Şehir Hastanesinde Kesintiye İtiraz 2026: Hizmet Hatası ve Kullanım Hatası Kesintisi, Hata Puanı, Yüzde 20 ve Yüzde 10 Sınırı, Yardım Masası Kayıtları, İtiraz Yazısı Örneği ve Dava Yolu (6428 m.4, 5; Uygulama Yönetmeliği Ek-1; TBK m.139, 179-182)
20 Kasım 2026

Şehir Hastanesinde Kesintiye İtiraz 2026: Hizmet Hatası ve Kullanım Hatası Kesintisi, Hata Puanı, Yüzde 20 ve Yüzde 10 Sınırı, Yardım Masası Kayıtları, İtiraz Yazısı Örneği ve Dava Yolu (6428 m.4, 5; Uygulama Yönetmeliği Ek-1; TBK m.139, 179-182)

Şehir hastanesi sözleşmesinde idarenin hizmet bedelinden veya kullanım bedelinden yaptığı kesinti bir idari para cezası değil, sözleşmeden doğan bir cezadır; yüklenici bu kesintiye idare mahkemesinde değil, önce sözleşmedeki itiraz usulüyle, sonuç alamazsa adli yargıda veya tahkimde karşı çıkar (6428 m.4/1, 4/11). Uygulama Yönetmeliği’nin birinci eki üç kural koyar: hata sözleşmede belirtilen sürede giderilmişse ceza uygulanmaz; kullanım hatası ile hizmet hatası bir arada gerçekleşmişse büyük olan ceza uygulanır; bu ceza ilgili dönemdeki ilgili hizmet bedelinin yüzde yirmisini aşmamak üzere hizmet bedelinden, aşan kısım kullanım bedelinin yüzde onuna kadar kullanım bedelinden kesilir. Hata puanı ile kesinti aynı şey değildir: kesinti ödemeyi azaltır, hata puanı ise yazılı ihtarın ve feshin eşiğidir (6428 m.4/7). İdare kesintiyi takas yoluyla yapar ve alacak çekişmeli olsa bile takas ileri sürülebilir (TBK m.139); bu nedenle itiraz yazılı olarak, dayandığı kayıtlarla ve dönemi içinde yapılmalıdır. Aksi kararlaştırılmadıkça, borç sonradan borçlunun sorumlu tutulamayacağı bir sebeple imkânsız hâle gelmişse cezanın ifası istenemez (TBK m.182). Tacir olan yüklenici cezanın aşırı olduğu gerekçesiyle indirim isteyemez (TTK m.22); itirazın konusu cezanın miktarı değil, şartlarının oluşup oluşmadığı ve hesabının doğruluğudur.

Bu konuda hukuki destek almak ister misiniz? Uzman hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.

Bu yazı, şehir hastanesi projelerinde idareyle sözleşmesi bulunan görevli şirketler, işletme ve bakım yüklenicileri ile kesintinin kendilerine yansıtıldığı hizmet alt yüklenicileri için yazıldı. Kesinti ile hata puanının farkı, Yönetmelik’in çizdiği sınırlar, sözleşme eklerindeki süre ve kayıt düzeni, itirazda ileri sürülebilecek sebepler, hata puanına bağlı ihtar ve fesih riski, uyuşmazlık sürerken hizmetin durdurulup durdurulamayacağı, itiraz yazısı örneği ve itiraz sonuç vermediğinde izlenecek sulh, dava ve tahkim yolu kanun maddeleriyle ele alınır. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Bu yazının dayanakları. 6428 sayılı Kanun m.1, 2, 4 ve 5; Sağlık Bakanlığınca Kamu Özel İş Birliği Modeli ile Tesis Yaptırılması, Yenilenmesi ve Hizmet Alınmasına Dair Uygulama Yönetmeliği m.13, 49, 54, 55, 57, 58, 59, 61, 62, 67, geçici m.1, geçici m.2, Ek-1 ve Ek-2; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.19, 20, 23, 97, 112, 117, 131, 139, 146, 147, 179, 180 ve 182; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4, 5/A ve 22; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.2, 6, 10, 17, 105, 107 (mülga), 109, 190, 199, 293 ve 400; 659 sayılı Kanun Hükmünde Kararname m.9, 10 ve 11; Sayıştay Başkanlığının Sağlık Bakanlığına ilişkin 2019, 2020, 2023 ve 2024 yılı denetim raporları.

Kesinti Bildirimi veya Eksik Ödeme Geldiğinde İlk Bakılacaklar

Kesinti çoğu zaman ayrı bir yazıyla değil, dönem ödemesinin eksik yapılmasıyla ve hakediş ekindeki bir satırla öğrenilir. İlk iş, kesintinin hangi kayıtlara dayandığını kayıt bazında öğrenmek ve ödemeyi haklar saklı tutularak almaktır. Aşağıdaki tablo en sık karşılaşılan durumları ve her birinde ilk bakılacak belgeyi gösterir.

Kesinti karşısında durumunuza göre ilk adım

Durumİlk bakılacak yerİlk adım
Hakedişte hizmet hata kesintisi satırı var, dayanağı gösterilmemişAylık izleme raporu, kayıt sistemi dökümü, muayene ve kabul komisyonu tutanağıKesintinin kayıt numaraları, hata sınıfı ve hesap adımlarıyla dökümünün yazıyla istenmesi; ödemenin ihtirazi kayıtla alınması
Kayıt açılmış, hata sözleşmedeki sürede giderilmişKaydın açılış ve kapanış zamanı, iş emri, giderimin teyidiSürede giderilen hatada ceza uygulanmayacağı gerekçesiyle itiraz (Yönetmelik Ek-1)
Aynı olay için hem kullanım hatası hem hizmet hatası cezası hesaplanmışKayıtların sınıflandırması ve aynı olaya ait olup olmadığıYalnızca büyük olan cezanın uygulanabileceği itirazı (Yönetmelik Ek-1)
Kesinti dönemsel hizmet bedelinin beşte birini aşıyorHakediş hesap cetveli, ilgili hizmetin dönem bedeliYüzde yirmi ve yüzde on sınırlarının uygulanması talebi (Yönetmelik Ek-1)
Hata idarenin personelinden, üçüncü kişiden veya şebekeden kaynaklanmışOlay tutanağı, arıza kök neden raporu, idareye yapılan bildirimlerSorumluluk alanı dışındaki hatada ceza istenemeyeceği itirazı (TBK m.182; sözleşmenin ilgili hükmü)
Geçmiş dönemler için toplu ve geriye dönük kesinti yapılmışİdarenin yazısı, kapsanan dönemler, yeniden değerlendirilen kayıtlarHer kayıt için ayrı ispat istenmesi; zamanaşımı ve çekincesiz ödeme savunmaları (TBK m.139, 146, 147, 179)
Hata puanına dayalı yazılı ihtar geldiHizmete göre azami hata puanı tablosu, puanın hesap dökümüİhtara süresinde gerekçeli cevap; puan limitinin sözleşmede belirlenmiş olup olmadığının denetimi
Kesinti alt yüklenicinin hizmetinden doğmuşAlt sözleşmedeki ceza ve rücu hükümleriİdareye itiraz ile alt yükleniciye bildirimin birlikte yürütülmesi
İlk üç iş. Kesintinin kayıt bazında dökümünü yazıyla isteyin. Eksik ödemeyi, kesilen tutara ve gecikme faizine ilişkin haklarınızı saklı tuttuğunuzu bildirerek kabul edin (TBK m.131). İlgili döneme ait kayıt sistemi dökümünü, iş emirlerini ve teslim tutanaklarını o gün itibarıyla yedekleyin; aylar sonra sistemden alınacak döküm aynı içeriği vermeyebilir.

Kesinti ile Hata Puanı Aynı Şey Değildir

İşletme dönemindeki yaptırım düzeni iki ayrı ölçü üzerine kuruludur ve ikisi farklı sonuç doğurur. Kesinti, idarenin yükleniciye yapacağı ödemeden düşülen tutardır; doğrudan gelir kaybıdır. Hata puanı ise ödemeyi etkilemez; yüklenicinin ve hizmeti fiilen sunan alt yüklenicilerin performansının izlenmesinde, yazılı ihtarda ve fesihte ölçüt olarak kullanılır.

