SGK Ceza Koşulunun İndirilmesi Davası 2026: Özel Hastane ve Tıp Merkezi Tacir Olduğu Hâlde İndirim İsteyebilir mi? — TBK m.182/3, TTK m.22, İktisaden Mahv Ölçütü, Yargıtay 3. HD 18.03.2025 Kararı, Üst Sınırlar (m.14.8, 14.9), Mali Tablolarla İspat ve Dilekçe Örnekleri
19 Kasım 2026

SGK Ceza Koşulunun İndirilmesi Davası 2026: Özel Hastane ve Tıp Merkezi Tacir Olduğu Hâlde İndirim İsteyebilir mi? — TBK m.182/3, TTK m.22, İktisaden Mahv Ölçütü, Yargıtay 3. HD 18.03.2025 Kararı, Üst Sınırlar (m.14.8, 14.9), Mali Tablolarla İspat ve Dilekçe Örnekleri

SGK’nın uyguladığı ceza koşulu mahkemece indirilebilir, ancak yolu dardır. Hâkim aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indirir (TBK m.182/3); özel hastaneyi veya tıp merkezini işleten şirket ise tacir olduğu için kural olarak bu indirimi isteyemez (TTK m.22). Yargıtay bu kurala bir istisna tanır: ceza, taciri iktisaden mahvedecek ve ticari faaliyetini eskisi gibi sürdürmesine imkân bırakmayacak kadar ağırsa kısmen veya tamamen iptal edilebilir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 18.03.2025 tarihli kararında, bir özel hastaneye uygulanan 1.824.000 TL’lik ceza koşulunda bu araştırma yapılmadan verilen ret kararını bozmuştur (E.2024/1306, K.2025/1694). Sonucu belirleyen, şirketin mali tabloları ve ticari defterleri üzerinde yapılacak bilirkişi incelemesidir.

Bu rehber; Sosyal Güvenlik Kurumunun uyguladığı ceza koşulunu yüksek bulan ve dava yoluyla iptalini veya indirilmesini isteyen özel hastaneler, tıp merkezleri, dal merkezleri ve diyaliz merkezleri için yazıldı. Sözleşmenin ceza tutarını kendiliğinden sınırlayan hükümleri, tacirin indirim isteyememesi kuralı ile Yargıtay’ın iktisaden mahv istisnası, mahkemenin baktığı ölçütler, mali tablolarla ispat, açılacak davanın türü, mahsup ve taksit, iki dilekçe örneğiyle birlikte madde numaralarıyla anlatılmıştır. Ceza koşulu tebliğini, Kurum yazışmalarını ve son yılların mali tablolarını Av. Fatma Öztürk’e 0554 648 37 15 numaralı hattan WhatsApp ile gönderebilirsiniz; itiraz için 10 iş günlük süre tebliğle başlar.

Bu yazının dayanakları. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.20, m.25, m.27, m.146 ve m.179 ila m.182; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4, m.5/A, m.12, m.16, m.18 ve m.22; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.106, m.109, m.110, m.111, m.266, m.281, m.341, m.345 ve m.389 (m.107, 7589 sayılı Kanun’la yürürlükten kaldırılmıştır); 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.72; 2026 Yılı SGK Özel Sağlık Hizmeti Sunucularından Sağlık Hizmeti Satın Alım Sözleşmesi m.11.2 ila m.11.6, m.12, m.14.2, m.14.5, m.14.8, m.14.9, m.14.12, m.14.16, m.14.17, m.14.20 ve m.17; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun E.2022/666, K.2023/546 sayılı kararı; Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 18.03.2025 tarihli E.2024/1306, K.2025/1694, 15.03.2022 tarihli E.2022/1233, K.2022/2243, 12.02.2025 tarihli E.2024/1643, K.2025/797, 28.04.2026 tarihli E.2026/526, K.2026/2532 ve 12.12.2023 tarihli E.2023/3857, K.2023/3673 sayılı kararları.

Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki güncel hâlinden, sözleşme hükümleri Kurumun yayımladığı 2026 metninden, kararlar Yargıtay Karar Arama sisteminden kontrol edilmiştir. Metin 19 Kasım 2026 itibarıyla hazırlanmıştır.

İndirim ikinci taleptir. Davanın asıl talebi, ceza koşulunun hiç doğmadığı veya yanlış hesaplandığıdır. İndirim, bu talep kabul edilmezse değerlendirilmek üzere, kabul anlamına gelmemek kaydıyla ileri sürülür. Yargıtay’ın 18.03.2025 tarihli hastane kararında da fiile ve cezanın sözleşmeye uygunluğuna ilişkin itirazlar reddedilmiş, karar yalnızca ekonomik mahv araştırması yapılmadığı için bozulmuştur. İndirim talebini dava dilekçesine yazmayan kuruluş bu imkânı kaybedebilir.

Ceza koşulunun niteliği, itiraz usulü ve dava yolu SGK Cezai Şartı ve Sözleşme Feshi Merkezi rehberinde anlatılmıştır. Tacirin ceza koşulunda indirim isteyip isteyemeyeceği sorusunun genel çerçevesi Cezai Şart Şirketi Batıracak Kadar Yüksekse Tacir İndirim İsteyebilir mi? ve Cezai Şart ve Hâkimin İndirim Yetkisi rehberlerindedir. Bu yazı aynı soruyu yalnızca Kurumla sözleşmeli sağlık kuruluşları bakımından, sözleşmenin kendi hükümleri ve bu alanda verilmiş kararlarla ele alır.

Dava Açmadan Önce: Sözleşmenin Ceza Tutarını Sınırlayan Hükümleri

İndirim davası son çaredir. Sözleşme, bazı cezaların tutarını kendiliğinden sınırlar veya tümüyle ortadan kaldırır; bu hükümler itiraz aşamasında ileri sürülür ve mahkemenin takdirine bağlı değildir.

2026 Sözleşmesinde ceza tutarını sınırlayan hükümler

HükümNe sağlar?Hangi cezalarda?
m.14.8Bir fatura dönemindeki işlemler için her bir fiilden doğan ceza toplamı, aylık ortalama tutarın yüzde 15’ini geçemezm.8 ve m.9’daki bildirim ve işleyiş yükümlülüklerinin sayılan bentleri ile m.12.2, 12.3, 12.4, 12.5 ve 12.18
m.14.9Bir fatura döneminde her bir fiil için uygulanacak ceza toplamı, aylık ortalama tutarın yüzde 70’ini geçemezm.12.8, 12.9, 12.10, 12.11, 12.17, 12.19 ve 12.20
m.14.17Aylık ortalama tutar, fiilin işlendiği fatura döneminden önceki son 12 aylık tahakkuk ortalamasıdırÜst sınır hesabının matrahı
m.14.5Fiil birden fazla ceza hükmüne uyuyorsa yalnızca tutarı en yüksek olan uygulanırBütün fiiller
m.14.12Tebliğ ve itiraz aşaması tamamlanmamış fiillerde, tebliğden itibaren 10 iş günü içinde yazılı talep edilirse fiilin işlendiği dönemde yürürlükte olan sözleşme uygulanırBütün fiiller
m.14.20Fiil, fatura teslim edilmeden önce kuruluş tarafından Kuruma bildirilirse yersiz ödeme tahsil edilir, ceza koşulu uygulanmazBütün fiiller
m.14.16Bildirim ve belge verme yükümlülüğü mücbir sebeple yerine getirilememişse ceza koşulu uygulanmazKuruma bildirim ve hastaya belge verme yükümlülükleri
m.12.5 ila m.12.7Alınan ilave ücret, cezanın tebliğinden itibaren 10 iş günü içinde hastaya tamamen iade edilir ve Kuruma yazılı bildirilirse ceza beş kattan bir kata inerİlave ücret cezaları
m.12.1 ve m.12.4Belge başına 572 TL, fatura döneminde en çok 28.620 TL; katılım payında hasta başına 2.862 TL, günlük en çok 57.241 TLBelge eksikliği ve katılım payı

Üst sınırı olmayan cezalar. Sunulmayan hizmetin fatura edilmesi (m.12.12), faturanın veya dayanak belgelerin gerçeğe aykırı düzenlenmesi (m.12.13), hak sahibi olmayan kişiye verilen hizmetin başkası üzerinden fatura edilmesi (m.12.14), belgelerde tahrifat (m.12.15) ve Kurumca ödenmeyen hizmetin ödenen hizmet gibi gösterilmesi (m.12.16) hâllerinde ceza, 57.241 TL’den az olmamak üzere yersiz ödeme toplamının 10 katıdır. Kuruma bildirilmeyen hekimin sunduğu hizmette (m.12.21) ceza yersiz ödemenin 5 katıdır. Bu maddeler m.14.8 ve m.14.9’daki listelerde yer almaz; tutar için sözleşmede bir tavan yoktur. İndirim davasının asıl alanı bu cezalardır.

