AVM’de Ciro Düştü, Asgari Kira Ödenemiyor 2026: Mağaza Kiracısı İçin Kira Uyarlama Davası — Dört Şart, Tacirin Basireti, Çekinceli Ödeme, İhtiyati Tedbir, Kiraya Verenin Savunmaları ve İhtarname Örneği (TBK m.138, 301, 344; TTK m.18; HMK m.389)
20 Kasım 2026

AVM’de Ciro Düştü, Asgari Kira Ödenemiyor 2026: Mağaza Kiracısı İçin Kira Uyarlama Davası — Dört Şart, Tacirin Basireti, Çekinceli Ödeme, İhtiyati Tedbir, Kiraya Verenin Savunmaları ve İhtarname Örneği (TBK m.138, 301, 344; TTK m.18; HMK m.389)

AVM’de cironuz düştü ve asgari kira taşınamaz hâle geldiyse kirayı kendiliğinizden indiremezsiniz; sözleşme değiştirilene ya da mahkeme karar verene kadar sözleşmedeki bedel geçerlidir. Kanun, sözleşme yapılırken öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durum kiracıdan kaynaklanmayan bir sebeple ortaya çıkmış ve kiranın aynen istenmesini dürüstlük kurallarına aykırı kılacak ölçüde dengeyi bozmuşsa, hâkimden sözleşmenin uyarlanmasını, bu mümkün değilse feshini isteme hakkı tanır (TBK m.138). Bu haktan yararlanmak için kiranın henüz ödenmemiş ya da çekince konularak ödenmiş olması gerekir. Tacir kiracıdan basiretli bir iş adamı gibi davranması beklenir; olağan talep ve kur dalgalanması uyarlama sebebi sayılmaz (TTK m.18/2). Yargıtay uyarlamanın dava tarihinden itibaren sonuç doğuracağını kabul ettiğinden beklemek hak kaybına yol açar. Dava açılmadan önce arabulucuya başvurulur, dava sulh hukuk mahkemesinde görülür ve yargılama sürerken kiranın geçici olarak indirilmesi için ihtiyati tedbir istenebilir (6325 sayılı Kanun m.18/B; HMK m.4, 389).

Bu yazı, alışveriş merkezinde mağaza, restoran ya da eğlence alanı işleten ve cirosu düştüğü hâlde sabit asgari kirayı ödemek zorunda kalan kiracı şirketler için hazırlandı. Uyarlamanın dört şartı, tacir kiracıdan beklenen basiret, sözleşmedeki “uyarlama istenemez” kayıtları, çekinceli ödeme, doğru dava yolunun seçimi, ispat, ihtiyati tedbir, kiraya verenin savunmaları ve süreler kanun maddeleri ve Yargıtay kararlarıyla ele alınır; sonunda kiraya verene gönderilecek uyarlama talebi ve çekince bildirimi için bir ihtarname örneği yer alır. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Bu yazının dayanakları. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.26, 136, 137, 138, 147, 301, 305, 306, 307, 315, 325, 326, 331, 343, 344, 345, 346 ve 352; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.2, 4 ve 6; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.18; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.4, 6, 10, 17, 316, 317, 389, 390, 391, 392, 393, 394 ve 397; 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/A ve 18/B; 6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun m.11; 7226 sayılı Kanun geçici m.2. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 05.10.2022, E.2020/687, K.2022/1259; 25.01.2022, E.2019/19-58, K.2022/40; Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 14.01.2026, E.2025/2958, K.2026/118; 18.06.2025, E.2024/4099, K.2025/3373; 10.03.2025, E.2024/1083, K.2025/1439; 19.11.2024, E.2023/5655, K.2024/3726; 01.11.2022, E.2022/2200, K.2022/8401; 24.10.2022, E.2022/6903, K.2022/8128; 04.06.2021, E.2021/3452, K.2021/6001.

Yazı 20 Kasım 2026 tarihinde yürürlükte olan mevzuat metinleri esas alınarak hazırlanmıştır. Uyarlama her dosyada sözleşmenin metnine, kiracının verilerine ve olayın niteliğine göre ayrı değerlendirilir; aşağıdaki açıklamalar genel çerçeveyi verir.

Alışveriş merkezi kiralarında bedel çoğunlukla iki katmanlıdır: kiracı her ay sabit bir asgari kira öder, cirosunun belirli bir yüzdesi bu tutarı aşarsa aradaki farkı da öder. Ciro yükseldiğinde bu yapı kiraya verenin, düştüğünde ise yalnızca belirli bir noktaya kadar kiracının yararına çalışır. Ciro asgari kiranın karşılık geldiği düzeyin altına indiğinde kira artık ciroyla birlikte düşmez; üstelik sabit tutar her yıl endeks oranında artmaya devam eder.

Bu noktada kiracının önünde üç yanlış ve bir doğru yol vardır. Kirayı tek taraflı indirmek, ödemeyi durdurmak ve hiçbir yazı göndermeden eksiksiz ödemeyi sürdürmek yanlış yollardır; ilk ikisi tahliyeye, üçüncüsü uyarlama hakkının yitirilmesine götürür. Doğru yol, ödemeleri çekince koyarak sürdürmek, kiraya verene belgeli bir uyarlama talebi göndermek ve sonuç alınamazsa arabuluculuğa ve davaya gitmektir. Ticari kiraların bütünü için AVM ve ticari kira uyuşmazlıkları merkezimize bakabilirsiniz; bu yazı yalnızca uyarlama yolunu ayrıntılandırır.

Hangi Durumdasınız? Duruma Göre İlk Adım

Kiracının durumuna göre ilk adım

Durumİlk bakılacak yerİlk adım
Ciro düştü, kira hâlâ eksiksiz ve çekincesiz ödeniyorKira bedeli maddesi, asgari kira ve artış hükmü, son yirmi dört ayın ciro beyanlarıİlk ödemeden başlayarak yazılı çekince; kiraya verene belgeli uyarlama talebi (TBK m.138)
Kiracı kirayı kendiliğinden indirerek ödüyorGönderilmiş ihtar olup olmadığı, eksik ödenen aylarEksik kalan tutarın çekinceyle tamamlanması; bir kira yılında iki haklı ihtar tahliye sebebidir (TBK m.352/2)
Kiraya veren otuz gün süreli ödeme ihtarı gönderdiİhtarın tebliğ tarihi ve istenen tutarSüre içinde çekinceli ödeme; ödenmezse sözleşme feshedilebilir (TBK m.315)
Sözleşmede “kiracı uyarlama isteyemez” kaydı varKaydın metni; kiralananın kullanılamaması hâline ilişkin hükümlerKaydın emredici hükümler karşısındaki geçerliliğinin değerlendirilmesi (TBK m.301)
Sözleşme beşinci yılını doldurduBaşlangıç tarihi, yeni kira döneminin başlangıcıKira bedelinin emsallere göre belirlenmesi davasının uyarlamayla birlikte değerlendirilmesi (TBK m.344/3, 345)
AVM’nin kendisinden kaynaklanan sorun varTeslim tutanağı, kiraya verenin taahhütleri, yazışmalarAyıbın yazıyla bildirilmesi ve giderilmesi için süre verilmesi (TBK m.305, 306)
Mağazayı kapatmak daha doğru görünüyorErken fesih hakkı, cezai şart, teminatlarUyarlama talebiyle birlikte fesih seçeneğinin hesaplanması (TBK m.138, 325, 331)

Asgari Kira Neden Sorun Olur? Ciro Kirasında Riskin Dağılımı

Ciro kirası ile asgari kiranın birlikte kararlaştırıldığı sözleşmede aylık kira, iki tutardan yüksek olanıdır. Aşağıdaki örnek, cironun yarıya inmesinin kiracının yükünü nasıl değiştirdiğini gösterir; rakamlar yalnızca hesabı açıklamak için seçilmiştir.