Kanun bu ayrımın ikinci ayağını açıkça düzenler: yüklenicinin işletme döneminde sözleşmede belirtilen performans puanının altında kalması hâlinde sözleşme idare tarafından feshedilir; finans sağlayıcıların idareyle anlaşarak yüklenicinin ortaklık yapısında değişikliğe gitme hakkı saklıdır (6428 m.4/7). Yönetmelik aynı durumu, yüklenicinin sözleşmede belirtilen hata puanının üzerine çıkması olarak ifade eder (m.62/2). Sayıştay da Sağlık Bakanlığına ilişkin 2019 yılı denetim raporunda ayrımı aynı biçimde özetlemiştir: hata puanlarının doğrudan mali yönü yoktur, performans değerlendirmesinde ve fesih gibi konularda önem taşır; mali yönü olan kesinti oranlarıdır ve ödemeler bu oranlar üzerinden azaltılır (Bulgu 10).

Uygulamadaki sonuç şudur: tutarı küçük olduğu için itiraz edilmeyen bir kayıt, o dönemin gelirinden az bir şey götürür ama hata puanı hanesine yazılır. Puan biriktikçe ihtar ve fesih eşiğine yaklaşılır. Bu nedenle her kayıt iki yönüyle değerlendirilmeli, itiraz yalnızca kesilen tutara değil, o kayda bağlanan puana da yöneltilmelidir.

Mevzuatın Çizdiği Çerçeve: Kanun ve Yönetmelik Ek-1

Kesintinin ayrıntısı sözleşmede ve eklerindedir; ancak sözleşme, Kanun ve Yönetmelik’in çizdiği sınırların içinde kalmak zorundadır. Kanun, yüklenicinin yükümlülüklerini yerine getirmemesi hâlinde idarenin uğrayacağı zararın tazminine ve cezai şartlara ilişkin hükümlere sözleşmede yer verileceğini (6428 m.4/2), hizmet bedellerinin hesaplanmasına ve ödenmesine ilişkin usul ve esasların ihale dokümanında ve sözleşmede gösterileceğini (m.5/3) düzenler. Yönetmelik, sözleşmede bulunması gereken hususlar arasında bedeli, bedeldeki değişimi ve temerrüt hâlinde uygulanacak usul ve esasları, yüklenicinin yerine getireceği hizmetleri ve bunlarda temerrüt hâlinde uygulanacak usulleri sayar (m.49). İdare, yüklenicinin sözleşme kapsamındaki faaliyetlerini bütün aşamalarda denetler veya denetletir; performans denetimi ve işin yönetimi için bir denetim ve yönetim sistemi kurabilir (6428 m.4/4; Yönetmelik m.58). Muayene ve kabul raporlarına yüklenicinin yapacağı itirazlar ve bu itirazların çözümüne dair usuller sözleşmelerde belirtilir (Yönetmelik m.55/6); kesinti çoğu zaman bu raporlar üzerinden hakedişe yansıdığından, itiraz usulü için ilk bakılacak yer sözleşmenin bu hükmüdür.

Asıl sınır Yönetmelik’in “Kullanım Bedelinin Hesaplanması” başlıklı birinci ekindedir. Formülde kullanım bedeli, endeks artışı ve düzeltme katsayısıyla güncellendikten sonra bir kesinti oranıyla azaltılır. Ek bu oranı şöyle tanımlar: sağlık tesisinin tamamında veya herhangi bir bölümünde meydana gelen ve ilgili bölümün kullanılmasını engelleyen, sözleşmedeki formüle ve benzer uluslararası işlerde kullanılan esaslara, katsayılara ve parametrelere göre hesaplanacak olan kullanım hatasından dolayı kesilecek oran. Tanımın hemen ardından üç kural gelir:

  • Sözleşmeyle düzenlenen kullanım veya hizmet hataları, sözleşmede aksi belirtilmedikçe, belirtilen sürelere uygun olarak giderilirse ceza uygulanmaz.
  • Kullanım hatası ile hizmet hatası bir arada gerçekleşmişse büyük olan ceza uygulanır ve bu ceza, ilgili dönemdeki ilgili hizmet bedelinin yüzde yirmisini aşmamak üzere hizmet bedelinden kesilir.
  • Hesaplanan ceza hizmet bedelinin yüzde yirmisinden büyükse, eksik kalan tutar kullanım bedelinin yüzde onuna kadar kullanım bedelinden kesilir.

Aynı hükümler Yönetmelik’in ikinci ekinde de yer alır. İkinci ek, 1 Mart 2014 itibarıyla ihale süreci devam eden veya sözleşmesi imzalanmış olan işlerde, yüklenicinin süresinde başvurması hâlinde uygulanan kullanım bedeli hesabını gösterir (geçici m.1). 25.01.2020 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle eklerde yapılan düzenlemeler, o tarihten önce imzalanmış sözleşmelere de uygulanır (geçici m.2). Yönetmelik’in yürürlüğünden önce ihalesi başlatılmış işlerde eklerin uygulanması geçici 1. maddedeki şartlara bağlı olduğundan, bu sözleşmelerde üç kuralın geçerliliği sözleşmenin ödeme mekanizması ekinin Yönetmelik’teki formülü içerip içermediğine göre belirlenir. Sayıştay raporlarında aktarılan sözleşme hükümleri, kullanım bedeli formülünün ve kesinti tanımının sözleşmelere Yönetmelik’teki ifadeyle yansıtıldığını göstermektedir (2023 raporu, Bulgu 7). İtirazda hem Yönetmelik’in ekine hem sözleşmenin ilgili maddesine birlikte dayanılmalıdır.

Yönetmelik kesintiye “ceza” der. Ek-1, kesintiyi açıkça ceza olarak adlandırır ve Kanun da cezai şartların sözleşmede düzenleneceğini söyler. Bu nitelendirme önemlidir: kesinti, Türk Borçlar Kanunu’nun ceza koşuluna ilişkin hükümlerine (m.179-182) ve takasa ilişkin hükmüne (m.139) tabi bir sözleşme alacağıdır; idarenin tek yanlı ve kesin bir işlemi değildir.

Sözleşme Ekleri: Hizmet Şartları ve Ödeme Mekanizması

Her projenin sözleşmesi ayrıdır ve ekler projeden projeye farklılık gösterebilir. Bununla birlikte Sayıştay’ın Sağlık Bakanlığına ilişkin denetim raporları, şehir hastanesi sözleşmelerinin bu konudaki ortak kurgusunu ayrıntılı biçimde aktarır. Raporlara göre sözleşmelerin “Hizmet Şartları” başlıklı eki hizmet standartlarını ve süreleri, “Ödeme Mekanizması” başlıklı eki ise kesinti ve hata puanı formüllerini düzenler. Aşağıdaki tablo raporlarda aktarılan temel kavramları toplar; kendi sözleşmenizdeki madde ve ek numaraları farklı olabilir, itiraz yazısında daima kendi sözleşmenizin metni esas alınmalıdır.

Sayıştay raporlarında aktarılan sözleşme kavramları

KavramRaporlarda aktarılan içerikKaynak
Performans parametresiHer hizmet şartı için, hizmetin gereken standartta sunulup sunulmadığını tespit etmekte kullanılan ölçüt2019 raporu Bulgu 10; 2023 raporu Bulgu 7
Hizmet yanıt süresiBildirilen hataya müdahale ve ilk tespit için tanınan en uzun süre; yardım masasına gelen bildirimden veya idare temsilcisinin şirkete yazılı bildiriminden itibaren başlar2023 raporu Bulgu 7
Hizmet düzeltme süresiHatayı gidermek için gereken düzeltici işlemlerin süresi; yanıt süresinin bitiminden veya daha erken verilen yanıttan sonra başlar2023 raporu Bulgu 7
Hizmet hatasıHizmet eksikliği, hizmet yanıt süresi eksikliği ve hizmet düzeltme süresi eksikliği2019 raporu Bulgu 10
Kullanım hatasıKullanım eksikliği (alanın ısı, nem, enerji, medikal ekipman gibi şartları sağlanamadığı için işletilemez veya işletilmesi etkilenir hâle gelmesi), kullanım yanıt süresi eksikliği ve kullanım düzeltme süresi eksikliği2019 raporu Bulgu 10; 2023 raporu Bulgu 7
KesintiHizmet hatasında hizmet ödemelerinden; kullanım hatasında önce hizmet ödemelerinden, yetmezse kullanım bedelinden yapılan indirim2019 raporu Bulgu 6 ve 10
Hata puanıÖdemeye etkisi olmayan, performans izlemede, yazılı ihtarda ve fesihte ölçüt alınan puan2019 raporu Bulgu 6 ve 10
Öğrenme eğrisi dönemiHer aşamanın fiili tamamlanma tarihinden başlayan altı aylık süre ile yeni bir alt alt yüklenicinin atanmasından itibaren üç aylık süre; bu dönemde kesinti ve hata puanı uygulanmaz2019 raporu Bulgu 6
Merkezi yardım masasıİdare ve şirket personelinden gelen arıza ve talepleri kaydetmek üzere görevli şirketçe kurulan bilgi sistemi; süreler kaydın oluşturulduğu andan itibaren işler2019 raporu Bulgu 10

