Şehir hastanesi veya yap-işlet-devret projesinde alt yüklenicinin alacağının borçlusu idare değil, sözleşme yaptığı şirkettir; idarenin görevli şirkete ödeme yapmamış olması, alt sözleşmede açık bir hüküm yoksa alt yüklenicinin alacağını ertelemez. İşlerin alt yüklenicilere yaptırılması yüklenicinin o işle ilgili sorumluluğunu ortadan kaldırmaz (Uygulama Yönetmeliği m.13). Ticari işletmeler arasındaki mal ve hizmet tedarikinde borçlu, sözleşmedeki ödeme tarihinde ödemezse ihtara gerek olmadan temerrüde düşer; ödeme günü kararlaştırılmamışsa temerrüt faturanın alınmasını izleyen otuz günün sonunda başlar (TTK m.1530/2, 1530/4). Sekiz gün içinde itiraz edilmeyen faturanın içeriği kabul edilmiş sayılır (TTK m.21/2). Para alacağına ilişkin ticari davada dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A); ilamsız icra takibi için bu şart aranmaz, ancak borçlunun itirazı üzerine açılacak itirazın iptali davası arabuluculuğa tabidir. Vadesi gelmiş ve rehinle temin edilmemiş alacak için ihtiyati haciz istenebilir (İİK m.257). Görevli şirketin idareden olan alacağı haciz ihbarnamesiyle haczedilebilir (İİK m.89); bu alacak daha önce başkasına devredilmişse haciz sonuçsuz kalır. Tahsil planı bu nedenle ihtarnameden önce, borçlunun kim olduğu ve hangi malvarlığına ulaşılabileceği belirlenerek yapılır.
Bu konuda hukuki destek almak ister misiniz? Uzman hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
Bu yazı, şehir hastanesi, yap-işlet-devret veya otoyol projesinde görevli şirketle, onun yapım ya da işletme yüklenicisiyle sözleşme yapmış ve bedelini alamayan alt yükleniciler, hizmet şirketleri ve tedarikçiler için yazıldı. Sözleşme zincirinde borçlunun belirlenmesi, alacağın belgelenmesi, ödemenin idareden tahsilata bağlandığı kayıtların geçerliliği, temerrüt ve faiz, kesinti ve takas savunması, hizmetin durdurulmasının sınırı, ihtarname, arabuluculuk, icra takibi, ihtiyati haciz, haczedilebilecek malvarlığı, konkordato ve zamanaşımı kanun maddeleriyle ele alınır; ortasında bir ihtarname örneği yer alır. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Bu yazının dayanakları. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4, 5, 5/A, 7, 18, 20, 21, 329 ve 1530; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.19, 20, 21, 25, 90, 97, 98, 112, 117, 122, 131, 139, 143, 146, 147, 154, 170, 175, 179, 183, 184, 479, 583 ve 586; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.50, 58, 62, 67, 68, 82, 89, 177, 257, 258, 259, 264, 265, 288, 294, 296 ve 299; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.6, 10, 17, 107 (mülga), 109, 412, 413, 414 ve 426; 6325 sayılı Kanun m.18 ve 18/A; 3095 sayılı Kanun m.1 ve 2; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.704, 893, 895, 950 ve 951; 6428 sayılı Kanun m.1, 2 ve 4; Uygulama Yönetmeliği m.13, 57, 60 ve 66; 3465 sayılı Kanun m.5; 2011/1807 sayılı Karar m.27 ve 34; Sayıştay Başkanlığının Sağlık Bakanlığına ilişkin 2023 yılı denetim raporu.
Ödeme Gecikti: İlk Bakılacaklar
Alt yüklenicinin alacağı çoğu zaman tartışmasızdır: iş yapılmış, fatura kesilmiş, itiraz gelmemiştir. Sorun, ödemenin yapılmaması ve karşı tarafın gerekçe olarak idareyi göstermesidir. Bu aşamada yapılacak ilk iş, alacağın tutarını ve vadesini belgeyle sabitlemek, ikincisi borçlunun kim olduğunu ve hangi malvarlığına sahip olduğunu belirlemektir. Aşağıdaki tablo en sık karşılaşılan durumları ve her birinde ilk adımı gösterir.
Ödeme gecikmesinde durumunuza göre ilk adım
| Durum | İlk bakılacak belge | İlk adım | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Fatura kesildi, vadesi geçti, itiraz gelmedi | Fatura ve tebliğ kaydı, sözleşmenin ödeme maddesi | Yazılı mutabakat ve ihtarname | TTK m.21/2, 1530; TBK m.117 |
| Borçlu “idare bize ödemedi” diyor | Sözleşmede ödemeyi idareden tahsilata bağlayan bir kayıt bulunup bulunmadığı | Kayıt yoksa ihtarname; varsa kaydın niteliğini ve engelin kimden kaynaklandığını belirlemek | TBK m.19, 170, 175; TTK m.1530/5 |
| Alacaktan kesinti veya mahsup yapıldı | Kesintinin dayandığı kayıtlar, alt sözleşmedeki ceza maddesi | Kayıtları yazıyla istemek, mahsuba süresinde itiraz etmek | TBK m.112, 139, 143, 179 |
| Borçlu ödeme güçlüğünde, malvarlığını elden çıkarıyor | Alacağı gösteren belgeler, borçlunun bilinen hesap ve alacakları | İhtiyati haciz talebi | İİK m.257, 258 |
| Borçlu konkordato mühleti aldı | Mühlet kararı ve tarihi | Takip yapılamaz; alacağı kaydettirmek, mühletten sonraki edimlerin bedelini ayrıca izlemek | İİK m.294, 296, 299 |
| Ana sözleşmeye fesih ihtarı geldi | Alt sözleşmenin fesih ve devir maddeleri | O güne kadar doğmuş alacağın dökümü ve mutabakat | 6428 m.4/5; Yönetmelik m.60 |
| Alt sözleşmede tahkim şartı var | Tahkim şartının kapsamı | Uyuşmazlığı tahkime götürmek; ihtiyati haczi mahkemeden istemek | HMK m.412, 413, 426 |
| İş bitti, kesin hesap ve teminat iadesi bekliyor | Kabul tutanağı, teminat mektubu veya nakit kesinti kayıtları | Kesin hesabın çıkarılmasını ve teminatın iadesini yazıyla istemek | TBK m.479 |
Borçlunuz Kim? Sözleşme Zinciri
Kamu–özel iş birliği projelerinde idareyle sözleşme imzalayan şirket işin tamamını kendisi yapmaz. Şehir hastanelerinde yüklenicinin üçüncü kişilerle imzaladığı ve ana sözleşmeye aykırı hüküm içermeyen sözleşmeler Kanun’da “diğer sözleşmeler” olarak tanımlanır (6428 m.1/2-ç). Alt yüklenici çalıştırılmasına izin verilip verilmeyeceği, hangi işlerin alt yüklenicilere yaptırılacağı ve alt yüklenici sözleşmesinin idarenin onayına sunulacağı ihale dokümanında belirtilir; işlerin alt yüklenicilere yaptırılması yüklenicinin o işle ilgili sorumluluğunu ortadan kaldırmaz (Uygulama Yönetmeliği m.13). Otoyol görevlendirmelerinde de görevli şirket işleri idarenin uygun göreceği kişi veya kuruluşlar eliyle yaptırabilir; bu hâlde dahi idareye karşı yükümlülükleri devam eder (3465 m.5). Yap-işlet-devret projelerinde akdedilmesi gereken diğer sözleşmeler uygulama sözleşmesinde belirtilir (2011/1807 sayılı Karar m.34).
Bu hükümler yüklenicinin idareye karşı sorumluluğunu düzenler; alt yükleniciye idareye karşı bir ödeme talebi tanımaz. 6428 sayılı Kanun’da ve Uygulama Yönetmeliği’nde alt yüklenicinin bedelini idareden isteyebileceğine ilişkin bir hüküm yer almaz. Alacağın borçlusu, alt yüklenicinin sözleşme imzaladığı şirkettir.
Zincir çoğu projede iki basamaktan uzundur. Sayıştay’ın 2023 yılı raporuna yansıdığı üzere şehir hastanelerinde hizmetlere ilişkin alt sözleşmeler hizmet sağlayıcı ile alt yüklenici arasında imzalanmakta ve idareye sunulmakta; beş yıllık dönemlerde yapılan pazar testinin sonunda idarece belirlenen uygun teklif sahibi ile hizmet sağlayıcı arasında yeni bir alt sözleşme kurulmaktadır (Bulgu 7). Yapım tarafında da benzer bir yapı görülür: görevli şirket yapım işini bir ana yükleniciye, o da bölümlerini alt yüklenicilere verir. Bu nedenle “görevli şirket ödemiyor” denildiğinde ilk kontrol edilecek şey sözleşmenin karşı tarafındaki unvandır. Teste katılım şartları ve kazanan firmanın imzalayacağı yeni sözleşme şehir hastanesinde pazar testi yazısında ele alınmıştır.
