düzenleme tıp fakültelerine bağlı sağlık uygulama ve araştırma merkezleri ile rektörlüklere bağlı sağlık hizmeti sunan enstitüleri kapsar. Bu işletmelerin 31.12.2017 tarihi itibarıyla muhasebe kayıtlarında yer alan ve ödenmemiş ilaç ve tıbbi malzeme alımlarına ilişkin borçları, Maliye Bakanlığı bütçesinden işletmeye verilen borç karşılığında defaten ödenmesi öngörülmüştür (2547 geçici m.75). Bunun için alacaklının kırk beş gün içinde işletmeye yazılı olarak başvurması ve üç şeyi kabul etmesi gerekmiştir: alacak tutarı yerine, vade tarihine ve alacağın türüne göre belirlenen iskonto oranları uygulanarak hesaplanan tutarın ödenmesini ve iskontoya karşılık gelen tutardan feragati; kapsama giren alacaklar için açtığı davalar ile icra takiplerinden feragati; ödeme yapılan alacakların hiçbir şekilde ihtilaf konusu yapılmayacağını. Alacaklı, işletmedeki kapsama dâhil bütün alacakları için başvurmak zorunda tutulmuş, feragat beyanını mahkemeye veya icra müdürlüğüne sunduğunu belgelemesi istenmiştir. Ödenen borçlar için ayrıca temerrüt faizi veya vade farkı ödenmemiş; mahkemelerce feragat nedeniyle vekâlet ücreti ve yargılama giderlerinin taraflar üzerinde bırakılmasına karar verilmesi öngörülmüştür.

İkinci düzenleme aynı esasları diş hekimliği fakülteleri ve bunlara bağlı merkezler için, 31.10.2018 tarihi itibarıyla kayıtlarda yer alan borçlar bakımından tekrarlamıştır (2547 geçici m.79).

Başvurmayan firmalar için kural her iki maddede aynıdır. İşletmeler ödemelerden sonra öncelikle yeni dönemin, yani 01.01.2018 ve 01.11.2018 tarihlerinden sonraki mal ve hizmet alımlarının ödemelerini yapar. Önceki dönemlere ait vadesi geçmiş borçlar, üçer aylık dönemler itibarıyla nakit akışlarının uygun olması hâlinde muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre ödenir. İskontoyu kabul etmeyen firmanın eski alacağı böylece kanunla sıranın sonuna alınmıştır. Bu alacaklar ortadan kalkmamıştır; dava ve takip yolu açıktır, ancak zamanaşımı işlemektedir.

Kanunda borç ödemesine yönelik iki hüküm daha vardır. 2015 mali yılı sonuna kadar, yükseköğretim kurumlarının bütçelerinden tıp fakültesi hastanelerinin döner sermaye birimlerine ilaç, tıbbi malzeme ve tıbbi cihaz alımlarına ilişkin muaccel borçların ödenmesi amacıyla aktarma yapılmasına imkân tanınmıştır (2547 geçici m.66). 2020 yılında eklenen ve hâlen yürürlükte olan hükme göre ise tıp ve diş hekimliği fakülteleri ile bunlara bağlı merkezlerin döner sermaye işletmesi birimlerinden, borç karşılama yüzdeleri Hazine ve Maliye Bakanlığınca tespit edilecek oranın altında kalanlara Bakanlık bütçesinden kaynak aktarılabilir (2547 ek m.45). Bu hüküm firmaya doğrudan bir talep hakkı vermez; fakat borcu ağırlaşmış bir hastanenin elinde, rektörlük eliyle işletilebilecek bir kaynak yolu bulunduğunu gösterir ve yazışmalarda hatırlatılabilir.

Üniversite hastanesi borçlarına ilişkin kanun hükümleri

HükümKapsamAlacaklıdan istenenBugünkü durumu
2547 geçici m.75 (2018)Tıp fakültesi hastaneleri ve sağlık enstitülerinin 31.12.2017 itibarıyla kayıtlı ilaç ve tıbbi malzeme borçlarıKırk beş gün içinde başvuru; iskonto, dava ve takipten feragat; bütün alacaklar için başvuruBaşvuru süresi dolmuştur; başvurmayanların eski alacağı nakit akışına göre kayıt sırasıyla ödenir
2547 geçici m.79 (2019)Diş hekimliği fakülteleri ve bağlı merkezlerin 31.10.2018 itibarıyla kayıtlı borçlarıAynı şartlarBaşvuru süresi dolmuştur
2547 geçici m.66Tıp fakültesi hastanelerinin ilaç, tıbbi malzeme ve cihaz alımına ilişkin muaccel borçlarıYok; üniversite bütçesinden aktarma2015 mali yılı sonuna kadar uygulanmıştır
2547 ek m.45 (2020)Borç karşılama yüzdesi belirlenen oranın altında kalan döner sermaye birimleriYok; Hazine ve Maliye Bakanlığı bütçesinden kaynak aktarılabilirYürürlüktedir; aktarma Bakanlığın takdirindedir

