SGK ilave ücret cezası, hastadan mevzuata aykırı alınan ilave ücretin 5 katıdır ve her hasta için ayrı hesaplanır (2026 Sözleşmesi m.12.5, 12.6, 12.7). Kuruluş, cezanın tebliğinden itibaren 10 iş günü içinde ücreti hastaya tamamen iade eder ve aynı süre içinde Kuruma yazılı olarak bildirirse ceza 1 kata iner; yazılı bildirim şartı 2026 sözleşmesiyle getirilmiştir. Tavanı aşan ilave ücrete ilişkin ceza, bir fatura döneminde aylık ortalama tutarın yüzde 15’ini geçemez (m.14.8); ilave ücret alınmayacak kişilerden ve hizmetlerden alınan ücrete ilişkin cezalarda üst sınır yoktur. Tabela asılmaması 57.241 TL, oran bildiriminin yapılmaması 5.724 TL, hastaya belge verilmemesi her hasta için 17.172 TL ceza koşuluna bağlanmıştır (m.8.3.1, 8.3.2, 12.3). Kanun, ilave ücret tavanının Kurumca ödenen bedelin iki katına kadar belirlenebileceğini öngörür (5510 sayılı Kanun m.73).
Bu rehber; hastadan fazla veya haksız ilave ücret alındığı gerekçesiyle Sosyal Güvenlik Kurumundan savunma istem yazısı veya ceza koşulu tebliği alan özel hastaneler, tıp merkezleri ve dal merkezleri için yazıldı. Hangi tahsilatın ilave ücret sayıldığı, 5 kat cezanın nasıl hesaplandığı, 10 iş günü içinde iade ile cezanın nasıl 1 kata indirileceği, iade ile itirazın birlikte nasıl yürütüleceği, tabela ve bildirim yükümlülükleri ve Yargıtay’ın bu dosyalarda aradığı inceleme yöntemi madde numaralarıyla anlatılmıştır. Kurumdan gelen yazıyı Av. Fatma Öztürk’e 0554 648 37 15 numaralı hattan WhatsApp ile gönderebilirsiniz; iade ve itiraz süresi aynı 10 iş günüdür.
Bu yazının dayanakları. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.60, m.73 ve m.103; 2024, 2025 ve 2026 Yılı Sosyal Güvenlik Kurumu Özel Sağlık Hizmeti Sunucularından Sağlık Hizmeti Satın Alım Sözleşmeleri (2026 metninde m.8.1.3, 8.3.1, 8.3.2, 12.3-12.7, 12.22, 14, EK-3 ve EK-4); 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.107, 111 ve 182; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.22; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.190.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 11.03.2021 (E.2020/9535, K.2021/2559), 14.10.2021 (E.2021/4820, K.2021/10109) ve 16.12.2021 (E.2021/2365, K.2021/13085) tarihli kararları ilgili başlıkta aktarılmıştır. Madde numaraları ve tutarlar 2026 sözleşmesine göredir. Metin 18 Kasım 2026 itibarıyla hazırlanmıştır.
İlave ücret, özel sağlık kuruluşunun Kurumdan aldığı bedelin üzerine hastadan tahsil edebildiği tutardır. Kanun bu tutara tavan koymuş, bazı kişilerden ve bazı hizmetlerden hiç ilave ücret alınmamasını öngörmüştür. Sözleşme, bu kuralların her birinin ihlalini ayrı bir ceza koşuluna bağlar. İlave ücret dosyası tek bir hastanın şikâyetiyle başlayıp Kurumun aynı dönemdeki bütün tahsilatları incelemesiyle büyüyebilir.
Bu sayfa kuruluşun Kurum karşısındaki durumunu ele alır. Hastanın iade ve şikâyet yolları Özel Hastanede İlave Ücret (Fark Ücreti) rehberinde; ceza koşulu türlerinin tamamı ile savunma ve itiraz usulü SGK Cezai Şartı ve Sözleşme Feshi Merkezi sayfasında anlatılmıştır.
İlave Ücrete İlişkin Hükümler: Genel Tablo
2026 sözleşmesinde ilave ücret ve hastadan tahsilata ilişkin ceza koşulları
| Madde | Fiil | Ceza koşulu | İade edilirse | Üst sınır |
|---|---|---|---|---|
| 12.5 | Hastadan Kurum mevzuatına aykırı şekilde ilave ücret alınması | Her hasta için fazla alınan ilave ücretin 5 katı | Fazla alınan ilave ücret kadar (1 kat) | Aylık ortalama tutarın yüzde 15’i (m.14.8) |
| 12.6 | İlave ücret alınmayacak kişilerden ilave ücret alınması | Her hasta için alınan ilave ücretin 5 katı | 1 kat; iade edilmezse Kurum tutarı kuruluşun alacağından mahsup edip hastaya öder | Yoktur |
| 12.7 | İlave ücret alınmayacak sağlık hizmetlerinden ilave ücret alınması | Her hasta için alınan ilave ücretin 5 katı | 1 kat | Yoktur |
| 8.1.3 | Kurumca finansmanı sağlanan hizmetin Kuruma fatura edilmeyip ücretinin hastadan alınması | Hastanın ödediği ücretin tamamı mevzuata aykırı ilave ücret sayılır | m.12.5’e göre | m.12.5’e göre |
| 8.3.1 | İlave ücret tabelasının asılmaması veya eklere uygun olmaması | Her tabela için 57.241 TL | Uygulanmaz | Aylık ortalama tutarın yüzde 15’i (m.14.8) |
| 8.3.2 | İlave ücret oranının veya değişikliğinin süresinde Kuruma bildirilmemesi | 5.724 TL | Uygulanmaz | Aylık ortalama tutarın yüzde 15’i (m.14.8) |
| 12.3 | Sunulan hizmetleri ve ilave ücreti gösteren belgenin hastaya verilmemesi | Her hasta için 17.172 TL | Uygulanmaz | Aylık ortalama tutarın yüzde 15’i (m.14.8) |
| 12.22 | Yatarak tedavide kuruluşça temini zorunlu ilacın hastaya aldırılması | Kurumca hastaya ödenen fatura bedelinin, 57.241 TL’den az olmamak üzere 5 katı; bedel kuruluşun alacağından mahsup edilir | Uygulanmaz | Yoktur |
Bu hükümlerin hiçbiri sözleşmedeki uyarı ve fesih zincirine girmez (m.13.8). Bununla birlikte Kanun, tavanın üzerinde ilave ücret alınmasını sözleşmenin feshedilebileceği hâller arasında saymıştır (5510 sayılı Kanun m.103/1-e). m.8.1.3 ve m.12.22, 2026 sözleşmesiyle eklenen yeni hükümlerdir.
İlave Ücretin Tavanı ve Kuruluşun Kendi Oranı
Kanun’a göre sözleşmeli özel sağlık hizmeti sunucuları, Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonunca belirlenen bedele ek olarak hastadan ilave ücret alabilir. İlave ücretin tavanını, bu bedellerin iki katına kadar olmak üzere Cumhurbaşkanı belirler; tavan içinde alınabilecek oranları Kurum belirler (5510 sayılı Kanun m.73/2). Kurumca belirlenmiş standartların üstündeki otelcilik hizmetleri ile Komisyonca belirlenen istisnai sağlık hizmetleri için ilave ücret, belirlenen hizmet fiyatının üç katını geçemez (m.73/4).