Zincirdeki konumunuza göre borçlu ve ulaşılabilecek malvarlığı
| Konumunuz | Sözleşmenizin karşı tarafı | Ulaşılabilecek malvarlığı | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|---|
| Görevli şirketle doğrudan sözleşmeli yapım veya işletme yüklenicisi | Görevli şirket | Banka hesapları; idareden olan kullanım ve hizmet bedeli alacağı | Görevli şirket tek proje için kurulmuştur; idareden olan alacak başkasına devredilmiş olabilir |
| Hizmet sağlayıcı ile sözleşmeli alt yüklenici (temizlik, güvenlik, yemek, bakım ve benzeri) | Hizmet sağlayıcı şirket | Hizmet sağlayıcının banka hesapları, görevli şirketten olan alacağı ve diğer malvarlığı | Sözleşmenin tarafı olmayan görevli şirkete doğrudan talep yöneltilemez |
| Yapım ana yüklenicisinin taşeronu | Ana yüklenici veya ortak girişim ortakları | Ana yüklenicinin malvarlığı; ortak girişimde her ortağın malvarlığı | Ortakların sözleşmeyi birlikte imzalayıp imzalamadığı (TTK m.7) |
| Mal tedarikçisi (tıbbi cihaz, sarf malzeme, ekipman) | Siparişi veren şirket | Siparişi verenin malvarlığı | Teslim tutanağı ve fatura; mülkiyeti saklı tutma kaydının bulunup bulunmadığı |
| Ortaklardan veya grup şirketinden kefalet ya da garanti alınmış | Asıl borçlu ile birlikte kefil veya garanti veren | Kefilin veya garanti verenin malvarlığı | Kefaletin şekil şartları (TBK m.583); müteselsil kefile başvuru şartı (TBK m.586) |
İki kural borçlu dışındaki kişilere başvurmanın sınırını çizer. Anonim şirkette pay sahipleri yalnızca taahhüt ettikleri sermaye payları ile ve şirkete karşı sorumludur (TTK m.329/2); görevli şirketin ortakları, ayrıca bir garanti veya kefalet vermemişlerse, şirketin alt yükleniciye olan borcundan sorumlu tutulamaz. Buna karşılık iki veya daha fazla kişi, ticari nitelikteki bir iş dolayısıyla başka bir kimseye karşı birlikte borç altına girmişse, kanunda veya sözleşmede aksi öngörülmedikçe müteselsilen sorumlu olur (TTK m.7). Sözleşmenizi tüzel kişiliği bulunmayan bir ortak girişim adına ortakların birlikte imzaladığı durumlarda her bir ortağa ayrı ayrı başvurulabilir.
Alacağın Belgelenmesi: Sözleşme, Hakediş, Fatura, Mutabakat
Tahsil yolunun hızı belgelerin niteliğine bağlıdır. İtiraz edilmemiş fatura ve imzalı mutabakat ile yürüyen bir dosya ile yalnızca iş programına ve yazışmalara dayanan bir dosya aynı sürede sonuçlanmaz. Dört belge grubu ayrı ayrı değerlendirilir.
- Sözleşme ve ekleri. Bedelin nasıl hesaplanacağı, hakedişin kim tarafından ve hangi sürede onaylanacağı, ödeme süresi, kesinti ve teminat hükümleri. Bir işte ödeme zamanı kararlaştırılmamışsa borç doğumu anında muaccel olur (TBK m.90); eser sözleşmesinde bedel eserin teslimi anında, parça parça teslim kararlaştırılmışsa her parçanın tesliminde muaccel olur (TBK m.479).
- Hakediş ve teslim belgeleri. Onaylı hakediş raporu, hizmet teslim tutanağı, puantaj, sevk irsaliyesi, kabul tutanağı. İşin yapıldığını gösteren belge budur; fatura tek başına işin yapıldığını göstermez.
- Fatura. Bir fatura alan kişi, aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde içeriği hakkında itirazda bulunmamışsa bu içeriği kabul etmiş sayılır (TTK m.21/2). Sürenin başlangıcı faturanın alındığı tarihtir; faturanın karşı tarafa ulaştığı tarih kayıtla gösterilebilmelidir. Ticari işletmesiyle ilgili bir iş veya hizmet gören tacir, ücret kararlaştırılmamış olsa dahi uygun bir ücret isteyebilir (TTK m.20).
- Mutabakat. Karşı tarafın imzasını taşıyan cari hesap mutabakatı, borcun tutarını tartışma dışına çıkarır ve borcun ikrarı niteliğiyle zamanaşımını keser (TBK m.154).
Sözleşme dışı yapılan ilave işlerde durum farklıdır: yazılı talimat ve birim fiyat anlaşması yoksa alacak çekişmeli hâle gelir. Bu konunun ispat düzeni sözleşme dışı ilave işin bedeli yazısında, kesin hesap ve teminat kesintisinin iadesi kesin hesap çıkarılmıyor, teminat iade edilmiyor yazısında anlatılmıştır.
“İdare Ödeyince Öderim” Kaydı Geçerli mi?
Borçlunun en sık ileri sürdüğü gerekçe, idarenin kendisine ödeme yapmadığı veya ödemeden kesinti yaptığıdır. Bu gerekçenin hukuki değeri, alt sözleşmede buna ilişkin bir kayıt bulunup bulunmadığına ve kaydın nasıl yazıldığına göre değişir.
Sözleşmede kayıt yoksa. Alt sözleşme bağımsız bir sözleşmedir. İdarenin görevli şirkete, görevli şirketin de kendi yüklenicisine ödeme yapmamış olması, alt yüklenicinin alacağını etkilemez. Ödeme süresi sözleşmede ne yazıyorsa odur.
Sözleşmede kayıt varsa. Önce kaydın ne olduğu belirlenir. Sözleşmenin yorumunda tarafların kullandıkları sözcüklere değil, gerçek ve ortak iradelerine bakılır (TBK m.19). Kayıt iki türlü okunabilir ve sonuçları farklıdır.
Ödemeyi idareden tahsilata bağlayan kaydın iki okunuşu
| Kaydın yazılışı | Hukuki niteliği | Sonucu | Alt yüklenicinin dayanağı |
|---|---|---|---|
| Ödeme, idareden tahsilatı izleyen belirli gün içinde yapılır | Vadenin belirlenmesi | Borç doğmuştur; yalnızca ödeme zamanı tahsilata göre belirlenmiştir | Ödeme süresinin üst sınırı (TTK m.1530/5) ve süre aşıldığında ihtarsız temerrüt (m.1530/4) |
| İdare ödemezse alt yüklenici bedel talep edemez | Geciktirici koşul (TBK m.170) | Koşul gerçekleşmedikçe borç istenemez | Koşulun dürüstlüğe aykırı engellenmesi (TBK m.175); genel işlem koşulu denetimi (TBK m.20, 21, 25) |
Her iki okuyuşta da üç kanun hükmü borçlunun bu kayda dayanmasını sınırlar.
- Altmış günlük üst sınır. Ticari işletmeler arasındaki mal ve hizmet tedarikinde sözleşmede öngörülen ödeme süresi, faturanın veya mal ya da hizmetin alındığı tarihten itibaren en fazla altmış gün olabilir; taraflar ancak alacaklı aleyhine ağır bir haksız durum yaratmamak koşuluyla ve açıkça anlaşarak daha uzun bir süre öngörebilir. Alacaklı küçük veya orta ölçekli işletme ise ya da borçlu büyük ölçekli işletme sıfatını taşıyorsa ödeme süresi altmış günü aşamaz (TTK m.1530/5). Sözleşmedeki süre bu fıkraya aykırıysa borçlu, faturanın alınmasını izleyen otuz günün sonunda ihtara gerek kalmaksızın temerrüde düşmüş sayılır (m.1530/4).
- Koşulun engellenmesi. Taraflardan biri koşulun gerçekleşmesine dürüstlük kurallarına aykırı olarak engel olursa koşul gerçekleşmiş sayılır (TBK m.175). İdarenin ödeme yapmamasının veya kesinti yapmasının sebebi görevli şirketin ya da hizmet sağlayıcının kendi sözleşmeye aykırılığı ise, bu şirket idareden tahsilat yapılamadığını alt yükleniciye karşı ileri süremez. Bunun için idarenin ödememe veya kesinti gerekçesinin ne olduğu sorulmalı ve cevabı yazıyla alınmalıdır.