Benzer bir düzenleme yeniden gündeme gelirse firma şu hesabı yapmak zorundadır: iskonto oranı ile vazgeçilecek faiz ve yargılama giderlerinin toplamı, davayı sürdürmenin beklenen getirisi ve süresiyle karşılaştırılır. Önceki iki düzenlemede feragat, işletmedeki bütün alacakları kapsayacak biçimde istenmiştir; alacakların bir bölümü için başvurup diğerleri için davaya devam etmek mümkün olmamıştır. Alacağını bir faktoring şirketine veya üçüncü kişiye devretmiş firmalar bakımından başvuruyu kimin yapacağı ayrıca incelenmelidir; devrin koşulları için hakediş alacağının temliki yazımıza bakılabilir.

Ödemeden Yapılan Kesintiler: Vergi ve Prim Borcu

Sıra geldiğinde yapılan ödemeden firmanın kamuya olan borçları kesilebilir. 5018 sayılı Kanuna tabi kamu idareleri ile bu idarelere bağlı döner sermaye işletmelerinin yapacağı her türlü ödemede, mahkeme kararları ve icra dairelerinin ödeme veya icra emirleri üzerine yapılacak ödemeler dâhil, vadesi geçmiş vergi borcunun bulunmadığına ilişkin belge aranması ve borcun ödemeden kesilerek tahsil dairesine aktarılması zorunluluğu getirilebilir (6183 m.22/A). Kamu idareleri ve döner sermayeli kuruluşların ihale yoluyla yaptırdıkları işlerde işverenin hakedişi, Sosyal Güvenlik Kurumuna prim ve idari para cezası borcunun olmaması kaydıyla ödenir (5510 m.90).

Aylarca beklenen ödemenin vergi dairesine veya Kuruma gitmemesi için firma, ödeme gününden önce kendi borç durumunu kontrol etmeli, varsa borcunu yapılandırmalı ve borcu yoktur yazısını hazır bulundurmalıdır. Mahkeme kararıyla alınan ödemelerde de aynı kesinti uygulanabildiğinden, bu kontrol dava kazanıldıktan sonra da yapılmalıdır.

İlk Otuz Günde Yapılacaklar

  1. Borçluyu belirleyin. Sözleşmedeki idare adına ve faturadaki vergi kimlik numarasına bakın; hastane birlikte kullanım protokolüne tabiyse protokol tarihini öğrenin (3359 ek m.9).
  2. Belgeleri fatura bazında eşleştirin. Her fatura için sipariş, teslim tutanağı, kabul tutanağı ve ödeme süresini gösteren bir çizelge hazırlayın. Eksik imzaları tamamlatın.
  3. Ödeme emri belgesini sorun. Belgenin düzenlenip düzenlenmediğini, muhasebe birimine geliş tarihini ve kayıt numarasını rektörlüğe yazıyla sorun (Yönetmelik m.21 ve 22).
  4. Yazılı talep ve ihtar gönderin. Ödeme günü belli olmayan faturalar için temerrüt ancak ihtarla başlar (TBK m.117). İhtarda avans faizi isteneceğini bildirin.
  5. Zamanaşımını hesaplayın. Her fatura için on yıllık süreyi ve son kısmi ödeme tarihini not edin; 2016 ve 2017 faturalarını öne alın (TBK m.146 ve 154).
  6. Kendi vergi ve prim borcunuzu kontrol edin. Ödeme geldiğinde kesintiye uğramaması için borç durumunuzu önceden düzenleyin (6183 m.22/A; 5510 m.90).
  7. Yol haritasını belirleyin. Belgeler tam ve tutar yüksekse arabuluculuk başvurusu ve alacak davası; idarenin borcu bildiren resmî yazısı varsa takip ve itirazın kaldırılması yolu değerlendirilir.