Bu fiillerin her biri için ayrı rehber hazırlanmıştır: SGK 10 Kat Ceza Koşulu, SGK’ya Bildirilmeyen Hekim Cezası, SGK İlave Ücret Cezası ve SGK Kimlik Tespiti ve Biyometrik Doğrulama Cezası.

Kanun Ne Diyor? TBK m.179 ila 182 ve TTK m.22

Ceza koşulunun indirilmesine ilişkin kanun hükümleri

HükümKuralKurum sözleşmesindeki anlamı
TBK m.179Sözleşmenin hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi hâli için ceza kararlaştırılabilirSözleşmedeki ceza koşulları bu hükme dayanır; idari para cezası değildir
TBK m.180/1Alacaklı hiçbir zarara uğramamış olsa bile kararlaştırılan cezanın ifası gerekirKurum zararının bulunmaması cezayı kendiliğinden ortadan kaldırmaz; indirimde ise ölçütlerden biridir
TBK m.182/1Taraflar cezanın miktarını serbestçe belirleyebilirKat ve tutarlar sözleşmeyle belirlenmiştir
TBK m.182/2Asıl borç geçersizse veya borçlunun sorumlu tutulamayacağı bir sebeple sonradan imkânsız hâle gelmişse cezanın ifası istenemezYükümlülüğün yerine getirilmesini imkânsız kılan ve kuruluşa yüklenemeyen sebepler
TBK m.182/3Hâkim, aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indirirİndirimin kanuni dayanağı
TTK m.22Tacir sıfatını taşıyan borçlu, TBK m.182/3’te yazılı hâlde aşırı ceza kararlaştırıldığı iddiasıyla cezanın indirilmesini mahkemeden isteyemezHastaneyi işleten şirket bakımından indirimin önündeki engel
TBK m.27Kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine ve kişilik haklarına aykırı sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür; hükümsüzlük sözleşmenin bir kısmıyla sınırlı kalabilirTaciri mahveden ceza koşuluna karşı başvurulan genel sınır
TBK m.25Genel işlem koşullarına, dürüstlük kurallarına aykırı olarak karşı tarafın aleyhine veya durumunu ağırlaştırıcı hükümler konulamazKurumun tek başına hazırladığı tip sözleşme bakımından ek dayanak

Türk Ticaret Kanunu’nun 22’nci maddesi, tacirin basiretli bir iş adamı gibi hareket etme yükümlülüğünün (m.18/2) sonucudur: tacir, imzaladığı sözleşmedeki cezanın ağırlığını öngörebilecek durumdadır ve sonradan bunun aşırı olduğunu ileri süremez. Yargıtay (kapatılan) 13. Hukuk Dairesi, eczacı ile Kurum arasındaki protokolden doğan ceza koşuluna ilişkin bir dosyada tam olarak bu gerekçeyle, ilk derece mahkemesinin yaptığı indirimi bozmuştu. Hukuk Genel Kurulu bu bozmaya karşı verilen direnme kararını yerinde bulmuştur; ayrıntısı aşağıdadır.

Hastaneyi İşleten Şirket Neden Tacir Sayılır?

Ticaret şirketleri tacirdir (TTK m.16/1). Kurumla sözleşmeyi bir anonim veya limited şirket imzalamışsa, şirket bakımından TTK m.22’deki engel doğrudan uygulanır. Sözleşmeyi gerçek kişi imzalamışsa ölçüt, bir ticari işletmeyi kısmen de olsa kendi adına işletmesidir (m.12/1). Hukuk Genel Kurulu, eczaneyi ticari işletme, eczacıyı gerçek kişi tacir saymış ve aynı ilkeleri gerçek kişi tacire de uygulamıştır (E.2022/666, K.2023/546).

İki durumda farklı bir değerlendirme gündeme gelebilir:

  • Vakıf ve dernek hastaneleri. Amacına varmak için ticari işletme işleten vakıf ve dernekler tacir sayılır (m.16/1). Buna karşılık kamu yararına çalışan dernekler ile gelirinin yarısından fazlasını kamu görevi niteliğindeki işlere harcayan vakıflar, bir ticari işletme işletseler de kendileri tacir sayılmaz (m.16/2). Bu nitelikteki bir vakıf veya dernek bakımından TTK m.22’nin uygulanmayacağı ve TBK m.182/3’teki genel indirim yetkisinin doğrudan geçerli olacağı ileri sürülebilir.
  • Kurumun kendisi. Kamu tüzel kişileri tacir sayılmaz (m.16/2). Bu, davanın niteliğini etkiler: uyuşmazlık her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili değildir (m.4).

Tacir sıfatı tartışmasız olan şirketler bakımından indirim talebinin dayanağı, Yargıtay’ın iktisaden mahv ölçütüdür.

Yargıtay’ın Tanıdığı İstisna: İktisaden Mahv Ölçütü

Yargıtay’ın yerleşik yaklaşımı şudur: sözleşmeyle belirlenen ceza koşulu, borçlu tacirin iktisaden mahvına neden olacak ve eskisi gibi ticari faaliyetini sürdürmesine imkân tanımayacak derecede ağır ve yüksekse, bu ceza koşulunun kısmen veya tamamen iptali yoluna gidilebilir. Borçlunun iktisadi ve ticari varlığının tehlikeye girmesine veya yıkılmasına yol açacak orana ulaşan ceza koşulu hukuka aykırı kabul edilir. Hukuk Genel Kurulu bu ilkeleri 18.06.2019 tarihli E.2017/19-922, K.2019/706 ve 14.09.2021 tarihli E.2017/(19)11-943, K.2021/984 sayılı kararlarında da benimsediğini belirtmiştir.

Ölçütün üç özelliği vardır:

  • Eşik yüksektir. Cezanın ağır, orantısız veya Kurumun zararının çok üzerinde olması tek başına yetmez. Aranan, cezanın tahsili hâlinde işletmenin ticari hayatını eskisi gibi sürdürememesidir.
  • Araştırma zorunludur. Mahkeme, kararlaştırılan cezanın tahsili hâlinde şirketin ticari hayatını sürdürüp sürdüremeyeceğini, gerekirse bilirkişiden görüş alarak araştırmak zorundadır. Bu araştırma yapılmadan verilen ret kararı da, gerekçesiz yapılan indirim de bozulmaktadır.
  • Sonuç iki yönlüdür. Araştırma mahvı ortaya koyarsa ceza kısmen veya tamamen kaldırılabilir; koymazsa ceza tümüyle uygulanır. Aşağıdaki kantin dosyasında, mahv ortaya konulamadığı için ilk derece mahkemesinin yaptığı indirim korunmamıştır.