Örnek: asgari kira 400.000 TL, ciro oranı yüzde 8

Aylık ciroCironun yüzde 8’iÖdenecek kiraKiranın ciroya oranı
6.000.000 TL480.000 TL480.000 TLYüzde 8
5.000.000 TL400.000 TL400.000 TLYüzde 8
4.000.000 TL320.000 TL400.000 TLYüzde 10
3.000.000 TL240.000 TL400.000 TLYüzde 13,3
2.000.000 TL160.000 TL400.000 TLYüzde 20

Ciro beş milyon liranın altına indiği andan itibaren kira ciroyla birlikte düşmez. Ortak gider katılım payı ve mağazanın kendi giderleri eklendiğinde, kiranın ciroya oranındaki bu artış mağazayı zarar eder duruma getirebilir. Uyarlama davasının konusu da burada belirginleşir: ciroya bağlı kısım kendiliğinden azaldığından talep çoğunlukla sabit asgari kiraya, asgari kiranın yıllık artış hükmüne ya da belirli bir dönem için yalnızca ciro kirası uygulanmasına yönelir.

Kiraya verenin bu yapıya itirazı da hazırdır: asgari kira, cironun düşmesi riskinin kiracıda kalması için kararlaştırılmıştır. Bu itiraz olağan dalgalanmalar bakımından yerindedir; taraflar sözleşmenin içeriğini özgürce belirlemiş ve riski bu biçimde paylaştırmıştır (TBK m.26). Uyarlama, bu paylaşımın sözleşme yapılırken hesaba katılmayan olağanüstü bir olayla temelden bozulduğu dosyalar içindir.

Uyarlamanın Dört Şartı: AVM Kiracısı Bakımından

Aşırı ifa güçlüğüne ilişkin hüküm dört şartı birlikte arar (TBK m.138). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 05.10.2022 tarihli kararında (E.2020/687, K.2022/1259) bu şartları ayrı ayrı saymış, sözleşmenin kural olarak yapıldığı andaki gibi uygulanması gerektiğini vurgulamıştır. Uyarlama bu kuralın istisnasıdır ve ispat yükü, hakkını bu olgulara dayandıran kiracıdadır (TMK m.6).

Birinci şart: öngörülmeyen ve öngörülmesi beklenmeyen olağanüstü durum

Olayın sözleşme yapıldığı sırada taraflarca öngörülmemiş olması yetmez; öngörülmesinin beklenmemesi de gerekir. Ölçü, kiracının kendi beklentisi değil, aynı konumdaki özenli bir tacirin sözleşme tarihindeki bilgisidir. Bu nedenle sözleşmenin imza tarihi ile olayın ortaya çıktığı tarih arasındaki ilişki dosyanın ilk sorusudur. Yargıtay kararlarında bu şart bakımından varılan sonuçlar aşağıda özetlenmiştir.

Hangi olgu uyarlama sebebi sayılmıştır?

OlguYargıtay’ın değerlendirmesiKarar
Salgın nedeniyle alınan idari yasak ve kısıtlamalarOlağanüstü durum sayılmış; uyarlama, tedbirlerin etkin olduğu dönemle sınırlı tutulmuştur3. Hukuk Dairesi, 01.11.2022, E.2022/2200, K.2022/8401
Enflasyon ve buna bağlı kira artışıKira bedelinin belirlenmesi davasının konusudur; tek başına uyarlama sebebi sayılmamıştır3. Hukuk Dairesi, 10.03.2025, E.2024/1083, K.2025/1439
Savaş, doğal afet, mücbir sebep, ciddi ekonomik krizDiğer şartlar da gerçekleşmişse uyarlama davası açılabilir3. Hukuk Dairesi, 10.03.2025, E.2024/1083, K.2025/1439
Sözleşme kurulurken belirtileri görülen olayBasiretli tacirin bu gelişmeyi öngörmesi beklenir3. Hukuk Dairesi, 18.06.2025, E.2024/4099, K.2025/3373
Döviz kurlarında ani ve aşırı değişimUyarlama incelemesinde değerlendirilecek olgular arasındadırHukuk Genel Kurulu, 05.10.2022, E.2020/687, K.2022/1259
Faaliyetin sürdüğü ve cironun düştüğü ispatlanamayan işletmeUyarlama istemi reddedilmiştir3. Hukuk Dairesi, 18.06.2025, E.2024/4099, K.2025/3373
Bölgede kira değerini etkileyen, normalin üstünde imar ve ticari gelişmelerUyarlama davasında araştırılacak olgular arasında sayılmıştır3. Hukuk Dairesi, 14.01.2026, E.2025/2958, K.2026/118

Alışveriş merkezlerine özgü olgular bu ölçülerle değerlendirilir. Yakında yeni bir merkezin açılması, internetten satışın artması ya da sektördeki genel daralma, perakende işinin olağan riskleri arasında görülmeye yatkındır. Buna karşılık merkezin bulunduğu bölgenin bir afetten etkilenmesi, idari kararla faaliyetin durdurulması ya da kısıtlanması, merkeze ulaşımı uzun süre kesen kamu yatırımları gibi olaylar olağanüstü niteliğe daha yakındır. Sonucu belirleyen, olayın adından çok, sözleşme tarihinde hesaba katılıp katılamayacağı ve kiracının cirosuna etkisinin ne ölçüde belgelendiğidir.

İkinci şart: durumun kiracıdan kaynaklanmaması

Ciro düşüşü kiracının kendi kararlarından doğmuşsa uyarlama istenemez. Ürün gamının daraltılması, fiyat politikası, mağazanın bakımsız bırakılması, personel sayısının azaltılması ya da zincirin genel olarak küçülmesi kiracının alanındaki sebeplerdir. Bu nedenle davada yalnızca kendi mağazanızın değil, aynı merkezdeki benzer mağazaların ve sektörün verilerinin de ortaya konulması gerekir. Düşüş merkezin bütününde görülüyorsa sebep kiracının dışındadır; yalnızca sizin mağazanızda görülüyorsa bu şartın ispatı güçleşir.

Üçüncü şart: dengenin dürüstlük kurallarına aykırı düşecek ölçüde bozulması

Kanun her dengesizliği değil, kiracıdan ifanın istenmesini dürüstlük kurallarına aykırı düşürecek derecede bir değişikliği arar (TBK m.138; TMK m.2). Birkaç aylık düşüş ya da kârlılığın azalması bu eşiği aşmaz. Mahkemeye gösterilmesi gereken, kiranın ciroya oranının sözleşme kurulurken öngörülen düzeyin kat kat üzerine çıktığı, bu durumun geçici olmadığı ve mağazanın bu kirayla sürdürülmesinin beklenemeyeceğidir. Hâkim kararını verirken iki tarafın durumunu birlikte gözetir (TMK m.4); kiraya verenin de merkezin finansmanı ve işletme giderleri nedeniyle belirli bir gelire ihtiyaç duyduğu unutulmamalıdır.