Sık Yapılan Hatalar

  • Takibi döner sermaye işletme müdürlüğüne açmak. Borçlu üniversite tüzel kişiliğidir; takip ve dava rektörlüğe yöneltilir (2547 m.13).
  • Sözlü ödeme vaadine güvenip ihtar çekmemek. Ödeme günü belirli değilse ihtarsız geçen süre için faiz istenemez (TBK m.117).
  • Yalnızca “yasal faiz” istemek. Ticari iş niteliğindeki satışta avans faizi istenebilir; talep açıkça yazılmalıdır (TTK m.19/2; 3095 m.2).
  • Ödeme emri belgesinin durumunu takip etmemek. Eksik belge nedeniyle iade edilen dosya yeni giriş sırasına göre ödenir (Yönetmelik m.22/2).
  • Dosyayı hacze göre planlamak. Devlet üniversitesinin malları için haciz talebi Devlet malı itirazıyla karşılaşır (İİK m.82/1).
  • Birlikte kullanılan hastanede üniversiteyi hasım göstermek. Protokolden sonraki alımlarda tesis Bakanlığın mevzuatına göre işletilir (3359 ek m.9).
  • Eski alacaklarda zamanaşımını izlememek. On yıllık süre fatura bazında işler; kısmi ödeme ve yazılı ikrar süreyi keser, telefon görüşmesi kesmez (TBK m.154).
  • Sözleşmedeki yetki kaydını okumadan dava açmak. Kamu tüzel kişisiyle tacir arasındaki yetki kaydı geçerlidir (HMK m.17).

Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar?

Hukukçular Evi, üniversite hastanelerinden ve Sağlık Bakanlığı hastanelerinden alacaklı medikal, ilaç, laboratuvar ve cihaz firmalarının dosyalarında şu işleri yürütür: borçlunun ve husumetin belirlenmesi; faturaların teslim ve kabul belgeleriyle eşleştirilmesi ve eksik belgelerin idareden yazıyla istenmesi; rektörlüğe yazılı ödeme talebi ve temerrüt ihtarının hazırlanması; fatura bazında faiz ve zamanaşımı hesabı; ödeme emri belgelerinin ve ödeme sırasının yazışmayla izlenmesi; arabuluculuk görüşmelerinde ödeme planı müzakeresi; alacak davası, icra takibi, itirazın iptali ve itirazın kaldırılması; kararın alınmasından sonra ödemenin ve kesintilerin takibi.

Dosyanızı değerlendirmek için sözleşme, fatura listesi ve cari hesap ekstresiyle birlikte Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz. İlk görüşmede alacağın hangi bölümünün belgeye bağlı olduğu, zamanaşımı riski taşıyan faturalar ve izlenecek yol belirlenir.

İlgili Rehberler

Sıkça Sorulan Sorular

Üniversite hastanesi faturamı ödemiyor, ilk olarak ne yapmalıyım?

Faturaları teslim ve kabul belgeleriyle eşleştirin, ödeme emri belgesinin düzenlenip düzenlenmediğini yazıyla sorun ve rektörlüğe yazılı ödeme talebiyle birlikte ihtar gönderin. Ödeme günü sözleşmede belirlenmemişse temerrüt ve faiz ancak ihtarla başlar (TBK m.117).

Borçlu döner sermaye işletmesi mi, üniversite mi?

Üniversitedir. Döner sermaye işletmesi üniversiteye bağlı olarak kurulur ve ayrı tüzel kişiliği yoktur (2547 m.58). Üniversite tüzel kişiliğini rektör temsil eder (2547 m.13); talep, takip ve dava rektörlüğe yöneltilir.

“Sıranız gelince ödenecek” cevabı hukuken geçerli bir gerekçe mi?

Hayır. Nakit yetersizliğinde ödemelerin muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre yapılması işletmenin iç ödeme düzenidir (Yönetmelik m.22). Bu kural borcun vadesini değiştirmez; muaccel borçta ihtarla temerrüt başlar ve faiz işler (TBK m.117).

Medikal ve ilaç alımları ödeme sırasında öncelikli mi?

Hayır. Öncelik; özlük haklarına, vergi ve primlere, Bakanlıkça belirlenen tutarın altındaki giderlere, temizlik, yemek ve güvenlik gibi sürekli hizmet alımlarına ve personele yapılan ek ödemelere tanınmıştır (Yönetmelik m.22/1). İlaç ve tıbbi malzeme alımları kendi kayıt sırasını bekler.

Üniversiteye icra takibi yapabilir miyim?

Evet. Takip rektörlüğe karşı açılır. Yedi gün içinde itiraz edilirse takip durur (İİK m.62); bir yıl içinde itirazın iptali davası açılabilir (İİK m.67). Takip zamanaşımını da keser (TBK m.154).

