İş sahibinin istediği ama sözleşmede bulunmayan bir işi yapan yüklenici, bedelini isteyebilir; bedel kararlaştırılmamışsa işin yapıldığı yer ve zamandaki değerine ve yüklenicinin giderine bakılarak belirlenir (TBK m.481). İlave işin istendiğini gösteren yazılı bir talimat yoksa yüklenici iki yedek yola başvurabilir: iş, iş sahibinin menfaatine yapılmışsa vekâletsiz iş görme hükümlerine göre zorunlu ve yararlı masraflar faiziyle istenir (TBK m.526, 529); iş sahibi işten yararlanmışsa zenginleştiği ölçüde masrafları ödemekle yükümlüdür (TBK m.530). Bu talepler aynı dava dilekçesinde, aralarında aslilik ve ferîlik ilişkisi kurularak birlikte ileri sürülebilir (HMK m.111). Götürü bedelli sözleşmede projede zaten bulunan bir işin beklenenden pahalıya mal olması ilave iş değildir; bedelin artırılması istenemez (TBK m.480/1). Sözleşmede ilave işlerin yazılı onaya bağlandığı kararlaştırılmışsa bu şekle uyulmadan yapılan anlaşma kural olarak tarafları bağlamaz (TBK m.17). İlave iş anlaşmasının değeri kanundaki parasal sınırı aşıyorsa senetle ispat gerekir; iş sahibinin gönderdiği bir yazı veya e-posta delil başlangıcı olarak tanık dinlenmesine imkân verir (HMK m.200, 202).
Bu rehber, özel sektörde bir inşaat, tadilat, tesisat veya imalat işinde iş sahibinin isteğiyle sözleşmede bulunmayan işler yapan ve bunların bedelini tahsil edemeyen müteahhitler ve taşeronlar için yazıldı. İlave işin metraj artışından ve götürü bedel kapsamındaki işten ayrılması, talebin üç hukuki dayanağı, yazılı onay şartı, ispat, bedelin hesabı, süre uzatımı ve zamanaşımı sırayla ele alınır. Yazıda kademeli talepli bir dava dilekçesi örneği bulunur. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Bu yazının dayanakları. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.1, 17, 19, 26, 77, 82, 146, 147, 472, 480, 481, 482, 526, 527, 529 ve 530; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4, 5, 5/A ve 21; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.2 ve 6; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.109, 111, 200, 202, 222, 400 ve Ek m.1; 6325 sayılı Kanun m.18/A.
Yazı 19 Kasım 2026 tarihinde yürürlükte olan mevzuat metinleri esas alınarak hazırlanmıştır. Sözleşmenizdeki değişiklik, ilave iş ve fiyatlandırma hükümleri kanundaki yedek kuralları değiştirmiş olabilir; esas alınacak olan imzaladığınız sözleşmedir.
Şantiyede iş nadiren sözleşmede yazıldığı gibi biter. İş sahibi bir kat ekletir, cephe malzemesini değiştirir, bodrumu otoparka çevirtir ya da sözleşmede hiç bulunmayan bir peyzaj işini “bunu da yapıverin” diyerek ister. İş yapılır, iş sahibi yapıyı kullanmaya başlar; bedel istendiğinde ise cevap “bu iş zaten sözleşmenin içindeydi” ya da “ben yazılı onay vermedim” olur. İlave iş bedeli uyuşmazlıklarının çoğu, işin yapılıp yapılmadığından değil, istenip istenmediğinin ve bedelinin konuşulup konuşulmadığının ispatından çıkar.
Bu yazı Özel İnşaat ve Taşeron Uyuşmazlıkları Merkezimizin bir parçasıdır. Kamu ihale sözleşmelerindeki iş artışı ve sözleşme dışı imalat için kamu ihalesinde sözleşme dışı imalat rehberimize, yurt dışı projeler için FIDIC’te iş artışı ve değişiklik emri yazımıza bakılabilir.
İlave İş mi, Metraj Artışı mı, Zaten Kapsamdaki İş mi?
Bedel talebinin ilk sorusu, yapılan işin hukuken ne olduğudur. Aynı görünen iki imalat, sözleşmenin türüne ve projeye göre bambaşka sonuçlar doğurur.