Dördüncü şart: borcun ifa edilmemiş ya da çekinceyle ifa edilmiş olması

Kiracı borcunu henüz ifa etmemiş veya ifanın aşırı ölçüde güçleşmesinden doğan haklarını saklı tutarak ifa etmiş olmalıdır. Çekince konulmadan ödenen kiralar bakımından uyarlama istenemez. Bu şart, dosyaların önemli bir kısmında talebin kapsamını daraltan şarttır ve aşağıda ayrı bir başlıkta ele alınmıştır.

Tacir Kiracı ve Basiret Ölçütü

Her tacir, ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmek zorundadır (TTK m.18/2). Bu yükümlülük uyarlama hakkını ortadan kaldırmaz; hüküm tacirleri kapsam dışında bırakmamıştır. Ancak öngörülebilirlik eşiğini yükseltir: tacirden, sözleşme imzalarken piyasadaki gelişmeleri izlemesi ve görünen riskleri hesaba katması beklenir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 25.01.2022 tarihli kararında (E.2019/19-58, K.2022/40), sözleşmeyi imzaladığı sırada süren olayların etkilerini tacirin öngörebilmesi gerektiğini belirtmiştir.

Alışveriş merkezi kiraları bakımından en öğretici karar, Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 18.06.2025 tarihli kararıdır (E.2024/4099, K.2025/3373). Olayda kiracı şirket alışveriş merkezi niteliğindeki işyerini kiralamış, süpermarketi kendisi işletmiş, diğer dükkânları alt kiraya vermişti. Salgın nedeniyle gelirinin düştüğünü ileri sürerek kira bedelinin yarıya indirilmesini istedi. Dava reddedildi ve ret kararı onandı. Yargıtay salgının olağanüstü bir durum olduğunu kabul etmekle birlikte şu olgulara dayandı: market tamamen kapalı kalmamıştı, ciro kaybı kanıtlanamamıştı, market sektöründe daralma değil artış yaşanmıştı, sözleşme kurulduğu sırada salgına ilişkin yayınlar bulunduğundan basiretli bir tacir bu gelişmeyi öngörebilirdi. İlk derece mahkemesi ayrıca kiracının kendi alt kiracılarına indirim yaptığını gösteren bir belge sunmadığına dikkat çekmişti.

Bu karardan çıkan sonuç açıktır. Olağanüstü olayın varlığı tek başına yetmez; olayın o işletmenin cirosuna etkisi rakamlarla gösterilmelidir. Sözleşmenin olaydan önce mi sonra mı imzalandığı belirleyicidir. Kiracının kendi davranışı da tutarlı olmalıdır: alt kiracılarından tam kira alırken kendi kirasında indirim isteyen kiracının talebi zayıflar.

Sözleşmede “Uyarlama İstenemez” Yazıyorsa

Alışveriş merkezi sözleşmelerinde kiracının hiçbir sebeple kira indirimi ya da uyarlama isteyemeyeceğine, kiralanan kullanılamasa da kiranın ödeneceğine ilişkin kayıtlar yaygındır. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 01.11.2022 tarihli kararına (E.2022/2200, K.2022/8401) konu olayda, düğün salonu olarak kiralanan çatılı işyerine ilişkin on yıl süreli sözleşmede bu nitelikte hükümler bulunuyordu. Bölge adliye mahkemesi sözleşme hükümlerini esas alarak uyarlama davasını reddetmişti. Yargıtay, kiralanan kullanılamasa da kiranın ödeneceğine ilişkin hükümleri, kiraya verenin kiralananı amaçlanan kullanıma elverişli bulundurma borcuna ilişkin emredici kurala aykırı bularak geçersiz saymış; kiracının, salgın tedbirlerinin etkin olduğu dönemle sınırlı olmak üzere uyarlama davası açabileceğini belirterek kararı bozmuştur.

Kararın dayandığı kural şudur: kiraya veren kiralananı sözleşmede amaçlanan kullanıma elverişli durumda teslim etmek ve sözleşme süresince bu durumda bulundurmakla yükümlüdür; bu hüküm konut ve çatılı işyeri kiralarında kiracı aleyhine değiştirilemez (TBK m.301). Sözleşmedeki kayıt bu nedenle davanın önünde kendiliğinden engel oluşturmaz. Öte yandan sözleşmede yeniden görüşme ya da uyarlama usulünü düzenleyen bir hüküm varsa önce bu usul işletilmelidir; sözleşmenin kendi öngördüğü yola başvurulmamış olması kiraya verenin savunmasını güçlendirir.

Tip sözleşmeler. Kiraya verenin bütün kiracılarına sunduğu hazır metinlerdeki bu tür kayıtlar genel işlem koşulu denetimine de tabidir. Ayrıntı için kira sözleşmesinde genel işlem koşulları yazımıza bakabilirsiniz.

Çekinceli Ödeme: Uyarlama Hakkı Nasıl Korunur?

Uyarlama hakkı yalnızca ödenmemiş ya da çekinceyle, hukuk dilindeki adıyla ihtirazi kayıtla ödenmiş kiralar için kullanılabilir (TBK m.138). Uygulamada kiracılar aylarca eksiksiz ve kayıtsız ödeme yaptıktan sonra dava açmakta, mahkeme de geçmiş dönemi kapsam dışında bırakmaktadır. Çekince iki yerde birlikte yer almalıdır: her havalenin açıklamasında ve kiraya verene gönderilen yazılı bildirimde. Açıklamaya “uyarlama hakkım saklıdır” yazılması tek başına ispat sorununu çözmeyebilir; noter aracılığıyla ya da kayıtlı elektronik postayla gönderilen bir bildirim, çekincenin hangi tarihten itibaren ve hangi sebeple konulduğunu kesinleştirir.

Yargıtay kararları çekincenin ve dava tarihinin önemini iki yönden gösterir. 3. Hukuk Dairesi 19.11.2024 tarihli kararında (E.2023/5655, K.2024/3726), otel olarak kullanılan taşınmazın kirasına ilişkin davada bölge adliye mahkemesinin kira bedelini dava tarihinden önceki dönemi de kapsayacak biçimde uyarlamasını hukuka aykırı bulmuş; dava tarihinden geriye dönük olarak doğmuş kira alacağının indirilmesi şeklinde uyarlama istenemeyeceğini, uyarlamanın dava tarihinden itibaren geçerli olacak biçimde yapılması gerektiğini belirtmiştir. Aynı Daire 24.10.2022 tarihli kararında (E.2022/6903, K.2022/8128) ise, çekinceyle ödenen döneme ilişkin fark istemini, sözleşme dava açılmadan önce sona ermiş olsa da incelenebilir saymış; uyarlama koşulları arasında dava tarihinde sözleşmenin sürmesinin aranmadığını kabul etmiştir.

İki karar birlikte okunduğunda kiracı için yol bellidir: çekince ilk günden konulmalı, dava geciktirilmemelidir. Her geçen ay, uyarlama dışında kalma riski taşıyan bir aydır.

Çekince ödememek değildir. Çekince koymak kirayı eksik ödeme hakkı vermez. Sözleşmedeki tutar tam olarak ödenir; yalnızca bu ödemenin uyarlama hakkından vazgeçildiği anlamına gelmediği kayda geçirilir. Eksik ödeme temerrüttür ve otuz günlük ihtar sürecini başlatır (TBK m.315).