Her kuruluş, tavan içinde kalmak kaydıyla kendi oranını belirler, tabelayla hastaya duyurur ve Kuruma bildirir. Bu oran bir kez bildirildikten sonra kuruluşu bağlar: Kanun, tavan içinde kalsa bile bildirilen fiyatların Kurumca belirlenen süreden önce artırılmasını yasaklar (m.73/4). Tavan aşılmamış olsa bile kuruluşun tabelasında ve bildiriminde yazan oranın üzerinde tahsilat yapılması, mevzuata aykırı ilave ücret iddiasına yol açar.
Kimlerden ve Hangi Hizmetlerden İlave Ücret Alınamaz?
Kişiler. Kanun, belirli genel sağlık sigortalılarından ve bunların bakmakla yükümlü olduğu kişilerden ilave ücret alınamayacağını yazar: İstiklal Madalyası sahibi olarak şeref aylığı alanlar, 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun’a göre aylık alanlar, harp malullüğü aylığı alanlar ve Terörle Mücadele Kanunu kapsamında aylık alanlar ile Kanun’un 60’ıncı maddesinin on ikinci, on üçüncü ve on dördüncü fıkraları kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılanlar (5510 sayılı Kanun m.73/2, m.60/1-c). Hastanın bu gruplardan birine girip girmediği provizyon aşamasında kontrol edilir; bu kişilerden ilave ücret alınması m.12.6’ya girer.
Acil hâl. Sözleşmeli ve sözleşmesiz bütün sağlık hizmeti sunucuları acil hâllerde; sözleşmeli sunucular ayrıca Kurumun belirlediği sağlık hizmetleri için hastadan veya Kurumdan ilave ücret talep edemez (m.73).
Hizmetler. Sözleşmenin eki, ilave ücret alınmayan sağlık hizmetlerini tabelada gösterilecek biçimde on bir başlıkta sayar (EK-3):
- Acil hâller nedeniyle sunulan sağlık hizmetleri (yeşil alan muayenesi hariç)
- Yoğun bakım hizmetleri
- Yanık tedavisi hizmetleri
- Kanser tedavisi (radyoterapi, kemoterapi, radyoizotop tedavileri)
- Yenidoğana verilen sağlık hizmetleri
- Organ, doku ve kök hücre nakillerine ilişkin sağlık hizmetleri
- Doğumsal anomaliler için yapılan cerrahi işlemlere yönelik sağlık hizmetleri
- Hemodiyaliz tedavileri
- Kardiyovasküler cerrahi işlemler (istisnai sağlık hizmetlerinde belirtilen işlemler hariç)
- İşitsel implant işlemleri
- Sağlık Uygulama Tebliği eki EK-2/G “İlave Ücret Alınmayacak İşlemler Listesi”nde yer alan işlemler ve bunlara ilişkin sağlık hizmetleri
Bu hizmetlerden ilave ücret alınması m.12.7’ye girer. Tartışma, sınırda kalan durumlarda çıkar: acil servise başvuran hastanın yeşil alan olarak kaydedilmesi, yoğun bakımdan servise alınan hastanın hangi andan itibaren ilave ücrete tabi olduğu, kanser hastasına tedavi dışında verilen diğer hizmetler. Bu durumlarda hastanın tıbbi kayıtları, hangi hizmetin hangi başlığa girdiğini gösteren tek delildir.
Hangi Tahsilat İlave Ücret Sayılır, Hangisi Sayılmaz?
Hastadan tahsil edilen her tutar ilave ücret değildir. Kurumun “fazla ilave ücret” hesabı, hastanın ödediği toplam tutar ile Kuruma fatura edilen tutarın karşılaştırılmasına dayanabilir; oysa hastanın ödediği toplamın içinde ilave ücret dışında kalemler bulunabilir. Savunmanın ilk işi, tahsilatı kalemlerine ayırmaktır.
Hastadan yapılan tahsilatın kalemleri ve ilave ücret hesabındaki yeri
| Kalem | İlave ücret hesabına girer mi? | Dayanak ve belge |
|---|---|---|
| Kurumca ödenen işlemin üzerine alınan ilave ücret | Evet; tavan ve kuruluşun bildirdiği oranla sınırlıdır | 5510 sayılı Kanun m.73/2; hastaya verilen belge |
| Katılım payı | Hayır; alınması zorunludur, alınmaması ayrı bir ceza koşuludur | Sözleşme m.12.4 |
| Standart üstü otelcilik hizmeti | Ayrı kalemdir; hizmet fiyatının üç katını geçemez | m.73/4; hastanın tercihini gösteren belge |
| İstisnai sağlık hizmeti | Ayrı kalemdir; hizmet fiyatının üç katını geçemez | m.73/4 |
| Kurumca karşılanmayan hizmet veya malzeme | Hayır; bedeli hasta öder | Hastanın yazılı bilgilendirilmesi ve onayı |
| Kurumca finansmanı sağlanan, ancak Kuruma fatura edilmeyen hizmet | Evet; hastanın ödediği ücretin tamamı mevzuata aykırı ilave ücret sayılır | Sözleşme m.8.1.3 |
| Yatarak tedavide kuruluşça temini zorunlu ilacın hastaya aldırılması | İlave ücret değil, ayrı ceza koşulu | Sözleşme m.12.22 |
Kurumca karşılanmayan hizmet. Kurumun bedelini ödemediği bir tedavinin ücretinin hastadan alınması ilave ücret değildir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 11.03.2021 tarihli (E.2020/9535, K.2021/2559) kararına konu olayda uygulanan tedavi Kurumca karşılanmayan tedaviler arasındaydı; hasta ve yakını bilgilendirilmiş ve ücreti ödeyeceklerine dair imzalı onay formunu hastaneye vermişti. Daire, bu durumda uygulanan ceza işlemini sözleşmeye ve Sağlık Uygulama Tebliği’ne aykırı bulmuştur. Kararın gösterdiği ölçü açıktır: hizmetin Kurumca karşılanmadığı ve hastanın bunu bilerek yazılı onay verdiği belgelenebilmelidir.
Kuruma fatura edilmeyen hizmet. 2026 sözleşmesi bunun tersini de düzenlemiştir. Kurumca finansmanı sağlanan bir hizmet Kuruma fatura edilmemişse, hastanın bu hizmet için ödediği ücretin tamamı mevzuata aykırı ilave ücret kabul edilir (m.8.1.3). Hükmün hedefi, genel sağlık sigortalısının “özel hasta” olarak kaydedilip Kurumun ödeyeceği hizmetin bedelinin tümüyle hastadan alınmasıdır. Bu durumda beş katlık cezanın matrahı yalnız tavanı aşan kısım değil, hastanın ödediği tutarın tamamıdır. Hükmün metni hastanın tercihine değil, hizmetin Kurumca finanse edilen bir hizmet olup olmadığına bakar; hastanın sigortalılığını kullanmak istemediğine dair imzalı beyanının bu hükmün uygulanmasını engelleyeceği söylenemez.
Fazla alınan kısım. m.12.5’te ceza, alınan ilave ücretin tamamı üzerinden değil “fazla alınan” kısım üzerinden hesaplanır. Tavan içinde kalan kısım cezanın matrahına girmez. m.12.6 ve m.12.7’de ise hiç ilave ücret alınmaması gerektiğinden matrah, alınan ilave ücretin tamamıdır.
Ceza Hesabı: Örnekler ve Üst Sınır
Ceza her hasta için ayrı hesaplanır. m.12.5’teki ceza, bir fatura dönemindeki işlemlerle ilgili olarak aylık ortalama tutarın yüzde 15’ini geçemez (m.14.8); aylık ortalama tutar, fiilin işlendiği fatura döneminden önceki son 12 aylık fatura dönemi ortalamasıdır (m.14.17). m.12.6, 12.7 ve 12.22 üst sınır listelerinde yer almaz.
