Dava Adli Yargıda mı İdari Yargıda mı Açılır? 2026 Uyuşmazlık Mahkemesi Kararlarıyla Görevli Yargı Yolu: İdari Para Cezası (Kabahatler m.27/8), Trafik Kazası (KTK m.110), SGK (5510 m.101), Kamulaştırmasız El Atma ve KVKK Cezaları (2247 m.14, 24)

Uyuşmazlık Mahkemesinin 96 kararı 8 Kasım 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı: 49 davada adli yargı, 41 davada idari yargı görevli bulundu, bir davada uyuşmazlık iki yargı koluna paylaştırıldı ve Kişisel Verileri Koruma Kurulunun iki cezasına ilişkin hüküm uyuşmazlıklarında idari yargı kararları esas alındı. Kararların özetini son dakika haberimizde verdik. Bu yazıda kararları bir “yol haritası”na çeviriyoruz: davanın adli yargıda mı idari yargıda mı açılacağını belirleyen ölçütler, idari para cezalarında sulh ceza ile idare mahkemesi arasındaki ayrım, trafik kazalarında Karayolları Trafik Kanunu’nun 110. maddesi ile hizmet kusuru arasındaki çizgi, infaz kurumu ve kolluk işlemlerinden doğan tazminatlar, kamulaştırmasız el atma, SGK ve kamu personeli uyuşmazlıkları, KVKK cezalarında yeni yargı yolu ve görevsizlik kararı alanların izleyeceği yollar ve süreler.

Uyuşmazlık Mahkemesi ve Yayımlanan Kararların Künyesi

Anayasa’nın 158. maddesine göre Uyuşmazlık Mahkemesi adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözmeye yetkilidir. 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun m.29’a göre kararları kesindir ve Başkanın uygun göreceği kararlar Resmî Gazete’de yayımlanır. Yayımlanan kararlar, benzer uyuşmazlıklarda mahkemelerin ve avukatların yol göstericisi olur; bu nedenle görev kurallarını öğrenmenin en güvenilir yolu bu kararlara bakmaktır.

Kararların tam metni Resmî Gazete’nin 8 Kasım 2026 tarihli sayısında (sayfa 11–498) yer alıyor. Aşağıda kararlara Resmî Gazete sayfa numarasıyla atıf yapıyoruz; yalnızca KVKK kararlarının künyesini ayrıca veriyoruz.

Görev ve Hüküm Uyuşmazlığı Türleri: Kim, Ne Zaman Başvurur?

2247 sayılı Kanun dört ayrı yol düzenler. Bunların her birinde başvurabilecek kişi, süre ve aşama farklıdır. Yanlış yola başvurmak, başvurunun usulden reddine yol açar (m.27); yayımlanan kararlardan üçü bu nedenle reddedildi.

Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulduğu bildirilen mahkeme, karar verilinceye kadar davanın görülmesini geri bırakır; bu süre içinde zamanaşımı ve diğer kanuni süreler durur. Altı ay içinde karar gelmezse mahkeme davaya devam eder, ancak esas hakkında son karar vermeden Uyuşmazlık Mahkemesinin kararı gelirse buna uymak zorundadır (m.18). Mahkemelerin verdiği ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz ve yürütmenin durdurulması kararları, Uyuşmazlık Mahkemesinin kararına kadar geçerli kalır (m.22).

KVKK Cezalarında Hüküm Uyuşmazlığı: Sulh Ceza İndirimleri Neden Kaldırıldı?

Yayımlanan kararların en çok tartışılacak olanları, Kişisel Verileri Koruma Kurulunun cezalarına ilişkin iki hüküm uyuşmazlığıdır. Her iki dosyada da işletme, aynı Kurul kararına karşı hem idare mahkemesinde iptal davası açmış hem de sulh ceza hâkimliğine itiraz etmişti. İdare mahkemeleri davaları reddederken sulh ceza hâkimlikleri cezaları indirdi; ortaya aynı cezanın iki farklı tutarda uygulanması gibi bir durum çıktı. Uyuşmazlık Mahkemesi bunu, “hakkın yerine getirilmesini olanaksız kılan” bir çelişki olarak gördü ve esas hakkında karar verdi.