Kavramlar ve bedel üzerindeki etkisi
| Durum | Örnek | Bedel nasıl belirlenir | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Götürü bedelde projede bulunan işin pahalıya mal olması | Projede gösterilen istinat duvarının zemin nedeniyle daha derin yapılması | Kural olarak artış istenemez; öngörülemeyen olağanüstü durumda uyarlama | TBK m.480 |
| Götürü bedelde projede bulunmayan iş | Projede olmayan bir kat, havuz veya peyzaj | İlave iştir; ayrıca anlaşılan bedel, yoksa değere göre bedel | TBK m.481 |
| Birim fiyatlı sözleşmede metraj artışı | Beton miktarının projedekinden fazla çıkması | Sözleşmedeki birim fiyat ile fiilî miktar çarpılır; ayrıca “ilave iş” talebine gerek yoktur | Sözleşme; TBK m.26 |
| Birim fiyatlı sözleşmede birim fiyatı olmayan yeni kalem | Sözleşmede bulunmayan bir cephe kaplama türü | Taraflarca belirlenen yeni fiyat, yoksa değere göre bedel | TBK m.481 |
| İş sahibinin talimatıyla yapılan değişiklik | Kaliteli malzeme istenmesi, kat planının değiştirilmesi | Fark bedeli; değişikliğin maliyete etkisi | TBK m.481 |
| Talimatsız yapılan iş | Yüklenicinin kendi kararıyla yaptığı ek imalat | Vekâletsiz iş görme veya sebepsiz zenginleşme; koşulları ayrıca aranır | TBK m.526-530; m.77 |
Götürü bedelli sözleşmelerde en sık tartışılan nokta, bir işin “sözleşmenin kapsamında” olup olmadığıdır. Bu tartışma, sözleşmenin ekindeki proje, teknik şartname ve keşif özeti birlikte okunarak çözülür; sözleşmenin yorumunda tarafların kullandıkları sözcüklere değil gerçek ve ortak iradelerine bakılır (TBK m.19). Anahtar teslim ifadesi, sözleşme imzalandığında öngörülmeyen her işi götürü bedelin içine sokmaz; ancak işin tamamlanması için teknik olarak zorunlu olan ve projeden açıkça anlaşılan işler genellikle kapsamda sayılır. Bu yüzden imza tarihindeki proje ile uygulanan proje arasındaki farkın bir revizyon listesiyle belgelenmesi, ilave iş talebinin temelidir.
Talebin Üç Hukuki Dayanağı
İlave iş bedeli üç ayrı hukuki temele dayanabilir. Hangisinin uygulanacağı, iş sahibinin işi isteyip istemediğine ve bunun nasıl ispat edilebildiğine bağlıdır. Sağlam bir talep, üçünü birden ve sırasıyla kurar.
İlave iş bedelinin dayanakları
| Dayanak | Koşul | Ne istenir | Zamanaşımı | Dayanak madde |
|---|---|---|---|---|
| Eser sözleşmesi (ek anlaşma veya talimat) | İş sahibinin ilave işi açık veya örtülü olarak istemesi | Kararlaştırılan bedel; kararlaştırılmamışsa değere göre bedel | 5 yıl | TBK m.1, 481, 147/6 |
| Vekâletsiz iş görme | İşin iş sahibinin menfaatine ve varsayılan iradesine uygun olarak yapılması | Zorunlu ve yararlı masraflar faiziyle, üstlenilen edimlerin ifası ve hâkimin takdir edeceği zarar | Kanunda özel süre yok; genel süre | TBK m.526, 529 |
| İş sahibinin yararlanması | İş kendi menfaatine yapılmamış olsa bile iş sahibinin işten doğan faydaları edinmesi | Zenginleştiği ölçüde masraflar | Kanunda özel süre yok; genel süre | TBK m.530 |
| Sebepsiz zenginleşme | Haklı bir sebep olmaksızın başkasının emeğinden zenginleşme | Zenginleşmenin geri verilmesi | Öğrenmeden 2 yıl, her hâlde 10 yıl | TBK m.77, 82 |
Sözleşmeye dayanan talep. Sözleşme, tarafların iradelerini karşılıklı ve birbirine uygun olarak açıklamalarıyla kurulur ve irade açıklaması açık veya örtülü olabilir (TBK m.1). İş sahibinin ilave işi yazılı bir talimatla istemesi açık bir irade açıklamasıdır. Şantiyede işin yapılmasını görüp itiraz etmemesi, yapılması için malzeme seçmesi, yapılan işi kullanması gibi davranışlar ise örtülü irade açıklaması olarak değerlendirilebilir. Bedel konuşulmamışsa, eserin yapıldığı yer ve zamandaki değerine ve yüklenicinin giderine bakılarak belirlenir (TBK m.481).