Aylık ortalama tutarı 2.000.000 TL olan bir kuruluş için örnek hesaplar
| Olay | 5 kat | Üst sınır | İade edilmezse | İade edilir ve bildirilirse |
|---|---|---|---|---|
| Bir hastadan tavanın üzerinde 1.500 TL fazla ilave ücret (m.12.5) | 7.500 TL | Yüzde 15: 300.000 TL | 7.500 TL ceza | 1.500 TL ceza ve 1.500 TL iade |
| Aynı fatura döneminde 80 hastadan toplam 120.000 TL fazla ilave ücret (m.12.5) | 600.000 TL | Yüzde 15: 300.000 TL | 300.000 TL ceza | 120.000 TL ceza ve 120.000 TL iade |
| İlave ücret alınmayacak hizmette 30 hastadan toplam 90.000 TL (m.12.7) | 450.000 TL | Yoktur | 450.000 TL ceza | 90.000 TL ceza ve 90.000 TL iade |
| Kuruma fatura edilmeyen ameliyat için hastadan alınan 60.000 TL (m.8.1.3, m.12.5) | 300.000 TL | Yüzde 15: 300.000 TL | 300.000 TL ceza | 60.000 TL ceza ve 60.000 TL iade |
İade edilen tutar da hesaba katıldığında, iade ve bildirim yoluyla dosyanın toplam maliyeti alınan tutarın iki katı olur; iade edilmezse beş katı. İade edilmeyen dosyada hastanın tüketici hakem heyetine veya mahkemeye başvurarak ödediği tutarı geri istemesi hâlinde toplam altı kata çıkar. İkinci örnekte üst sınır nedeniyle bu fark daralır: iade edilmezse 300.000 TL, iade edilirse 240.000 TL. Karar verilirken yalnız kat sayısına değil, üst sınırın uygulanıp uygulanmayacağına da bakılır.
10 İş Günü İçinde İade: Şartlar ve Uygulama
Cezanın 1 kata inmesi için dört şart birlikte aranır (m.12.5, 12.6, 12.7):
- İade tam olmalıdır. Hüküm ücretin “tamamen” iadesini arar. Kısmi iade veya gelecekteki bir hizmetten mahsup yeterli değildir.
- İade hastaya veya hasta yakınına yapılmalıdır. Ödemeyi kim yaptıysa iade ona yapılır; banka dekontu veya imzalı makbuz iadenin belgesidir.
- İade, cezanın tebliğ tarihinden itibaren 10 iş günü içinde yapılmalıdır.
- İade aynı süre içinde Kuruma yazılı olarak bildirilmelidir. Bu şart 2026 sözleşmesiyle eklenmiştir; 2025 metninde yalnız iade aranıyordu. İade edilip Kuruma süresinde bildirilmezse indirimden yararlanılamaz.
Savunma aşamasında, yani ceza tebliğ edilmeden önce yapılan iade de değer taşır; ancak hüküm sürenin başlangıcını cezanın tebliğine bağladığından, daha önce yapılmış iadenin belgeleri ceza tebliğinden sonraki 10 iş günü içinde Kuruma yeniden ve yazılı olarak sunulur.
Hastaya ulaşılamaması ayrı bir sorundur. Hastanın banka hesabı bilinmiyorsa adına posta havalesi çıkarılır; adres ve telefon kayıtlarından yapılan arama girişimleri belgelenir. Alacaklıdan kaynaklanan bir nedenle ödeme yapılamıyorsa borçlu, hâkimin belirleyeceği yere tevdi ederek borcundan kurtulabilir (6098 sayılı Kanun m.107, m.111). Sözleşme “hastaya iade”yi aradığından tevdiin iade yerine geçip geçmeyeceği tartışmaya açıktır; yine de süre içinde tevdi edilip Kuruma bildirilmesi, kuruluşun elinden geleni yaptığını gösterir ve itirazda ileri sürülebilir.
İlave ücret alınmayacak kişilerden alınan ücret iade edilmezse Kurum beklemez: alınan ilave ücreti kuruluşun alacağından mahsup ederek hastaya kendisi öder (m.12.6). Bu durumda kuruluş hem beş kat cezayı hem ücretin kendisini öder.
İade mi, İtiraz mı, İkisi Birden mi?
İade süresi ile itiraz süresi aynıdır ve sözleşme, iade eden kuruluşun itiraz edemeyeceğini yazmaz. Kuruluşun önünde üç yol vardır.
Ceza tebliğinden sonraki 10 iş günü içinde üç seçenek
| Seçenek | İtiraz kabul edilirse | İtiraz reddedilirse veya itiraz yoksa | Ne zaman uygundur? |
|---|---|---|---|
| İade etmeden itiraz | Ceza kalkar; kuruluş tahsilatı elinde tutar | 5 kat ceza uygulanır | Tahsilatın ilave ücret olmadığı belgeyle açıkça gösterilebiliyorsa |
| İade ve bildirim, itiraz yok | İtiraz yok | 1 kat ceza kesinleşir | Fazla tahsilat açıksa ve tutar küçükse |
| İade ve bildirim, hakları saklı tutarak itiraz | Ceza kalkar; iade edilen tutar hastada kalır | 1 kat ceza uygulanır | Dosyada ciddi savunma var, ancak 5 kat riski taşınmak istenmiyorsa |
Üçüncü yolda iade yazısında, iadenin sözleşmedeki indirimden yararlanmak amacıyla yapıldığı ve tahsilatın mevzuata aykırı olduğunun kabulü anlamına gelmediği açıkça belirtilir. İtiraz kabul edilirse iade edilen tutarın hastadan geri alınması uygulamada mümkün olmaz; bu yolun bedeli iade edilen tutardır. Hesap basittir: iade etmeden itiraz edildiğinde kaybedilirse beş kat, iade edilerek itiraz edildiğinde en kötü sonuç iki kattır.
Dosyada çok sayıda hasta varsa karar hasta bazında verilir. Savunması güçlü olan hastalar için iade etmeden itiraz, fazla tahsilatın açık olduğu hastalar için iade ve bildirim yolu seçilebilir; iki grup aynı dilekçede ayrı başlıklarla gösterilir.
Tabela, Oran Bildirimi ve Hastaya Verilecek Belge
İlave ücret alınsın veya alınmasın, kuruluşun üç şekli yükümlülüğü vardır. Bunların ihlali, hastadan tek kuruş fazla alınmamış olsa bile ceza koşulu doğurur.
Tabela (m.8.3.1). Kuruluş, ilave ücret alınmayacak sağlık hizmetlerini ve ilave ücret alınacak hizmetlerde uygulayacağı oranı gösteren tabelayı, hastanın görebileceği şekilde ilave ücretin tahsil edildiği yerlere asmak zorundadır. Oran branşlar arasında farklıysa branş bazında, aynıysa “tüm branşlarda yüzde … oranında ilave ücret alınabilmektedir” şeklinde yazılır. Tabela sözleşmenin ekindeki örneğe uygun olmalıdır: 75 santimetre yüksekliğinde ve 50 santimetre genişliğinde, başlık kısmı en az 65, diğer kısımlar en az 40 punto (EK-3). Yalnız ilave ücret alınmayacak hizmetlerde faaliyet gösteren kuruluş, 50’ye 50 santimetre ebadında ve en az 65 punto ile “Sağlık hizmeti sunucumuzda ilave ücret alınmamaktadır” yazan tabelayı asar (EK-4). Eklere uygun olmayan tabela asılması veya hiç tabela asılmaması hâlinde her tabela için 57.241 TL ceza koşulu uygulanır. Tabelanın her veznede ayrı ayrı bulunması gerekir; ceza tabela başınadır.