- Genel işlem koşulu denetimi. Kayıt, borçlunun çok sayıda alt yükleniciyle kullandığı ve tek başına hazırladığı tip sözleşmede yer alıyorsa genel işlem koşuludur (TBK m.20). Karşı tarafın menfaatine aykırı genel işlem koşulu, varlığı hakkında açıkça bilgi verilmemiş ve içeriğini öğrenme imkânı sağlanmamışsa yazılmamış sayılır (m.21); genel işlem koşullarına dürüstlük kurallarına aykırı olarak karşı tarafın aleyhine veya durumunu ağırlaştırıcı hükümler konulamaz (m.25).
Gecikme faizi ödenmeyeceğini veya alacaklının geç ödeme nedeniyle uğrayacağı zarardan borçlunun sorumlu olmayacağını öngören sözleşme hükümleri de geçersizdir (TTK m.1530/6). Sözleşmede “idare geç öderse faiz işlemez” türünden bir kayıt bulunsa dahi faiz talep edilebilir.
Yapım işlerine ilişkin alt sözleşmelerde, işin bir mal veya hizmet tedariki sayılıp sayılmayacağı ve dolayısıyla 1530. maddenin uygulanıp uygulanmayacağı tartışmaya açıktır. Bu tür sözleşmelerde temerrüt ihtarı her durumda çekilmeli, 1530. maddeye yalnızca ek dayanak olarak başvurulmalıdır.
Temerrüt ve Faiz
Faiz, alacağın tahsili yıllara yayıldığında asıl alacak kadar önem kazanır. Başlangıç tarihi ve oranı ayrı ayrı belirlenir.
Temerrüdün başlangıcı. Muaccel bir borcun borçlusu alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer; ifa günü birlikte belirlenmişse bu günün geçmesiyle temerrüt kendiliğinden gerçekleşir (TBK m.117). Ticari işletmeler arasındaki mal ve hizmet tedarikinde alacaklı kendi edimini yerine getirmişse, borçlu sözleşmede öngörülen tarihte veya ödeme süresinde ödemediğinde ihtara gerek olmaksızın temerrüde düşer ve alacaklı, şart edilmemiş olsa bile, bu tarihi izleyen günden itibaren faize hak kazanır (TTK m.1530/2, 1530/3). Ödeme günü belirlenmemişse temerrüt, faturanın alınmasını izleyen otuz günlük sürenin sonunda başlar; sözleşmede bir kabul veya gözden geçirme usulü öngörülmüşse otuz gün bu usulün tamamlandığı tarihten işler (m.1530/4).
Oran. Sözleşmede gecikme faizi kararlaştırılmışsa o oran uygulanır. Kararlaştırılmamışsa ticari işlerde temerrüt faizi, Merkez Bankasının kısa vadeli avanslar için uyguladığı faiz oranı üzerinden istenebilir (3095 sayılı Kanun m.2). Mal ve hizmet tedarikindeki geç ödemelerde uygulanacak faiz oranını ve alacağın tahsili masrafları için istenebilecek asgari giderim tutarını Merkez Bankası her yıl ocak ayında ilan eder; bu oran ticari işlere uygulanan gecikme faizi oranından en az yüzde sekiz fazla olmalıdır (TTK m.1530/7). Kanuni faizin hesabına ilişkin kural 2026 yılında değişmiştir (3095 sayılı Kanun m.1); dönemlere göre güncel oranlar yasal faiz hesaplama sayfasında yer alır.
Faizi aşan zarar. Alacaklı temerrüt faizini aşan bir zarara uğramışsa, borçlu kusursuzluğunu ispat etmedikçe bu zararı da gidermekle yükümlüdür (TBK m.122). Gecikme nedeniyle kullanılan kredinin maliyeti bu kapsamda istenebilir; ispat düzeni munzam zarar yazısında anlatılmıştır.
Kısmi ve geç ödemede çekince. Asıl borç ödendiğinde işlemiş faizi isteme hakkı, sözleşmeyle veya ifa anına kadar yapılacak bir bildirimle saklı tutulmuşsa devam eder (TBK m.131). Geciken ödeme alınırken faiz hakkının saklı tutulduğu yazıyla bildirilmelidir; aksi hâlde borçlu faiz borcunun da sona erdiğini ileri sürer.
Kesinti, Takas ve Mahsup Savunması
İdare, hizmet veya kullanım hatası nedeniyle görevli şirketin ödemesinden kesinti yaptığında, bu kesinti zincir boyunca aşağıya aktarılmak istenir. Alt yüklenicinin faturası tam ödenmez; aradaki fark “idare kesintisi” olarak gösterilir. Bu işlemin hukuki adı takastır ve iki şarta bağlıdır.
- Borçlunun alt yükleniciden bir alacağı bulunmalıdır. Görevli şirket veya hizmet sağlayıcı, idarenin kendisinden kestiği tutarı alt yükleniciye ancak alt sözleşmedeki ceza koşuluna (TBK m.179) veya alt yüklenicinin sözleşmeye aykırılığından doğan zararın tazminine (TBK m.112) dayanarak yansıtabilir. Her iki hâlde de kesintiye yol açan hatanın alt yüklenicinin iş kapsamından kaynaklandığını göstermesi gerekir.
- Takas iradesi bildirilmelidir. Takas, borçlunun takas iradesini alacaklıya bildirmesiyle gerçekleşir (TBK m.143); karşı alacak çekişmeli olsa bile takas ileri sürülebilir (TBK m.139). Bu nedenle “ödemenizden şu tutar düşülmüştür” yazısına itiraz edilmezse mahsup fiilen kesinleşir.
Alt yüklenici, mahsup bildirimini aldığında kesintinin dayandığı kayıtları, bu kayıtların kendi hizmetine ait olanlarını ve idarenin kesinti hesabını yazıyla istemeli; kayıtlar verilmezse mahsubu kabul etmediğini bildirmelidir. Kesintinin hesabı, hata puanı ile kesintinin farkı ve kayıtlara itiraz sebepleri şehir hastanesinde kesintiye itiraz yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır; aynı itiraz sebepleri alt yüklenici bakımından da geçerlidir. Tacir olan alt yüklenicinin ceza koşulunun aşırı olduğu gerekçesiyle indirim isteyip isteyemeyeceği tacirin cezai şart indirimi yazısında ele alınmıştır.
Ödeme Alamayan Alt Yüklenici Hizmeti Durdurabilir mi?
Karşılıklı borç yükleyen bir sözleşmenin ifasını isteyen taraf, kendi borcunu ifa etmiş veya ifasını önermiş olmalıdır (TBK m.97). Bu kural alt yükleniciye, bedeli ödenmeyen dönemler için kendi edimini askıya alma imkânı verir. Taraflardan biri borcunu ifada güçsüzlüğe düşer ve diğer tarafın hakkı tehlikeye girerse, hakkı tehlikeye düşen taraf karşı edimin ifası güvence altına alınıncaya kadar kendi ediminden kaçınabilir; uygun sürede güvence verilmezse sözleşmeden dönebilir (TBK m.98).
Bu imkânın şehir hastanesi projelerinde üç sınırı vardır.
- Alt sözleşmedeki hüküm. Sayıştay’ın 2023 yılı raporuna yansıyan ana sözleşme hükmüne göre şirket veya hizmet sağlayıcı tarafından verilen hizmetler, idare ile olan uyuşmazlığa bakılmaksızın kesintisiz sürdürülür (Bulgu 7). Bu yükümlülük alt sözleşmelere çoğu zaman aynen yansıtılır; kendi sözleşmenizde hizmetin askıya alınmasını yasaklayan veya ihbar süresine bağlayan bir madde bulunup bulunmadığı önce okunmalıdır.
- Sağlık hizmetinin sürdürülemezliği. Temizlik, sterilizasyon, bakım, güvenlik ve benzeri hizmetlerin durması, Uygulama Yönetmeliği’nde sayılan sürdürülemezlik hâllerinden birini doğurabilir (m.57/3). Bu durumda idare işi yüklenici hesabına başkasına yaptırır, bedeli zincir boyunca aşağıya yansıtılır ve alt sözleşmeniz feshedilebilir.
- Tazminat riski. Haklı bir sebebe dayanmadığı sonradan anlaşılan bir durdurma, alacaklıyı borçlu durumuna düşürür.