Raporlarda aktarılan hesap yöntemi de itiraz bakımından yol göstericidir. Hizmet hatası kesintisi, ödeme mekanizması ekindeki bir formülle her hizmet için ayrı hesaplanır ve ilgili ayın hakedişinden mahsup edilir. Formül üç unsuru toplar: hizmet eksikliğine bağlı kesinti oranı, yanıt süresi içinde yanıt verilmemesine bağlı oran ve düzeltme süresi içinde düzeltme yapılmamasına bağlı oran. Her unsur, hizmet eksikliğinin önem derecesine ve sınıfına, yanıt süresinin ve düzeltme süresinin sınıfına göre değişen katsayılarla çarpılır (2019 raporu, Bulgu 10). Kullanım hatasında benzer bir formül, alanın önem düzeyine göre belirlenen alan düzeltme faktörüyle birlikte işler; alanların hangi sınıfa girdiği ödeme mekanizması ekine bağlı alan sınıflandırma tablosunda gösterilir (2019 raporu, Bulgu 13; 2023 raporu, Bulgu 7).

Sayıştay 2019 yılı raporunda oranların büyüklüğünü de kaydetmiştir: denetlenen sözleşmelerde kullanım hatası için on iki ayrı oran belirlenmiş olup en yükseği binde 1,66, en düşüğü yüz binde 5’tir; hizmet hatası için on bir ayrı oran belirlenmiş olup en yükseği on binde 43, en düşüğü yüz binde 2’dir (Bulgu 13). Tek bir kaydın oranı küçük görünür; tutar, hatanın düzeltilmediği her süre dilimi için ve etkilenen her alan için yeniden hesaplandığında büyür. Raporlarda “periyot” olarak anılan bu tekrar, itirazların en çok yoğunlaştığı noktadır. Miktara bağlı hizmetler için verilen garanti ve yıl sonu mahsuplaşması talep garantisi ve katkı payı uyuşmazlıkları yazısında anlatılmıştır.

Yüzde 20 ve Yüzde 10 Sınırı Nasıl İşler?

Yönetmelik’in getirdiği üst sınır iki basamaklıdır. Önce ilgili dönemdeki ilgili hizmet bedeline bakılır: ceza bu bedelin yüzde yirmisini aşmamak üzere hizmet bedelinden kesilir. Hesaplanan ceza bu tutarı aşıyorsa, eksik kalan kısım kullanım bedelinin yüzde onuna kadar kullanım bedelinden kesilir. Aşağıdaki örnek yalnızca hesabın mantığını göstermek için kurulmuştur; rakamlar varsayımsaldır.

Varsayımsal örnek: bir dönemde yapılabilecek azami kesinti

KalemBirinci örnekİkinci örnek
İlgili hizmetin dönem bedeli10.000.000 TL10.000.000 TL
Dönem kullanım bedeli30.000.000 TL30.000.000 TL
Formüle göre hesaplanan ceza2.600.000 TL6.000.000 TL
Hizmet bedelinden kesilebilecek tutar (yüzde 20)2.000.000 TL2.000.000 TL
Eksik kalan tutar600.000 TL4.000.000 TL
Kullanım bedelinden kesilebilecek azami tutar (yüzde 10)3.000.000 TL3.000.000 TL
Kullanım bedelinden kesilen600.000 TL3.000.000 TL
Dönemde kesilebilecek toplam2.600.000 TL5.000.000 TL
Sınır nedeniyle kesilemeyenYok1.000.000 TL

Sınırla ilgili üç nokta itirazda ayrıca değerlendirilir. Birincisi, Yönetmelik “ilgili dönemdeki ilgili hizmet bedeli”nden söz eder; oran, tesisin toplam hizmet ödemesi üzerinden değil, hatanın ait olduğu hizmetin o döneme ait bedeli üzerinden hesaplanmalıdır. Kesinti toplam hizmet ödemesinin yüzde yirmisi üzerinden hesaplanmışsa, bu, tek bir hizmet bakımından sınırın aşılması sonucunu doğurabilir.

İkincisi, Yönetmelik sınırı aşan tutarın sonraki döneme devredeceğini söylemez. İdare, bir dönemde sınıra takılan tutarı izleyen dönemlerin ödemesinden kesmek isterse, bunun sözleşmede açık bir dayanağı aranmalıdır.

Üçüncüsü, sınır cümlesi Yönetmelik’te kullanım hatası ile hizmet hatasının bir arada gerçekleşmesi hâlini düzenleyen cümlenin devamında yer alır. Sınırın yalnızca bu hâlde mi, yoksa her kesintide mi uygulanacağı metnin lafzından tartışılabilir. Sözleşmenizin ödeme mekanizması eki bu noktayı açıkça düzenliyorsa o hüküm uygulanır; düzenlemiyorsa, belirsizliğin sözleşmeyi hazırlayan taraf aleyhine yorumlanması gerektiği ileri sürülür (TBK m.23).

İtirazda İleri Sürülebilecek Sebepler

Bir kesintiye “haksızdır” demek yetmez; itiraz, kesintinin dayandığı her kayıt için hangi şartın oluşmadığını göstermelidir. Uygulamada itirazlar aşağıdaki başlıklarda toplanır. Her başlığın altında, Sayıştay raporlarında aktarılan sözleşme hükümleri ve idarenin uygulaması da hatırlatılmıştır; bu raporlar idarenin bakış açısını ve denetimde nelere dikkat edildiğini gösterdiği için yüklenici bakımından da öğreticidir.

Kayıt usulüne uygun açılmamış

Süreler, kaydın oluşturulduğu andan veya idare temsilcisinin şirkete yaptığı yazılı bildirimden itibaren işler. Sözlü bir şikâyetin günler sonra kayda geçirilmesi ve sürenin şikâyet anından başlatılması, yanıt ve düzeltme sürelerinin fiilen kısaltılması demektir. Kaydın kim tarafından, hangi kanaldan ve hangi saatte açıldığı ilk denetlenecek noktadır.

Yanlış performans parametresi veya yanlış sınıf seçilmiş

Her kayıt bir performans parametresine bağlanır; parametre, yanıt ve düzeltme süresini ve uygulanacak katsayıyı belirler. Sayıştay 2019 raporunda, altı saatlik düzeltme süresi olan bir parametre yerine başka bir hizmete ait parametrenin girilmesi nedeniyle sürenin yüz yirmi gün olarak belirlendiği bir kaydı örnek göstermiştir (Bulgu 10). Hata iki yönde de yapılabilir: daha kısa süreli veya daha ağır katsayılı bir parametrenin seçilmesi yüklenici aleyhine sonuç doğurur. Aynı şekilde, bir olayın hizmet eksikliği mi yoksa kullanım eksikliği mi olduğu ve etkilenen alanın sınıflandırma tablosundaki yeri tartışılabilir; kullanım eksikliği, alanın işletilemez veya işletilmesi etkilenir duruma gelmesini gerektirir.

Süre hesabı hatalı

Düzeltme süresi, yanıt süresinin bitiminden veya daha erken verilen yanıttan sonra başlar. Sayıştay, erken verilen yanıttan artan sürenin düzeltme süresine eklenmesini sözleşmeye aykırı bulmuştur (2023 raporu, Bulgu 7); bu tespit yüklenici aleyhine görünse de süre hesabının iki ayrı dilim üzerinden yapıldığını teyit eder. İdarenin hesabında yanıt süresi ile düzeltme süresinin tek bir süre gibi ele alınması, düzeltme süresinin kaydın açıldığı andan başlatılması veya sözleşmede ek süre tanınan hizmetlerde verilen ek sürenin dikkate alınmaması itiraz sebebidir. Sayıştay’a göre sözleşmeler ek süreyi yalnızca bina ve arazi hizmetleri ile hastane bilgi yönetim sistemi hizmetleri için ve idarenin onayıyla öngörür (2019 raporu, Bulgu 10); diğer hizmetlerde ek süre talebine güvenilmemelidir.