Biyometrik veri kararında Mahkeme dört noktayı öne çıkardı: el geometrisi otomatik doğrulanabilen biyometrik veridir ve KVKK m.6’ya göre özel nitelikli kişisel veridir; açık rıza olmadan işlenmesi yasaktır ve veri sorumlusu m.12 uyarınca hukuka aykırı işlemeyi önlemekle yükümlüdür; Kurul daha önce bu konuda iki karar özeti yayımlayarak sektörü bilgilendirmişti; ihlal yalnızca şikâyetçiyi değil salonun bütün abonelerini etkilemişti. Bu nedenle Kurulun alt sınırdan uzaklaşma gerekçesi somut olayda mevcut ve hukuka uygundu. Sicil kararında ise Kurulun 2021 tarihli kararıyla yıllık mali bilanço toplamı 200 milyon TL’yi aşanlar için kayıt zorunluluğu ve 31.12.2021 son tarihi belirlenmişti; şirketin bu yükümlülüğü yerine getirmediği açık olduğundan ceza hukuka uygun bulundu.

Değerlendirmemize göre kararların pratik sonucu şudur: Aynı Kurul kararına karşı iki ayrı yargı koluna başvurmak avantaj sağlamaz; sonuçlar çelişirse uyuşmazlık, idari yargı kararı esas alınarak çözülebilir ve sulh ceza hâkimliğinin indirimi ortadan kalkabilir. Kişisel verilerle ilgili diğer konular için elektronik onam, kararların anonimleştirilmesi ve veri sızıntısı ve siber sigorta yazılarımıza bakabilirsiniz.

KVKK Cezalarına Karşı Yeni Yargı Yolu: 1 Haziran 2024 Ayrımı

2 Mart 2024 tarihli 7499 sayılı Kanun, KVKK m.18’e üçüncü fıkrayı ekledi: “Kurulca verilen idari para cezalarına karşı, idare mahkemelerinde dava açılabilir.” Değişiklik 1 Haziran 2024’te yürürlüğe girdi. Geçici m.3/2’ye göre 1 Haziran 2024 itibarıyla sulh ceza hâkimliklerinde görülmekte olan başvurular bu hâkimliklerce görülmeye devam eder. Bu tarihten sonra verilen cezalara karşı yol idare mahkemesidir ve dava süresi İYUK m.7 uyarınca tebliğden itibaren altmış gündür.

İdari Para Cezaları: Sulh Ceza mı İdare Mahkemesi mi?

Kabahatler Kanunu m.3, Kanun’un idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmadıkça uygulanacağını söyler. m.27/1’e göre idari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesi kararlarına karşı tebliğ veya tefhimden itibaren en geç on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur; süre geçerse karar kesinleşir. İstisna m.27/8’dedir: İdari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişiyle ilgili olarak idari yargının görev alanına giren kararlar da verilmişse, idari yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık iddiaları bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargıda görülür.

Değerlendirmemize göre m.27/8’in uygulanması için para cezası ile aynı “işlem kapsamında” verilmiş ve tek başına idari yargının görev alanına giren bir karar bulunmalıdır: ruhsat iptali, faaliyetten süresiz men, yıkım veya eski hâle getirme gibi. Yayımlanan kararlarda Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu’na dayanan süreli faaliyetten men kararları (s. 219, 472) ise adli yargıya bırakıldı. Bu nedenle her dosyada önce cezanın dayanağı olan özel kanuna, sonra işlemin içerdiği diğer yaptırımlara bakmak gerekir.