Bu nedenle sıra şöyle olmalıdır: önce yazılı ihtar ve ödeme için süre; ardından güvence talebi; hizmetin askıya alınacağı bildirilecekse bunun sözleşmedeki ihbar süresine uyularak, hastane işleyişini tehlikeye atmayacak bir geçiş süresi tanınarak ve idareye de bilgi verilerek yapılması. Hastanede kullanılan cihaz ve malzemenin alıkonulması da çözüm değildir: alacaklı, borçluya ait olup onun rızasıyla zilyedi bulunduğu ve alacakla bağlantılı taşınırı borç ödeninceye kadar hapsedebilir (TMK m.950), ancak kamu düzeniyle bağdaşmayan hâllerde hapis hakkı kullanılamaz (TMK m.951).
Tahsil Yolları: Hangi Durumda Hangisi
Alacağın tahsili için tek bir doğru yol yoktur; belgenin gücüne, borçlunun tutumuna ve malvarlığının durumuna göre sıra değişir. Aşağıdaki tablo yolları, her birinin ne zaman seçileceğini ve bağlı olduğu süreyi gösterir.
Alt yüklenici alacağında tahsil yolları
| Yol | Ne zaman | Süre ve şart | Dayanak |
|---|---|---|---|
| İhtarname | Her durumda ilk adım | Noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli elektronik imzalı kayıtlı elektronik posta | TTK m.18/3; TBK m.117 |
| İlamsız icra takibi | Faturası ve mutabakatı bulunan, tutarı belli alacak | Borçlu ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz edebilir | İİK m.58, 62 |
| İtirazın kaldırılması | Elde imzası ikrar edilmiş veya noterce onaylanmış borç ikrarı içeren belge varsa | İtirazın tebliğinden itibaren altı ay | İİK m.68 |
| İtirazın iptali davası | Borçlu takibe itiraz etmişse | İtirazın tebliğinden itibaren bir yıl; önce arabuluculuk | İİK m.67; TTK m.5/A |
| Alacak davası | Alacak çekişmeli, tutarı tartışmalı | Önce arabuluculuk | TTK m.4, 5, 5/A |
| İhtiyati haciz | Vadesi gelmiş, rehinle temin edilmemiş alacak; tahsil tehlikede | Haczin uygulanmasından itibaren yedi gün içinde takip veya dava | İİK m.257, 258, 264 |
| Tahkim | Alt sözleşmede tahkim şartı varsa | Mahkemeden ihtiyati haciz alınmışsa iki hafta içinde tahkim davası | HMK m.412, 413, 426 |
Belgesi güçlü ve borçlusu ödeme gücüne sahip bir alacakta olağan sıra ihtarname, icra takibi, itiraz gelirse arabuluculuk ve itirazın iptali davasıdır. Borçlunun malvarlığını elden çıkardığına veya ödeme güçlüğüne düştüğüne ilişkin belirtiler varsa sıra değişir ve ihtiyati haciz öne alınır. Görevli mahkeme, tarafların ticari işletmesiyle ilgili bir uyuşmazlık söz konusu olduğundan asliye ticaret mahkemesidir (TTK m.4, 5). Dava, davalının yerleşim yeri mahkemesinde veya sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde açılabilir (HMK m.6, 10); tacirler arasında yetki sözleşmesi yapılmışsa, aksi kararlaştırılmadıkça dava yalnızca sözleşmeyle belirlenen mahkemede açılır (HMK m.17).
İhtarname: Şekli, İçeriği ve İşlevi
Tacirler arasında karşı tarafı temerrüde düşürmeye, sözleşmeyi feshe veya sözleşmeden dönmeye ilişkin ihbar ve ihtarlar noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta sistemiyle yapılır (TTK m.18/3). E-posta veya mesajla yapılan ödeme hatırlatmaları bu hükmün aradığı şekli taşımaz. Uygulamada içeriğin ve tebliğ tarihinin tartışmasız biçimde ispatlanabilmesi için noter ihtarnamesi tercih edilir.
İhtarname, 1530. madde uyarınca temerrüt kendiliğinden gerçekleşmiş olsa bile dört işlev görür: temerrüt tarihini tartışma dışına çıkarır; faiz talebini ve oranını kayda geçirir; borçlunun “idare ödemedi” veya “kesinti yapıldı” savunmalarına verilecek cevabı önceden ortaya koyar; ihtiyati haciz talebinde ve davada alacağın istendiğini gösteren belge olur. İyi yazılmış bir ihtarnamede şunlar bulunur.
- Sözleşmenin tarihi ve konusu, işin veya hizmetin yapıldığı dönem.
- Fatura ve hakediş dökümü: tarih, numara, tutar, vade, yapılan ödemeler, kalan bakiye.
- Faturalara itiraz edilmediği ve varsa mutabakatın tarihi.
- Borçlunun ileri sürdüğü gerekçelere cevap.
- Faiz talebi ve dayanağı.
- Ödeme için verilen kesin süre ve ödemenin yapılacağı hesap.
- Süre sonunda başvurulacak yollar.
İhtarnamede hizmetin durdurulacağı bildirilecekse, bunun sözleşmedeki usule uygun olması ve yukarıda açıklanan sınırlar gözetilerek yazılması gerekir; ölçüsüz bir durdurma tehdidi, borçlunun eline alt sözleşmeyi feshetme gerekçesi verir.
Alt Yüklenici Alacağı İçin İhtarname Örneği
Aşağıdaki örnek, bir şehir hastanesinde hizmet sağlayıcı şirketle sözleşmeli olarak hizmet veren alt yüklenicinin, ödenmeyen faturaları için çekeceği ihtarnamenin iskeletini gösterir. Örnek genel niteliktedir; her ihtarname kendi sözleşmesinin madde numaralarıyla, kendi fatura ve kayıtlarına göre ve yalnızca dosyada belgesi bulunan hususlarla yazılmalıdır.
… NOTERLİĞİNE
İhtar eden: … Ltd. Şti., adres, vergi kimlik numarası
Vekili: Av. …
Muhatap: … A.Ş., adres
Konu: … tarihli Sözleşme’den doğan … TL tutarındaki alacağın faiziyle birlikte ödenmesi ihtarıdır.
Açıklamalar
1. Müvekkil, muhatap ile imzaladığı … tarihli Sözleşme uyarınca … Şehir Hastanesinde … hizmetini sunmaktadır.
2. Müvekkil … ile … arasındaki dönemlere ait hizmetleri eksiksiz olarak sunmuş, bu dönemlere ilişkin … adet faturayı düzenleyerek muhataba göndermiştir. Faturaların toplamı … TL’dir. Bugüne kadar … TL ödenmiş, … TL ödenmemiştir. Fatura ve ödeme dökümü ekte sunulmuştur.
Türk Ticaret Kanunu m.21/2 yönünden: faturalara itiraz edilmemiştir
3. Muhatap, ekli dökümde yer alan faturaların hiçbirine, aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde itiraz etmemiştir. Faturaların içeriği muhatap tarafından kabul edilmiş sayılır. Ayrıca … tarihli mutabakat mektubunda muhatap, müvekkile olan borcunu … TL olarak teyit etmiştir.
Türk Ticaret Kanunu m.1530 ve Türk Borçlar Kanunu m.117 yönünden: muhatap temerrüttedir
4. Sözleşme’nin … maddesine göre ödeme, faturanın tebliğinden itibaren … gün içinde yapılır. Bu süre dökümdeki her fatura için dolmuştur. Muhatap, ayrıca ihtara gerek olmaksızın, dökümde her fatura için gösterilen tarihten itibaren temerrüttedir.
Türk Borçlar Kanunu m.175 yönünden: İdare’nin ödeme yapmamış olması muhatabın borcunu ertelemez
5. Muhatap … tarihli yazısında, ödemenin İdare’den yapılacak tahsilata bağlı olduğunu bildirmiştir. Sözleşme’nin ödemeye ilişkin … maddesi ödeme için … günlük süre öngörmekte, İdare’den tahsilatı ödemenin koşulu saymamaktadır. Kaldı ki İdare’nin ilgili dönem ödemesinden yaptığı kesinti müvekkilin sunduğu hizmetten kaynaklanmamıştır. Koşulun gerçekleşmesine dürüstlük kurallarına aykırı olarak engel olan taraf bakımından koşul gerçekleşmiş sayılır.
Türk Borçlar Kanunu m.112 ve m.179 yönünden: müvekkile yansıtılabilecek bir kesinti yoktur
6. Muhatap, … dönemine ait ödemeden … TL tutarında mahsup yapmıştır. Bu mahsubun dayandığı kayıtlar müvekkile bildirilmemiş, kayıtlara konu hataların müvekkilin iş kapsamından kaynaklandığı gösterilmemiştir. Müvekkil bu mahsubu kabul etmemektedir.