Hata süresinde giderilmiş

Yönetmelik’in açık hükmü gereğince, sözleşmede belirtilen sürelere uygun olarak giderilen hatada ceza uygulanmaz. Giderimin sistemde geç kapatılması, hatanın geç giderildiği anlamına gelmez; iş emri, teslim tutanağı, kullanıcı teyidi ve cihaz kayıtlarıyla fiilî giderim anı ispatlanabilir. Kaydın idare tarafından kapatılmaması veya yeniden açılması hâlinde, yeniden açmanın yeni bir olaya mı yoksa aynı olaya mı ilişkin olduğu ayrıca sorulmalıdır.

Aynı olay için birden fazla ceza hesaplanmış

Kullanım hatası ile hizmet hatası bir arada gerçekleşmişse yalnızca büyük olan ceza uygulanır. Bir arızanın hem ilgili hizmet için hizmet hatası hem de etkilenen alan için kullanım hatası olarak kaydedilmesi ve iki cezanın toplanması Yönetmelik’e aykırıdır. Aynı arıza için farklı kişilerce açılan mükerrer kayıtlar da tek olay olarak değerlendirilmelidir.

Dönemsel üst sınır aşılmış

Kesinti, ilgili hizmetin dönem bedelinin yüzde yirmisi ve kullanım bedelinin yüzde onu ile sınırlıdır. Hesap cetvelinde bu sınırların hangi bedel üzerinden uygulandığı ve sınıra takılan tutarın sonraki döneme aktarılıp aktarılmadığı denetlenir.

Hata yüklenicinin sorumluluk alanı dışında

Ceza koşulunda borçlu, ifayı kendisinin sorumlu tutulamayacağı bir sebebin engellediğini ispat ederse cezadan kurtulur; aksi kararlaştırılmadıkça böyle bir hâlde cezanın ifası istenemez (TBK m.182). Sayıştay’ın 2024 yılı raporunda aktarıldığı üzere, sözleşmelerin ödeme mekanizması eki, şirketin idare tarafının veya üçüncü kişilerin fiilinden ya da ihmalinden kaynaklanan hizmet hatası veya kullanım hatasını izleyen düzeltme, onarım veya değişimden sorumlu tutulamayacağını ve bu hâlde önce sigorta, yetmezse değişiklik prosedürünün işletileceğini düzenler (Bulgu 4). Aynı raporda, arızanın hangi tarafın eyleminden kaynaklandığının çoğu zaman tespit edilemediği de kaydedilmiştir. Bu yüzden olay anında tutanak tutulması belirleyicidir: idare personelinin kullanım hatası, hasta veya ziyaretçinin verdiği zarar, şebeke kaynaklı kesinti ya da idarenin sorumluluğundaki bir işin gecikmesi, olay günü belgelenmemişse sonradan ispatlanamaz. Mücbir sebep iddiasında bildirim süresi olayı izleyen yirmi gündür ve mücbir sebebin yetkili mercilerce belgelendirilmesi gerekir (Yönetmelik m.59). Mücbir sebebin bildirimi ve kesintiye etkisi mücbir sebep, maliyet artışı ve kur riski yazısında ayrıca incelenmiştir.

Öğrenme eğrisi dönemi

Sayıştay’ın 2019 yılı raporunda aktarıldığına göre sözleşmeler, her aşamanın fiili tamamlanma tarihinden başlayan altı aylık dönemde ve yeni bir alt alt yüklenicinin atanmasını izleyen üç aylık dönemde kesinti ve hata puanı uygulanmayacağını öngörür (Bulgu 6). Kesinti yapılan kayıt bu dönemlerden birine denk geliyorsa itirazın ilk sebebi budur. Hizmet sağlayıcının değiştiği tarih ve yeni sağlayıcının hizmeti devraldığı tarih belgelenmelidir.

Hesap hatası ve belirsiz hüküm

Formülün her girdisi denetlenebilir: önem derecesi, sınıf katsayıları, etkilenen alan sayısı, süre dilimi sayısı ve esas alınan dönem bedeli. Sayıştay, hatanın düzeltilmediği ikinci ve sonraki süre dilimlerinde hangi kesinti unsurlarının dikkate alınacağının sözleşmelerde belirlenmediğini, uygulamanın bu noktada net olmadığını tespit etmiştir (2019 raporu, Bulgu 10; 2020 raporu, Bulgu 26). Belirsiz bir hükmün yorumunda tarafların gerçek ve ortak iradesi esas alınır (TBK m.19). Sözleşme taslağını idare hazırladığından, açık olmayan veya birden çok anlama gelen hükmün düzenleyen aleyhine yorumlanması gerektiği de ileri sürülebilir (TBK m.20, 23); hükmün ihale sürecinde müzakere edilmiş olması bu savunmanın gücünü azaltır.

Hata Puanı Birikirse: Yazılı İhtar, Namı Hesabına İş ve Fesih

Hata puanının sonuçları basamaklıdır. Sayıştay’ın 2023 ve 2024 yılı raporlarında aktarıldığına göre sözleşmelerin performans izlemeye ilişkin maddesi, bir hizmet için herhangi bir ayda hizmet şartları ekinde o hizmete karşılık gösterilen puandan fazla hata puanı verilmesi hâlinde idarenin şirkete yazılı ihtarda bulunacağını; bir hizmete ilişkin olarak herhangi bir üç ay içinde üç veya daha fazla yazılı ihtar alınması hâlinde izleme derecesinin artırılabileceğini; aralıksız altı aylık bir dönemde ödeme mekanizması ekinde belirtilen toplam hizmet hata puanının veya toplam kullanım hata puanının aşılmasının ise sözleşmeye aykırılık hâli sayılacağını düzenler. Aynı raporlara göre alt alt yüklenicilerin hizmetleri nedeniyle alınan hata puanları, hizmeti sunan alt alt yüklenicinin sözleşmesinin feshine yol açar; ancak şirket ile idare arasındaki sözleşmenin feshine yol açmaz.

Kanun ve Yönetmelik bu basamakları şöyle tamamlar. İşletme döneminde taahhüdün yerine getirilmemesi hâlinde idare, sağlık hizmetlerinin sürdürülemez hâle geldiği durumlar dışında, noter aracılığıyla yazılı ihtar gönderir ve işin mahiyetine uygun süre verir; süre içinde uyulmazsa iş pazarlık usulüyle yüklenicinin nam ve hesabına yaptırılır ve ödenecek bedelden mahsup edilir (6428 m.4/7; Yönetmelik m.57/2). Sözleşmede belirtilen puan eşiği aşılırsa finans sağlayıcıların ortaklık yapısını değiştirme hakkı saklı olmak üzere sözleşme feshedilir (Yönetmelik m.62/2).

İhtar ve fesih, puanın karşılaştırılacağı bir limitin sözleşmede bulunmasına bağlıdır. Sayıştay, bazı şehir hastanesi sözleşmelerinde hizmetler için azami hata puanı tablosunun boş bırakıldığını, bu nedenle idarenin puana dayalı sözleşme haklarını kullanamadığını tespit etmiş; idare, 2024 yılı raporuna yansıyan cevabında on sekiz şehir hastanesinden on yedisi için limitlerin belirlendiğini bildirmiştir (2023 raporu, Bulgu 7; 2024 raporu, Bulgu 4). Puana dayalı bir ihtar aldığınızda bakılacak ilk belge, sözleşmenizdeki azami puan tablosu ve varsa bu tabloyu sonradan dolduran mutabakat metnidir. Limit, ihtara konu dönemden sonra imzalanan bir mutabakatla belirlenmişse, geçmiş dönem puanlarının bu limite göre değerlendirilip değerlendirilemeyeceği ayrıca tartışılır.