Oran bildirimi (m.8.3.2). Kuruluş, tavan içinde belirlediği ilave ücret oranını, Kurumca ilave ücret tavan oranının duyurulmasını veya Kurumca ödenecek bedellerin yayımlanmasını izleyen 20 iş günü içinde; orandaki değişiklikleri 10 iş günü içinde yazılı olarak veya MEDULA üzerinden Kurum ilgili birimine bildirir. Aksi hâlde 5.724 TL ceza koşulu uygulanır. Kanun aynı konuda farklı süreler öngörür: fiyatlar bedellerin yayımlanmasını izleyen otuz gün içinde, fiyat değişiklikleri 5 iş günü içinde Kuruma bildirilir (5510 sayılı Kanun m.73/4). İki düzenleme birlikte gözetildiğinde ilk bildirim 20 iş günü, değişiklik bildirimi 5 iş günü içinde yapılmalıdır.
Hastaya belge (m.12.3). Hastaya sunulan hizmetleri ve alınan ilave ücreti gösteren belge, süresi içinde imza karşılığında veya elektronik ortamda hastaya ya da yakınına verilir. Verilmemesi hâlinde her hasta için 17.172 TL ceza koşulu uygulanır. Bu belge aynı zamanda kuruluşun en önemli savunma aracıdır: tahsilatın hangi kalemlerden oluştuğunu gösteren, hastanın imzasını taşıyan belge yoksa Kurumun toplam tutar üzerinden yaptığı hesaba karşı çıkmak güçleşir.
Kurum Bu Tespiti Nasıl Yapar? Yargıtay’ın Aradığı İnceleme
İlave ücret tespiti hasta şikâyetine, Kurum denetimine veya Sayıştay denetiminde yapılan bir tespite dayanabilir. İzlenen yöntem genellikle şudur: hastanın banka kartıyla veya nakit ödediği tutar, Kuruma fatura edilen işlemlerin bedeliyle karşılaştırılır ve tavanı aşan fark “fazla ilave ücret” sayılır. Bu yöntemin zayıf noktası, hastanın ödediği toplamın içinde ilave ücret dışındaki kalemlerin de bulunabilmesidir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 2021 yılında verdiği üç karar bu dosyalarda yol göstericidir:
- 16.12.2021, E.2021/2365, K.2021/13085. Sayıştay denetçisi yalnız mali kayıtlar ile MEDULA kayıtlarını karşılaştırmış, Kurum denetçilerinin daha önceki incelemelerinde ise sözleşmeye aykırılık veya fazla ilave ücret tespit edilmemişti. Daire, bu tespite dayanılarak uygulanan 127.953,02 TL tutarındaki ceza işlemini sözleşmeye aykırı bulmuştur.
- 14.10.2021, E.2021/4820, K.2021/10109. Kurum, Sayıştay’ın bildirdiği tespit üzerine ayrıntılı bir inceleme yapmadan ceza uygulamıştı. Daire kararı bozmuş; hastaların o yıla ait bütün tedavi belgelerinin getirtilmesini, her hastanın hangi hizmet için ne ödediğinin tek tek belirlenmesini, hastaların dinlenmesini ve konunun uzmanlarından oluşan bir bilirkişi kurulundan rapor alınmasını aramıştır.
- 11.03.2021, E.2020/9535, K.2021/2559. Uygulanan tedavi Kurumca karşılanmayan tedaviler arasındaydı; hasta ve yakını bilgilendirilmiş ve yazılı onay vermişti. Daire, uygulanan ceza işlemini sözleşmeye ve Sağlık Uygulama Tebliği’ne aykırı bulmuştur.
Üç karardan çıkan ortak ölçü şudur: toplam tutarların karşılaştırılması tek başına yeterli değildir; her hastanın ödediği tutarın hangi hizmetin karşılığı olduğu ayrı ayrı belirlenmelidir. Fazla ilave ücret alındığını ispat yükü, buna dayanarak ceza koşulu isteyen Kurumdadır (6100 sayılı Kanun m.190).
Savunma ve İtirazda İleri Sürülebilecek Hususlar
Usul diğer ceza koşullarıyla aynıdır: Kurum fiilin tespitinden itibaren 20 iş günü içinde savunma ister, kuruluş 10 iş günü içinde savunmasını verir (m.14.1); ceza tebliğ edilirse 10 iş günü içinde itiraz edilir, itiraz uygulamayı durdurur ve komisyon 40 iş günü içinde karar verir (m.14.2). İlave ücret dosyalarında savunmanın başlıkları şunlardır:
- Tahsilatın tamamı ilave ücret değildir. Katılım payı, otelcilik farkı, istisnai sağlık hizmeti ve Kurumca karşılanmayan hizmet veya malzeme bedeli ayrıştırılır; her kalem hastaya verilen belgeyle gösterilir.
- Hizmet Kurumca karşılanmamaktadır. Hastanın işlemden önce yazılı olarak bilgilendirildiği ve onay verdiği belgelenir.
- İlave ücret tavan ve bildirilen oran içindedir. Kuruma yapılan oran bildirimi, tabela ve işlem bazında hesap sunulur.
- Tespit hasta bazında incelemeye dayanmamaktadır. Yalnız tahsilat kayıtları ile MEDULA kayıtlarının karşılaştırılmasına dayanan tespitin yeterli olmadığı, Yargıtay kararlarıyla birlikte ileri sürülür.
- Matrah yanlıştır. m.12.5’te ceza yalnız fazla alınan kısım üzerinden hesaplanır; tavan içindeki ilave ücret matraha girmez.
- Üst sınır uygulanmamıştır. m.12.5’teki ceza bir fatura döneminde aylık ortalama tutarın yüzde 15’ini geçemez; aylık ortalamanın doğru on iki aydan hesaplanıp hesaplanmadığı kontrol edilir (m.14.8, m.14.17).
- Yanlış madde uygulanmıştır. Kurum, üst sınırı bulunan m.12.5 yerine üst sınırsız m.12.6 veya m.12.7’yi uygulamışsa, hastanın gerçekten ilave ücret alınmayacak kişilerden olup olmadığı veya hizmetin gerçekten ilave ücret alınmayacak hizmetlerden olup olmadığı tartışılır.
- İade ve bildirim süresinde yapılmıştır. Dekontlar ve bildirim yazısının evrak kaydı sunulur; ceza bir kat olarak uygulanmalıdır.
- Fiilin işlendiği yılın sözleşmesi uygulanmalıdır. Tebligattan itibaren 10 iş günü içinde talep edilirse fiilin gerçekleştiği dönemdeki sözleşme uygulanır (m.14.12). Bu talep ilave ücret dosyalarında iki bakımdan önemlidir: m.8.1.3 ve iade için yazılı bildirim şartı 2026 sözleşmesiyle getirilmiştir; 2025 ve önceki yıllara ait tahsilatlarda bu hükümler uygulanmaz.
Komisyon itirazı reddederse dava adli yargıda ve Ankara’da açılır (m.17). Davada ceza koşulunun aşırı olduğu ayrıca ileri sürülür: hâkim aşırı gördüğü ceza koşulunu indirir (6098 sayılı Kanun m.182/3); tacir borçlu kural olarak indirim isteyemez (6102 sayılı Kanun m.22), ancak Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E.2022/666, K.2023/546 sayılı kararında ceza koşulunun tacirin iktisaden mahvına yol açacak ölçüde olması hâlinde kısmen veya tamamen iptal edilebileceğini kabul etmiştir. Ayrıntı Tacir Cezai Şartın İndirilmesini İsteyebilir mi? rehberindedir.