3095 sayılı Kanun m.2 yönünden: faiz
7. Alacak ticari bir işten doğmuştur. Her fatura bakımından temerrüt tarihinden itibaren, Sözleşme’nin … maddesinde kararlaştırılan gecikme faizi, bu maddenin uygulanmaması hâlinde ticari işlerde uygulanan temerrüt faizi talep edilmektedir. Bundan sonra yapılacak ödemeler, işlemiş faize ilişkin haklarımız saklı tutularak kabul edilecektir.
Türk Borçlar Kanunu m.98 yönünden: güvence talebi
8. Muhatabın ödemelerindeki gecikme … aydır sürmekte, muhatap … tarihli yazısında ödeme güçlüğü içinde bulunduğunu kendisi bildirmektedir. Müvekkilin ileriye dönük edimlerinin karşılığı tehlikeye düşmüştür. Devam eden hizmetlerin bedeli için, bu ihtarnamenin tebliğinden itibaren … gün içinde … TL tutarında banka teminat mektubu verilmesini talep ederiz.
Sonuç ve Talep
9. … TL tutarındaki alacağın, her fatura için dökümde gösterilen temerrüt tarihinden itibaren işleyecek faiziyle birlikte, bu ihtarnamenin tebliğinden itibaren … gün içinde müvekkilin … numaralı hesabına ödenmesini; … TL tutarındaki mahsubun dayandığı kayıtların aynı süre içinde tarafımıza gönderilmesini; 8 numaralı paragrafta belirtilen güvencenin verilmesini ihtar ederiz. Süre içinde ödeme yapılmaması hâlinde arabuluculuk, icra takibi ve ihtiyati haciz dâhil bütün kanuni yollara başvurulacağını, bu hâlde yargılama giderlerinin ve vekâlet ücretinin muhataba yükletileceğini bildiririz.
10. Sayın Noter; üç nüsha olarak düzenlenen bu ihtarnamenin bir nüshasının muhataba tebliğini, bir nüshasının dairenizde saklanmasını, tebliğ şerhini taşıyan bir nüshasının tarafımıza verilmesini talep ederiz.
İhtar eden vekili
Av. …
Ekler: 1. Fatura ve ödeme dökümü. 2. Faturalar ve gönderim kayıtları. 3. Hakediş ve hizmet teslim tutanakları. 4. … tarihli mutabakat mektubu. 5. Muhatabın … tarihli yazısı. 6. Vekâletname.
Örnekte üç nokta dosyaya göre değişir. Sözleşmede ödemeyi idareden tahsilata bağlayan bir kayıt varsa 5 numaralı paragraf, kaydın yukarıda açıklanan iki okunuşundan hangisine girdiğine göre yeniden yazılır. Mahsup yapılmamışsa 6 numaralı paragraf çıkarılır. Güvence talebi, borçlunun ödeme güçlüğüne ilişkin somut bir veri yoksa ihtarnameye konulmaz; dayanaksız bir güvence talebi ihtarnamenin geri kalanını da zayıflatır.
Arabuluculuk: Dava Açmadan Önce Zorunlu Basamak
Ticari davalardan, konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (TTK m.5/A/1). Arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde en fazla iki hafta uzatılabilir (m.5/A/2). Bu basamağın alt yüklenici bakımından önemli sonuçları şunlardır.
- Tutanak dava dilekçesine eklenir. Anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslı veya arabulucuca onaylanmış örneği dava dilekçesine eklenmek zorundadır (6325 sayılı Kanun m.18/A/2).
- Süreler durur. Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (m.18/A/15). İhtiyati haciz kararı alınmışsa, İcra ve İflas Kanunu’ndaki dava açma süresi de bu aralıkta işlemez (m.18/A/16).
- İlk toplantıya katılmak gerekir. Geçerli bir mazereti olmaksızın ilk toplantıya katılmayan taraf son tutanakta belirtilir ve davada haklı çıksa bile yargılama giderleri bakımından yaptırımla karşılaşır (m.18/A/11).
- Anlaşma belgesi icra edilebilir. Ticari uyuşmazlıklarda avukatlar ile arabulucunun birlikte imzaladıkları anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır (6325 sayılı Kanun m.18/4). Ödeme planı içeren bir anlaşma, plana uyulmadığında doğrudan ilamlı icraya konulabilir.
İlamsız icra takibi bir dava değildir; takip başlatmak için arabulucuya başvurmak gerekmez. Ancak borçlu ödeme emrine itiraz ederse, açılacak itirazın iptali davası için arabuluculuk dava şartıdır. Arabuluculuk masasına fatura dökümü, mutabakat ve hesaplanmış faiz tutarıyla gelmek, görüşmeyi tutar üzerine değil ödeme planı üzerine yoğunlaştırır.
İcra Takibi, İtiraz ve Dava
Faturası ve mutabakatı bulunan bir alacakta en kısa yol ilamsız icra takibidir. Takip talebi icra dairesine yazılı veya elektronik ortamda yapılır (İİK m.58); para borcuna ilişkin takipte yetki bakımından Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun yetki hükümleri kıyasen uygulanır ve sözleşmenin yapıldığı yer icra dairesi de yetkilidir (İİK m.50). Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz edebilir (İİK m.62). İtiraz etmezse takip kesinleşir ve haciz aşamasına geçilir.
Borçlu itiraz ederse alacaklının önünde iki yol vardır.
- İtirazın kaldırılması. Takip, imzası ikrar edilmiş veya noterlikçe onaylanmış borç ikrarını içeren bir senede dayanıyorsa alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir (İİK m.68). İmzalı mutabakat veya borç ikrarı içeren protokol bu yolu açabilir; salt fatura bu nitelikte değildir.
- İtirazın iptali davası. Alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde mahkemeye başvurarak alacağının varlığını genel hükümlere göre ispat edip itirazın iptalini isteyebilir. Borçlunun itirazının haksızlığına karar verilirse, alacaklının talebi üzerine borçlu, hükmolunan tutarın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir (İİK m.67). Bir yıllık süre kaçırılırsa genel hükümlere göre alacak davası açma hakkı saklıdır.
Alacağın tutarı tartışmalıysa veya borçlunun itiraz edeceği açıksa doğrudan alacak davası açılması da mümkündür. Burada bir değişikliğe dikkat edilmelidir: belirsiz alacak davasını düzenleyen Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 107. maddesi 16 Temmuz 2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanun’la yürürlükten kaldırılmıştır. Alacağın tutarı dava açılırken belirlenmeli; yalnızca bir bölümü dava edilecekse kısmi dava hükümleri uygulanmalıdır (HMK m.109). Kesinti, ilave iş veya faiz hesabı gibi tutarı tartışmalı kalemler için dava öncesinde hesap raporu hazırlatılması bu nedenle daha da önem kazanmıştır.
İtirazın iptali davasının süresi, görevli mahkemesi ve icra inkâr tazminatı itirazın iptali ve icra inkâr tazminatı ile itirazın iptali davasında görevli ve yetkili mahkeme yazılarında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
İhtiyati Haciz
Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun kendi elinde veya üçüncü kişide bulunan taşınır ve taşınmaz mallarını, alacaklarını ve diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir (İİK m.257). Alt yüklenici alacağı bu tanıma çoğu zaman uyar: vade geçmiştir ve alacak için rehin verilmemiştir. İhtiyati haciz, dava veya takip sonuçlanana kadar borçlunun malvarlığını elden çıkarmasını önler.
- İspat. Alacaklı, alacağı hakkında mahkemeye kanaat getirecek delilleri göstermek zorundadır; mahkeme iki tarafı dinleyip dinlememekte serbesttir (İİK m.258). Sözleşme, itiraz edilmemiş faturalar, mutabakat ve ihtarname bu aşamanın belgeleridir.
- Teminat. İhtiyati haciz isteyen alacaklı, haksız çıkması hâlinde borçlunun ve üçüncü kişilerin uğrayacağı zararlardan sorumludur ve teminat vermek zorundadır (İİK m.259).
- Yedi gün. Dava açılmadan veya takibe başlanmadan önce ihtiyati haciz yaptıran alacaklı, haczin uygulanmasından itibaren yedi gün içinde takip talebinde bulunmak veya dava açmak zorundadır (İİK m.264). Dava şartı arabuluculuğa tabi alacaklarda bu süre, arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağa kadar işlemez (6325 sayılı Kanun m.18/A/16).
- İtiraz. Borçlu, kendisi dinlenmeden verilen ihtiyati haczin dayandığı sebeplere, mahkemenin yetkisine ve teminata yedi gün içinde itiraz edebilir (İİK m.265).