Yargıtay Kararları: Sağlık Kuruluşları ve Benzer Dosyalar

İktisaden mahv ölçütünün uygulandığı kararlar

KararOlaySonuç ve gerekçe
Hukuk Genel Kurulu, E.2022/666, K.2023/546Eczacı ile Kurum arasındaki 2012 protokolü. Sözleşmesi feshedilen başka bir eczaneye ait dört reçetenin fatura edilmesi; reçete bedelinin 10 katı olan 193.904,80 TL ceza. İlk derece mahkemesi cezayı yüzde 50 indirmiş, 13. Hukuk Dairesi tacir indirim isteyemez diyerek bozmuş, mahkeme direnmiştirDirenme yerinde bulundu. Eczane, ceza işleminden yaklaşık dört ay sonra kapanmıştır; mahv somut olarak gerçekleşmiştir, indirim yerindedir. Karar oy çokluğuyla verilmiştir
3. Hukuk Dairesi, 18.03.2025, E.2024/1306, K.2025/1694Özel hastane. 228 portör muayenesinin Kuruma fatura edilmesi; faturanın gerçeğe aykırı düzenlenmesi hükmünden her işlem için 8.000 TL, toplam 1.824.000 TL ceza. Kurum zararı 6.894,72 TL olup ödenmiştir. İlk derece ve bölge adliye mahkemesi davayı reddetmiştirBozuldu. Cezanın davacının ekonomik mahvına sebep olup olmayacağı tartışılmadan karar verilemez. Hukuk Genel Kurulu’nun yukarıdaki kararı emsal gösterilmiştir. Diğer temyiz itirazları reddedilmiştir
3. Hukuk Dairesi, 15.03.2022, E.2022/1233, K.2022/2243Eczacı ile Kurum arasındaki 2007 protokolü. Çalışanın düzenlediği hayali reçeteler; reçete bedelinin 10 katı ceza ve iki yıl süreyle fesih. Mahkeme cezadan ve fesih süresinden indirim yapmıştırBozuldu. Eczacının kusur durumu, ödeme gücü, ekonomik durumu ve Kurumun zararı değerlendirilmeden, ticari defter ve kayıtlar incelenmeden, soyut gerekçeyle indirim yapılamaz. Varılan sonuç denetime elverişli biçimde gerekçelendirilmelidir
3. Hukuk Dairesi, 12.02.2025, E.2024/1643, K.2025/797Kamu idaresinden kiralanan hastane kantini; geç tahliye nedeniyle 515.700 TL ceza. İlk derece mahkemesi cezayı 204.500 TL’ye indirmiş, bölge adliye mahkemesi indirimi kaldırıp davayı reddetmiştirBozuldu. Uzman bilirkişi heyetinden, şirketin ekonomik durumu, aktif ve pasifleriyle birlikte malvarlığı bir bütün olarak incelenerek, dava tarihi itibarıyla cezanın mahva yol açıp açmayacağı konusunda rapor alınmalıdır
3. Hukuk Dairesi, 28.04.2026, E.2026/526, K.2026/2532Aynı dosyanın bozmadan sonraki aşaması. Bölge adliye mahkemesi, yaptığı araştırma sonunda cezanın muaccel olduğu tarih ve dava tarihi itibarıyla ödemenin mahva yol açmayacağı sonucuna varmış ve davayı reddetmiştirOnandı. Araştırma mahvı ortaya koymadığında indirim tümüyle reddedilir
3. Hukuk Dairesi, 12.12.2023, E.2023/3857, K.2023/3673Bir kira ilişkisine bağlı sulh protokolünde kararlaştırılan ceza koşulu; borçlu tacir, cezanın mahvına yol açacak derecede aşırı olduğunu ileri sürmüştürOnandı. Ceza koşulunun geçersiz sayılması için borçlu tacirin ekonomik mahvına yol açacak derecede ağır olması gerekir; tutarın mahva neden olmayacağı bilirkişi raporuyla tespit edilmiştir

Kararların ortak noktası, sonucun hukuki tartışmadan çok mali incelemeyle belirlenmesidir. Hukuk Genel Kurulu kararındaki eczane, cezanın hak edişten kesilmesinin ardından kapanmış ve mahv bu olguyla ispatlanmıştır. Faaliyetini sürdüren ve kâr eden bir işletme bakımından aynı sonuca ulaşmak güçtür; kantin dosyasında ilk derece mahkemesinin yaptığı indirim bu nedenle ortadan kalkmıştır.

Özel Hastane Dosyası: 18.03.2025 Tarihli Karar Ne Öğretiyor?

Bu karar, Kurumla sözleşmeli bir özel hastane bakımından ölçütün uygulandığı güncel örnektir ve dava stratejisi için dört sonuç verir:

  1. Ceza ile zarar arasındaki fark tek başına sonuç doğurmamıştır. Ceza, Kurumun 6.894,72 TL’lik zararının yaklaşık 265 katıdır ve zarar ödenmiştir. İlk derece mahkemesi ve bölge adliye mahkemesi, bilirkişi raporlarına dayanarak cezanın sözleşmeye uygun olduğu sonucuna varmış ve davayı reddetmiştir.
  2. Fiile ilişkin itirazlar ayrı değerlendirilmiştir. Hastane, işlemin portör taraması olmadığını ve sözleşmenin başka bir maddesinin uygulanması gerektiğini de ileri sürmüş; Yargıtay bu itirazları yerinde görmemiştir. Bozma yalnızca ekonomik mahv araştırmasına ilişkindir.
  3. Araştırma yapılmaması bozma sebebidir. Mahkeme cezanın sözleşmeye uygun olduğunu tespit etse bile, davacının mahv iddiasını tartışmak ve sonucuna göre karar vermek zorundadır.
  4. Bozma, indirim yapılacağı anlamına gelmez. Davacı, cezanın cirosunun binde dördüne karşılık geldiğini de belirtmişti. Yargıtay oranı tartışmamış, araştırmanın yapılmasını istemiştir. İndirimi getirecek olan, bozmadan sonra alınacak mali rapordur.

Kararın uygulamadaki karşılığı şudur: indirim talebi dava dilekçesinde açıkça yer almalı, mali tablolar ve defterler delil olarak gösterilmeli, bilirkişi incelemesi talep edilmeli ve mahkeme bu talebi karşılamadan karar verirse istinaf ve temyizde bu eksiklik ayrı bir sebep olarak ileri sürülmelidir.

Mahkeme Neye Bakar? İndirim Ölçütleri

Kararlarda sayılan ölçütler ve dosyadaki karşılıkları

ÖlçütKararlardaki ifadesiDosyada nasıl gösterilir?
Kurumun zararı ile ceza arasındaki oranAlacaklının uğradığı zarar ile ceza arasında hakkaniyetle bağdaşmayan açık bir oransızlıkYersiz ödeme tutarı, ödendiği tarih, cezanın zarara oranı
Kuruluşun kusur derecesiBorçlunun kusur derecesi; fiilin gerçekleşmesindeki kusur durumuFiilin kimden kaynaklandığı, kasıt bulunmadığı, iç denetim kayıtları, varsa ceza dosyasının sonucu
Kurumun ortak kusuruAlacaklının ortak kusuruAynı uygulamanın önceki dönemlerde incelenip ödenmiş olması gibi olgular; sonucu mahkemenin değerlendirmesine bağlıdır
Ekonomik durum ve ödeme gücüTarafların, özellikle borçlunun ekonomik durumu; ödeme gücüMali tablolar, ticari defterler, hak ediş dökümleri, borç ve kredi yükü
İşletmenin devamıCezanın tahsili hâlinde eskisi gibi ticari hayatını devam ettirmesinin mümkün olup olmadığıKurum gelirinin toplam gelir içindeki payı, nakit akışı, mahsup sonrası ödenemeyen yükümlülükler
Değerlendirme tarihiDava tarihi itibarıyla; cezanın muaccel olduğu tarih ve dava tarihi itibarıylaTebliğ ve dava tarihindeki mali durumu gösteren ara dönem tabloları

Son satır özellikle önemlidir. İnceleme, kararın verildiği tarihteki değil, dava tarihindeki ve cezanın istenebilir hâle geldiği tarihteki duruma göre yapılmaktadır. Dava sürerken şirketin toparlanması veya kötüleşmesi tek başına belirleyici değildir; dava açılırken o tarihteki mali durumun belgelenmesi gerekir.