Trafik Kazaları: KTK m.110 ile Hizmet Kusuru Arasındaki Çizgi

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.110/1’e göre işleteni veya sahibi Devlet ve diğer kamu kuruluşları olan araçların sebep olduğu zararlar dahil, bu Kanundan doğan sorumluluk davaları adli yargıda görülür; zarar görenin kamu görevlisi olması bu kuralın uygulanmasını önlemez. Yayımlanan kararlarda Mahkeme bu kuralı geniş yorumladı: köy yolundaki fiziki kusurlar ve işaretleme eksikliği nedeniyle meydana gelen ölümlü kazada (s. 452), cadde üzerindeki çökme nedeniyle motosiklette oluşan hasarda (s. 298) ve polis aracının görevli polise çarpmasında (s. 172) adli yargı görevli bulundu.

Ölümlü kaza kararında Mahkeme, Anayasa Mahkemesinin m.110’un Anayasa’ya aykırı olmadığına ilişkin kararının görev konusunda bütün yargı organları bakımından uyulması zorunlu olduğunu ve KTK’nın karayollarında trafik güvenliğini ilgilendiren bütün önlemleri kapsadığını belirtti. Buna karşılık görev yerine gitmesi için resmî araç tahsis edilmeyen kadastro teknisyeninin özel araçla geçirdiği kazada (s. 206), uyuşmazlık işleten sorumluluğundan değil idarenin hizmet kusurundan, yani araç tahsis edilmesi gerekip gerekmediğinden kaynaklandığı için idari yargı görevli bulundu.

Değerlendirmemize göre ayrım şöyle özetlenebilir: Zarar bir aracın işletilmesinden veya trafik düzenine ilişkin önlemlerden doğuyorsa KTK m.110 nedeniyle adli yargı; zarar trafik dışı bir kamu hizmetinin (yağmur suyu altyapısı, personel görevlendirmesi gibi) kusurlu işlemesinden doğuyorsa idari yargı görevlidir. İş kazası boyutu olan trafik olayları için servis ve işe gidiş-geliş kazası yazımıza, genel tazminat süreci için tazminat davası nasıl açılır yazımıza bakabilirsiniz.

İnfaz Kurumu, Kolluk ve Ceza Yargılamasından Doğan Tazminatlar

Bu alanda kararlar iki farklı ölçüte dayanıyor. İnfaz kurumunun veya kolluğun idari faaliyetindeki kusurdan doğan zararlar hizmet kusuru olarak idari yargıda; yargısal işlemlerden veya kanunun adli yargıya bıraktığı tazminat türlerinden doğan zararlar adli yargıda görülüyor.

Mahkeme veznesi kararında Uyuşmazlık Mahkemesi, mahkeme kararlarının ve yargılama sürecine katkıda bulunan işlemlerin idari işlem sayılamayacağını, bu işlemler nedeniyle Devletin sorumluluğunun denetiminin aynı yargı düzeni içinde yapılması gerektiğini vurguladı. Koruma tedbirleri nedeniyle tazminatta 2024’ten sonra bazı taleplerin Tazminat Komisyonuna yapıldığını unutmayın; ayrıntılar için Tazminat Komisyonu kararından sonra ödeme yazımıza bakabilirsiniz.

Taşınmaz Uyuşmazlıkları: Kamulaştırmasız El Atma mı, Hizmet Kusuru mu?

Taşınmaz kararlarında belirleyici soru, idarenin mülkiyete fiilen el atıp atmadığıdır. Uyuşmazlık Mahkemesi, idarenin ayni hakka müdahalesi, kamulaştırmasız el atma veya plan ve projeye aykırı iş görülmesi iddiasıyla açılan müdahalenin men’i ve tazminat davalarının, mülkiyete tecavüzün önlenmesine ve haksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerine göre adli yargıda çözüleceğinin yerleşik içtihatla kabul edildiğini hatırlattı (s. 276-281). Toplulaştırma sonrasında yol güzergâhında kalan taşınmazdaki yapı, ağaç ve kuyuların kaldırılması bu nedenle adli yargıya bırakıldı.