Vekâletsiz iş görme. Vekâleti olmaksızın başkasının hesabına iş gören, o işi sahibinin menfaatine ve varsayılan iradesine uygun olarak görmekle yükümlüdür (TBK m.526). İş, iş sahibinin menfaatine yapılmışsa iş sahibi, durumun gereğine göre zorunlu ve yararlı bulunan bütün masrafları faiziyle ödemek, iş görenin gördüğü iş dolayısıyla üstlendiği edimleri ifa etmek ve hâkimin takdir edeceği zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m.529/1). İş gören giderlerini alamazsa, sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre yaptığı şeyi ayırıp alma hakkına sahiptir (TBK m.529/2). İş sahibi kendi menfaatine yapılmamış olsa bile işten doğan faydaları edinme hakkına sahiptir; ancak zenginleştiği ölçüde iş görenin masraflarını ödemek ve giriştiği borçlardan onu kurtarmakla yükümlüdür (TBK m.530). Bu yol, talimatın ispat edilemediği ama işin iş sahibinin işine yaradığının açık olduğu durumlarda önem kazanır. İş sahibinin açıkça veya örtülü olarak yasakladığı bir işi yapan iş gören ise beklenmedik hâlden de sorumlu olabileceğinden (TBK m.527/2), iş sahibinin “bunu yapmayın” dediği işlerde bu yol zayıflar.
Sebepsiz zenginleşme. Haklı bir sebep olmaksızın başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşen, bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlüdür (TBK m.77). Bu istem hakkı, hak sahibinin geri isteme hakkı olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde zenginleşmenin gerçekleştiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar (TBK m.82). Süresinin kısalığı nedeniyle bu yol, diğer iki yolun yanında yedek olarak ve gecikmeden kullanılmalıdır.
Üç dayanak aynı davada birlikte ileri sürülebilir. Davacı, aynı davalıya karşı birden fazla talebini, aralarında aslilik ve ferîlik ilişkisi kurarak aynı dava dilekçesinde ileri sürebilir; mahkeme asli talebi esastan reddetmedikçe fer’î talebi incelemez (HMK m.111). İlave iş davalarında asli talep sözleşmeye, fer’î talepler vekâletsiz iş görmeye ve sebepsiz zenginleşmeye dayandırılır.
“Yazılı Onay Olmadan İlave İş Ödenmez” Hükmü
İnşaat sözleşmelerinin çoğunda, ilave iş ve değişikliklerin iş sahibinin yazılı onayı olmadan yapılamayacağı ve ödenmeyeceği yazılıdır. Kanuna göre, kanunda şekle bağlanmamış bir sözleşmenin taraflarca belirli bir şekilde yapılması kararlaştırılmışsa, belirlenen şekilde yapılmayan sözleşme tarafları bağlamaz (TBK m.17/1). Bu hüküm, iş sahibinin en güçlü savunmasıdır ve yükleniciyi baştan dikkatli olmaya zorlar.
Bununla birlikte hüküm her durumda talebi sona erdirmez. Taraflar sonradan şekil şartına uymadan ilave işler üzerinde fiilen anlaşmış ve bu işleri ifa etmişse, şekil şartından örtülü olarak vazgeçtikleri ileri sürülebilir. İş sahibinin ilave işi şantiyede bizzat istemesi, malzeme seçimine katılması ve yapılan işi kullanmasından sonra yalnızca yazılı onay bulunmadığı gerekçesiyle bedel ödemekten kaçınması, dürüstlük kuralı (TMK m.2) çerçevesinde ayrıca değerlendirilir. Şekil şartı ayrıca vekâletsiz iş görmeye ve sebepsiz zenginleşmeye dayanan talepleri kendiliğinden engellemez; bu talepler bir sözleşmeye değil, işin iş sahibinin menfaatine yapılmasına ve iş sahibinin zenginleşmesine dayanır.
Yüklenici için en doğru yol, şekil şartına uymaktır. Sözlü olarak istenen her işin aynı gün kısa bir yazıyla teyit edilmesi, yazıda işin tanımı, tahmini miktarı ve fiyatı ya da fiyatın nasıl belirleneceğinin belirtilmesi gerekir. Telefonla, herhangi bir iletişim aracıyla veya sözlü olarak kurulan sözleşmelerle yapılan açıklamaların içeriğini doğrulayan bir yazıyı alan kişi, bunu aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde itiraz etmezse teyit mektubunun yapılan sözleşmeye uygun olduğunu kabul etmiş sayılır (TTK m.21/3). Uygulamada tacirler arasındaki ticari işlerde aranan bu teyit mektubu kuralı, şantiyedeki sözlü talimatların ispatında yüklenicinin elindeki en pratik araçtır.
İspat: Talimat, İşin Yapıldığı ve Değeri
İlave iş davasında üç olgu ayrı ayrı ispat edilir: iş sahibinin işi istediği, işin yapıldığı ve işin değeri. Taraflardan her biri hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlü olduğundan (TMK m.6), bu üç olgunun ispat yükü yüklenicidedir.