Uyarlama mı, Kira Tespiti mi, Ayıp mı, Fesih mi? Doğru Yolun Seçilmesi

Ciro düşüşünün sebebi, hangi hükme dayanılacağını belirler. Aynı dosyada birden çok yolun koşulları bulunabilir; bu durumda talepler kademeli olarak ileri sürülür.

Ciro düşüşünün sebebine göre başvurulacak yol

SebepBaşvurulacak yolDayanakSonuç
Sözleşme sonrasında ortaya çıkan, öngörülemeyen olağanüstü olayUyarlama davasıTBK m.138Kira yeni koşullara uyarlanır; mümkün değilse sözleşme feshedilir
Kiranın yıllar içinde emsallerin üzerine çıkması; sözleşme beş yılını doldurmuşKira bedelinin belirlenmesi davasıTBK m.344/3, 345Hâkim bedeli endeks, kiralananın durumu ve emsallere göre belirler
Merkezin açılmaması, taahhüt edilen niteliklerin sağlanmaması, ortak alanların kullanılamamasıAyıba dayanan haklarTBK m.301, 305, 306, 307Ayıbın giderilmesi, ayıpla orantılı indirim, önemli ayıpta fesih
Kiralananın iki tarafa da yüklenemeyen sebeple kullanılamaz hâle gelmesiİfa imkânsızlığıTBK m.136, 137Borç sona erer; kısmi imkânsızlıkta karşı edim orantılı olarak azalır
İlişkinin sürdürülmesinin çekilmez hâle gelmesiÖnemli sebeple fesihTBK m.331Yasal bildirim süresiyle fesih; parasal sonuçları hâkim belirler
Mağazanın kapatılmasına karar verilmesiSüresinden önce geri vermeTBK m.325Sorumluluk makul süre kirasıyla sınırlıdır
Kira değil, ortak gider yükünün ağırlığıYansıtılamayacak kalemlere itiraz ve iade6585 sayılı Kanun m.11Ortak gider dışındaki tahsilatlar geri istenir

Uyarlama ile kira bedelinin belirlenmesi davası arasındaki sınırı Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, bölge adliye mahkemeleri arasındaki uyuşmazlığı gideren 10.03.2025 tarihli kararında (E.2024/1083, K.2025/1439) çizmiştir. Karara göre konut ve çatılı işyeri kiralarında kira bedelinin belirlenmesi davasının sebepleri ve uygulanacak ilkeler, uyarlama davasının sebebini ve konusunu oluşturamaz; aynı sebeple genel hükme dayanılmasına izin verilirse özel düzenleme etkisiz kalır. Kiracı bakımından bunun anlamı şudur: “kira emsallerin üzerinde kaldı” iddiası tek başına uyarlama sebebi değildir; bu iddia beş yıl kuralı içinde ileri sürülür. Uyarlama için ayrıca olağanüstü bir olay gösterilmelidir.

Sözleşmesi beşinci yılını doldurmuş kiracı için kira bedelinin belirlenmesi davası çoğu zaman daha kolay ispatlanır; çünkü öngörülemezlik şartı aranmaz, emsal kiralar ve kiralananın durumu esas alınır (TBK m.344/3). Bu davanın yeni dönemin başından itibaren sonuç doğurması, sürelere uyulmasına bağlıdır (m.345). Ayrıntı için kira bedeli tespit davası rehberimize bakabilirsiniz. Önemli sebeple fesih için TBK m.331 yazımız, mağazanın kapatılması hâlinde sorumluluğun sınırı için erken tahliyede makul süre yazımız ayrıntı içerir.

Mahkemeden Ne İstenir?

Uyarlama davasında hâkim sözleşmeyi yeniden yazmaz; bozulan dengeyi, tarafların sözleşmeyi kurarken benimsediği risk paylaşımına en yakın biçimde yeniden kurar ve bunu yaparken hukuka ve hakkaniyete göre karar verir (TMK m.4). Talep sonucu açık ve hesaplanabilir olmalıdır. Uygulamada ileri sürülen talepler şunlardır:

  • Asgari kiranın indirilmesi. Sabit kiranın belirli bir tutara ya da oranda indirilmesi; en yaygın taleptir.
  • Belirli bir dönem için yalnızca ciro kirası uygulanması. Asgari kiranın olağanüstü durumun sürdüğü dönemde askıya alınması ve kiranın yalnızca ciro yüzdesi üzerinden hesaplanması.
  • Artış hükmünün değiştirilmesi. Asgari kiranın yıllık artışının belirli bir dönem için durdurulması ya da sınırlandırılması.
  • Kademeli dönüş. İndirimin belirli aralıklarla azaltılarak sözleşmedeki bedele geri dönülmesi.
  • Uyarlama mümkün görülmezse fesih. Sürekli edimli sözleşmede dönme hakkının yerini fesih alır; bu talep ikinci kademede ileri sürülür (TBK m.138).

Olağanüstü durum geçici ise uyarlama da o dönemle sınırlı tutulur. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi yukarıda anılan 01.11.2022 tarihli kararında uyarlamanın, tedbirlerin etkin olduğu dönemle sınırlı olarak istenebileceğini belirtmiştir. Dava dilekçesinde bu nedenle uyarlamanın hangi tarihler arasında ve hangi tutar üzerinden istendiği açıkça yazılmalı; süresiz ve belirsiz bir indirim talebinden kaçınılmalıdır. Dava dilekçesinin kurgusu için kira uyarlama dava dilekçesi örneği yazımıza bakabilirsiniz.

İspat: Ciro Verileri, Karşılaştırma ve Bilirkişi

Uyarlama davaları genel ifadelerle kazanılmaz. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 14.01.2026 tarihli kararında (E.2025/2958, K.2026/118), uyarlama davasında kiralananın niteliği, kullanım alanı ve konumu, bölgede kira bedelini etkileyen normalin üstündeki gelişmeler ve emsal kira bedellerinin araştırılması, bilirkişi raporunun kira tespitine değil uyarlamaya ilişkin ilkelere göre hazırlanması gerektiğini; uyarlama şartları gerçekleşmemişse davanın reddedileceğini belirtmiştir. Kiracının dosyaya koyması gereken veriler aşağıdadır.

Uyarlama davasında dosyaya girecek veriler

VeriNeyi ispatlar?Kaynağı
Sözleşme tarihinden bugüne aylık ciroDüşüşün büyüklüğünü ve süresiniKiraya verene yapılan ciro beyanları, yazar kasa ve satış kayıtları, ticari defterler
Kiranın ciroya oranı (aylık)Dengenin ne ölçüde bozulduğunuKira faturaları ile ciro verilerinin karşılaştırılması
Aynı merkezdeki ziyaretçi sayısı ve boş mağaza oranıSebebin kiracının dışında olduğunuMerkez yönetiminin verileri, yazışmalar, fotoğraflar
Zincirin diğer mağazalarındaki ciroDüşüşün bu mağazaya ve bu olaya özgü olduğunuŞirket kayıtları
Sektör verileriDüşüşün işletme hatasından doğmadığınıResmî istatistikler, meslek kuruluşlarının verileri
Olağanüstü olaya ilişkin resmî belgelerOlayın varlığını ve tarihiniİdari kararlar, resmî duyurular
Çekinceli ödeme belgeleri ve bildirimlerDördüncü şartın gerçekleştiğiniBanka dekontları, noter ihtarı, kayıtlı elektronik posta
Emsal kira bedelleriUyarlanacak bedelin makul düzeyiniAynı ve benzer merkezlerdeki sözleşmeler, bilirkişi incelemesi

Ciro kirası sözleşmelerinde kiracının bir üstünlüğü vardır: ciro verileri sözleşme gereği zaten her ay kiraya verene bildirilmiş ve çoğu zaman onun tarafından denetlenmiştir. Kiraya verenin yıllarca itiraz etmeden kabul ettiği beyanların doğruluğunu davada tartışması güçtür. Buna karşılık beyanları eksik ya da düzensiz olan kiracının, aynı verilerle düşüşü ispat etmesi de zorlaşır. Yukarıda anılan 18.06.2025 tarihli kararda davanın reddedilmesinin temel gerekçelerinden biri ciro kaybının kanıtlanamamasıydı.