İhtiyati haczin uygulanacağı malvarlığının önceden belirlenmesi gerekir; karar alındıktan sonra aranacak mal çoğu zaman bulunamaz. Yöntem ihtiyati haciz yazısında, taşeron alacaklarındaki uygulaması taşeron alacağını alamıyor yazısında anlatılmıştır.
Neye Haciz Konulur? Banka Hesapları, İdaredeki Alacak ve Sınırlar
Proje şirketlerinin malvarlığı olağan bir ticaret şirketininkinden farklıdır. Görevli şirket tek bir proje için kurulmuştur; fabrikası, stoku, araç filosu yoktur. Değerli olan iki şey vardır: idareden düzenli olarak tahsil ettiği bedel ve bu bedelin yattığı hesaplar.
İdaredeki alacağa haciz. Borçlunun üçüncü kişideki alacağı haczedildiğinde icra dairesi üçüncü kişiye, bundan böyle borcunu ancak icra dairesine ödeyebileceğini ve takip borçlusuna yapılan ödemenin geçerli olmayacağını bildirir. Üçüncü kişi, borcu olmadığı, borcun ihbarnameden önce ödendiği veya alacağın borçluya ait olmadığı gibi bir iddiası varsa bunu ihbarnamenin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine bildirmek zorundadır; itiraz etmezse borç zimmetinde sayılır ve ikinci ihbarname gönderilir (İİK m.89). Görevli şirket borçlu ise üçüncü kişi idaredir; şehir hastanesinin işletme döneminde harcama yetkisi ilgili taşra biriminin en üst yöneticisine aittir (6428 m.2/4). Borçlu hizmet sağlayıcı ise üçüncü kişi görevli şirkettir.
Alacak devredilmişse. Alacaklı, kanun, sözleşme veya işin niteliği engel olmadıkça borçlunun rızasını aramaksızın alacağını üçüncü bir kişiye devredebilir; devrin geçerliliği yazılı şekle bağlıdır (TBK m.183, 184). Görevli şirket idareden olan alacağını hacizden önce bir başkasına devretmişse, o alacak artık şirketin malvarlığında değildir ve haciz ihbarnamesi sonuç vermez. Proje finansmanı kullanılan işlerde bu ihtimal baştan hesaba katılmalı, idarenin ihbarnameye vereceği cevap beklenmeden diğer malvarlığı da araştırılmalıdır. Aynı yöntemin kamuya bağlı şirketlerde nasıl işlediği şirkete haciz ve idaredeki alacağına haciz ihbarnamesi yazısında, alacağın devrinin öncelik sorunları hakediş alacağının temliki yazısında anlatılmıştır.
Tesis ve arazi. Şehir hastanesinin üzerinde bulunduğu taşınmaz Hazine’nin özel mülkiyetindedir; yüklenici lehine yalnızca bağımsız ve sürekli nitelikte üst hakkı kurulur (6428 m.2/1). Devlet malları haczedilemez (İİK m.82/1). Üst hakkı üzerinde cebri icra yoluna gidilip gidilemeyeceği ayrı ve tartışmalı bir konudur; fesih hâlinde üst hakkı yargı kararı aranmaksızın terkin edildiğinden ve üçüncü kişiler üst hakkından kaynaklanan bir talepte bulunamadığından (6428 m.4/10) tahsil planı bu ihtimale dayandırılmamalıdır.
Yapım Alt Yüklenicisinin Kanuni İpotek Hakkı: Şehir Hastanesinde Sınırlar
Bir taşınmaz üzerinde yapılan yapı veya diğer işlerde malzeme vererek veya vermeden emek sarf eden ve bu nedenle malik veya yükleniciden alacaklı olan alt yüklenici, kanuni ipotek hakkının tescilini isteyebilir; bu haktan önceden feragat geçerli değildir (TMK m.893). Tescilin, yüklenilen işin tamamlanmasından başlayarak üç ay içinde yapılmış olması gerekir; tescil için alacağın malik tarafından kabul edilmiş veya mahkemece karara bağlanmış olması şarttır ve malik yeterli güvence gösterirse tescil istenemez (TMK m.895).
Özel inşaatlarda etkili olan bu güvence, şehir hastanesi projelerinde üç sebeple sınırlıdır. Arazi Hazine’ye aittir ve devlet malları haczedilemez (İİK m.82/1). Tapu kütüğünde ayrı sayfaya kaydedilen bağımsız ve sürekli haklar taşınmaz sayıldığından (TMK m.704) ipoteğin üst hakkı üzerine tescil edilebileceği ileri sürülebilir; ancak sözleşmenin feshi hâlinde üst hakkı yargı kararı aranmaksızın terkin edilir ve üçüncü kişiler üst hakkından kaynaklanan bir hak talep edemez (6428 m.4/10). Sözleşme süresi sonunda ise yerleşke her türlü borç ve taahhütten ari olarak idareye devredilir (6428 m.4/2). Bu nedenle kanuni ipotek, bu projelerde güvenilecek bir teminat olarak görülmemeli; üç aylık süre yine de kaçırılmamalı ve somut dosyada başvurulup başvurulmayacağı ayrıca değerlendirilmelidir.
Borçlu Konkordatoya Başvurursa veya Ana Sözleşme Feshedilirse
Konkordato. Geçici mühlet kesin mühletin sonuçlarını doğurur (İİK m.288). Mühlet içinde borçlu aleyhine hiçbir takip yapılamaz, daha önce başlamış takipler durur, ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları uygulanmaz; tasdik edilen proje aksine hüküm içermedikçe kesin mühlet tarihinden itibaren rehinle temin edilmemiş alacaklara faiz işlemesi durur (İİK m.294). Alacaklılar, komiserin ilanından itibaren on beş gün içinde alacaklarını bildirmeye davet olunur (İİK m.299). Mühlet kararı verildikten sonra yeni bir takip başlatılamaz ve ihtiyati haciz kararı uygulanamaz; tahsil girişimleri bu nedenle geciktirilmemelidir.
Mühletten sonraki dönem için durum farklıdır. Borçlunun işletmesinin devamı için önem arz eden sözleşmelerin devamı esastır; geçici ve kesin mühlet süresince devam eden sözleşmeler nedeniyle borçlanılan edimler karşılıklı olarak ifa edilir (İİK m.296). Hizmeti süren alt yüklenici, mühlet kararından sonraki dönemlere ait bedelin vadesinde ödenmesini isteyebilir; eski borç ile yeni dönem borcu ayrı ayrı izlenmelidir. Sürecin genel işleyişi konkordato rehberinde anlatılmıştır.
Ödemelerin tatili. Borçlu ödemelerini tatil etmişse alacaklı, önceden takibe gerek kalmaksızın iflasa tabi borçlunun iflasını isteyebilir (İİK m.177). Bu yol bir tahsil aracı değil, son çaredir; proje şirketinin iflası alt yüklenicinin alacağını masaya kaydedilen bir alacağa dönüştürür.
Ana sözleşmenin devri veya feshi. Ana sözleşmenin idarenin onayıyla devri hâlinde diğer sözleşmeler de devralana devredilmiş sayılır; devirden önce doğmuş yükümlülüklerden devreden ile devralan müştereken ve müteselsilen sorumludur (6428 m.4/5; Yönetmelik m.60). Yap-işlet-devret projelerinde de görevin devri hâlinde diğer sözleşmeler devredilmiş sayılır (2011/1807 sayılı Karar m.27). Fesih hâlinde alt yüklenicinin alacağının borçlusu değişmez; ancak görevli şirketin idareyle yapacağı hesap tasfiyesinden doğacak alacağı, alt yüklenicinin haciz koydurabileceği bir malvarlığı değeridir. İdareden fesih ihtarı geldiğinde sürecin nasıl işlediği şehir hastanesi ve yap-işlet-devret sözleşmesinde fesih ihtarı yazısında anlatılmıştır. Fesih hâlinde kredi borcunun ve şirket–idare hesabının nasıl tasfiye edildiği borç üstlenimi ve fesih tazminatı yazısında anlatılmıştır.
Alt Sözleşmede Tahkim veya Yetki Şartı Varsa
Büyük projelerin alt sözleşmelerinde tahkim şartı sık görülür. Tahkim sözleşmesi yazılı şekilde yapılır ve taraflar arasındaki sözleşmenin bir şartı olarak da kararlaştırılabilir (HMK m.412). Tahkim şartının kapsamına giren bir uyuşmazlık için mahkemede dava açılırsa karşı taraf tahkim ilk itirazında bulunabilir; tahkim sözleşmesi hükümsüz, tesirsiz veya uygulanması imkânsız değilse mahkeme davayı usulden reddeder (HMK m.413).