İktisaden Mahv Nasıl İspatlanır? Mali Tablolar ve Bilirkişi İncelemesi

Yargıtay, incelemenin nasıl yapılacağını da tarif etmiştir: borçlu tacirin ticari faaliyetine ilişkin bilgi ve belgeler, ticari defter ve kayıtlar getirtilir; alanında uzman bilirkişi heyeti, şirketin ekonomik durumunu, aktif ve pasifleriyle birlikte malvarlığını bir bütün olarak inceler ve cezanın tahsili hâlinde işletmenin eskisi gibi ticari hayatını sürdürüp sürdüremeyeceğini değerlendirir (3. Hukuk Dairesi, E.2022/1233, K.2022/2243; E.2024/1643, K.2025/797). Bu inceleme teknik bilgi gerektirdiğinden bilirkişi görüşü alınır (6100 sayılı Kanun m.266).

İddia soyut bırakılmamalı, dava dilekçesiyle birlikte belgelenmelidir:

  • Son üç ila beş yılın bilançoları, gelir tabloları ve kurumlar vergisi beyannameleri
  • Ticari defterler ve ceza tebliği ile dava tarihindeki durumu gösteren ara dönem mizanı
  • Kurumdan alınan hak edişlerin dönem dönem dökümü ve Kurum gelirinin toplam gelir içindeki payı
  • Banka kredileri, finansal kiralama ve tedarikçi borçlarının dökümü, vadeleri
  • Personel sayısı, aylık ücret ve prim yükü
  • Vergi ve prim borcu durumu, yapılandırma ve taksit planları
  • Mahsup başladıktan sonra ödenemeyen yükümlülükleri gösteren belgeler: geciken ücretler, karşılıksız kalan ödemeler, başlatılan icra takipleri
  • Varsa bağımsız denetim veya yeminli mali müşavir raporu

Varsayımsal örnek: aynı tıp merkezi, iki farklı ceza tutarı

GöstergeCeza 12.000.000 TLCeza 1.200.000 TL
Öz kaynak: 8.000.000 TLCeza, öz kaynağın 1,5 katıCeza, öz kaynağın yüzde 15’i
Yıllık net kâr: 3.000.000 TLDört yıllık net kârYıllık net kârın yüzde 40’ı
Aylık Kurum hak edişi: 3.500.000 TLYaklaşık 3,4 aylık hak edişBir aylık hak edişin yaklaşık üçte biri
Kurum gelirinin toplam gelirdeki payı: yüzde 70Mahsup süresince gelirin büyük bölümü kesilirMahsup bir ayda tamamlanır
DeğerlendirmeMahv iddiası mali tablolarla desteklenebilirMahv iddiasının kabulü güçtür
Rakamlar yalnızca örnektir. Kararlarda bağlayıcı bir oran veya eşik yoktur; her dosyada işletmenin bütün malvarlığı ve ödeme gücü birlikte değerlendirilir. Tablo, bilirkişi raporunda hangi göstergelerin öne çıkacağını göstermek için hazırlanmıştır. Kâr eden ve cezayı birkaç aylık hak edişiyle karşılayabilen bir işletme bakımından mahv iddiası, kantin dosyasında olduğu gibi reddedilebilir.

Rapor aleyhe gelirse itiraz süresi iki haftadır; itiraz usulü Bilirkişi Raporuna İtiraz rehberinde anlatılmıştır.

İndirim Oranı: Kararlarda Görülen Sonuçlar

İncelenen kararlarda üç ayrı sonuç görülür:

  • Yüzde 50 indirim. Hukuk Genel Kurulu’na konu eczane dosyasında ilk derece mahkemesi cezayı yarıya indirmiş, bu sonuç direnme üzerine yerinde bulunmuştur. Belirleyici olan, eczanenin cezanın uygulanmasından sonra kapanmış olmasıdır.
  • İndirimin tümüyle reddi. Kantin dosyasında ilk derece mahkemesi cezayı 515.700 TL’den 204.500 TL’ye indirmiş; bozmadan sonra yapılan araştırmada mahv ortaya konulamadığı için dava tümüyle reddedilmiş ve bu karar onanmıştır.
  • Gerekçesiz indirimin bozulması. Mahkemenin hangi nedenle ve neye dayanarak indirim yaptığını göstermeyen karar, kuruluş lehine olsa da bozulmaktadır (3. Hukuk Dairesi, E.2022/1233, K.2022/2243).

Kararlar cezanın “kısmen veya tamamen” kaldırılabileceğini kabul eder; oran mahkemenin takdirindedir ve rapordaki verilere dayanmak zorundadır. Talep sonucunda belirli bir oran yazmak yerine, cezanın işletmenin devamına imkân verecek tutara indirilmesini istemek ve bu tutarın bilirkişi raporuyla belirlenmesini talep etmek daha güvenlidir.

İndirimden Önce İleri Sürülecek Savunmalar

İndirim talebi, cezanın esasına ilişkin savunmaların yerini tutmaz. Dava dilekçesinde sıra şöyle kurulur:

  1. Fiil gerçekleşmemiştir. Hizmetin sunulduğu, belgenin gerçeğe uygun olduğu veya hekimin bildirildiği hasta dosyaları ve sistem kayıtlarıyla gösterilir.
  2. Uygulanan madde yanlıştır. Tespit edilen olgu, daha hafif ceza öngören bir maddenin kapsamındaysa cezanın o maddeye göre belirlenmesi istenir.
  3. Hesap yanlıştır. Yersiz ödeme toplamına hizmeti gerçekten sunulan işlemlerin katılması, aynı işlemin iki kez sayılması veya katın yanlış uygulanması ayrı ayrı denetlenir.
  4. Üst sınır uygulanmamıştır. Ceza m.14.8 veya m.14.9 kapsamındaysa aylık ortalama tutar (m.14.17) üzerinden tavan hesabı yapılır.
  5. Dönem sözleşmesi daha lehedir. Fiilin işlendiği yılın sözleşmesi daha düşük ceza öngörüyorsa, tebliğden itibaren 10 iş günü içinde yazılı talepte bulunulmuş olması aranır (m.14.12).
  6. Ceza hükmü denetime tabidir. Sözleşme, Kurumun çok sayıda kuruluşla kullanmak üzere tek başına hazırladığı bir metindir; dürüstlük kuralına aykırı biçimde karşı tarafın durumunu ağırlaştıran hükümler bakımından içerik denetimi ileri sürülebilir (6098 sayılı Kanun m.20, m.25). Bu itiraz tek başına değil, diğer savunmalarla birlikte ileri sürülür; ayrıntısı Genel İşlem Koşulları rehberindedir.
  7. Ceza aşırıdır ve işletmeyi mahvedecektir. Önceki savunmalar kabul edilmezse değerlendirilmek üzere, kabul anlamına gelmemek kaydıyla ileri sürülür.

Aynı tespit nedeniyle ceza soruşturması da yürütülüyorsa, hukuk davasındaki beyanların ceza dosyasına gireceği unutulmamalıdır; iki dosyanın birlikte yürütülmesi SGK Zararına Nitelikli Dolandırıcılık Soruşturması rehberinde anlatılmıştır.

Hangi Dava, Hangi Mahkeme, Hangi Talep?

Ceza koşuluna karşı açılacak dava

DurumDavaDayanak
Ceza tebliğ edildi, mahsup başlamadıCeza koşulu nedeniyle borçlu olunmadığının tespiti (menfi tespit)6100 sayılı Kanun m.106; 2004 sayılı Kanun m.72
Ceza hak edişten mahsup edildiMahsup edilen tutarın faiziyle iadesi (istirdat)Genel hükümler; 2004 sayılı Kanun m.72
Cezanın bir kısmı mahsup edildiKalan kısım için menfi tespit, mahsup edilen kısım için iade talebi birlikte6100 sayılı Kanun m.110
Fiilin gerçekleşmediği ileri sürülüyor, ceza ayrıca aşırıAsıl talep: borçlu olunmadığının tespiti. İkinci talep: cezanın indirilmesi6100 sayılı Kanun m.111 (terditli dava)
Ceza ile birlikte sözleşme de feshedildiFesih işlemine karşı talepler aynı davada ileri sürülebilirSözleşme m.13 ve m.14

Terditli talep. Davacı, aynı davalıya karşı birden fazla talebini aralarında asıl ve ikinci talep ilişkisi kurarak aynı dilekçede ileri sürebilir; mahkeme asıl talebi esastan reddetmedikçe ikinci talebi inceleyemez (6100 sayılı Kanun m.111). İndirim talebi bu yapıda ikinci talep olarak yazılır. Böylece kuruluş, fiilin gerçekleşmediği savunmasından vazgeçmeden indirim isteyebilir. Şirketler için bu yapının genel bir örneği Şirketler İçin Kademeli Dava Dilekçesi rehberindedir.