Namı hesabına iş yaptırma, kesintiden daha ağır bir mali sonuçtur: iş başkasına yaptırılır, bedeli yüklenicinin ödemesinden düşülür ve aynı olay için kesinti de uygulanabilir. İhtarda verilen sürenin işin mahiyetine uygun olup olmadığı, ihtarın noter aracılığıyla yapılıp yapılmadığı ve sağlık hizmetlerinin sürdürülemezliği iddiasının Yönetmelik’te sayılan hâllerden birine girip girmediği (m.57/3) bu aşamanın denetim noktalarıdır. İhtar ve fesih sürecinin tamamı için Yap-İşlet-Devret ve Şehir Hastanesi Uyuşmazlıkları Merkezi yazımıza bakılabilir. Noter ihtarı geldiğinde yapılacaklar, giderim planı ve cevap yazısı örneği şehir hastanesi ve yap-işlet-devret sözleşmesinde fesih ihtarı yazısında ayrıca anlatılmıştır.

Uyuşmazlık Sürerken Hizmet Durdurulabilir mi?

Hayır. Kesintinin haksız olduğuna inanan yüklenicinin en sık düşündüğü tepki, ödenmeyen bedel oranında hizmeti azaltmaktır; bu, yüklenicinin elindeki en riskli yoldur. Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde bir tarafın, kendi borcunu ifa etmedikçe karşı taraftan ifa isteyememesi genel kuraldır (TBK m.97); ancak bu kural sözleşmeyle sınırlandırılabilir. Sayıştay’ın 2023 yılı raporunda aktarıldığı üzere şehir hastanesi sözleşmeleri, taraflar arasında çıkabilecek herhangi bir uyuşmazlığın hizmetlerin sunumunda kesinti veya gecikmeye yol açmayacağını, şirketin uyuşmazlığın içeriğine ve boyutuna bakılmaksızın hizmeti kesintisiz vermeye devam edeceğini açıkça düzenler (Bulgu 7).

Hizmetin azaltılması yeni hata kayıtları, yeni kesintiler ve hata puanı üretir. Aksamanın sağlık hizmetini etkilemesi hâlinde idare, ihtar süresini beklemeden işi yüklenici nam ve hesabına yaptırabilir (Yönetmelik m.57/2-3). Doğru yol, hizmeti eksiksiz sürdürürken itirazı yazılı olarak yapmak, ödemeleri ihtirazi kayıtla almak ve alacağı sözleşmedeki uyuşmazlık yolunda takip etmektir.

Kesinti Hukuken Nasıl İşler? Ceza Koşulu, Takas ve İspat

Kesintinin hukuki niteliğini doğru koymak, itirazın dilini ve ispat yükünü belirler.

Ceza koşulu. Bir sözleşmenin hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi durumu için ceza kararlaştırılmışsa alacaklı cezanın ifasını isteyebilir; ceza, borcun belirlenen zamanda ifa edilmemesi hâli için kararlaştırılmışsa alacaklı, hakkından açıkça feragat etmiş veya ifayı çekincesiz kabul etmiş olmadıkça, asıl borçla birlikte cezayı da isteyebilir (TBK m.179). Alacaklı hiçbir zarara uğramamış olsa bile kararlaştırılan cezanın ifası gerekir (m.180); bu nedenle “idare zarara uğramadı” savunması tek başına sonuç vermez. Buna karşılık, aksi kararlaştırılmadıkça borç sonradan borçlunun sorumlu tutulamayacağı bir sebeple imkânsız hâle gelmişse cezanın ifası istenemez (m.182).

Takas. İdare kesintiyi, yükleniciye olan bedel borcu ile ceza alacağını takas ederek yapar. İki taraf karşılıklı olarak para borçlusuysa ve her iki borç muaccel ise her biri alacağını borcuyla takas edebilir; alacaklardan biri çekişmeli olsa bile takas ileri sürülebilir (TBK m.139). Bunun pratik anlamı şudur: yüklenicinin itirazı kesintiyi kendiliğinden durdurmaz; idare ödemeyi eksik yapar, uyuşmazlık sonradan çözülür. İtiraz bu yüzden yalnızca kesintiye karşı çıkmakla yetinmemeli, kesilen tutarın ödenmesini talep ederek idareyi temerrüde düşürmelidir (TBK m.117).

İspat yükü. İspat yükü, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir (HMK m.190). Ceza alacağını ileri süren idare, hatanın meydana geldiğini, sözleşmedeki tanıma uyduğunu, sürede giderilmediğini ve hesabın doğru yapıldığını ispat etmelidir. Yüklenici ise sorumlu tutulamayacağı sebebi, yani hatanın idareden, üçüncü kişiden veya mücbir sebepten kaynaklandığını ispat eder (TBK m.112, 182). Elektronik ortamdaki veriler belge niteliğindedir (HMK m.199); kayıt sisteminin dökümleri, sistem günlükleri ve yazışmalar bu kapsamda delildir.

Faiz ve ihtirazi kayıt. Asıl borç ifa ile sona erdiğinde ona bağlı faiz de sona erer; işlemiş faizi isteme hakkı ancak sözleşmeyle veya ifa anına kadar yapılacak bir bildirimle saklı tutulmuşsa ya da durum ve koşullardan saklı tutulduğu anlaşılıyorsa korunur (TBK m.131). İdare kesilen tutarı aylar sonra iade ederse, gecikme faizini isteyebilmek için ödeme anına kadar bu hakkın saklı tutulduğunun bildirilmiş olması gerekir. Gecikmelere uygulanacak faiz ve şartları sözleşmede gösterilir (6428 m.4/3; Yönetmelik m.54/2); sözleşmede oran yoksa güncel yasal ve ticari faiz oranları için yasal faiz hesaplama sayfamıza bakılabilir.

Geriye dönük kesinti. Sayıştay raporları, bazı şehir hastanelerinde muayene ve kabul komisyonlarının her hakediş döneminde kayıtları yeniden gözden geçirerek işlem yapılmadan kapatılan kayıtları tespit ettiğini ve tutarı hakedişten mahsup ettiğini aktarır (2019 raporu, Bulgu 10). Denetim bulgularının ardından idarenin geçmiş dönemlere dönerek toplu kesinti yapması bu nedenle olağan bir ihtimaldir. Sayıştay raporu yükleniciyi doğrudan bağlamaz; idare her kayıt için ceza şartlarının oluştuğunu ayrıca göstermek zorundadır. Zamanaşımına uğramış bir alacağın takası, ancak takas edilebileceği anda henüz zamanaşımına uğramamış olması koşuluyla ileri sürülebilir (TBK m.139). İdare o dönemin ödemesini çekince koymadan yapmışsa, gecikmeye bağlı cezayı sonradan isteyip isteyemeyeceği TBK m.179 ve m.131 çerçevesinde tartışılır; sözleşmede cezanın saklı tutulduğuna dair hüküm bulunması bu savunmayı zayıflatır. Denetim raporuna dayalı taleplerde yüklenicinin konumu için Sayıştay bulgusu üzerine idarenin yükleniciden para istemesi yazımıza bakılabilir.

Kesintiye İtiraz Yazısı Örneği

Aşağıdaki örnek, bir dönem ödemesinden yapılan hizmet hata kesintisine karşı idareye sunulacak itiraz yazısının iskeletini gösterir. Yazı, sözleşmenin bildirimlere ilişkin maddesinde gösterilen birime ve usulle gönderilmelidir; tesisin işletme döneminde sözleşmenin yürütülmesi yetki ve sorumluluğu ilgili taşra biriminin en üst yöneticisine aittir (6428 m.2/4). Örnek genel niteliktedir; her itiraz kendi sözleşmesinin madde ve ek numaralarıyla, kendi kayıtlarına göre yazılmalıdır.

… İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜNE
(Sözleşme’nin bildirim maddesinde gösterilen birim)

İtiraz eden: … A.Ş. (Şirket), adres, vergi kimlik numarası

Vekili: Av. …

Konu: … dönemine ait hizmet ödemesinden yapılan … TL tutarındaki kesintiye itirazımız ile kesilen tutarın ödenmesi talebimizdir.

İlgi: … dönemine ait hakediş raporu ve eki kesinti cetveli.

Açıklamalar

1. Müvekkil Şirket, … tarihli Sözleşme uyarınca … Şehir Hastanesinde … hizmetlerini sunmaktadır. … dönemine ait hizmet ödemesi … TL eksik yapılmış, eksikliğin hizmet hata kesintisinden kaynaklandığı hakediş ekindeki cetvelden anlaşılmıştır. Cetvelde kesintinin … numaralı kayıtlara dayandığı belirtilmiştir.

2. Eksik ödemeyi, kesilen tutara ve bu tutara işleyecek gecikme faizine ilişkin bütün haklarımızı saklı tutarak kabul ettiğimizi bildiririz.