Tahkim şartı geçici hukuki korumayı engellemez. Mahkemeden ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz kararı alan taraf iki hafta içinde tahkim davasını açmak zorundadır; aksi hâlde karar kendiliğinden ortadan kalkar (HMK m.426/2). Hakem kurulu da yargılama sırasında ihtiyati tedbire karar verebilir (HMK m.414). Tahkim şartının bulunduğu sözleşmede ilamsız icra takibi başlatılması hâlinde borçlunun tahkim itirazıyla karşılaşılabileceğinden, yol haritası baştan tahkime göre kurulmalıdır.
Tahkim şartı yoksa sözleşmedeki yetki maddesine bakılır: tacirler arasında yapılan yetki sözleşmesinde, aksi kararlaştırılmadıkça dava yalnızca sözleşmeyle belirlenen mahkemede açılır (HMK m.17). Tahkim şartının okunması sözleşmede tahkim şartı yazısında, hakem kararının icrası tahkim rehberinde anlatılmıştır.
Zamanaşımı ve Süreler
Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.146). Yüklenicinin yükümlülüklerini ağır kusuruyla hiç ya da gereği gibi ifa etmemesi dışında eser sözleşmesinden doğan alacaklar ile dönemsel edimler beş yılda zamanaşımına uğrar (TBK m.147). Alt sözleşmenin eser, hizmet veya satış niteliği taşımasına göre süre değişebileceğinden, hesap beş yıl esas alınarak yapılmalıdır. Borçlunun borcu ikrar etmesi, kısmen ödemesi veya alacaklının dava açması ya da icra takibinde bulunması zamanaşımını keser (TBK m.154).
Alt yüklenici alacağında süreler
| Konu | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Faturanın içeriğine itiraz | Faturanın alınmasından itibaren sekiz gün | TTK m.21/2 |
| Ödeme günü belirlenmemişse ihtarsız temerrüt | Faturanın alınmasını izleyen otuz günün sonu | TTK m.1530/4 |
| Sözleşmede öngörülebilecek ödeme süresinin üst sınırı | Altmış gün | TTK m.1530/5 |
| Dava şartı arabuluculuk | Altı hafta; zorunlu hâllerde iki hafta uzatılabilir | TTK m.5/A/2 |
| Ödeme emrine itiraz | Tebliğden itibaren yedi gün | İİK m.62 |
| İtirazın kaldırılması | İtirazın tebliğinden itibaren altı ay | İİK m.68 |
| İtirazın iptali davası | İtirazın tebliğinden itibaren bir yıl | İİK m.67 |
| İhtiyati hacizden sonra takip veya dava | Haczin uygulanmasından itibaren yedi gün | İİK m.264 |
| İhtiyati hacze itiraz | Yedi gün | İİK m.265 |
| Haciz ihbarnamesine üçüncü kişinin itirazı | Tebliğden itibaren yedi gün | İİK m.89 |
| Mahkemeden ihtiyati haciz alındıktan sonra tahkim davası | İki hafta | HMK m.426/2 |
| Konkordatoda alacağın bildirilmesi | Komiserin ilanından itibaren on beş gün | İİK m.299 |
| Kanuni ipoteğin tescili | İşin tamamlanmasından itibaren üç ay | TMK m.895 |
| Zamanaşımı | On yıl; eser sözleşmesinden doğan alacaklar ve dönemsel edimlerde beş yıl | TBK m.146, 147 |
Alt Yüklenicinin İşçileri ve Rücu
Ödeme gecikmesi çoğu zaman işçi ücretlerinin gecikmesine yol açar ve uyuşmazlık iş mahkemesine taşınır. Uygulama Yönetmeliği’ne göre yüklenici, çalıştırdığı işçilerin İş Kanunu’ndan, iş sözleşmelerinden veya taraf olduğu toplu iş sözleşmelerinden doğan alacaklarından sorumludur (m.66/2). Alt yüklenicinin işçisi alacağı için sözleşme zincirindeki üst şirketleri de dava ettiğinde, ödenen tutarın kimde kalacağı alt sözleşmedeki rücu hükmüne ve ödemenin neden geciktiğine göre belirlenir. Üst şirket işçiye ödediği tutarı alt yüklenicinin hakedişinden mahsup etmek isterse, alt yüklenici ücretlerin gecikmesinin kendisine ödeme yapılmamasından kaynaklandığını belgeleriyle ileri sürebilir. Bu ilişkinin ayrıntısı taşeronun işçisi ana yükleniciyi dava etti yazısında anlatılmıştır.
Dosyada Bulunması Gereken Belgeler
- Alt sözleşme, ekleri ve varsa ek protokoller.
- Hakediş raporları, hizmet teslim tutanakları, puantajlar, sevk irsaliyeleri, kabul tutanakları.
- Faturalar ve karşı tarafa ulaştığını gösteren kayıtlar.
- Ödeme dekontları ve fatura bazında ödeme dökümü.
- Cari hesap mutabakat mektupları ve borç ikrarı içeren yazışmalar.
- Kesinti ve mahsup bildirimleri, bunlara yapılan itirazlar.
- Borçlunun ödememe gerekçesini bildirdiği yazılar.
- Verilen teminat mektupları ve nakit teminat kesintilerine ilişkin kayıtlar.
- Borçlunun ticaret sicili kayıtları, bilinen banka hesapları ve alacakları.
- Ortaklardan veya grup şirketinden alınmış garanti ya da kefalet belgeleri.
Sık Yapılan Hatalar
- Yanlış şirkete ihtar çekmek. Sözleşmenin tarafı hizmet sağlayıcı veya ana yüklenici iken ihtarnameyi görevli şirkete göndermek.
- İdareye başvurarak ödeme beklemek. İdare sözleşmenin tarafı değildir; idareye yazılan dilekçe temerrüt de doğurmaz, zamanaşımını da kesmez.
- Faturayı kesip tebliğ kaydını saklamamak. Sekiz günlük sürenin başladığı tarih gösterilemez.
- Mahsup bildirimine cevap vermemek. Kesinti fiilen kesinleşir, sonradan geri almak güçleşir.
- Geç ödemeyi çekincesiz kabul etmek. İşlemiş faiz için hakkın saklı tutulduğu bildirilmezse faiz talebi tartışmalı hâle gelir.
- Hizmeti habersiz durdurmak. Hastanede hizmetin kesilmesi alacaklıyı tazminat borçlusu ve fesih muhatabı yapabilir.
- Arabuluculuğa başvurmadan dava açmak. Dava usulden reddedilir.
- Belirsiz alacak davası açmaya çalışmak. Bu dava türü 2026 yılında kaldırılmıştır; tutar dava açılırken belirlenmelidir.
- Konkordato kararını beklemek. Mühletten sonra takip yapılamaz ve ihtiyati haciz uygulanamaz.
- Teminatsız çalışmaya devam etmek. Alacak büyüdükçe pazarlık gücü borçluya geçer.
Projenin genel hukuki çerçevesi yap-işlet-devret ve şehir hastanesi uyuşmazlıkları merkezinde, özel inşaatlardaki karşılığı iş sahibi hakedişi ödemiyor yazısında, borçlunun bir kamu idaresi olduğu durumlar kamudan alacak tahsili merkezinde yer alır.
İlgili Rehberler
- Yap-İşlet-Devret ve Şehir Hastanesi Uyuşmazlıkları Merkezi
- Şehir Hastanesinde Pazar Testi: İlan ve Ön Yeterlik, Ön Alım Hakkı, Yeni Sözleşme ve İtiraz Dilekçesi Örneği
- Borç Üstlenimi ve Fesih Tazminatı: Sözleşme Feshedilirse Kredi Borcunu Kim Öder?
- Şehir Hastanesi ve Yap-İşlet-Devret Sözleşmesinde Fesih İhtarı
- Şehir Hastanesinde Kesintiye İtiraz ve İtiraz Yazısı Örneği
- Taşeron Alacağını Alamıyor: İhtar, İcra ve İhtiyati Haciz
- İş Sahibi Hakedişi Ödemiyor
- Kesin Hesap Çıkarılmıyor, Teminat Kesintisi İade Edilmiyor
- Sözleşme Dışı İlave İşin Bedeli
- İtirazın İptali ve İcra İnkâr Tazminatı
- İtirazın İptali Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
- İhtiyati Haciz: Banka Hesabı ve Alacaklara Haciz
- Şirkete Haciz ve İdaredeki Alacağına Haciz İhbarnamesi
- Hakediş Alacağının Temliki
- Yasal Faiz Hesaplama
- Munzam Zarar
- Tacir Cezai Şartın İndirilmesini İsteyebilir mi?