Neyin nasıl ispat edileceği
| Olgu | Niteliği | Delil | Dayanak |
|---|---|---|---|
| İş sahibinin işi istemesi (ek anlaşma) | Hukuki işlem; değeri parasal sınırı aşıyorsa senetle ispat gerekir | Yazılı talimat, e-posta, imzalı tutanak, teyit mektubu; delil başlangıcı varsa tanık | HMK m.200, 202; TTK m.21/3 |
| İşin yapılmış olması | Maddi olgu; her türlü delille ispat edilebilir | Delil tespiti yoluyla keşif ve bilirkişi incelemesi, fotoğraf, şantiye defteri, tanık | HMK m.400 |
| İşin değeri ve yüklenicinin gideri | Teknik değerlendirme | Bilirkişi raporu, faturalar, malzeme irsaliyeleri, işçilik kayıtları | TBK m.481 |
| İşin iş sahibinin menfaatine yapılması ve iş sahibinin yararlanması | Maddi olgu | Keşif, yapının kullanım durumu, kira ve işletme kayıtları | TBK m.529, 530 |
Hukuki işlemlerin, yapıldıkları zamanki miktar veya değeri kanunda gösterilen sınırı geçtiği takdirde senetle ispat edilmesi gerekir (HMK m.200/1). Bu sınır her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında artırılır (HMK Ek m.1). İnşaattaki ilave işlerin çoğunun değeri bu sınırın çok üzerindedir. Senetle ispat zorunluluğu bulunan hâllerde delil başlangıcı varsa tanık dinlenebilir; delil başlangıcı, iddia edilen hukuki işlemi tamamen ispata yeterli olmamakla birlikte onu muhtemel gösteren ve karşı tarafça verilmiş veya gönderilmiş belgedir (HMK m.202). İş sahibinin ilave işten söz eden bir e-postası, şantiye toplantı tutanağındaki imzası veya ilave iş için yaptığı kısmi bir ödeme bu niteliktedir. Karşı tarafın açık muvafakati hâlinde de tanık dinlenebilir (HMK m.200/2).
Senetle ispat kuralı, işin yapılmış olduğu gibi maddi olgular için geçerli değildir; işin varlığı keşif ve bilirkişi incelemesiyle ortaya konur. İlave imalatın bir kısmı (tesisat, yalıtım, temel ve zemin işleri) sonraki işlerin altında kalacağından, dava beklenmeden delil tespiti istenmesi gerekir; ileride açılacak bir davada ileri sürülecek vakıanın tespiti için keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılabilir ve delilin kaybolacağı veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimali varsa hukuki yarar var sayılır (HMK m.400). Ticari davalarda, kanuna göre eksiksiz ve usulüne uygun tutulmuş ve kayıtları birbirini doğrulayan ticari defterler de delil olarak kabul edilebilir (HMK m.222); ilave işe ilişkin faturanın karşı tarafın defterlerine kaydedilmiş olması güçlü bir karinedir. Fatura alan kişi sekiz gün içinde içeriğine itiraz etmezse bu içeriği kabul etmiş sayılır (TTK m.21/2).
Bedelin Hesabı
Bedel taraflarca kararlaştırılmışsa o bedel ödenir. Kararlaştırılmamışsa bedel, eserin yapıldığı yer ve zamandaki değerine ve yüklenicinin giderine bakılarak belirlenir (TBK m.481). Bu hesap, ilave işin yapıldığı tarihteki malzeme ve işçilik fiyatlarıyla, yüklenicinin genel gideri ve makul kârı gözetilerek yapılır. Birim fiyatlı sözleşmelerde, sözleşmedeki birim fiyatlara benzer kalemler varsa bunlar yeni kalemin fiyatlandırılmasında da yol gösterici olarak kullanılabilir.