Yıllara Göre Tutarlar ve Değişiklikler
İlave ücret hükümleri: 2024, 2025 ve 2026 sözleşmeleri
| Hüküm | 2024 | 2025 | 2026 |
|---|---|---|---|
| m.12.5, 12.6, 12.7 ceza koşulu | 5 kat | 5 kat | 5 kat |
| İade hâlinde ceza koşulu | 1 kat | 1 kat | 1 kat |
| İade için Kuruma yazılı bildirim şartı | Yok | Yok | Var |
| m.8.1.3 (Kuruma fatura edilmeyen hizmet) | Yok | Yok | Var |
| m.12.22 (ilacın hastaya aldırılması) | Yok | Yok | Var |
| m.8.3.1 tabela (her tabela) | 31.692 TL | 45.614 TL | 57.241 TL |
| m.8.3.2 oran bildirimi | 3.169,20 TL | 4.561 TL | 5.724 TL |
| m.12.3 hastaya belge (her hasta) | 9.507,60 TL | 13.684 TL | 17.172 TL |
| m.12.4 katılım payı (her hasta; günlük sınır) | 1.584,60 TL; 31.692 TL | 2.281 TL; 45.614 TL | 2.862 TL; 57.241 TL |
Katlı cezaların oranı üç yılda değişmemiştir; değişen, 2026’da eklenen iki hüküm ve iade usulüdür. Sabit tutarlı cezalarda ise fiilin işlendiği yılın sözleşmesinin uygulanması talebi tutarı doğrudan düşürür: 2024 yılına ait yirmi hastalık bir belge eksikliği 2026 tutarıyla 343.440 TL, 2024 tutarıyla 190.152 TL’dir.
Fesih Riski ve Hastanın Başvuruları
İlave ücret cezaları sözleşmedeki uyarı ve fesih zincirine girmez; m.13.8’de sayılan fiiller arasında m.12.5, 12.6 ve 12.7 yoktur. Bu, ilave ücret ihlallerinin sözleşmenin geleceği bakımından sonuçsuz olduğu anlamına gelmez. Kanun, tavanın üzerinde ilave ücret alınmasını sözleşmenin feshedilebileceği hâller arasında sayar (5510 sayılı Kanun m.103/1-e) ve Kurum, sözleşmeyi 20 iş günü önceden bildirimde bulunarak feshetme yetkisine sahiptir (m.13.1). Tekrarlayan ilave ücret tespitleri bu yetkinin kullanılmasına gerekçe yapılabilir. Fesih yazısına karşı yollar SGK Sözleşmeyi Feshetti, MEDULA Kapandı rehberinde anlatılmıştır.
Kurumun uyguladığı ceza, hastanın kendi haklarını ortadan kaldırmaz. Hasta, fazla ödediği tutarın iadesini kuruluştan, tüketici hakem heyetinden veya mahkemeden isteyebilir. Kuruma ödenen ceza hastaya yapılmış bir ödeme değildir; iade edilmeyen dosyada kuruluş hem cezayı hem iadeyi ödemek zorunda kalabilir.
Süre Tablosu
İlave ücret dosyalarındaki süreler
| Konu | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| İlave ücret oranının Kuruma bildirilmesi | Tavan oranının duyurulmasını veya bedellerin yayımlanmasını izleyen 20 iş günü | Sözleşme m.8.3.2 |
| Oran değişikliğinin bildirilmesi | Sözleşmede 10 iş günü; Kanun’da 5 iş günü | m.8.3.2; 5510 sayılı Kanun m.73/4 |
| Savunmanın verilmesi | Savunma istem yazısının tebliğinden itibaren 10 iş günü | m.14.1 |
| İade ve Kuruma yazılı bildirim | Cezanın tebliğinden itibaren 10 iş günü | m.12.5, 12.6, 12.7 |
| Ceza koşuluna itiraz | Tebliğden itibaren 10 iş günü | m.14.2 |
| Komisyonun karar süresi | İtirazdan itibaren 40 iş günü | m.14.2 |
| Fiilin işlendiği yılın sözleşmesinin uygulanması talebi | Tebligattan itibaren 10 iş günü | m.14.12 |
Kuruluş İçin Kontrol Listesi
- Her veznede eklere uygun tabela bulunduğu, tabeladaki oranın Kuruma bildirilen oranla aynı olduğu kontrol edilir.
- Oran değiştiğinde bildirim, tabela ve faturalama sistemi aynı gün güncellenir.
- Faturalama sisteminde ilave ücret, katılım payı, otelcilik, istisnai hizmet ve Kurumca karşılanmayan kalemler ayrı satırlarda gösterilir; tek satırlık “hastane farkı” tahsilatı yapılmaz.
- İlave ücret alınmayacak kişiler provizyon aşamasında işaretlenir ve bu hastalarda ilave ücret satırı sistemce kapatılır.
- Acil, yoğun bakım, yenidoğan, kanser tedavisi ve sözleşmenin ekinde sayılan diğer hizmetlerde ilave ücret satırı açılmaz.
- Kurumca karşılanmayan her hizmet ve malzeme için işlemden önce hastadan yazılı bilgilendirme ve onay alınır; belge hasta dosyasında saklanır.
- Genel sağlık sigortalısı hastanın Kurumca finanse edilen bir işlemi Kuruma fatura edilmeden yapılmaz.
- Hizmetleri ve ilave ücreti gösteren belge her hastaya imza karşılığında veya elektronik ortamda verilir; verildiği kayıt altına alınır.
- Hasta şikâyetleri geldiği gün incelenir; fazla tahsilat varsa Kurum tespiti beklenmeden iade edilir.
İade Bildirimi ve Ceza Koşuluna İtiraz Dilekçesi Örneği (Sözleşme m.12.5 ve m.14.2)
Aşağıdaki örnek, bir kısım hasta için iade yapıp haklarını saklı tutarak itiraz eden bir özel hastane için hazırlanmıştır. Dilekçe, iade bildirimini ve itirazı aynı 10 iş günü içinde Kuruma ulaştırır. Köşeli parantez içindeki yerler dosyaya göre doldurulur; dosyada bulunmayan gerekçeler çıkarılır.
T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
[İl] SOSYAL GÜVENLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ
[…] SAĞLIK SOSYAL GÜVENLİK MERKEZİNE
İTİRAZ EDEN: [Unvan] Özel Sağlık Hizmetleri A.Ş. ([İşletme adı] Hastanesi) — [adres], [vergi kimlik numarası], [tesis kodu]
VEKİLİ: Av. [ad soyad] — [adres]
KONU: [Tarih] tarihli ve [sayı] sayılı yazıyla tebliğ edilen, Sözleşme’nin 12.5 numaralı maddesine dayanan [tutar] TL ceza koşuluna itirazımız ile [sayı] hastaya yapılan iadeye ilişkin bildirimimizdir.
TEBLİĞ TARİHİ: [Tarih]
AÇIKLAMALAR
A. Sözleşme m.14.2: İtiraz süresindedir; mahsup yapılamaz
1. Ceza tebliğ yazısı müvekkile [tarih] tarihinde tebliğ edilmiştir. On iş günlük süre [tarih] günü mesai bitiminde dolmaktadır; itirazımız ve iade bildirimimiz süresindedir.