Kiracının kendi davranışı da delildir. Aynı dönemde yeni mağaza açan, personelini artıran ya da alt kiracılarından indirimsiz kira almayı sürdüren kiracının “kira taşınamaz hâle geldi” iddiası inandırıcılığını yitirir. Dava açılmadan önce bu açıdan da bir değerlendirme yapılmalıdır.

İhtiyati Tedbir: Dava Sürerken Kira Ne Olacak?

Uyarlama davası sonuçlanıncaya kadar sözleşmedeki kira geçerlidir. Kiracı bu sürede ödeyemezse temerrüde düşer ve kiraya veren otuz günlük ihtarın ardından sözleşmeyi feshedebilir (TBK m.315). Dava kazanılsa bile mağaza o tarihe kadar tahliye edilmiş olabilir. Bu riski gideren araç ihtiyati tedbirdir.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, bölge adliye mahkemeleri arasındaki uyuşmazlığı gideren 04.06.2021 tarihli kararında (E.2021/3452, K.2021/6001), kira bedelinin uyarlanması davalarında koşulları bulunduğunda ihtiyati tedbir kararı verilebileceğini kabul etmiştir. Karara göre uyarlama davasının amacı sözleşmeyi ayakta tutmaktır; tedbir verilmezse kiracı temerrüt nedeniyle tahliye edilebilir ve uyarlama kararı işlevsiz kalır. Tedbir geçicidir ve koşullar değiştiğinde değiştirilebilir.

Tedbirin koşulları ve usulü Kanunda düzenlenmiştir:

  • Mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından ya da gecikme sebebiyle ciddi bir zararın doğacağından endişe edilmesi gerekir (HMK m.389).
  • Tedbir dava açılmadan önce esas hakkında görevli ve yetkili mahkemeden, dava açıldıktan sonra asıl davanın görüldüğü mahkemeden istenir; talep eden, tedbir sebebini ve türünü açıkça belirtmek ve haklılığını yaklaşık olarak ispat etmek zorundadır (HMK m.390).
  • Tedbir isteyen, haksız çıkması hâlinde karşı tarafın uğrayacağı muhtemel zararlara karşılık teminat gösterir; mahkeme durum ve koşullar gerektiriyorsa gerekçesini açıklayarak teminat alınmamasına karar verebilir (HMK m.392).
  • Tedbir kararının uygulanması, kararın tefhim veya tebliğinden itibaren bir hafta içinde istenmelidir; aksi hâlde karar kendiliğinden kalkar (HMK m.393).
  • Tedbir dava açılmadan önce alınmışsa, uygulanması istendiği tarihten itibaren iki hafta içinde esas hakkındaki dava açılmalıdır; bu süre arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar işlemez (HMK m.397; 6325 sayılı Kanun m.18/A).
  • Karşı taraf dinlenmeden verilen tedbire bir hafta içinde itiraz edilebilir; ret kararına karşı kanun yoluna başvurulabilir (HMK m.391, 394).

Mahkemeden istenecek tedbir somut olmalıdır: yargılama süresince asgari kiranın belirli bir tutar üzerinden ödenmesi ve bu tutar ödendiği sürece temerrüt hükümlerinin işletilmemesi. Mahkemeler esası çözen tedbirlere mesafeli durduğundan talep, ciro verileri ve kira yükü hesabıyla birlikte sunulmalı, aradaki fark için teminat önerilmelidir. Dava reddedilirse kiracı aradaki farkı faiziyle öder; tedbir bu yönüyle bir erteleme sağlar, borcu ortadan kaldırmaz.

Kanunla getirilen koruma istisnadır. Salgın döneminde 1 Mart 2020 ile 30 Haziran 2020 arasında işleyecek işyeri kira bedelinin ödenememesinin fesih ve tahliye sebebi oluşturmayacağı ayrı bir kanun hükmüyle düzenlenmişti (7226 sayılı Kanun geçici m.2). Bu hüküm yalnızca o dönemi kapsar. Bugün benzer bir kanuni koruma bulunmadığından, ödeme güçlüğü çeken kiracının güvencesi çekince, dava ve ihtiyati tedbirdir.

Usul: Arabuluculuk, Görevli Mahkeme ve Yargılama

Uyarlama davası kira ilişkisinden kaynaklanan bir uyuşmazlıktır; dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (6325 sayılı Kanun m.18/B). Arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde en fazla bir hafta uzatılabilir. Anlaşılamadığına ilişkin son tutanak dava dilekçesine eklenir; arabulucuya başvurulmadan açılan dava, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedilir (m.18/A). Arabuluculuk görüşmesi ticari kiralarda bir formalite olarak görülmemelidir: kiraya veren de boş mağaza ve uzun bir dava riskini hesaplar, belgeli bir taleple gelen kiracıyla geçici indirim protokolü imzalanması sık rastlanan bir sonuçtur.

Dava, tutar ne olursa olsun ve taraflar tacir olsa da sulh hukuk mahkemesinde açılır (HMK m.4/1-a). Yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri ya da sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesidir; tacirler arasındaki sözleşmede yetki şartı varsa dava o mahkemede açılır (HMK m.6, 10, 17). Sulh hukuk mahkemesinin görevine giren davalarda basit yargılama usulü uygulanır; cevap süresi dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki haftadır ve taraflar cevaba cevap ile ikinci cevap dilekçesi veremez (HMK m.316, 317). Bu usulde iddia ve delillerin tamamı dava dilekçesinde yer almalıdır; sonradan tamamlama imkânı sınırlıdır.

Adım adım süreç

AdımNe yapılır?Dayanak
1Bir sonraki kira ödemesinden başlayarak her ödemeye çekince konulurTBK m.138
2Kiraya verene belgeli uyarlama talebi ve çekince bildirimi gönderilirTBK m.138; TTK m.18/3
3Görüşme sonuçsuz kalırsa arabuluculuk bürosuna başvurulur6325 sayılı Kanun m.18/B
4Son tutanakla birlikte sulh hukuk mahkemesinde dava açılır; ihtiyati tedbir istenirHMK m.4, 389, 390
5Tedbir kararı verilirse bir hafta içinde uygulanması istenirHMK m.393
6Bilirkişi incelemesi ve keşif yapılır; rapora karşı beyan sunulurTMK m.4, 6
7Karar verilinceye kadar kira, sözleşmedeki ya da tedbirle belirlenen tutar üzerinden çekinceyle ödenirTBK m.138, 315

Kiraya Verenin Savunmaları

Davayı hazırlarken karşı tarafın ne söyleyeceği baştan hesaba katılmalıdır. Kiraya veren bakımından da aynı liste bir savunma planıdır.