Üniversitenin banka hesabına haciz konulabilir mi?

Devlet üniversiteleri bakımından haciz talebi Devlet malı itirazıyla karşılaşır. Devlet malları haczedilemez (İİK m.82/1); Yargıtay 12. Hukuk Dairesi borçlu devlet üniversitesinin mallarını bu kapsamda değerlendirmiştir (07.05.2015, E.2015/1435, K.2015/12684).

Üniversiteden hangi faizi isteyebilirim?

Satış firmanın ticari işletmesiyle ilgili olduğundan sözleşme üniversite için de ticari iş sayılır (TTK m.19/2). Sözleşmede oran yoksa temerrüt tarihinden itibaren avans faizi istenebilir (3095 sayılı Kanun m.2). Talep dilekçede açıkça yazılmalıdır.

Dava hangi mahkemede açılır, arabuluculuk zorunlu mu?

Üniversite tacir sayılmaz (TTK m.16/2); bedel davası kural olarak asliye hukuk mahkemesinde görülür (HMK m.2). Arabuluculuk dava şartı ticari davalar için öngörülmüştür (TTK m.5/A). Yine de dava öncesi arabulucuya başvurmak, nitelendirme riskini ortadan kaldırır ve ödeme planı görüşmesine imkân verir.

Davayı kendi şehrimde açabilir miyim?

Sözleşmede yetki kaydı yoksa evet. Para borcu alacaklının yerleşim yerinde ifa edilir (TBK m.89) ve sözleşmeden doğan dava ifa yerinde de açılabilir (HMK m.10). Sözleşmede yetki kaydı varsa dava yalnızca orada açılır (HMK m.17).

Alacağım kaç yılda zamanaşımına uğrar?

Satış bedelinde on yıl (TBK m.146); kira ve eser sözleşmesinden doğan alacaklarda beş yıl (TBK m.147). Kısmi ödeme, yazılı borç ikrarı, dava ve takip süreyi keser (TBK m.154). Ayrıca kamu idarelerinde beş yıl içinde yazılı olarak talep edilmeyen borçlar idare lehine düşer (5018 m.34).

2018’deki iskonto düzenlemesine başvurmadım; eski alacağım ne oldu?

Alacak duruyor. Ancak 31.12.2017 öncesine ait borçlar, yeni dönem alımlarının ödenmesinden sonra ve nakit akışı uygun olduğunda kayıt sırasına göre ödenir (2547 geçici m.75). On yıllık zamanaşımı işlediğinden süre dolmadan dava veya takip yoluna gidilmelidir.

Hastane Sağlık Bakanlığıyla birlikte kullanılıyorsa kime başvurulur?

Birlikte kullanıma geçilen sağlık tesisi Bakanlığın tabi olduğu mevzuata göre işletilir (3359 ek m.9). Protokolden sonraki alımlarda sözleşmenin tarafı ve faturanın muhatabı kimse talep ona yöneltilir; bu çoğu zaman Sağlık Bakanlığıdır.

Vergi borcum varsa hastanenin yapacağı ödemeden kesinti olur mu?

Olabilir. Döner sermaye işletmelerinin yapacağı ödemelerde, mahkeme kararına dayanan ödemeler dâhil, vadesi geçmiş vergi borcunun ödemeden kesilmesi zorunluluğu getirilebilir (6183 m.22/A). İhale konusu işlerde prim borcu da ödemeye engel olur (5510 m.90).

Kaynakça

  • 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu (güncel metin).
  • Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği, Resmî Gazete 01.05.2007, sayı 26509; 25.11.2008 tarihli ve 27065 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklik.
  • 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu.
  • 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu; 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu.
  • 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu; 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun (7589 sayılı Kanunla değişik).
  • 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu; 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu.
  • 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu; 209 sayılı Sağlık Bakanlığına Bağlı Sağlık Kurumları ile Esenlendirme (Rehabilitasyon) Tesislerine Verilecek Döner Sermaye Hakkında Kanun.
  • 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun; 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu.
  • Anayasa Mahkemesi, 21.10.1992, E.1992/13, K.1992/50; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 23.01.2008, E.2008/12-50, K.2008/8; Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 07.05.2015, E.2015/1435, K.2015/12684; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2003/12-116, K.2003/111.

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosya kendi sözleşmesi, belgeleri ve süreleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Somut olayınıza özgü değerlendirme için hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.

Post by Av. Fatma Öztürk