2. İtiraz süresi dolana kadar ceza koşulu uygulanmaz ve itiraz uygulamayı durdurur. Komisyon kararı müvekkile tebliğ edilinceye kadar hak edişten mahsup yapılmamasını talep ediyoruz.
B. Sözleşme m.12.5: İade ve bildirim süresinde yapılmıştır
3. Ceza tebliğ yazısında [sayı] hastadan toplam [tutar] TL fazla ilave ücret alındığı belirtilmiştir. Müvekkil, bu hastalardan [sayı]’ine ait toplam [tutar] TL’yi [tarih] ile [tarih] arasında hastaların banka hesaplarına iade etmiştir. Hasta bazında döküm ve dekontlar ektedir (Ek-3).
4. İade, cezanın tebliğ tarihinden itibaren on iş günü içinde ve tam olarak yapılmış, bu yazıyla aynı süre içinde Kurumunuza bildirilmiştir. Bu hastalar yönünden uygulanabilecek ceza koşulu en çok, fazla alındığı ileri sürülen ilave ücret kadardır.
5. İade, Sözleşme’de öngörülen indirimden yararlanmak amacıyla yapılmıştır; tahsilatın mevzuata aykırı olduğunun kabulü anlamına gelmez. Aşağıdaki itirazlarımız, iade edilen tutarlar dâhil bütün tespit yönünden geçerlidir.
C. 5510 sayılı Kanun m.73 ve Sözleşme m.12.5: Tahsilatın bir bölümü ilave ücret değildir
6. Kurumunuz, hastaların ödediği toplam tutar ile Kuruma fatura edilen tutarı karşılaştırmış ve tavanı aşan farkın tamamını fazla ilave ücret saymıştır. Hastaların ödediği tutarın içinde katılım payı, hastanın tercih ettiği tek kişilik oda farkı ve Kurumca bedeli karşılanmayan [malzeme veya hizmet] bulunmaktadır. Her hasta için kalem kalem döküm ile hastaya verilen imzalı belgeler ektedir (Ek-4).
7. Kurumca karşılanmayan [malzeme veya hizmet] için hastalar işlemden önce yazılı olarak bilgilendirilmiş ve onay vermiştir (Ek-5). Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, Kurumca karşılanmayan bir tedavinin ücretinin hastanın bilgilendirilmesi ve yazılı onayıyla alındığı olayda uygulanan ceza işlemini sözleşmeye aykırı bulmuştur (11.03.2021, E.2020/9535, K.2021/2559).
8. Kalemler ayrıştırıldığında hastalardan alınan ilave ücret toplamı [tutar] TL’dir. Müvekkilin Kurumunuza bildirdiği ve tabelasında duyurduğu oran yüzde […]’dir (Ek-6). Bu orana göre alınabilecek ilave ücret [tutar] TL olup fazla alınan bir tutar yoktur.
D. 6100 sayılı Kanun m.190: Tespit hasta bazında incelemeye dayanmamaktadır
9. Ceza tebliğ yazısı yalnız banka kartı tahsilat kayıtları ile MEDULA kayıtlarının karşılaştırılmasına dayanmaktadır. Hasta dosyaları ve hastalara verilen belgeler incelenmemiş, hastaların hangi hizmet için ne ödediği belirlenmemiştir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, yalnız mali kayıtlar ile MEDULA kayıtlarının karşılaştırılmasına dayanan tespiti yeterli görmemiş (16.12.2021, E.2021/2365, K.2021/13085), her hastanın hangi hizmet için ne ödediğinin tek tek belirlenmesini aramıştır (14.10.2021, E.2021/4820, K.2021/10109).
E. Sözleşme m.14.8 ve m.14.17: Üst sınır
10. Müvekkilin, tespite konu fatura döneminden önceki on iki aylık fatura dönemi ortalaması [tutar] TL’dir (Ek-7). 12.5 numaralı madde uyarınca bir fatura dönemi için uygulanabilecek ceza koşulu toplamı bu tutarın yüzde 15’ini, yani [tutar] TL’yi geçemez. Tebliğ edilen ceza bu sınır gözetilmeden hesaplanmıştır.
SONUÇ VE İSTEM
11. Açıklanan nedenlerle; itirazımızın kabulüyle [tarih] tarihli ve [sayı] sayılı yazıyla uygulanan ceza koşulunun kaldırılmasına ve itirazımız karara bağlanıncaya kadar mahsup yapılmamasına; aksi kanaat hâlinde iade yapılan [sayı] hasta yönünden ceza koşulunun fazla alınan ilave ücret kadar uygulanmasına ve ceza koşulu toplamının yüzde 15 sınırı gözetilerek yeniden hesaplanmasına karar verilmesini vekâleten arz ve talep ederiz.
[Tarih]
İtiraz Eden Vekili
Av. [ad soyad]
EKLER: 1. Vekâletname 2. Ceza tebliğ yazısı ve tebliğ belgesi 3. Hasta bazında iade dökümü ve dekontlar 4. Tahsilat kalemleri dökümü ve hastalara verilen belgeler 5. Bilgilendirme ve onay formları 6. Oran bildirimi ve tabela fotoğrafı 7. Son on iki aya ait tahakkuk dökümü
Kuruma Fatura Edilmeyen Hizmet İddiasına Karşı Savunma Dilekçesi Örneği (Sözleşme m.14.1)
Bu örnek, genel sağlık sigortalısı bir hastaya Kuruma fatura edilmeden yapılan işlem nedeniyle, hastadan alınan ücretin tamamının mevzuata aykırı ilave ücret sayılması istemiyle savunma istenen bir tıp merkezi için hazırlanmıştır.
T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
[İl] SOSYAL GÜVENLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ
[…] SAĞLIK SOSYAL GÜVENLİK MERKEZİNE
SAVUNMA VEREN: [Unvan] Sağlık Hizmetleri Ltd. Şti. ([İşletme adı] Tıp Merkezi) — [adres], [vergi kimlik numarası], [tesis kodu]
VEKİLİ: Av. [ad soyad] — [adres]
KONU: [Tarih] tarihli ve [sayı] sayılı savunma istem yazısına karşı savunmamızdır.
TEBLİĞ TARİHİ: [Tarih]
AÇIKLAMALAR
A. Sözleşme m.14.1: Savunma süresindedir
1. Savunma istem yazısı müvekkile [tarih] tarihinde tebliğ edilmiştir. On iş günlük süre [tarih] günü mesai bitiminde dolmaktadır; savunmamız süresindedir.
2. Yazıda, genel sağlık sigortalısı [ad soyad]’a [tarih] tarihinde yapılan [işlem] nedeniyle hastadan [tutar] TL tahsil edildiği, işlemin Kurumunuza fatura edilmediği ve bu tutarın tamamının Sözleşme’nin 8.1.3 numaralı maddesi uyarınca mevzuata aykırı ilave ücret sayılacağı bildirilmiştir.
B. Sözleşme m.8.1.3: İşlem Kurumca finansmanı sağlanan bir hizmet değildir
3. Sözleşme’nin 8.1.3 numaralı maddesi yalnız Kurumca finansmanı sağlanan sağlık hizmetleri için uygulanır. Hastaya yapılan [işlem], [Kurumca bedeli ödenmeyen bir yöntemle yapılmıştır / Kurumca bedeli karşılanmayan bir malzeme kullanılarak yapılmıştır / tedavi amacı taşımayan bir işlemdir]. Bu işlemin Kurumunuzca ödenen işlemler arasında karşılığı bulunmamaktadır; Kurumunuza fatura edilmesi mümkün değildi (Ek-2).