  • Risk sözleşmeyle kiracıya bırakılmıştır. Asgari kira, cironun düşmesi riskini kiracıda bırakmak için kararlaştırılmıştır; olağan ciro dalgalanması bu riskin kendisidir.
  • Olay öngörülebilirdi. Sözleşme imzalandığında olayın belirtileri vardı; basiretli tacir bunu hesaba katmalıydı (TTK m.18/2).
  • Düşüş kiracıdan kaynaklanıyor. Aynı merkezdeki benzer mağazaların cirosu düşmemiştir; sorun kiracının ürün, fiyat ya da yönetim kararlarındadır.
  • Ciro kaybı ispatlanmamıştır. Beyanlar düzensizdir ya da kiracı satışlarını internet kanalına kaydırmıştır; mağaza cirosundaki düşüş gerçek kaybı göstermez.
  • Kiralar çekincesiz ödenmiştir. Geçmiş dönem için uyarlama istenemez; uyarlama ancak dava tarihinden itibaren sonuç doğurur.
  • İddia kira tespitinin konusudur. Kiranın emsallerin üzerinde kaldığı iddiası uyarlama sebebi değildir; beş yıl kuralı içinde ileri sürülmelidir.
  • Kiracının davranışı çelişkilidir. Kiracı aynı dönemde yeni mağazalar açmış ya da alt kiracılarına indirim yapmamıştır.

Kiraya veren, davanın kabulü ihtimaline karşı uyarlamanın geçici olayla sınırlı tutulmasını, koşullar düzeldiğinde sözleşmedeki bedele dönülmesini ve tedbir verilecekse teminat alınmasını da istemelidir. Uyarlama hakkı iki taraf için de vardır: koşullar kiraya veren aleyhine olağanüstü biçimde değişirse o da aynı hükme dayanabilir.

Uyarlama Talebi ve Çekince Bildirimi İhtarnamesi Örneği

Aşağıdaki örnek, kiracı şirketin kiraya verene göndereceği ilk yazıdır. İki işlevi vardır: uyarlama talebini belgeleriyle ortaya koyar ve bundan sonraki ödemelerin çekinceyle yapılacağını kayda geçirir. Noter aracılığıyla ya da kayıtlı elektronik posta üzerinden gönderilmelidir.

İHTARNAME

İHTAR EDEN : [Kiracı şirketin unvanı], [MERSİS no], [adres]

VEKİLİ : Av. [Ad SOYAD], [Baro ve sicil no], [adres]

MUHATAP : [Kiraya veren şirketin unvanı], [MERSİS no], [ticaret sicilindeki adres]

KONU : [Tarih] tarihli kira sözleşmesinde kararlaştırılan asgari kira bedelinin uyarlanması talebi ile bundan sonraki kira ödemelerinin ihtirazi kayıtla yapılacağının bildirimidir.

AÇIKLAMALAR

1. Müvekkil şirket ile aranızda imzalanan [tarih] tarihli kira sözleşmesiyle [alışveriş merkezinin adı] içindeki [kat ve bağımsız bölüm no] numaralı mağaza [….] yıl süreyle kiralanmıştır. Sözleşmenin [….]. maddesine göre aylık kira, [….] TL tutarındaki asgari kira ile aylık net cironun yüzde [….]’i tutarından yüksek olanıdır; asgari kira her yıl [….] oranında artırılmaktadır.

2. Sözleşmenin imzalandığı dönemde mağazanın aylık ortalama cirosu [….] TL düzeyindeydi ve kira bedelinin ciroya oranı yaklaşık yüzde [….] olarak öngörülmüştü. Müvekkil sözleşmenin başından bugüne kadar kira ve ortak gider borçlarını eksiksiz ödemiş, ciro beyanlarını sözleşmedeki sürelerde tarafınıza sunmuştur.

3. [Tarih] tarihinde [olağanüstü olayın somut tanımı; örneğin ilgili idari kararın tarihi ve sayısı ya da olayın niteliği] meydana gelmiştir. Bu olay sözleşmenin imzalandığı tarihte taraflarca öngörülmemiştir ve öngörülmesi de beklenemezdi; müvekkilin iradesi ve faaliyetleri dışında gerçekleşmiştir.

4. Olayın ardından mağazanın aylık cirosu [….] TL düzeyine inmiş, bu düşüş [….] aydır sürmektedir. Tarafınıza sunulan ciro beyanlarından da görüleceği üzere kira bedelinin ciroya oranı yüzde [….]’e yükselmiştir. Aynı dönemde merkezin ziyaretçi sayısı [….] oranında azalmış, [….] mağaza faaliyetine son vermiştir. Düşüş müvekkilin işletme kararlarından değil, anılan olaydan kaynaklanmaktadır. Ciro karşılaştırma tablosu ve dayanak belgeler ekte sunulmuştur.

5. Türk Borçlar Kanununun 138. maddesine göre, sözleşmenin yapıldığı sırada taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durum borçludan kaynaklanmayan bir sebeple ortaya çıkar ve sözleşmenin yapıldığı sırada mevcut olguları, ifanın istenmesini dürüstlük kurallarına aykırı düşürecek derecede borçlu aleyhine değiştirirse borçlu, sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını isteyebilir. Yukarıda açıklanan olgular karşısında müvekkil bakımından bu koşullar gerçekleşmiştir.

6. Bu nedenle [tarih] tarihinden başlayarak [tarih] tarihine kadar asgari kira bedelinin aylık [….] TL olarak uygulanmasını [ya da: bu dönemde asgari kira uygulanmaksızın kiranın yalnızca ciro yüzdesi üzerinden hesaplanmasını] ve aynı dönemde asgari kiraya artış uygulanmamasını talep ediyoruz. Talebimizin bir ek protokolle sonuca bağlanması için görüşmeye hazırız.

7. Müvekkil, talebi sonuçlanıncaya kadar sözleşmedeki kira bedelini ödemeyi sürdürecektir. Ancak bu ihtarnamenin tebliğinden sonra yapılacak bütün kira ödemeleri, Türk Borçlar Kanununun 138. maddesinden doğan uyarlama, bu mümkün olmadığı takdirde fesih ve fazla ödenen tutarın iadesini isteme hakları saklı tutularak yapılacaktır. Ödeme açıklamalarında yer alacak ihtirazi kayıt bu bildirimin devamı niteliğindedir.

8. İhtarnamenin tebliğinden itibaren [….] gün içinde talebimize yazılı cevap verilmesini, aksi hâlde 6325 sayılı Kanunun 18/B maddesi uyarınca arabuluculuğa başvurulacağını, ardından uyarlama davası açılarak ihtiyati tedbir isteneceğini bildiririz.

[Tarih]

İhtar Eden Vekili
Av. [Ad SOYAD]

EKLER

1. Sözleşme tarihinden bugüne aylık ciro ve kira karşılaştırma tablosu

2. Tarafınıza sunulmuş ciro beyanlarının örnekleri

3. [Olağanüstü olaya ilişkin resmî belge]

4. Vekâletname örneği

Örnek metni kendi dosyanıza uyarlayın. Köşeli parantez içindeki yerler belgelerinize göre doldurulmalı, dosyanızda bulunmayan olgular metinden çıkarılmalıdır. Üçüncü ve dördüncü paragraflar ihtarnamenin ağırlık merkezidir; olayın tarihi ve cironun rakamları somut yazılmadıkça yazı, sonradan açılacak davada da zayıf kalır. Her ödemenin açıklamasına ayrıca şu kayıt yazılabilir: “[Ay] ayı kira bedelidir; [tarih] tarihli ihtarnamede bildirilen uyarlama ve iade haklarımız saklıdır.”