“Semt pazarı” kararında Mahkeme, Anayasa Mahkemesinin 2942 sayılı Kanun ek m.1’in birinci fıkrasına 7421 sayılı Kanun’la eklenen cümleyi iptal ettiğini, ancak taşınmaz maliklerinin adli yargıda dava açabileceğine ilişkin bölüm hakkında Anayasa’ya aykırılık tespiti yapılmadığını, dolayısıyla iptal kararının yargı yolunu değiştirmediğini belirtti. Sit alanları ve kamulaştırma konusunda arkeolojik sit alanı, Kültür Varlıkları ve Sit Alanı Hukuku Rehberi ve acele kamulaştırma yazılarımıza bakabilirsiniz.

SGK, Emeklilik ve Kamu Personeli Uyuşmazlıkları

5510 sayılı Kanun m.101’e göre bu Kanunda aksine hüküm bulunmayan hâllerde Kanun hükümlerinin uygulanmasından doğan uyuşmazlıklar iş mahkemelerinde görülür. Bu nedenle yaşlılık aylığı (s. 461), acil servis nöbetlerinde MEDULA kaydına ilişkin işlem (s. 352) ve reşit olmadan geçen hizmetin 506 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmesi (s. 418) gibi uyuşmazlıklar adli yargıda görüldü. 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu’na tabi statüden doğan talepler ise idari yargıda kaldı: makam ve görev tazminatı ödenmesi (s. 93) ve sigorta başlangıcının kabulü (s. 213) bunlara örnektir.

OHAL KHK’larından Doğan Alacaklar ve Şirketlerle Uyuşmazlıklar

Olağanüstü hal kanun hükmünde kararnameleriyle kapatılan kurumlardan doğan dört dosyanın tamamında idari yargı görevli bulundu: kapatılan tıp merkezindeki hisse bedeli (s. 232) ve kapatılan üniversitedeki güvenlik görevlisinin işçi alacakları (s. 403) 675 sayılı KHK m.16/4 kapsamında; kapatılan özel öğretim kurumunun faaliyet gösterdiği taşınmaza fiilen el konulmasından doğan zarar (s. 265) haksız fiil veya fiilî el atma değil kamu gücüne dayalı işlem ve eylemlerden kaynaklanan hizmet kusuru olarak; Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu kararıyla göreve iade edilenin mali hakları (s. 100) ise İYUK m.2/1-b kapsamında idari yargıya bırakıldı.

Davalının özel hukuk tüzel kişisi olduğu dosyalarda ise adli yargı görevli bulundu: Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası AŞ’nin özel hukuk hükümlerine göre yaptığı ihale (s. 175), elektrik dağıtım şirketinin işlemleri (s. 289, 319), belediyenin evsel katı atık bedeli (s. 347), su idaresinin kaçak su bedeli tahakkuku (s. 330), YEKA sözleşmesinden doğan KDV iadesi (s. 433) ve vakıf üniversitesiyle işbirliği yapan özel hastanedeki tıbbi müdahale (s. 464). Buna karşılık TMSF’nin 6758 sayılı Kanun kapsamındaki satış işlemleri (s. 397) idari yargıda kaldı.

Ölçütler: Yargı Yolunu Belirlerken Dört Soru

Kararlardan çıkan ölçütleri, değerlendirmemize göre dört soruda toplayabiliriz. Bu sorular kesin bir formül değil; her dosyada özel kanun hükmü önceliklidir.

Görev kuralları kamu düzenine ilişkindir; tarafların anlaşmasıyla değiştirilemez ve mahkemeler tarafından re’sen gözetilir. Adli yargıda yargı yolunun caiz olması ve mahkemenin görevli olması dava şartıdır; mahkeme bunları davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır (HMK m.114/1-b, c; m.115).