Görevli mahkeme. Yargıtay’a yansıyan dosyalar asliye hukuk mahkemelerinde görülmüştür. Kurum tacir olmadığından uyuşmazlık her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili sayılmaz ve dava ticari dava niteliği taşımaz (6102 sayılı Kanun m.4); bu nedenle ticari davalardaki dava şartı arabuluculuk (m.5/A) bu davalarda kural olarak aranmaz. Görev ve dava şartları mahkemece kendiliğinden gözetildiğinden, dava açılmadan önce güncel uygulama bir kez daha kontrol edilmelidir. Ceza koşuluna karşı idare mahkemesinde iptal davası açılmaz; yargı yolu ayrımı için Adli Yargı mı, İdari Yargı mı? rehberine bakılabilir.

Yetkili mahkeme. 2026 Sözleşmesi, uygulanmasından doğan uyuşmazlıklarda Ankara mahkemelerini ve icra müdürlüklerini yetkili kılmıştır (m.17). Kuruluş hangi ilde olursa olsun dava Ankara’da açılır.

Talebin tutarı. Ceza ve mahsup tutarı Kurum yazılarından bilindiği için talep tam olarak yazılır. Belirsiz alacak davası 7589 sayılı Kanun’la yürürlükten kaldırılmıştır (6100 sayılı Kanun m.107); alacağın yalnızca bir kısmı dava edilmişse talep, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir (m.109/4).

Zamanaşımı. Sözleşmeden doğan talepler, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça on yıllık zamanaşımına tabidir (6098 sayılı Kanun m.146). İcra takibi sonucunda ödenmek zorunda kalınan paranın geri alınması için dava ise ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde açılır (2004 sayılı Kanun m.72). Sürenin uzunluğu yanıltıcı olmamalıdır: mahsup hemen başlar ve mali durumun dava tarihine göre değerlendirildiği hatırlanmalıdır. Menfi tespit davasının genel kuralları Menfi Tespit Davası ve İİK 72 rehberindedir.

Dava Sürerken: Mahsup, Faiz, Taksit ve Tedbir

Sözleşme, konuyla ilgili olarak mahkemeye başvurulmuş olmasının ceza koşulunun takip ve tahsilini durdurmayacağını açıkça yazar (m.14.2). Dava açıldığı gün mahsup devam eder. Bu dönemde dört hüküm önem taşır:

  • Mahsup ve faiz. Ceza koşulu, tebliğ tarihinden itibaren hesaplanacak kanuni faiziyle birlikte kuruluşun Kurumda tahakkuk etmiş alacağından mahsup edilir; alacak yetmezse genel hükümlere göre tahsil edilir (m.11.2). Yersiz ödeme ile ceza birlikte isteniyorsa önce yersiz ödeme mahsup edilir (m.11.4).
  • Taksit. Kuruluşun talebi üzerine ceza koşulu ve yersiz ödeme taksitlendirilebilir. Talep edilen tutar, son bir yılın aylık ortalama tahakkuk tutarının yüzde 25’inden az olmamalıdır; aylık taksit bu ortalamanın yüzde 10’undan aşağı olamaz ve süre faiziyle birlikte en fazla 12 aydır (m.11.5). Taksitlerden biri vadesinde ödenmezse taksitlendirme bozulur ve kalan borcun tamamı bir defada tahsil edilir (m.11.6).
  • Çekince. Taksit talebinde ve mahsup bildirimlerine verilen cevaplarda, borcun kabul edilmediği ve dava hakkının saklı tutulduğu yazılı olarak belirtilmelidir.
  • İhtiyati tedbir. Gecikme sebebiyle ciddi bir zararın doğacağından endişe edilen hâllerde ihtiyati tedbir kararı verilebilir (6100 sayılı Kanun m.389). Mahsubun yargılama sonuna kadar durdurulması, mahsubun işletmenin devamını tehlikeye soktuğunu gösteren mali verilerle ve teminat önerisiyle birlikte istenir. Ayrıntısı İhtiyati Tedbir rehberindedir.

Mahsup süreci aynı zamanda delildir. Hukuk Genel Kurulu kararındaki eczane, cezanın hak edişlerinden kesilmesinin ardından faaliyetini sürdürememiş ve mahv bu olguyla kabul edilmiştir. Mahsup başladıktan sonra ödenemeyen ücretler, geciken prim ve vergi borçları ile tedarikçi takipleri dosyaya düzenli olarak sunulmalıdır. Borç bildirimi ve taksit ayrıntıları için SGK Yersiz Ödeme Borç Bildirimi, ödemelerin durdurulması için SGK Ödemelerin Durdurulması rehberlerine bakılabilir.

Süreler Tek Tabloda

Ceza koşulunda süreler

AşamaSüreDayanak
SavunmaKurum, fiilin tespitinden itibaren 20 iş günü içinde savunma ister; kuruluş 10 iş günü içinde savunmasını verirSözleşme m.14.1
Ceza tebliğine itirazTebliğden itibaren 10 iş günü; itiraz uygulamayı durdururSözleşme m.14.2
Komisyon kararıİtirazdan itibaren 40 iş günü; karar tebliğle birlikte uygulanırSözleşme m.14.2
Fiilin işlendiği dönemin sözleşmesinin uygulanması talebiTebliğden itibaren 10 iş günü, yazılıSözleşme m.14.12
İlave ücrette iade ve Kuruma bildirimCezanın tebliğinden itibaren 10 iş günüSözleşme m.12.5 ila m.12.7
DavaOn yıllık zamanaşımı; mahsup dava açılmasını beklemez6098 sayılı Kanun m.146; Sözleşme m.14.2
Bilirkişi raporuna itirazRaporun tebliğinden itibaren iki hafta6100 sayılı Kanun m.281
İstinafKararın tebliğinden itibaren iki hafta6100 sayılı Kanun m.345

Menfi Tespit ve İstirdat Davası Dilekçesi Örneği (İndirim Talebiyle)

Bu örnek, tıp merkezi işleten bir şirkete m.12.13 uyarınca uygulanan ve bir kısmı hak edişten mahsup edilen ceza koşulu için hazırlanmıştır. Köşeli parantez içindeki yerler dosyaya göre doldurulur; dosyada bulunmayan gerekçeler çıkarılır.

ANKARA NÖBETÇİ ASLİYE HUKUK MAHKEMESİNE

İhtiyati tedbir taleplidir.

DAVACI: [unvan] — [adres]

VEKİLİ: Av. [ad soyad] — [adres]

DAVALI: Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı — [adres]

DAVA DEĞERİ: [tutar] TL

KONU: Davalı Kurumun [tarih] tarihli ve [sayı] sayılı işlemiyle uyguladığı ceza koşulu nedeniyle müvekkilin borçlu olmadığının tespiti ve mahsup edilen tutarın iadesi; bu talep kabul edilmediği takdirde ceza koşulunun indirilmesi talebimizdir.

AÇIKLAMALAR

A. Olay

1. Müvekkil şirket, [il]’de [işletme adı] Tıp Merkezi’ni işletmekte ve [yıl] yılından bu yana davalı Kurumla imzaladığı Sağlık Hizmeti Satın Alım Sözleşmeleri uyarınca Kurum sigortalılarına sağlık hizmeti sunmaktadır.