Uyarlama Kararından Sonra: Geçerlilik Tarihi, Fazla Ödeme ve Protokol

Yargıtay’ın yukarıda anılan 19.11.2024 tarihli kararına göre uyarlama dava tarihinden itibaren sonuç doğurur. Karar kesinleştiğinde, dava tarihinden sonra çekinceyle ödenen kira ile uyarlanan bedel arasındaki fark kiracının alacağı olur. Kiracı bu tutarın iadesini isteyebilir ya da izleyen kiralardan mahsup edebilir. Alışveriş merkezi sözleşmelerinde kiracının takas ve mahsup yapamayacağına ilişkin kayıtlar bulunsa da kiracı ve kiraya veren, kira sözleşmesinden doğan alacaklarını takas etme hakkından önceden feragat edemez (TBK m.326).

Yargılama süresince tedbir kararıyla indirimli ödeme yapılmış ve dava reddedilmişse kiracı aradaki farkı faiziyle öder. Bu nedenle tedbir alındığında aradaki farkın şirket içinde karşılık olarak ayrılması yerinde olur. Uyarlama geçici bir olaya dayanıyorsa olay sona erdiğinde sözleşmedeki bedele dönülür; yeni bir olağanüstü durum ortaya çıkarsa yeniden talepte bulunulabilir.

Dosyaların önemli bir kısmı dava sonuçlanmadan ek protokolle kapanır. Kiraya veren, indirim karşılığında çoğu zaman sözleşme süresinin uzatılmasını, yeni teminat verilmesini ya da erken çıkış hakkından vazgeçilmesini ister. Protokol imzalanmadan önce bu hükümler, kira bedelinin belirlenmesi dışında sözleşmenin kiracı aleyhine değiştirilemeyeceğine ve kiracıya kira ile yan giderler dışında ödeme yükümlülüğü getirilemeyeceğine ilişkin kurallarla birlikte değerlendirilmelidir (TBK m.343, 346). İndirimin hangi dönem için geçerli olduğu, dönem sonunda hangi bedele dönüleceği ve indirim dönemindeki artışın nasıl hesaplanacağı protokolde açıkça yazılmalıdır.

Süreler

Uyarlama sürecinde başlıca süreler

İşlemSüreDayanak
Çekince konulmasıHer ödemede, en geç ödeme anındaTBK m.138
Arabuluculuk sürecinin tamamlanmasıÜç hafta; zorunlu hâllerde en fazla bir hafta uzatılır6325 sayılı Kanun m.18/A
Davaya cevapDava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki haftaHMK m.317
Tedbir kararının uygulanmasını istemeKararın tefhim veya tebliğinden itibaren bir haftaHMK m.393
Dava öncesi alınan tedbirden sonra dava açmaUygulamanın istendiği tarihten itibaren iki hafta; arabuluculuk süresince işlemezHMK m.397; 6325 sayılı Kanun m.18/A
Tedbire itirazBir haftaHMK m.394
Kiraya verenin ödeme ihtarında vereceği süreEn az otuz günTBK m.315
Kira bedelinin belirlenmesi davasının yeni dönem başından sonuç doğurmasıYeni dönemin başlangıcından en geç otuz gün önce dava veya yazılı bildirimTBK m.345
Kira alacağında zamanaşımıBeş yılTBK m.147

Dosyada Bulunması Gereken Belgeler

  • Kira sözleşmesi, ekleri, işletme kuralları ve sonradan imzalanan protokoller
  • Sözleşme tarihinden bugüne aylık ciro beyanları ve bunların kiraya verene iletildiğini gösteren kayıtlar
  • Kira ve ortak gider faturaları, ödeme dekontları
  • Çekince içeren ödeme açıklamaları, ihtarname ve tebliğ belgesi
  • Olağanüstü olaya ilişkin idari kararlar ve resmî duyurular
  • Merkezin ziyaretçi sayısı, boş mağaza durumu ve yönetimle yazışmalar
  • Şirketin diğer mağazalarına ait karşılaştırmalı ciro verileri
  • Mali tablolar ve mağaza bazında gelir gider hesabı
  • Kiraya verenin diğer kiracılara indirim yaptığını gösteren bilgi ve belgeler
  • Depozito, teminat mektubu ve kefalet belgeleri

Sık Yapılan Hatalar

  • Kirayı kendiliğinden indirmek. Uyarlama kararı ya da yazılı anlaşma olmadan yapılan indirim temerrüttür; otuz günlük ihtarın ardından sözleşme feshedilebilir (TBK m.315).
  • Çekince koymadan ödemeyi sürdürmek. Çekincesiz ödenen dönem uyarlamanın dışında kalır (TBK m.138).
  • Davayı geciktirmek. Uyarlama dava tarihinden itibaren sonuç doğurur; görüşmeler aylarca sürdürülürken geçen süre geri alınamaz.
  • Yalnızca olaya dayanmak. Olağanüstü olayın varlığı yetmez; olayın mağazanın cirosuna etkisi rakamlarla gösterilmelidir.
  • Emsal kira iddiasını uyarlama diye sunmak. Kiranın emsallerin üzerinde kaldığı iddiası kira bedelinin belirlenmesi davasının konusudur (TBK m.344).
  • Sözleşmedeki yeniden görüşme usulünü atlamak. Sözleşme bir usul öngörmüşse önce o işletilmelidir.
  • Tedbir kararını uygulatmamak. Kararın tefhim veya tebliğinden itibaren bir hafta içinde uygulanması istenmezse tedbir kendiliğinden kalkar (HMK m.393).
  • Arabulucuya başvurmadan dava açmak. Dava usulden reddedilir (6325 sayılı Kanun m.18/A, 18/B).
  • Çelişkili davranmak. İndirim isterken yeni mağaza açmak ya da alt kiracılardan tam kira almak talebi zayıflatır.
  • Protokolü okumadan imzalamak. İndirim karşılığında verilen süre uzatması ve yeni teminatlar, kazanılan indirimden pahalıya gelebilir.

Hukukçular Evi Kira Uyarlama Dosyalarında Ne Yapar?

Sözleşmeyi, eklerini ve ciro verilerini birlikte inceleyerek uyarlama şartlarının her biri için elinizdeki delili ve eksikleri gösteren bir ön değerlendirme hazırlıyor; uyarlama, kira tespiti, ayıp ve fesih yollarından hangisinin ya da hangilerinin birlikte izleneceğini belirliyoruz. Çekince düzenini ilk ödemeden itibaren kuruyor, kiraya verene gönderilecek belgeli talebi hazırlıyor ve görüşmeleri yürütüyoruz.

Anlaşma sağlanamadığında arabuluculuk başvurusunu, dava dilekçesini ve ihtiyati tedbir talebini ciro karşılaştırması ve kira yükü hesabıyla birlikte sunuyor; bilirkişi incelemesinde sorulacak soruları ve rapora karşı beyanları hazırlıyoruz. Anlaşma sağlandığında ek protokolü, indirimin süresi, dönüş koşulları ve kiraya verenin karşı talepleri bakımından denetliyoruz. Kiraya veren tarafında ise uyarlama taleplerine karşı savunmayı, teminat ve tedbir itirazlarını yürütüyoruz.

Dosyanız için sözleşmenizi, son yirmi dört ayın ciro beyanlarını ve kiraya verenle yazışmalarınızı 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz.