Uygulama Yönetmeliği Ek-1 yönünden: hata süresinde giderilmiştir

3. … numaralı kayıt … tarihinde saat …’de açılmış, arıza aynı gün saat …’de giderilmiştir. Sözleşme’nin … ekinde bu parametre için öngörülen düzeltme süresi … saattir. Giderim, ekte sunduğumuz iş emri ve kullanıcı teyit formu ile sabittir. Yönetmelik’in birinci ekine göre sözleşmede belirtilen sürede giderilen hatada ceza uygulanmaz. Kaydın sistemde … tarihinde kapatılmış görünmesi, giderimin o tarihte yapıldığını göstermez.

Sözleşme’nin … eki yönünden: kayıt yanlış parametreyle açılmıştır

4. … numaralı kayıt, … hizmetine ait … parametresiyle açılmıştır. Bildirilen olay … niteliğindedir ve Sözleşme’nin … ekinde … parametresi altında düzenlenmiştir; bu parametrenin düzeltme süresi … saattir. Doğru parametreye göre hata süresinde giderilmiştir.

Uygulama Yönetmeliği Ek-1 yönünden: aynı olay için iki ceza hesaplanmıştır

5. … numaralı kayıt ile … numaralı kayıt aynı arızaya ilişkindir. Cetvelde bu olay için hem hizmet hatası hem kullanım hatası cezası hesaplanmış ve ikisi toplanmıştır. Yönetmelik’in birinci ekine göre kullanım hatası ile hizmet hatasının bir arada gerçekleşmesi hâlinde yalnızca büyük olan ceza uygulanır.

Uygulama Yönetmeliği Ek-1 yönünden: dönemsel üst sınır aşılmıştır

6. … hizmetinin … dönemine ait bedeli … TL’dir. Bu hizmet için yapılan kesinti … TL olup dönem bedelinin yüzde yirmisini aşmaktadır. Aşan kısmın hizmet bedelinden kesilmesi Yönetmelik’in birinci ekine aykırıdır.

Türk Borçlar Kanunu m.182 ve Sözleşme’nin … eki yönünden: hata Şirket’in sorumluluk alanı dışındadır

7. … numaralı kayda konu arıza, … tarihli tutanakla tespit edildiği üzere … sebebiyle meydana gelmiştir. Sözleşme’nin … ekinin … maddesi, idare tarafının veya üçüncü kişilerin fiilinden kaynaklanan hatalardan Şirket’in sorumlu tutulamayacağını düzenlemektedir. Borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebeple ortaya çıkan ifa engelinde ceza istenemez.

Türk Borçlar Kanunu m.117 yönünden: ödeme talebi ve temerrüt

8. Yukarıda açıklanan sebeplerle … TL tutarındaki kesinti dayanaktan yoksundur. Bu tutarın, işbu yazının tebliğinden itibaren … gün içinde ödenmesini talep ederiz. Yazımız ihtar niteliğindedir; süre sonunda ödeme yapılmaması hâlinde Sözleşme’nin … maddesindeki gecikme faizi işlemeye başlayacaktır.

Sonuç ve Talep

9. … dönemine ait hizmet ödemesinden yapılan … TL tutarındaki kesintinin kaldırılmasını, kesilen tutarın ödenmesini, kesintiye esas alınan kayıtlar nedeniyle verilen hata puanlarının silinmesini ve kesintinin dayandığı kayıt dökümleri ile hesap cetvelinin bir örneğinin tarafımıza verilmesini talep ederiz. Sözleşme’nin … maddesindeki uyuşmazlık çözüm usulüne başvurma hakkımız saklıdır.

İtiraz eden vekili
Av. …

Ekler: 1. Kayıt dökümleri ve sistem günlükleri. 2. İş emirleri ve kullanıcı teyit formları. 3. … tarihli olay tutanağı. 4. Hakediş raporu ve kesinti cetveli. 5. Vekâletname.

Yazıda dikkat edilecek üç nokta vardır. Her itiraz sebebi belirli bir kayda bağlanmalı, genel ifadelerle yetinilmemelidir. Hata puanının silinmesi ayrıca talep edilmelidir; yalnızca tutara itiraz, puanı yerinde bırakır. Sözleşmede kesintiye itiraz için bir süre öngörülmüşse yazı o süre içinde verilmeli, süre yoksa da kesintinin öğrenildiği dönem kapanmadan gönderilmelidir.

İtiraz Sonuç Vermezse: Sulh, Dava ve Tahkim

İdare itirazı reddederse veya cevapsız bırakırsa, izlenecek yol sözleşmedeki uyuşmazlık çözüm maddesinde yazılıdır. Sözleşme yazılı bildirim, müzakere veya uzman incelemesi gibi basamaklar öngörmüşse bunlar tüketilmelidir.

Sulh. Genel bütçe kapsamındaki idareler ile özel bütçeli idarelerin adli yargıda dava açmadan veya icra takibine başlamadan önce karşı tarafı sulhe davet etmesi esastır; sulhe davet, uyuşmazlığın tarafı olan gerçek veya tüzel kişilerce de yapılabilir (659 sayılı KHK m.9). Sulh başvurularının altmış gün içinde sonuçlandırılması zorunludur; bu sürede sonuçlandırılmayan istek reddedilmiş sayılır (m.9/5). Sulhe davet yazısının karşı tarafa tebliğiyle uyuşmazlık konusu alacağın tabi olduğu kanuni süreler durur; sulh sağlanamazsa bu durum tutanağa bağlanır ve süreler tutanak tarihinden itibaren yeniden işlemeye başlar (m.10/5). Sulh anlaşması tutanağı ilam hükmündedir (m.10/3). Sözleşmede belirtilen sebeplerle çıkan uyuşmazlıkların sözleşme hükümleri çerçevesinde sulh yoluyla çözülmesinde bakan veya üst yönetici yetkilidir; bunun dışındaki hâllerde yetkili makam vazgeçilen menfaatin tutarına göre değişir ve tutar eşikleri her yıl yeniden değerleme oranında artırılır (m.11). Kesinti uyuşmazlığının sözleşme tadiliyle çözülmesi de mümkündür: sözleşme hükümlerinin ihtilaf içermesi hâlinde, sözleşme bedelini artırmamak kaydıyla Bakan onayıyla sözleşme ve eklerinde değişiklik yapılabilir (6428 m.4/9; Yönetmelik m.61).

Dava. Sözleşmede tahkim kararlaştırılmamışsa uyuşmazlığın çözümünde Türkiye Cumhuriyeti mahkemeleri görevli ve yetkilidir (6428 m.4/11). Kesilen tutarın ödenmesi için açılacak dava bir eda davasıdır (HMK m.105). Malvarlığı haklarına ilişkin davalarda, aksine bir düzenleme bulunmadıkça görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir (HMK m.2); uyuşmazlığın her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili sayılıp sayılmayacağı ve buna bağlı olarak asliye ticaret mahkemesinin görevi ile arabulucuya başvuru zorunluluğu (TTK m.4, 5/A) dava açılmadan önce dosya özelinde değerlendirilmelidir, çünkü görev kamu düzenindendir. Yetki bakımından, tacirler veya kamu tüzel kişileri sözleşmeyle bir mahkemeyi yetkili kılabilir ve aksi kararlaştırılmadıkça dava yalnızca o mahkemede açılır (HMK m.17); yetki şartı yoksa davalının yerleşim yeri mahkemesi ve sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi yetkilidir (m.6, 10). Belirsiz alacak davası 16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla kaldırılmıştır (HMK m.107); talep bölünebilir nitelikte olduğundan kısmi dava açılabilir (m.109), ancak kayıt dökümleri elde edilmişse talebin baştan tam olarak belirlenmesi faiz ve zamanaşımı bakımından daha güvenlidir.

Delillerin korunması. Kayıt sistemi görevli şirketin yönetimindedir; bu, verilerin yüklenicinin elinde olduğu anlamına gelir ama aynı zamanda idarenin verilerin sonradan değiştirildiğini ileri sürmesine de açık kapı bırakır. İleride açılacak davada ileri sürülecek bir vakıanın tespiti için bilirkişi incelemesi yaptırılması dava açılmadan önce de istenebilir; delilin hemen tespit edilmemesi hâlinde kaybolacağı veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimali varsa hukuki yarar var sayılır (HMK m.400). Sistem dökümlerinin ve günlük kayıtlarının bu yolla sabitlenmesi, ileride yapılacak bilirkişi incelemesinin sağlıklı yürümesini sağlar. Taraflar ayrıca uzmanından bilimsel mütalaa alabilir (HMK m.293); formülün uygulanmasına ilişkin bir uzman raporu, itiraz aşamasında idareye de sunulabilir. Ayrıntı için delil tespiti, bilirkişi ve uzman görüşü ile bilirkişi raporuna itiraz yazılarımıza bakılabilir.