4. Kurumunuzca finanse edilmeyen bir hizmetin bedelinin hastadan alınması ilave ücret değildir. Bu nedenle 8.1.3 numaralı madde de, mevzuata aykırı ilave ücrete ilişkin 12.5 numaralı madde de olaya uygulanamaz.
C. 5510 sayılı Kanun m.73: Hasta bilgilendirilmiş ve yazılı onay vermiştir
5. Hasta, işlemden önce işlemin Kurumca karşılanmadığı ve ödeyeceği tutar konusunda yazılı olarak bilgilendirilmiş, bilgilendirme ve onay formunu imzalamıştır (Ek-3). Hastaya sunulan hizmetleri ve alınan ücreti gösteren belge de imza karşılığında verilmiştir (Ek-4).
6. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, Kurumca karşılanmayan bir tedavinin ücretinin hastanın bilgilendirilmesi ve yazılı onayıyla alındığı olayda uygulanan ceza işlemini sözleşmeye aykırı bulmuştur (11.03.2021, E.2020/9535, K.2021/2559).
D. Sözleşme m.14.12: İşlemin yapıldığı dönemdeki sözleşmenin uygulanması talebi
7. İşlem [tarih] tarihinde, 2025 yılı sözleşmesi yürürlükteyken yapılmıştır. 8.1.3 numaralı madde 2026 yılı sözleşmesiyle getirilmiştir; 2025 yılı sözleşmesinde bu hüküm yoktur. Müvekkil hakkında ceza koşulu tebliğ edilmesi hâlinde, fiilin gerçekleştirildiği dönemde yürürlükte olan sözleşme hükümlerinin uygulanmasını şimdiden talep ediyoruz; bu talep tebligattan sonraki on iş günü içinde ayrıca yinelenecektir.
E. Sözleşme m.12.5: Ceza koşulunun matrahı yönünden
8. Kurumunuz işlemi Kurumca finanse edilen bir hizmet olarak değerlendirse dahi, 2025 yılı sözleşmesine göre ceza koşulu yalnız fazla alınan ilave ücret üzerinden hesaplanabilir. Bu durumda Kurumunuzca ödenecek bedel ile bu bedel üzerinden müvekkilin bildirdiği oranda alınabilecek ilave ücret, hastadan tahsil edilen tutardan düşülmelidir. Hesap tablosu ektedir (Ek-5).
SONUÇ VE İSTEM
9. Açıklanan nedenlerle; savunmamızın kabulüyle müvekkil hakkında ceza koşulu uygulanmamasına; aksi kanaat hâlinde işlemin yapıldığı dönemde yürürlükte olan 2025 yılı sözleşmesinin uygulanmasına ve ceza koşulunun yalnız fazla alınan ilave ücret üzerinden hesaplanmasına karar verilmesini vekâleten arz ve talep ederiz.
[Tarih]
Savunma Veren Vekili
Av. [ad soyad]
EKLER: 1. Vekâletname 2. İşleme ilişkin tıbbi kayıtlar ve işlemin Kurumca ödenmediğini gösteren belgeler 3. Bilgilendirme ve onay formu 4. Hastaya verilen hizmet ve ücret dökümü 5. Hesap tablosu
Sık Yapılan Hatalar
- İadeyi yapıp Kuruma yazıyla bildirmemek. 2026 sözleşmesinde bildirim, indirimin şartıdır.
- İade ve itiraz süresini ayrı süreler sanmak. İkisi de tebliğden itibaren 10 iş günüdür.
- Kısmi iade yapmak veya iadeyi sonraki bir hizmetten mahsup etmek. Hüküm ücretin hastaya tamamen iadesini arar.
- Tahsilatı tek kalem olarak kaydetmek. Kalemleri ayrıştırılmamış tahsilatın tamamı ilave ücret sayılır.
- Kurumca karşılanmayan hizmet için yazılı onay almamak. Sözlü bilgilendirme ispat edilemez.
- Sigortalı hastayı Kurumca ödenen bir işlem için “özel hasta” olarak kaydetmek. 2026 sözleşmesinde hastanın ödediği tutarın tamamı cezanın matrahıdır.
- Tabeladaki oran ile Kuruma bildirilen oranı farklı bırakmak.
- Üst sınırı ve uygulanan maddeyi kontrol etmemek. m.12.5 üst sınırlıdır; m.12.6 ve 12.7 değildir.
- Eski yıla ait tahsilatta o yılın sözleşmesinin uygulanmasını 10 iş günü içinde istememek.
Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar?
Kurumdan savunma istem yazısı veya ceza tebliği geldiğinde tahsilatları hasta bazında kalemlerine ayırıyor, tavanı ve kuruluşun bildirdiği oranı esas alarak fazla alınan tutarı yeniden hesaplıyoruz. Hangi hastalar için iade, hangileri için iade etmeden itiraz yolunun uygun olduğunu tutar, üst sınır ve belge durumuna göre belirliyor; iade bildirimini ve itirazı aynı 10 iş günü içinde Kuruma sunuyoruz. Komisyon kararından sonra borçlu olunmadığının tespiti ve mahsubun durdurulması için dava ve ihtiyati tedbir yoluna gidiyoruz.
Ceza gelmeden önce de çalışıyoruz: tabela ve oran bildiriminin, faturalama kalemlerinin, bilgilendirme ve onay formlarının sözleşmeye ve Kanun’a uygunluğunu inceliyor, 2026 sözleşmesiyle gelen yeni hükümlere göre tahsilat düzeninin gözden geçirilmesi için yazılı görüş veriyoruz.
Büromuz Ankara’dadır; bu davalarda yetkili mahkemeler ve Genel Sağlık Sigortası Genel Müdürlüğü de Ankara’dadır. Kurumdan gelen yazıyı 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilirsiniz.
İlgili Rehberler
- SGK Cezai Şartı ve Sözleşme Feshi Merkezi 2026: Ceza Koşulu, İtiraz, MEDULA, Fesih ve Dava Yolu
- Özel Hastanede İlave Ücret (Fark Ücreti): Sınırlar, Acil İstisnası ve İade Yolu
- SGK 10 Kat Ceza Koşulu: Sunulmayan Hizmet İddiası, Ceza Hesabı, Savunma ve İtiraz
- SGK’ya Bildirilmeyen Hekim Cezası: Hekim Bildirimi, Yüzde 60 Kuralı, 1 Kat ve 5 Kat Ceza Koşulu
- SGK Sözleşmeyi Feshetti, MEDULA Kapandı: İlk 10 İş Günü, Fesih İtirazı ve İhtiyati Tedbir
- SGK Fatura İncelemesi ve Kesinti: Örnekleme, İtiraz ve Komisyonlar
- Tacir Cezai Şartın İndirilmesini İsteyebilir mi? TTK m.22 ve Ekonomik Mahv
- Özel Hastane Açmak ve Devretmek: Ruhsat, Kadro ve Mesul Müdürlük
- Tıp Merkezi ve Poliklinik Açmak: Planlama, Ruhsat, İtiraz ve Denetim
Sıkça Sorulan Sorular
SGK ilave ücret cezası ne kadar?
Hastadan mevzuata aykırı alınan ilave ücretin 5 katıdır ve her hasta için ayrı hesaplanır (2026 Sözleşmesi m.12.5, 12.6, 12.7). Tavanı aşan ilave ücrette ceza yalnız fazla alınan kısım üzerinden; ilave ücret alınmayacak kişi ve hizmetlerde alınan ilave ücretin tamamı üzerinden hesaplanır.