Görevsizlik Kararı Aldıysanız: Süreler ve Yollar

Varsayımsal Örnekler

Varsayımsal örnek 1 — belediye cezası ve yıkım: Belediye encümeni bir işletmeye izinsiz tabela nedeniyle idari para cezası verdi ve aynı kararla tabelanın kaldırılmasına hükmetti. İşletme yalnızca para cezasına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurursa, yayımlanan kararlara göre görev sorunu doğar; çünkü kaldırma kararı idari yargıya tabi olduğundan para cezası da Kabahatler m.27/8 uyarınca bu kararla birlikte idare mahkemesinde dava konusu edilmelidir (s. 110). Dava süresi tebliğden itibaren altmış gündür.

Varsayımsal örnek 2 — yol çökmesi: Bir sürücünün aracı belediye yolundaki çukura düşerek hasar gördü. Yayımlanan motosiklet kararı (s. 298) dikkate alındığında tazminat davasının KTK m.110 uyarınca adli yargıda açılması gerekir; idare mahkemesinde açılan dava görev yönünden reddedilebilir ve zaman kaybına yol açar.

Varsayımsal örnek 3 — KVKK cezası: Bir şirkete 2025 yılında Kurul tarafından idari para cezası verildi. Ceza 1 Haziran 2024’ten sonra verildiği için şirket tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde dava açmalıdır (KVKK m.18/3). Sulh ceza hâkimliğine de başvurmak, yayımlanan hüküm uyuşmazlığı kararları ışığında yarar sağlamaz.

Ne Yapmalı? Adım Adım

Sık Yapılan Hatalar

• Kamu aracının karıştığı trafik kazasında davayı idare mahkemesinde açmak.
• Ruhsat iptali veya faaliyetten men içeren encümen kararındaki para cezasına karşı yalnızca sulh ceza hâkimliğine başvurmak.
• 1 Haziran 2024’ten sonra verilen KVKK cezasına karşı sulh ceza hâkimliğine itiraz etmek.
• Görevsizlik kararının kesinleşmesinden sonraki 30 günlük veya iki haftalık süreyi kaçırmak.
• SGK’ya karşı 5510 sayılı Kanun’dan doğan talepleri idare mahkemesinde açmak; 5434 statüsünden doğan talepleri iş mahkemesinde açmak.
• Uyuşmazlık Mahkemesi kararına karşı kanun yolu aramak; kararlar kesindir.

Güncel yüksek mahkeme kararlarını Yeni Yüksek Mahkeme Kararları, İçtihatlar, Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu kararları ve Yargıtay içtihadı birleştirme kararları sayfalarımızdan; görevli mahkemeye ilişkin bir başka örnek için SİSBİS kaydının silinmesinde görevli mahkeme haberimizden; gelişmeleri Hukuk Gündemi Son Durum sayfamızdan izleyebilirsiniz. İdari dava süreçleri için İdari Davalar ve idari yargıda harç ve adli yardım sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Uyuşmazlık Mahkemesi nedir?

Anayasa m.158’e göre adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözmeye yetkili yüksek mahkemedir. Kararları kesindir (2247 m.29).

Davanın adli yargıda mı idari yargıda mı açılacağı nasıl anlaşılır?

Önce özel kanun hükmüne bakılır. Özel hüküm yoksa idari işlem ve eylemler ile kamu hizmetinin kusurlu işlemesinden doğan davalar idari yargıda; özel hukuk ilişkileri ve fiilî el atma kaynaklı davalar adli yargıda görülür.

İdari para cezasına karşı nereye başvurulur?

Kural olarak tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine (Kabahatler m.27/1). Aynı işlemle idari yargıya tabi başka bir karar da verilmişse ceza bu kararla birlikte idare mahkemesinde dava konusu edilir (m.27/8).

Belediye aracının çarptığı kişi kime ve nerede dava açar?

KTK m.110’a göre kamu araçlarının sebep olduğu zararlar dahil bu Kanundan doğan sorumluluk davaları adli yargıda görülür; zarar görenin kamu görevlisi olması bunu değiştirmez.

Yol çukuru veya işaretleme eksikliği nedeniyle kaza olursa?