2. Davalı Kurum, [tarih] tarihli müfettiş raporuna dayanarak [dönem] döneminde [sayı] hastaya ait işlemlerde faturaya dayanak belgelerin gerçeğe aykırı düzenlendiğini ileri sürmüş; [tutar] TL yersiz ödeme ile sözleşmenin 12.13 numaralı maddesi uyarınca bu tutarın 10 katı olan [tutar] TL ceza koşulu uygulamıştır. İşlem [tarih] tarihinde tebliğ edilmiş, süresinde yapılan itiraz komisyonun [tarih] tarihli kararıyla reddedilmiştir. Bugüne kadar müvekkilin hak edişlerinden [tutar] TL mahsup edilmiştir (Ek-1).

B. Sözleşme m.12.13: Ceza koşulunu gerektiren fiil gerçekleşmemiştir

3. Rapora konu işlemlerin tamamı hastalara fiilen sunulmuş ve kayıtlar yapılan işlemi yansıtacak biçimde tutulmuştur. Hasta dosyaları, tetkik sonuçları ve sistem kayıtları ektedir (Ek-2). Raporda belgelerin hangi yönden gerçeğe aykırı olduğu her hasta bakımından ayrı ayrı gösterilmemiş, tespit [dayanak] ile sınırlı kalmıştır.

4. Davalı Kurumun tespiti, işlemlerin kodlanmasına ilişkin bir görüş ayrılığından ibarettir. Böyle bir ayrılık, belgenin gerçeğe aykırı düzenlendiği anlamına gelmez; sözleşmenin 12.13 numaralı maddesinin koşulları oluşmamıştır.

C. Sözleşme m.12.13 ve m.14.12: Ceza yanlış hesaplanmıştır

5. Fiilin gerçekleştiği kabul edilse dahi ceza koşulunun hesabı hatalıdır. Yersiz ödeme toplamına [sayı] hastaya ait, hizmetin sunulduğu tartışmasız olan işlemler de katılmış; ceza bu toplam üzerinden hesaplanmıştır. Müvekkil ayrıca tebliğden itibaren 10 iş günü içinde, fiilin işlendiği dönemde yürürlükte olan sözleşmenin uygulanmasını yazılı olarak talep etmiş, bu talep karşılanmamıştır (Ek-3).

D. 6098 sayılı Kanun m.27 ve m.182/3: Ceza koşulu müvekkilin iktisaden mahvına yol açacak düzeydedir

6. Yukarıdaki nedenlerle müvekkilin borçlu olmadığının tespiti gerekir. Mahkemeniz aksi kanaatte olursa, kabul anlamına gelmemek kaydıyla, ceza koşulunun indirilmesini talep ediyoruz.

7. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, tacir sıfatını taşıyan borçlunun kural olarak ceza koşulunun indirilmesini isteyemeyeceğini, ancak cezanın borçlunun iktisaden mahvına neden olacak ve eskisi gibi ticari faaliyetini sürdürmesine imkân tanımayacak derecede ağır olması hâlinde kısmen veya tamamen iptal edilebileceğini kabul etmektedir (E.2022/666, K.2023/546). Kurul, eczacı ile davalı Kurum arasındaki protokolden doğan ve reçete bedelinin 10 katı olarak uygulanan cezada yapılan indirimi yerinde bulmuştur.

8. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi de davalı Kurumun bir özel hastaneye uyguladığı ceza koşuluna ilişkin davada, cezanın davacının ekonomik mahvına sebep olup olmayacağı tartışılmadan verilen ret kararını bozmuştur (18.03.2025, E.2024/1306, K.2025/1694). Dairenin kararlarına göre bu inceleme, şirketin ticari defter ve kayıtları getirtilerek, ekonomik durumu aktif ve pasifleriyle birlikte bir bütün olarak değerlendirilmek suretiyle uzman bilirkişi heyetine yaptırılır (15.03.2022, E.2022/1233, K.2022/2243; 12.02.2025, E.2024/1643, K.2025/797).

9. Müvekkil şirketin [yıl] yılı sonu itibarıyla öz kaynağı [tutar] TL, [yıl] yılı net dönem kârı [tutar] TL’dir. Uygulanan ceza koşulu öz kaynağın [oran] katına, yıllık net kârın [oran] katına karşılık gelmektedir. Müvekkilin gelirinin yüzde [oran]’ı davalı Kurumdan elde edilmektedir (Ek-4).

10. Mahsubun başladığı [tarih] tarihinden bu yana müvekkil [sayı] çalışanının ücretlerini ve [dönem] dönemi prim borçlarını ödeyememiş, [banka] nezdindeki kredi taksitleri gecikmiş, [sayı] tedarikçi icra takibi başlatmıştır (Ek-5). Mahsubun bu şekilde sürmesi hâlinde müvekkilin faaliyetini sürdürmesi mümkün değildir.

11. Davalı Kurumun ileri sürdüğü zarar [tutar] TL’dir ve bu tutar [tarih] tarihinde [ödenmiş / mahsup edilmiştir]. Ceza koşulu, iddia edilen zararın 10 katıdır. Tespit edilen işlemlerde müvekkil şirketin yöneticilerinin kastı bulunduğuna ilişkin bir tespit de yoktur. Zarar ile ceza arasındaki oran, müvekkilin kusur durumu ve ödeme gücü birlikte değerlendirildiğinde ceza koşulunun aşırı olduğu açıktır.

E. 6100 sayılı Kanun m.389: İhtiyati tedbir talebimiz

12. Mahsup devam ettiği sürece müvekkilin uğrayacağı zarar, davanın kabulü hâlinde dahi giderilemeyecek niteliktedir. Mahkemenizce uygun görülecek teminat karşılığında, yargılama sonuna kadar ceza koşulunun müvekkilin hak edişlerinden mahsubunun durdurulmasını talep ediyoruz.

F. Deliller ve hukuki nedenler

13. Sağlık Hizmeti Satın Alım Sözleşmeleri, müfettiş raporu ve ekleri, itiraz ve komisyon kararı, hasta dosyaları ve sistem kayıtları, Kurum hak ediş ve mahsup dökümleri, müvekkilin ticari defterleri, bilançoları, gelir tabloları ve beyannameleri, banka ve icra kayıtları, sağlık mevzuatı ve mali konularda uzman bilirkişi heyeti incelemesi, tanık ve her türlü delil.

14. 6098 sayılı Kanun m.20, m.25, m.27, m.179 ila m.182; 6102 sayılı Kanun m.22; 6100 sayılı Kanun m.106, m.111, m.266, m.389; 2004 sayılı Kanun m.72; Sözleşme m.11, m.12, m.14 ve m.17; ilgili diğer mevzuat.

SONUÇ VE İSTEM

15. Açıklanan nedenlerle; öncelikle teminat karşılığında, yargılama sonuna kadar mahsubun ihtiyati tedbir yoluyla durdurulmasına; davanın kabulü ile müvekkilin davalı Kurumun [tarih] tarihli ve [sayı] sayılı işlemine konu [tutar] TL ceza koşulu nedeniyle borçlu olmadığının tespitine ve mahsup edilen [tutar] TL’nin mahsup tarihlerinden işleyecek faiziyle birlikte davalıdan tahsiline; bu talep kabul edilmediği takdirde ceza koşulunun müvekkilin ticari faaliyetini sürdürmesine imkân verecek tutara indirilmesine ve bu tutarı aşan mahsupların faiziyle iadesine; yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini saygıyla talep ederiz.

[Tarih]
Davacı Vekili
Av. [ad soyad]

EKLER: 1. Ceza koşulu tebliği, itiraz, komisyon kararı ve mahsup dökümü 2. Hasta dosyaları ve sistem kayıtları 3. Dönem sözleşmesinin uygulanmasına ilişkin talep yazısı 4. Bilançolar, gelir tabloları, beyannameler ve hak ediş dökümleri 5. Ücret bordroları, prim borç dökümü, kredi ve icra kayıtları 6. Vekâletname

İstinaf Dilekçesi Örneği: İndirim Talebi Araştırılmadan Reddedilmişse

Bu örnek, ilk derece mahkemesinin davayı reddettiği ve indirim talebini, davacının tacir olduğu gerekçesiyle mali inceleme yaptırmadan geri çevirdiği bir dosya için hazırlanmıştır. Başvuru süresi kararın tebliğinden itibaren iki haftadır; dilekçe kararı veren mahkemeye verilir.