İlave ücreti hastaya iade edersem ceza düşer mi?
Evet. Ücret, cezanın tebliğ tarihinden itibaren 10 iş günü içinde hastaya tamamen iade edilir ve aynı süre içinde Kuruma yazılı olarak bildirilirse ceza 5 kattan 1 kata iner. Yazılı bildirim şartı 2026 sözleşmesiyle getirilmiştir; iade edilip bildirilmezse indirim uygulanmaz.
İade ettikten sonra cezaya itiraz edebilir miyim?
Sözleşme, iade eden kuruluşun itiraz edemeyeceğini yazmaz. İade ve bildirim yapılırken tahsilatın mevzuata aykırı olduğunun kabul edilmediği belirtilerek aynı 10 iş günü içinde itiraz edilebilir. İtiraz reddedilirse ceza 1 kat olarak uygulanır; kabul edilirse ceza kalkar, ancak iade edilen tutar hastada kalır.
SGK ilave ücret cezasının üst sınırı var mı?
Mevzuata aykırı ilave ücrete ilişkin ceza (m.12.5), bir fatura dönemindeki işlemler için aylık ortalama tutarın yüzde 15’ini geçemez (m.14.8). İlave ücret alınmayacak kişilerden (m.12.6) ve hizmetlerden (m.12.7) alınan ücrete ilişkin cezalar bu listede yer almaz; bu cezalar için üst sınır öngörülmemiştir.
Hastaya ulaşamıyorsam iadeyi nasıl yaparım?
Banka hesabı bilinmiyorsa hasta adına posta havalesi çıkarılabilir; arama ve bildirim girişimleri belgelenir. Alacaklıdan kaynaklanan nedenle ödeme yapılamıyorsa borçlu, hâkimin belirleyeceği yere tevdi edebilir (6098 sayılı Kanun m.107, m.111). Sözleşme hastaya iadeyi aradığından tevdiin indirim için yeterli sayılıp sayılmayacağı tartışmaya açıktır; yine de süre içinde tevdi edilip Kuruma bildirilmesi itirazda ileri sürülebilir.
SGK’lı hastayı özel hasta olarak tedavi edip ücretin tamamını alabilir miyim?
2026 sözleşmesine göre, Kurumca finansmanı sağlanan bir hizmet Kuruma fatura edilmezse hastanın ödediği ücretin tamamı mevzuata aykırı ilave ücret sayılır (m.8.1.3) ve 5 kat ceza bu tutarın tamamı üzerinden hesaplanır. Hüküm 2026’da getirilmiştir; önceki yıllara ait işlemlerde, süresinde talep edilirse o yılın sözleşmesi uygulanır.
SGK’nın karşılamadığı işlem için hastadan alınan ücret ilave ücret sayılır mı?
Sayılmaz. Kurumca bedeli ödenmeyen hizmet veya malzemenin ücretini hasta öder. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, hastanın bilgilendirildiği ve yazılı onay verdiği bir olayda uygulanan ceza işlemini sözleşmeye aykırı bulmuştur (11.03.2021, E.2020/9535, K.2021/2559). Hastanın işlemden önce alınmış yazılı onayı bu savunmanın temel belgesidir.
İlave ücret tabelası asmamanın cezası ne kadar?
Sözleşmenin ekindeki örneğe uygun olmayan tabela asılması veya hiç tabela asılmaması hâlinde her tabela için 57.241 TL ceza koşulu uygulanır (m.8.3.1). Tabela 75’e 50 santimetre ebadında, başlığı en az 65, diğer kısımları en az 40 punto olmalı ve ilave ücretin tahsil edildiği her yerde bulunmalıdır.
İlave ücret oranını SGK’ya ne zaman bildirmeliyim?
Sözleşmeye göre, tavan oranının duyurulmasını veya Kurumca ödenecek bedellerin yayımlanmasını izleyen 20 iş günü içinde; orandaki değişiklikler 10 iş günü içinde bildirilir (m.8.3.2). Kanun fiyat değişiklikleri için 5 iş günü öngördüğünden (5510 sayılı Kanun m.73/4) değişikliklerin 5 iş günü içinde bildirilmesi güvenli yoldur. Bildirim yapılmazsa 5.724 TL ceza koşulu uygulanır.
Hangi hizmetlerden ilave ücret alınamaz?
Sözleşmenin ekine göre: acil hâller (yeşil alan muayenesi hariç), yoğun bakım, yanık tedavisi, kanser tedavisi, yenidoğana verilen hizmetler, organ, doku ve kök hücre nakilleri, doğumsal anomali cerrahisi, hemodiyaliz, kardiyovasküler cerrahi işlemler, işitsel implant işlemleri ve Sağlık Uygulama Tebliği eki EK-2/G listesindeki işlemler (EK-3). Bu hizmetlerden ilave ücret alınması m.12.7’ye girer.
İlave ücret cezası sözleşmenin feshine yol açar mı?
İlave ücret cezaları sözleşmedeki uyarı ve fesih zincirinde (m.13.8) yer almaz. Ancak Kanun, tavanın üzerinde ilave ücret alınmasını sözleşmenin feshedilebileceği hâller arasında sayar (5510 sayılı Kanun m.103/1-e) ve Kurumun 20 iş günü önceden bildirimle fesih yetkisi vardır (m.13.1). Tekrarlayan tespitler bu yetkinin kullanılmasına gerekçe yapılabilir.
SGK yalnız banka kartı kayıtlarına bakarak ilave ücret cezası uygulayabilir mi?
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, yalnız mali kayıtlar ile MEDULA kayıtlarının karşılaştırılmasına dayanan tespiti yeterli görmemiş (16.12.2021, E.2021/2365, K.2021/13085); her hastanın hangi hizmet için ne ödediğinin tek tek belirlenmesini aramıştır (14.10.2021, E.2021/4820, K.2021/10109). Hastanın ödediği toplamın içinde ilave ücret dışındaki kalemler bulunabilir.
Kaynakça
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki güncel metin).
- 2024, 2025 ve 2026 Yılı Sosyal Güvenlik Kurumu Özel Sağlık Hizmeti Sunucularından Sağlık Hizmeti Satın Alım Sözleşmeleri ve ekleri.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu.
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.22.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.190.
- Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 11.03.2021, E.2020/9535, K.2021/2559.
- Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 14.10.2021, E.2021/4820, K.2021/10109.
- Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 16.12.2021, E.2021/2365, K.2021/13085.
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2022/666, K.2023/546.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; madde numaraları ve tutarlar 2026 sözleşmesine göredir. İlave ücret tavanı ve ilave ücret alınmayacak işlemler listesi Kurum düzenlemeleriyle değişebildiğinden, her dosyada tahsilat tarihindeki düzenleme ayrıca kontrol edilmelidir.
SGK ilave ücret nedeniyle 5 kat ceza mı tebliğ etti? İade ve itiraz için 10 iş gününüz var
Tahsilatın kalemlerine ayrılması, iade mi itiraz mı kararının verilmesi, üst sınır hesabı ve Kuruma yapılacak yazılı bildirim için ceza tebliğ yazınızla birlikte hemen arayın.
Süreyi kaçırmayın
İade ve Kuruma yazılı bildirim için 10 iş günü, itiraz için aynı 10 iş günü. Süre geçerse 5 kat ceza kesinleşir. Telefon: 0554 648 37 15.
İlgili ana rehberler
SGK Cezai Şartı ve Sözleşme Feshi Merkezi · Sağlık Hukuku ve Malpraktis Rehberleri · TİTCK Rehberi · Dilekçe Örnekleri · İletişim