- Konkordato Rehberi
- Taşeronun İşçisi Ana Yükleniciyi Dava Etti
- Tahkim Rehberi
- Kamudan Alacak Tahsili Merkezi
- Dilekçe Örnekleri
Sıkça Sorulan Sorular
Görevli şirket ödemiyorsa alacağımı idareden isteyebilir miyim?
Hayır. Alt yüklenicinin alacağının borçlusu sözleşme imzaladığı şirkettir. 6428 sayılı Kanun ve Uygulama Yönetmeliği alt yükleniciye idareye karşı bir ödeme talebi tanımaz; Yönetmelik yalnızca işlerin alt yükleniciye yaptırılmasının yüklenicinin sorumluluğunu ortadan kaldırmayacağını düzenler (m.13). İdareye ancak borçlunun idareden olan alacağına haciz konulması yoluyla ulaşılabilir (İİK m.89).
Sözleşmedeki “idare ödeyince ödenir” kaydı geçerli midir?
Kaydın niteliğine göre değişir. Kayıt yalnızca ödeme zamanını belirliyorsa, ticari işletmeler arasındaki mal ve hizmet tedarikinde ödeme süresinin üst sınırı altmış gündür (TTK m.1530/5). Kayıt bir koşul ise ve idarenin ödememesi borçlunun kendi aykırılığından kaynaklanıyorsa koşul gerçekleşmiş sayılır (TBK m.175). Tip sözleşmede yer alan kayıt ayrıca genel işlem koşulu denetimine tabidir (TBK m.20, 21, 25).
Faturaya itiraz edilmediyse alacak kesinleşir mi?
Faturayı alan kişi sekiz gün içinde içeriğine itiraz etmezse faturanın içeriğini kabul etmiş sayılır (TTK m.21/2). Bu hüküm faturanın içeriğine ilişkindir; işin yapıldığını gösteren hakediş, teslim tutanağı ve benzeri belgeler yine de dosyada bulunmalıdır.
Temerrüt için ihtarname çekmek şart mıdır?
Ticari işletmeler arasındaki mal ve hizmet tedarikinde borçlu, sözleşmedeki ödeme tarihinde ödemezse ihtara gerek olmadan temerrüde düşer; ödeme günü belirlenmemişse temerrüt faturanın alınmasını izleyen otuz günün sonunda başlar (TTK m.1530). Yine de ihtarname çekilmesi, temerrüt tarihini ve talepleri belgelediği için önerilir; yapım işlerinde ihtarname her durumda çekilmelidir (TBK m.117).
Geciken ödeme için hangi faiz istenir?
Sözleşmede gecikme faizi kararlaştırılmışsa o oran uygulanır. Kararlaştırılmamışsa ticari işlerde Merkez Bankasının kısa vadeli avanslar için uyguladığı faiz oranı üzerinden temerrüt faizi istenebilir (3095 sayılı Kanun m.2). Mal ve hizmet tedarikindeki geç ödemeler için Merkez Bankası her yıl ayrı bir oran ilan eder (TTK m.1530/7).
Dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mudur?
Evet. Konusu para olan ticari alacak, tazminat ve itirazın iptali davalarında arabulucuya başvurmak dava şartıdır; süreç altı hafta içinde sonuçlandırılır ve zorunlu hâllerde iki hafta uzatılabilir (TTK m.5/A). İlamsız icra takibi başlatmak için arabuluculuk gerekmez.
İcra takibine itiraz edilirse ne yapılır?
Elde borç ikrarı içeren imzalı veya noter onaylı bir belge varsa altı ay içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılması istenebilir (İİK m.68). Yoksa arabuluculuktan sonra bir yıl içinde itirazın iptali davası açılır; itirazın haksızlığına karar verilirse borçlu yüzde yirmiden az olmamak üzere tazminata mahkûm edilir (İİK m.67).
Alt yüklenici alacağı için ihtiyati haciz alınabilir mi?
Alacağın vadesi gelmişse ve rehinle temin edilmemişse alınabilir (İİK m.257). Alacaklı alacağı hakkında mahkemeye kanaat getirecek delilleri gösterir ve teminat verir (İİK m.258, 259). Haczin uygulanmasından itibaren yedi gün içinde takip veya dava başlatılmalıdır (İİK m.264).
Görevli şirketin idareden alacağına haciz konulabilir mi?
Konulabilir. İcra dairesi idareye haciz ihbarnamesi gönderir ve idare bundan sonra borcunu ancak icra dairesine ödeyebilir; idare yedi gün içinde itiraz edebilir (İİK m.89). Alacak hacizden önce bir başkasına devredilmişse haciz sonuç vermez (TBK m.183, 184).
Hastane binasına veya arazisine haciz konulabilir mi?
Arazi Hazine’nin özel mülkiyetindedir ve devlet malları haczedilemez (İİK m.82/1). Yüklenici lehine yalnızca üst hakkı kurulur; fesih hâlinde bu hak yargı kararı aranmaksızın terkin edilir ve üçüncü kişiler üst hakkından kaynaklanan bir talepte bulunamaz (6428 m.2/1, 4/10).
Ödeme alamadığım için hastanedeki hizmeti durdurabilir miyim?
Kanun, karşı edim ifa edilmedikçe kendi edimini askıya alma imkânı tanır (TBK m.97, 98). Ancak alt sözleşmede hizmetin kesintisiz sürdürülmesine ilişkin hüküm bulunabilir ve hizmetin durması sağlık hizmetinin sürdürülemezliği hâlini doğurabilir (Uygulama Yönetmeliği m.57/3). Durdurma, sözleşmedeki usule uyularak ve yazılı ihtardan sonra son çare olarak değerlendirilmelidir.
Borçlu şirket konkordato ilan ederse alacağım ne olur?
Mühlet içinde takip yapılamaz, başlamış takipler durur ve ihtiyati haciz kararları uygulanmaz (İİK m.294). Alacak, komiserin ilanından itibaren on beş gün içinde bildirilir (İİK m.299). Mühlet süresince devam eden sözleşmeler nedeniyle borçlanılan edimler ise karşılıklı olarak ifa edilir (İİK m.296).
Alt yüklenici alacağı ne zaman zamanaşımına uğrar?
Genel süre on yıldır (TBK m.146). Eser sözleşmesinden doğan alacaklar ile dönemsel edimler beş yılda zamanaşımına uğrar (TBK m.147). Sözleşmenin niteliği tartışmalı olabileceğinden hesap beş yıl üzerinden yapılmalıdır. Borcun ikrarı, kısmi ödeme, dava ve icra takibi zamanaşımını keser (TBK m.154).
Alacağın tutarı belli değilse belirsiz alacak davası açılabilir mi?
Hayır. Belirsiz alacak davasını düzenleyen Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 107. maddesi 16 Temmuz 2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanun’la yürürlükten kaldırılmıştır. Tutar dava açılırken belirlenmeli; alacağın bir bölümü dava edilecekse kısmi dava hükümleri uygulanmalıdır (HMK m.109).
Kaynakça
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (güncel metin); Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının 02.01.2026 tarihli ve 33125 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan, mal ve hizmet tedarikinde geç ödemelere ilişkin tebliği.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu.
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla yapılan değişiklikler işlenmiş metin).
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu.
- 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun (16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla değişik m.1).
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu.
- 6428 sayılı Sağlık Bakanlığınca Kamu Özel İş Birliği Modeli ile Tesis Yaptırılması, Yenilenmesi ve Hizmet Alınması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun.
- Sağlık Bakanlığınca Kamu Özel İş Birliği Modeli ile Tesis Yaptırılması, Yenilenmesi ve Hizmet Alınmasına Dair Uygulama Yönetmeliği (Resmî Gazete 09.05.2014, 28995).
- 3465 sayılı Kanun; 3996 sayılı Kanun ve 2011/1807 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı (Resmî Gazete 11.06.2011, 27961 mükerrer).
- Sayıştay Başkanlığı, Sağlık Bakanlığı 2023 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu (Eylül 2024), şehir hastanelerine ilişkin Bulgu 7.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosya kendi sözleşmesi, belgeleri ve süreleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
İlgili ana rehberler
Yap-İşlet-Devret ve Şehir Hastanesi Uyuşmazlıkları Merkezi · Kamu İhale Hukuku Rehberi · Ticaret Hukuku Rehberi · Tahkim Rehberi · Kamudan Alacak Tahsili Merkezi · Dilekçe Örnekleri · İletişim
Somut olayınıza özgü değerlendirme için hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.