İlgili Rehberler

Sıkça Sorulan Sorular

Cirom düştü; kirayı kendiliğimden indirebilir miyim?

Hayır. Sözleşme değiştirilmedikçe ya da mahkeme karar vermedikçe sözleşmedeki kira geçerlidir. Tek taraflı indirim temerrüttür; kiraya veren en az otuz gün süre veren yazılı ihtarın ardından sözleşmeyi feshedebilir (TBK m.315). Doğru yol, kirayı çekince koyarak ödemek ve uyarlama talebinde bulunmaktır.

AVM kirasında uyarlama davası açabilmek için hangi şartlar gerekir?

Dört şart birlikte aranır: sözleşme yapılırken öngörülmeyen ve öngörülmesi beklenmeyen olağanüstü bir durum, bu durumun kiracıdan kaynaklanmaması, kiranın aynen istenmesini dürüstlük kurallarına aykırı kılacak ölçüde dengenin bozulması ve kiranın henüz ödenmemiş ya da çekinceyle ödenmiş olması (TBK m.138). İspat yükü kiracıdadır.

Şirketim tacir; yine de uyarlama isteyebilir miyim?

Evet, hüküm tacirleri kapsam dışında bırakmaz. Ancak tacirden basiretli bir iş adamı gibi davranması beklendiğinden öngörülebilirlik eşiği yüksektir (TTK m.18/2). Yargıtay, sözleşme kurulurken belirtileri görülen bir olayın basiretli tacir tarafından öngörülebileceğini kabul etmiştir (3. Hukuk Dairesi, 18.06.2025, E.2024/4099, K.2025/3373).

Sözleşmede “kiracı uyarlama isteyemez” yazıyor; dava açabilir miyim?

Bu kayıt davanın önünde kendiliğinden engel değildir. Yargıtay, kiralanan kullanılamasa da kiranın ödeneceğine ilişkin hükümleri, kiraya verenin kiralananı kullanıma elverişli bulundurma borcuna ilişkin emredici kurala aykırı bularak geçersiz saymıştır (3. Hukuk Dairesi, 01.11.2022, E.2022/2200, K.2022/8401; TBK m.301).

Geçmiş aylarda ödediğim kiralar için indirim isteyebilir miyim?

Çekince koymadan ödenen kiralar için uyarlama istenemez (TBK m.138). Yargıtay uyarlamanın dava tarihinden itibaren geçerli olacak biçimde yapılması gerektiğini belirtmiştir (3. Hukuk Dairesi, 19.11.2024, E.2023/5655, K.2024/3726). Bu nedenle çekince ilk ödemeden konulmalı ve dava geciktirilmemelidir.

Dava sürerken kirayı ödemezsem ne olur?

Temerrüde düşersiniz ve tahliye riskiyle karşılaşırsınız; dava açılmış olması ödeme borcunu durdurmaz. Yargılama süresince kiranın indirimli ödenmesi ancak ihtiyati tedbir kararıyla mümkündür. Yargıtay, uyarlama davalarında koşulları bulunduğunda tedbir kararı verilebileceğini kabul etmiştir (3. Hukuk Dairesi, 04.06.2021, E.2021/3452, K.2021/6001).

Kira çok arttı ve emsallerin üzerine çıktı; bu uyarlama sebebi midir?

Tek başına değildir. Yargıtay’a göre kira bedelinin belirlenmesi davasının sebepleri uyarlama davasının sebebini oluşturamaz (3. Hukuk Dairesi, 10.03.2025, E.2024/1083, K.2025/1439). Sözleşme beş yılını doldurmuşsa bedelin emsallere göre belirlenmesi istenebilir (TBK m.344/3); uyarlama için ayrıca olağanüstü bir olay gösterilmelidir.

AVM boşaldı, büyük mağazalar ayrıldı; bu durumda ne isteyebilirim?

Sözleşmeye göre değişir. Kiraya veren doluluk ya da belirli markaların varlığı konusunda taahhüt vermişse bu taahhüdün yerine getirilmemesi ayıp hükümlerine göre ileri sürülebilir (TBK m.301, 305). Taahhüt yoksa merkezin boşalmasının sebebine bakılır; olağan piyasa koşullarından doğan boşalma tek başına uyarlama sebebi sayılmayabilir.

Uyarlama davası hangi mahkemede açılır; arabuluculuk zorunlu mudur?

Dava, tutar ne olursa olsun sulh hukuk mahkemesinde açılır (HMK m.4/1-a). Dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (6325 sayılı Kanun m.18/B); arabulucu süreci üç hafta içinde, zorunlu hâllerde en fazla bir haftalık uzatmayla sonuçlandırır.

Mahkeme kirayı ne oranda indirir?

Kanunda belirlenmiş bir oran yoktur. Hâkim, bozulan dengeyi tarafların sözleşmedeki risk paylaşımını gözeterek hukuka ve hakkaniyete göre yeniden kurar (TMK m.4). Sonucu, ciro verileri, kira yükündeki artış, emsal bedeller ve olağanüstü durumun süresi belirler.

Uyarlama yerine sözleşmeyi feshedebilir miyim?

Uyarlama mümkün görülmezse hâkimden sözleşmenin feshi istenebilir; bu talep ikinci kademede ileri sürülür (TBK m.138). İlişkinin sürdürülmesi çekilmez hâle gelmişse önemli sebeple fesih (TBK m.331), mağazanın kapatılmasına karar verilmişse makul süre kirasıyla sınırlı sorumluluk (TBK m.325) ayrı yollardır.

Kaynakça

  • 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (güncel metin).
  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu.
  • 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu; 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu (28.03.2023 tarihli ve 7445 sayılı Kanunla eklenen m.18/B).
  • 6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun; 7226 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, geçici m.2.
  • Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 05.10.2022, E.2020/687, K.2022/1259.
  • Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 25.01.2022, E.2019/19-58, K.2022/40.
  • Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 14.01.2026, E.2025/2958, K.2026/118.
  • Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 18.06.2025, E.2024/4099, K.2025/3373.
  • Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 10.03.2025, E.2024/1083, K.2025/1439 (bölge adliye mahkemeleri arasındaki uyuşmazlığın giderilmesi).
  • Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 19.11.2024, E.2023/5655, K.2024/3726.
  • Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 01.11.2022, E.2022/2200, K.2022/8401.
  • Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 24.10.2022, E.2022/6903, K.2022/8128.
  • Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 04.06.2021, E.2021/3452, K.2021/6001 (bölge adliye mahkemeleri arasındaki uyuşmazlığın giderilmesi).

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosya kendi sözleşmesi, verileri ve süreleriyle birlikte değerlendirilmelidir.


Cironuz düştü, asgari kira taşınamıyor mu? Birlikte değerlendirelim

Çekince düzeni, uyarlama talebi, arabuluculuk, dava ve ihtiyati tedbir için sözleşmeniz ve ciro verilerinizle hemen arayın.

📞 Hemen Arayın: 0554 648 37 15💬 WhatsApp

Süreyi kaçırmayın

Uyarlama dava tarihinden itibaren sonuç doğurur; çekinceyi ilk ödemeden koyun. Tedbir kararının uygulanması için 1 hafta, kiraya verenin ödeme ihtarında 30 gün. Kirayı kendiliğinizden indirmeyin. Telefon: 0554 648 37 15.

İletişime Geçin

Post by Av. Fatma Öztürk