ANKARA BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ İLGİLİ HUKUK DAİRESİNE
Gönderilmek Üzere
ANKARA […] ASLİYE HUKUK MAHKEMESİNE

DOSYA NO: [yıl/esas] E., [yıl/karar] K.

İSTİNAF YOLUNA BAŞVURAN (DAVACI): [unvan] — [adres]

VEKİLİ: Av. [ad soyad] — [adres]

KARŞI TARAF (DAVALI): Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı

KONU: [Tarih] tarihli kararın kaldırılması talebimizdir.

TEBLİĞ TARİHİ: [Tarih]

AÇIKLAMALAR

A. 6100 sayılı Kanun m.341 ve m.345: Başvuru süresindedir

1. İlk derece mahkemesinin gerekçeli kararı [tarih] tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurumuz iki haftalık süre içindedir.

B. İstinaf edilen karar

2. Mahkeme, davalı Kurumun müvekkile uyguladığı [tutar] TL ceza koşulunun sözleşmeye uygun olduğu gerekçesiyle davayı reddetmiş; ceza koşulunun indirilmesine ilişkin talebimizi ise müvekkilin tacir olduğu ve 6102 sayılı Kanun’un 22’nci maddesi uyarınca indirim isteyemeyeceği gerekçesiyle, mali durumu hakkında hiçbir inceleme yaptırmadan reddetmiştir.

C. 6102 sayılı Kanun m.22 ve 6098 sayılı Kanun m.27: Tacir sıfatı, mahv iddiasının incelenmesine engel değildir

3. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na göre ceza koşulu, borçlu tacirin iktisaden mahvına neden olacak ve eskisi gibi ticari faaliyetini sürdürmesine imkân tanımayacak derecede ağır ve yüksekse kısmen veya tamamen iptal edilebilir; mahkeme bu hususu gerekirse bilirkişiden görüş alarak araştırmak zorundadır (E.2022/666, K.2023/546). Kurul bu kararı, davalı Kurumun bir eczacıya uyguladığı ceza koşuluna ilişkin uyuşmazlıkta vermiştir.

4. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, davalı Kurumun bir özel hastaneye uyguladığı ceza koşuluna ilişkin davada, ilk derece mahkemesinin ret ve bölge adliye mahkemesinin esastan ret kararlarını, cezanın davacının ekonomik mahvına sebep olup olmayacağı tartışılmadığı için bozmuştur (18.03.2025, E.2024/1306, K.2025/1694). İstinaf edilen karar aynı eksikliği taşımaktadır.

D. 6100 sayılı Kanun m.266: Zorunlu mali inceleme yapılmamıştır

5. Dava dilekçemizde müvekkilin ticari defterlerine, mali tablolarına ve bilirkişi incelemesine açıkça dayanılmıştır. Mahkeme bu delilleri toplamamış, defter ve kayıtları getirtmemiştir.

6. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin kararlarına göre mahv iddiası, alanında uzman bilirkişi heyetine, şirketin ekonomik durumu aktif ve pasifleriyle birlikte bir bütün olarak incelettirilerek ve dava tarihi itibarıyla değerlendirilerek sonuçlandırılır (12.02.2025, E.2024/1643, K.2025/797). Tacirin defter ve kayıtları incelenmeden verilen karar eksik incelemeye dayanır (15.03.2022, E.2022/1233, K.2022/2243).

E. Dosyadaki veriler mahv iddiasını desteklemektedir

7. Dosyaya sunduğumuz mali tablolara göre ceza koşulu müvekkilin öz kaynağının [oran] katıdır; müvekkilin gelirinin yüzde [oran]’ı davalı Kurumdan elde edilmektedir. Mahsubun başlamasından sonra müvekkil ücret, prim ve kredi borçlarını ödeyememiş, hakkında [sayı] icra takibi başlatılmıştır.

8. Davalı Kurumun ileri sürdüğü zarar [tutar] TL olup ödenmiştir. Ceza ile zarar arasındaki oran ve müvekkilin kusur durumu da mahkemece değerlendirilmemiştir.

F. Davanın esasına ilişkin istinaf sebeplerimiz

9. Mahkeme, ceza koşulunu gerektiren fiilin gerçekleşmediğine ve cezanın yanlış hesaplandığına ilişkin itirazlarımızı da [gerekçe] nedeniyle karşılamamıştır. Bu konudaki beyanlarımızı ve delillerimizi tekrar ediyoruz.

SONUÇ VE İSTEM

10. Açıklanan nedenlerle; istinaf başvurumuzun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına; duruşma açılarak müvekkilin ticari defter ve kayıtları üzerinde uzman bilirkişi heyetine inceleme yaptırılmasına; davanın kabulü ile müvekkilin ceza koşulu nedeniyle borçlu olmadığının tespitine ve mahsup edilen tutarın faiziyle iadesine; bu talep kabul edilmediği takdirde ceza koşulunun müvekkilin ticari faaliyetini sürdürmesine imkân verecek tutara indirilmesine; yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini saygıyla talep ederiz.

[Tarih]
İstinaf Yoluna Başvuran Davacı Vekili
Av. [ad soyad]

Sık Yapılan Hatalar

  • İdare mahkemesinde iptal davası açmak. Ceza koşulu sözleşmeden doğar; dava adli yargıda açılır.
  • Yalnızca “ceza fahiştir” demek. Tacir bakımından aranan aşırılık değil, mahvdır; iddia mali verilerle kurulmalıdır.
  • İndirimi asıl talep yapmak. Fiile ve hesaba ilişkin savunmalardan vazgeçilmiş izlenimi doğar; indirim ikinci talep olarak yazılır.
  • İndirim talebini dilekçeye yazmamak. Mahkemenin mahvı araştırması için iddianın ileri sürülmüş olması gerekir.
  • Mali belgeleri sonradan toplamak. İnceleme dava tarihindeki duruma göre yapılır; o tarihe ait tablolar dava açılırken hazır olmalıdır.
  • Sözleşmedeki üst sınırı ve lehe hükümleri atlamak. Yüzde 15 ve yüzde 70 tavanları, dönem sözleşmesi talebi ve iade ile indirim, dava gerektirmeden tutarı düşürür.
  • 10 iş günlük süreleri kaçırmak. İtiraz edilmeyen ceza kesinleşmiş sayılır ve hemen uygulanır.
  • Taksit ve mahsup yazışmalarında çekince koymamak. Borcun kabul edilmediği her yazıda belirtilmelidir.
  • Mahkemenin araştırma yapmadan verdiği ret kararını istinaf etmemek. Bu eksiklik tek başına kararın kaldırılması sebebidir.
  • Bozmayı kazanılmış dava saymak. Bozmadan sonra alınacak rapor mahvı göstermezse indirim tümüyle reddedilir.

Büromuzun Bu Dosyalarda Yaptığı İş

Ceza koşulu dosyalarında önce Kurum aşamasını yürütüyoruz: savunma, 10 iş günü içinde itiraz, üst sınır ve dönem sözleşmesi talepleri. Dava aşamasında ceza tebliğini, müfettiş raporunu ve hasta dosyalarını inceliyor; şirketin mali tablolarını mali müşaviriyle birlikte değerlendirerek mahv iddiasının hangi verilerle kurulabileceğini belirliyoruz. Menfi tespit ve istirdat davasını indirim talebiyle birlikte açıyor, ihtiyati tedbir istiyor, bilirkişi incelemesini ve rapora itirazları takip ediyor, gerektiğinde istinaf ve temyiz yoluna başvuruyoruz.

Büromuz Ankara’dadır; sözleşme uyarınca davalar Ankara mahkemelerinde görülür. Ceza tebliğini ve son yılların mali tablolarını 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilirsiniz.