Yayımlanan kararlarda köy yolundaki kusur ve işaretleme eksikliği ile cadde çökmesi nedeniyle oluşan zararlarda KTK m.110 uyarınca adli yargı görevli bulundu (RG s. 452, 298).

KVKK idari para cezasına karşı hangi mahkemede dava açılır?

1 Haziran 2024’ten itibaren idare mahkemesinde (KVKK m.18/3). O tarihte sulh ceza hâkimliklerinde görülmekte olan başvurular bu hâkimliklerde devam eder (geçici m.3/2).

Hüküm uyuşmazlığı nedir?

Aynı konu ve sebebe ilişkin, taraflarından en az biri aynı olan davalarda adli ve idari yargı yerlerinin kesinleşmiş çelişkili kararları nedeniyle hakkın yerine getirilmesinin olanaksız olmasıdır. İlgili kişi veya makam Uyuşmazlık Mahkemesine başvurabilir (2247 m.24).

Görevsizlik kararından sonra ne kadar sürede dava açmalıyım?

Adli yargıdaki dava görev yönünden reddedilmişse kesinleşmeyi izleyen günden itibaren 30 gün içinde idari yargıda dava açılabilir (İYUK m.9). Adli yargı içindeki görevsizlikte dosyanın gönderilmesi için iki hafta içinde başvurulmalıdır (HMK m.20).

Kamulaştırmasız el atma davası nerede açılır?

İdarenin taşınmaza fiilen el attığı iddiasıyla açılan müdahalenin men’i ve tazminat davaları yerleşik içtihatla adli yargıda görülür. El atma iddiası bulunmayan, kamu hizmetinden kaynaklanan değer kaybı gibi dosyalarda ise idari yargı görevli bulunabilir (RG s. 276, 481).

İnfaz kurumundaki ölüm nedeniyle tazminat nerede istenir?

Yayımlanan kararlarda hükümlünün infaz kurumunda ölümü hizmet kusuru kapsamında idari yargıya bırakıldı (RG s. 123, 309). İnfaz kurumunda çalışan hükümlünün iş kazası ise adli yargıda görüldü (s. 477).

SGK aylık uyuşmazlığı hangi mahkemede görülür?

5510 sayılı Kanun’un uygulanmasından doğan uyuşmazlıklar, aksine hüküm yoksa iş mahkemelerinde görülür (5510 m.101). 5434 sayılı Kanun’a tabi Emekli Sandığı statüsünden doğan talepler ise idari yargıda kalabilir.

Uyuşmazlık Mahkemesi kararına itiraz edilebilir mi?

Hayır. Kararlar kesindir; bu kararlara karşı kanun yolu yoktur (2247 m.29).

Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar

Dava açılmadan önce görevli yargı yolunu ve süreleri belirler, idari para cezası, KVKK cezası, trafik kazası, kamulaştırmasız el atma ve hizmet kusuru dosyalarında doğru mercie başvuru yaparız. Görev itirazı, uyuşmazlık çıkarma talebi, olumsuz görev uyuşmazlığı ve hüküm uyuşmazlığı başvurularını hazırlar, görevsizlik kararından sonra davanın görevli yargı yerinde süresinde açılmasını takip ederiz. Her dosyanın koşulları farklıdır; sonuç hakkında önceden taahhütte bulunulmaz.

Mevzuat ve kaynaklar: 08.11.2026 tarihli ve 33424 sayılı Resmî Gazete, Uyuşmazlık Mahkemesi kararları (sayfa 11–498); Anayasa m.158; 2247 sayılı Kanun m.1, 10, 12, 14-20, 22, 24, 25, 27, 29; 6698 sayılı KVKK m.6, 12, 16, 18, geçici m.3; 7499 sayılı Kanun; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.3, 17, 27; 2918 sayılı KTK m.110; 5510 sayılı Kanun m.73, 101; 2577 sayılı İYUK m.2, 7, 9; 6100 sayılı HMK m.20, 114, 115; 5271 sayılı CMK m.141-142; 675 sayılı KHK m.16; 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu ek m.1.