Tahkim. Taraflar, esasa Türk hukukunun uygulanması kaydıyla, uyuşmazlığın 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu çerçevesinde çözülmesini kararlaştırmış olabilir (6428 m.4/11; Yönetmelik m.67). Tahkimde talep, belirli dönemlere ait kesintilerin iadesi olarak kurulabileceği gibi, formülün belirli bir yorumunun tespiti olarak da kurulabilir; ikinci yol, aynı ihtilafın her dönem yeniden doğmasını önler. Tahkim şartının kapsamı ve hakem kararının icrası için Tahkim Rehberi ile hakem kararının tahsili yazımıza bakılabilir.

Zamanaşımı. Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.146); dönemsel edimler için süre beş yıldır (m.147). Kullanım bedeli ve hizmet bedeli dönemsel olarak ödendiğinden, kesilen tutarın iadesi talebinde süre hesabının beş yıl üzerinden yapılması ihtiyatlı olandır.

Tacir Yüklenici Cezanın İndirilmesini İsteyebilir mi?

Taraflar cezanın miktarını serbestçe belirleyebilir ve hâkim aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indirir (TBK m.182). Ancak tacir sıfatını taşıyan borçlu, aşırı ceza kararlaştırılmış olduğu iddiasıyla sözleşme cezasının indirilmesini mahkemeden isteyemez (TTK m.22). Görevli şirket bir anonim şirkettir ve tacirdir; bu nedenle “ceza çok yüksek” savunması kural olarak dinlenmez.

Bu kural itirazın yönünü belirler. Şehir hastanesi kesintilerinde tartışılacak olan cezanın oranı değil, şartlarının oluşup oluşmadığıdır: hata tanıma uyuyor mu, süre doğru hesaplandı mı, hata sürede giderildi mi, sınırlar gözetildi mi, sorumluluk yüklenicide mi. Bu sorular indirim talebi değil, cezanın hiç doğmadığı veya yanlış hesaplandığı itirazıdır ve tacir olan yüklenici tarafından da ileri sürülebilir. Tacirin indirim yasağının sınırları için tacirin cezai şart indirimi yazımıza, sağlık alanındaki benzer bir uyuşmazlık türü için ceza koşulunun indirilmesi davası yazımıza bakılabilir.

Kesintinin Alt Yükleniciye Yansıtılması

Kesintiye yol açan hizmet çoğu zaman bir alt yüklenici tarafından sunulur ve görevli şirket kesilen tutarı alt yükleniciye yansıtmak ister. İşlerin alt yüklenicilere yaptırılması yüklenicinin idareye karşı sorumluluğunu ortadan kaldırmaz (Yönetmelik m.13); idareye karşı muhatap görevli şirkettir. Alt yükleniciye yansıtma ise alt sözleşmedeki ceza koşuluna (TBK m.179) veya alt yüklenicinin sözleşmeye aykırılığından doğan zararın tazminine (TBK m.112) dayanmak zorundadır.

Bu ilişkide iki tarafın da dikkat edeceği noktalar vardır. Görevli şirket, idareye yaptığı itirazı alt yükleniciyle eş zamanlı yürütmeli, kesintiyi idareye karşı kabul edip alt yükleniciden tahsil etmeye çalışmamalıdır; idareye itiraz edilmeden kabul edilen bir kesinti, alt yüklenici bakımından kaçınılabilir bir zarar olarak nitelendirilebilir. Alt yüklenici ise kendi hizmetine ilişkin kayıtlara erişimi, giderim teyitlerini ve itiraz sürecine katılmayı sözleşmesine yazdırmalıdır. Sayıştay raporlarında aktarıldığı üzere, alt alt yüklenicilerin hizmetlerinden doğan hata puanları o alt yüklenicinin sözleşmesinin feshine yol açabilir; bu nedenle alt yüklenici bakımından puana itiraz, tutara itirazdan daha önemli hâle gelebilir. Alt yüklenicinin alacağını tahsil yolları için taşeron alacağının tahsili yazımıza bakılabilir. Kesinti gerekçesiyle ödenmeyen alt yüklenici alacağının tahsil yolu görevli şirket alt yükleniciye ödemiyor yazısında anlatılmıştır. Hizmet şartlarının ve bedelin beş yıllık dönemlerde yeniden belirlendiği süreç şehir hastanesinde pazar testi yazısında anlatılmıştır.

Süreler

Kesinti uyuşmazlığında başlıca süreler

İşlemSüreDayanak
Kesintiye itirazSözleşmede öngörülen süre; yoksa kesintinin öğrenildiği dönem içindeSözleşmenin ödeme ve uyuşmazlık hükümleri
Mücbir sebep bildirimiOlayı izleyen yirmi günYönetmelik m.59/2
Sulh başvurusunun sonuçlandırılmasıAltmış gün; sonuçlanmazsa reddedilmiş sayılır659 sayılı KHK m.9/5
Sulhe davette karşı tarafa verilecek süreOtuz güne kadar659 sayılı KHK m.9/1
Ticari davada arabuluculuk süreciAltı hafta; en fazla iki hafta uzatılabilirTTK m.5/A
Hakem kararına karşı iptal davasıMilletlerarası tahkimde otuz gün4686 sayılı Kanun m.15
Dönemsel edimlerde zamanaşımıBeş yılTBK m.147
Genel zamanaşımıOn yılTBK m.146

Dosyada Bulunması Gereken Belgeler

  • Sözleşme, hizmet şartları eki, ödeme mekanizması eki, alan sınıflandırma tablosu ve bunlara ilişkin tadil ve mutabakat metinleri.
  • Kesinti yapılan döneme ait hakediş raporu, kesinti cetveli ve muayene ve kabul komisyonu tutanakları.
  • Kesintiye esas alınan kayıtların tam dökümü: açılış ve kapanış zamanları, seçilen parametre, yanıt ve düzeltme kayıtları.
  • İş emirleri, servis formları, kullanıcı teyitleri, cihaz ve bina otomasyon kayıtları.
  • Olay tutanakları, arıza kök neden raporları, idareye yapılan bildirimler.
  • Aylık izleme raporları ve hata puanı tabloları; azami hata puanı limitlerini gösteren tablo.
  • İdareyle yazışmalar, önceki dönemlere ait itirazlar ve cevaplar.
  • Alt yüklenici sözleşmeleri ve alt yükleniciyle yapılan yazışmalar.
  • Kredi sözleşmelerinde kesinti ve hata puanına bağlı bildirim yükümlülükleri.

Sık Yapılan Hatalar

  • Kesintiye idare mahkemesinde dava açmak. Sözleşme özel hukuka tabidir; kesinti idari işlem değildir (6428 m.4/1).
  • Küçük kesintilere itiraz etmemek. Tutar küçük olsa da kayıt hata puanına yazılır ve fesih eşiğine yaklaştırır.
  • Yalnızca tutara itiraz etmek. Hata puanının silinmesi ayrıca talep edilmezse puan yerinde kalır.
  • Eksik ödemeyi kayıtsız almak. Gecikme faizi hakkı ödeme anına kadar saklı tutulmalıdır (TBK m.131).
  • Olay anında tutanak tutmamak. Hatanın idareden veya üçüncü kişiden kaynaklandığı sonradan ispatlanamaz.
  • Hizmeti azaltarak karşılık vermek. Yeni kesinti ve puan üretir; sözleşmeler uyuşmazlık sırasında hizmetin kesintisiz sürmesini öngörür.
  • Cezanın yüksekliğini tartışmak. Tacir indirim isteyemez (TTK m.22); tartışılacak olan cezanın şartları ve hesabıdır.
  • İdareye itiraz etmeden kesintiyi alt yükleniciye yansıtmak. Alt yüklenici, kaçınılabilir bir zararın kendisinden istenemeyeceğini savunur.
  • Kayıt verilerini sabitlememek. Sistem dökümleri uyuşmazlık çıktığı anda yedeklenmeli, gerekirse delil tespiti istenmelidir (HMK m.400).