İlgili Rehberler

Sıkça Sorulan Sorular

SGK’nın kestiği ceza koşulu mahkemede indirilebilir mi?

İndirilebilir, ancak koşulları dardır. Hâkim aşırı gördüğü ceza koşulunu indirir (TBK m.182/3); kuruluşu işleten şirket tacir olduğu için kural olarak bu indirimi isteyemez (TTK m.22). Yargıtay, cezanın taciri iktisaden mahvedecek ve ticari faaliyetini eskisi gibi sürdürmesine imkân bırakmayacak düzeyde olması hâlinde kısmen veya tamamen iptal edilebileceğini kabul eder.

Hastane şirketi tacir olduğu hâlde indirim isteyebilir mi?

Yalnızca iktisaden mahv iddiasıyla isteyebilir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, bir özel hastaneye uygulanan 1.824.000 TL ceza koşulunda, cezanın hastanenin ekonomik mahvına sebep olup olmayacağı tartışılmadan verilen ret kararını bozmuştur (18.03.2025, E.2024/1306, K.2025/1694). Mahkeme bu iddiayı araştırmak zorundadır.

İktisaden mahv nasıl ispatlanır?

Şirketin ticari defterleri, bilançoları, gelir tabloları, hak ediş dökümleri ve borç yükü üzerinde yapılacak bilirkişi incelemesiyle ispatlanır. Yargıtay, uzman bilirkişi heyetinin şirketin ekonomik durumunu aktif ve pasifleriyle birlikte bir bütün olarak incelemesini ve cezanın tahsili hâlinde işletmenin ticari hayatını sürdürüp sürdüremeyeceğini değerlendirmesini arar.

Ceza, Kurumun zararının çok üzerindeyse bu tek başına yeterli mi?

Yeterli değildir. Alacaklı hiçbir zarara uğramamış olsa bile kararlaştırılan ceza istenebilir (TBK m.180). Zarar ile ceza arasındaki oran, kusur derecesi ve ödeme gücüyle birlikte değerlendirilen ölçütlerden biridir; tacir bakımından belirleyici olan cezanın işletmenin devamını imkânsız kılıp kılmayacağıdır.

Mahkemeler ceza koşulunda ne kadar indirim yapıyor?

Bağlayıcı bir oran yoktur. Hukuk Genel Kurulu’na konu eczane dosyasında yüzde 50 indirim yerinde bulunmuştur; o dosyada eczane cezanın uygulanmasından sonra kapanmıştı. Mahvın ortaya konulamadığı başka bir dosyada ise ilk derece mahkemesinin yaptığı indirim kaldırılmış ve dava tümüyle reddedilmiştir (3. Hukuk Dairesi, E.2026/526, K.2026/2532).

SGK ceza koşuluna karşı dava hangi mahkemede açılır?

Dava adli yargıda, asliye hukuk mahkemesinde açılır; idare mahkemesinde iptal davası açılmaz. 2026 Sözleşmesi, uygulanmasından doğan uyuşmazlıklarda Ankara mahkemelerini yetkili kılmıştır (m.17). Kurum tacir olmadığından dava ticari dava sayılmaz ve ticari davalardaki zorunlu arabuluculuk kural olarak aranmaz.

Dava açmak, cezanın hak edişten kesilmesini durdurur mu?

Durdurmaz. Sözleşme, mahkemeye başvurulmuş olmasının ceza koşulunun takip ve tahsilini durdurmayacağını yazar (m.14.2). Mahsubun durdurulması için davayla birlikte ihtiyati tedbir istenir (HMK m.389). Kurum aşamasında ise süresinde yapılan itiraz, komisyon kararına kadar uygulamayı durdurur.

Hak edişten kesilen ceza geri alınabilir mi?

Dava kabul edilirse mahsup edilen tutar faiziyle iade edilir. Bunun için menfi tespit talebinin yanında, mahsup edilen kısım bakımından iade talebinde bulunulur. İndirim kararı verilirse indirilen tutarı aşan mahsuplar iade edilir.

Sözleşmede ceza koşulu için bir üst sınır var mı?

Bazı cezalar için vardır. Sözleşmenin 14.8 numaralı maddesinde sayılan fiillerde bir fatura dönemindeki ceza toplamı aylık ortalama tutarın yüzde 15’ini, 14.9 numaralı maddesinde sayılan fiillerde yüzde 70’ini geçemez. Aylık ortalama tutar, fiilden önceki son 12 fatura döneminin tahakkuk ortalamasıdır (m.14.17).

10 kat ceza koşulunda üst sınır uygulanır mı?

Sunulmayan hizmetin fatura edilmesi, belgenin gerçeğe aykırı düzenlenmesi, tahrifat ve benzeri fiiller için öngörülen 10 kat ceza (m.12.12 ila m.12.16) ile bildirilmeyen hekim için öngörülen 5 kat ceza (m.12.21), üst sınır getiren 14.8 ve 14.9 numaralı maddelerdeki listelerde yer almaz. Bu cezalarda tutar ancak dava yoluyla tartışılabilir.

Vakıf hastanesi ceza koşulunun indirilmesini isteyebilir mi?

Kamu yararına çalışan dernekler ile gelirinin yarısından fazlasını kamu görevi niteliğindeki işlere harcayan vakıflar, ticari işletme işletseler de tacir sayılmaz (TTK m.16/2). Bu nitelikteki bir vakıf bakımından tacire ilişkin engelin uygulanmayacağı ve hâkimin genel indirim yetkisinin geçerli olacağı ileri sürülebilir; sonuç vakfın niteliğine bağlıdır.

Mahkeme indirim talebini reddederse ne yapılır?

Kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulur (HMK m.345). Mahkeme, mahv iddiasını mali inceleme yaptırmadan reddetmişse bu eksiklik ayrı bir istinaf sebebidir; Yargıtay bu nedenle verdiği bozma kararlarında uzman bilirkişi heyetinden rapor alınmasını istemektedir.

Kaynakça

  • 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.20, m.25, m.27, m.146, m.179 ila m.182.
  • 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4, m.5/A, m.12, m.16, m.18, m.22.
  • 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.106, m.107 (mülga), m.109, m.110, m.111, m.266, m.281, m.341, m.345, m.389; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.72.
  • 2026 Yılı Sosyal Güvenlik Kurumu Özel Sağlık Hizmeti Sunucularından Sağlık Hizmeti Satın Alım Sözleşmesi m.11, m.12, m.14 ve m.17.
  • Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2022/666, K.2023/546; kararda anılan 18.06.2019 tarihli E.2017/19-922, K.2019/706 ve 14.09.2021 tarihli E.2017/(19)11-943, K.2021/984 sayılı kararlar.
  • Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 18.03.2025, E.2024/1306, K.2025/1694; 15.03.2022, E.2022/1233, K.2022/2243; 12.02.2025, E.2024/1643, K.2025/797; 28.04.2026, E.2026/526, K.2026/2532; 12.12.2023, E.2023/3857, K.2023/3673.

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve somut bir dosya hakkında hukuki görüş niteliği taşımaz. Kararlar kendi dosyalarının koşullarına göre verilmiştir; indirim talebinin sonucu her dosyada mali verilere ve mahkemenin değerlendirmesine bağlıdır.


SGK’nın uyguladığı ceza koşulu işletmenizin kaldıramayacağı bir tutarda mı?

Üst sınır ve hesap denetimi, 10 iş günü içinde itiraz, menfi tespit ve istirdat davası, mali tablolarla indirim talebi ve mahsubun durdurulması için tebliği aldığınız gün arayın.

📞 Hemen Arayın: 0554 648 37 15💬 WhatsApp

Süreyi kaçırmayın

Ceza tebliğine itiraz ve dönem sözleşmesi talebi için 10 iş günü; istinaf için iki hafta. Mahsup dava açılmasını beklemez; mali durumunuz dava tarihine göre değerlendirilir. Telefon: 0554 648 37 15.

İletişime Geçin

Post by Av. Fatma Öztürk