Hukukçular Evi Kesinti Dosyalarında Ne Yapar?

Önce sözleşmenin hizmet şartları ve ödeme mekanizması eklerini, kesintiye esas alınan kayıtların dökümüyle birlikte inceliyor; her kayıt için hata sınıfını, süre hesabını, giderim anını ve hesap adımlarını tek tek denetleyen bir itiraz tablosu çıkarıyoruz. İtiraz yazısını bu tabloya dayanarak, kesilen tutarın ödenmesi ve hata puanının silinmesi talepleriyle birlikte hazırlıyoruz.

Hata puanına dayalı ihtarlarda cevabı ve giderim planını düzenliyor, puan limitlerinin sözleşmedeki dayanağını inceliyoruz. İtirazın reddi hâlinde sulh başvurusunu, sözleşmedeki uyuşmazlık basamaklarını, delil tespitini ve dava veya tahkim sürecini yürütüyoruz. Alt yüklenicilerle ilişkide kesintinin yansıtılmasına ilişkin bildirimleri ve savunmaları hazırlıyoruz.

Dosyanız için sözleşme eklerinizi, kesinti cetvelini ve kayıt dökümlerini 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz.

İlgili Rehberler

Sıkça Sorulan Sorular

Şehir hastanesinde yapılan kesintiye nereye itiraz edilir?

Önce sözleşmenin bildirim ve itiraz hükümlerine göre idareye yazılı itiraz yapılır. Sözleşme özel hukuk hükümlerine tabi olduğundan uyuşmazlık idare mahkemesinde görülmez; itiraz sonuç vermezse adli yargıda veya sözleşmede kararlaştırılmışsa tahkimde çözülür (6428 m.4/1, 4/11).

Hata süresinde giderildiyse kesinti yapılabilir mi?

Hayır. Sözleşmeyle düzenlenen kullanım veya hizmet hataları, sözleşmede aksi belirtilmedikçe, belirtilen sürelere uygun olarak giderilirse ceza uygulanmaz (Uygulama Yönetmeliği Ek-1).

Bir dönemde en fazla ne kadar kesinti yapılabilir?

Kullanım hatası ile hizmet hatası bir arada gerçekleşmişse büyük olan ceza uygulanır ve ilgili dönemdeki ilgili hizmet bedelinin yüzde yirmisini aşmamak üzere hizmet bedelinden kesilir. Hesaplanan ceza bu tutardan büyükse eksik kalan kısım kullanım bedelinin yüzde onuna kadar kullanım bedelinden kesilir (Uygulama Yönetmeliği Ek-1).

Hata puanı ile kesinti arasındaki fark nedir?

Kesinti, yükleniciye yapılacak ödemeden düşülen tutardır. Hata puanı ödemeyi etkilemez; performansın izlenmesinde, yazılı ihtarda ve fesihte ölçüt olarak kullanılır. Yüklenicinin sözleşmede belirtilen performans puanının altında kalması hâlinde sözleşme feshedilir (6428 m.4/7).

Hata idarenin personelinden kaynaklandıysa ceza kesilebilir mi?

Aksi kararlaştırılmadıkça, borç sonradan borçlunun sorumlu tutulamayacağı bir sebeple imkânsız hâle gelmişse cezanın ifası istenemez (TBK m.182). Sayıştay raporlarında aktarıldığı üzere sözleşmeler de idare tarafının veya üçüncü kişilerin fiilinden kaynaklanan hatalardan şirketin sorumlu tutulamayacağını düzenler. Bu savunma olay anında tutulan tutanakla ispatlanır.

İdare geçmiş dönemler için sonradan kesinti yapabilir mi?

İdare ceza alacağını, yükleniciye olan muaccel borcuyla takas edebilir; alacak çekişmeli olsa bile takas ileri sürülebilir (TBK m.139). Ancak her kayıt için ceza şartlarının oluştuğunu ispat yükü idarededir ve zamanaşımına uğramış alacağın takası, takas edilebileceği anda zamanaşımına uğramamış olması koşuluna bağlıdır.

Kesintiye itiraz ederken hizmeti durdurabilir miyim?

Hayır. Sayıştay raporlarında aktarıldığı üzere sözleşmeler, uyuşmazlığın içeriğine bakılmaksızın hizmetin kesintisiz verilmesini öngörür. Hizmetin azaltılması yeni kesinti ve hata puanı doğurur; sağlık hizmeti etkilenirse idare işi yüklenici nam ve hesabına yaptırabilir (Uygulama Yönetmeliği m.57).

Kesintinin indirilmesini mahkemeden isteyebilir miyim?

Tacir sıfatını taşıyan borçlu, aşırı ceza kararlaştırılmış olduğu iddiasıyla sözleşme cezasının indirilmesini isteyemez (TTK m.22). Buna karşılık cezanın şartlarının oluşmadığı, hatanın sürede giderildiği veya hesabın yanlış yapıldığı itirazları tacir tarafından da ileri sürülebilir.

Eksik ödemeyi kabul edersem hakkımı kaybeder miyim?

Kesilen tutarı isteme hakkı, ibra edilmedikçe eksik ödemenin alınmasıyla sona ermez. Gecikme faizini isteme hakkı ise ödeme anına kadar yapılacak bir bildirimle saklı tutulmalıdır (TBK m.131). Bu nedenle eksik ödeme yazılı ihtirazi kayıtla alınmalıdır.

Hata puanı sözleşmenin feshine yol açar mı?

Sözleşmede belirtilen puan eşiği aşılırsa, finans sağlayıcıların ortaklık yapısını değiştirme hakkı saklı olmak üzere sözleşme feshedilir (6428 m.4/7; Uygulama Yönetmeliği m.62). Sayıştay raporlarına göre alt alt yüklenicilerin hizmetlerinden doğan puanlar o alt yüklenicinin sözleşmesinin feshine yol açar, şirket ile idare arasındaki sözleşmenin feshine yol açmaz.

Kesinti alt yükleniciye yansıtılabilir mi?

Yansıtma, alt sözleşmedeki ceza koşuluna veya alt yüklenicinin sözleşmeye aykırılığından doğan zararın tazminine dayanmalıdır (TBK m.112, 179). İşlerin alt yükleniciye yaptırılması yüklenicinin idareye karşı sorumluluğunu ortadan kaldırmaz (Uygulama Yönetmeliği m.13).

İdareyle sulh yoluyla anlaşmak mümkün mü?

Evet. Sulhe davet uyuşmazlığın tarafı olan şirket tarafından da yapılabilir; sulh başvurusu altmış gün içinde sonuçlandırılır ve sulhe davet yazısının tebliğiyle kanuni süreler durur (659 sayılı KHK m.9, 10). Sulh tutanağı ilam hükmündedir.

Kaynakça

  • 6428 sayılı Sağlık Bakanlığınca Kamu Özel İş Birliği Modeli ile Tesis Yaptırılması, Yenilenmesi ve Hizmet Alınması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun (güncel metin).
  • Sağlık Bakanlığınca Kamu Özel İş Birliği Modeli ile Tesis Yaptırılması, Yenilenmesi ve Hizmet Alınmasına Dair Uygulama Yönetmeliği (Resmî Gazete 09.05.2014, 28995; 24.01.2020 tarihli ve 2049 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla yapılan değişiklikler işlenmiş metin), Ek-1 ve Ek-2.
  • 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu.
  • 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla yapılan değişiklikler işlenmiş metin).
  • 659 sayılı Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdareleri ve Özel Bütçeli İdarelerde Hukuk Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Kanun Hükmünde Kararname.
  • 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu.
  • Sayıştay Başkanlığı, Sağlık Bakanlığı 2019 Yılı Sayıştay Denetim Raporu (Eylül 2020), Bulgu 6, 10 ve 13.
  • Sayıştay Başkanlığı, Sağlık Bakanlığı 2020 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu (Eylül 2021), Bulgu 26.
  • Sayıştay Başkanlığı, Sağlık Bakanlığı 2023 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu (Eylül 2024), Bulgu 7.
  • Sayıştay Başkanlığı, Sağlık Bakanlığı 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporu (Eylül 2025), Bulgu 4.

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosya kendi sözleşmesi, belgeleri ve süreleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Somut olayınıza özgü değerlendirme için hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.

Post by Av. Fatma Öztürk