Hesapta dikkate alınan unsurlar
| Unsur | Açıklama | Belge |
|---|---|---|
| Malzeme | İlave işte kullanılan malzemenin yapıldığı tarihteki bedeli | Fatura, irsaliye |
| İşçilik | Doğrudan işçilik ve taşeron bedelleri | Puantaj, bordro, taşeron faturaları |
| Makine ve ekipman | İlave iş için kullanılan makine ve ekipmanın süreye düşen gideri | Kira faturaları, makine kayıtları |
| Genel gider ve kâr | Yüklenicinin şantiye ve merkez giderinden düşen pay ile makul kâr | Teklif analizi, muhasebe kayıtları |
| Süre uzaması maliyeti | İlave işin işin süresini uzatması nedeniyle doğan ek şantiye gideri | İş programı, şantiye gider kayıtları |
Değere göre bedel kuralı, iş sahibine de bir koruma sağlar: başlangıçta yaklaşık olarak belirlenen bedel, iş sahibinin kusuru olmaksızın aşırı ölçüde aşılacaksa iş sahibi sözleşmeden dönebilir; eser iş sahibinin arsası üzerine yapılıyorsa bedelin uygun miktarda indirilmesini isteyebilir veya eser henüz tamamlanmamışsa tamamlanan kısım için hakkaniyete uygun bir bedel ödeyerek sözleşmeyi feshedebilir (TBK m.482). Yüklenicinin ilave işin maliyeti hakkında iş sahibini önceden bilgilendirmesi, bu tartışmayı da baştan önler.
İlave İş ve Süre
İlave iş, işin süresini de uzatır. Sözleşmede bu konuda bir düzenleme yoksa, iş sahibinin istediği ilave iş için gereken süre, gecikme hesabında yükleniciye yüklenemez. İlave iş talimatına verilen cevapta, işin tahmini bedeliyle birlikte gerektireceği ek süre de yazılmalıdır. İş sahibi daha sonra gecikme cezası keserse, bu yazı itirazın temeli olur; ayrıntılar için gecikme cezası kesildi rehberimize bakılabilir.
Yüklenici, iş sahibinin istediği bir değişikliğin teknik sakıncası olduğunu fark ederse bunu da bildirmelidir. Eserin gereği gibi veya zamanında meydana getirilmesini tehlikeye düşürecek bir durum ortaya çıkarsa yüklenici bunu hemen iş sahibine bildirmek zorundadır; bildirmezse sonuçlarından sorumlu olur (TBK m.472/3). Bu bildirim, ileride değişiklikten kaynaklanan bir ayıp iddiasına karşı da yükleniciyi korur; ayrıntılar ayıplı imalat iddiasına karşı savunma rehberimizde yer alır.
İlave İş Bedeli İçin Kademeli Talepli Dava Dilekçesi Örneği
[….] ASLİYE TİCARET MAHKEMESİNE
DAVACI : [Yüklenici şirketin unvanı], [MERSİS no], [adres]
VEKİLİ : Av. [Ad SOYAD], [Baro ve sicil no], [adres]
DAVALI : [İş sahibi şirketin unvanı], [MERSİS no], [adres]
DAVA DEĞERİ : Fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydıyla şimdilik [….] TL
KONU : Sözleşme dışında davalının isteğiyle yapılan ilave işlerin bedelinin, olmadığı takdirde vekâletsiz iş görme, o da olmadığı takdirde sebepsiz zenginleşme hükümleri uyarınca karşılığının faiziyle birlikte tahsili istemidir.
AÇIKLAMALAR
1. Taraflar arasında [tarih] tarihli sözleşme imzalanmış, müvekkil davalıya ait [il, ilçe, ada, parsel] adresindeki [yapı] işlerini, sözleşme ekindeki [tarih] tarihli projelere göre [….] TL götürü bedelle üstlenmiştir.
2. İnşaat sürerken davalı, sözleşme ekindeki projelerde bulunmayan [bodrum katın otoparka dönüştürülmesi, ….] işlerinin yapılmasını istemiştir. Davalının yetkilisi [ad soyad], bu işleri [tarih] tarihli e-postasıyla ve [tarih] tarihli şantiye toplantı tutanağıyla istemiş; ilgili proje revizyonları davalı tarafından [tarih] tarihinde müvekkile verilmiştir. Müvekkil [tarih] tarihli yazısıyla işlerin sözleşme dışında kaldığını, ayrıca ücretlendirileceğini ve [….] gün ek süre gerektireceğini bildirmiş; davalı bu yazıya itiraz etmemiştir.
3. Türk Borçlar Kanununun 1. maddesine göre sözleşme, tarafların iradelerini karşılıklı ve birbirine uygun olarak açıklamalarıyla kurulur ve irade açıklaması açık veya örtülü olabilir. Davalının yazılı talebi, proje revizyonlarını vermesi ve müvekkilin bildirimine itiraz etmemesi, ilave işler üzerinde taraflar arasında bir anlaşma kurulduğunu göstermektedir. Türk Ticaret Kanununun 21. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca davalı, müvekkilin [tarih] tarihli teyit yazısına sekiz gün içinde itiraz etmediğinden yazının içeriğini kabul etmiş sayılır.
4. Sözleşmenin [….]. maddesinde ilave işlerin yazılı onaya bağlandığı belirtilmişse de, davalının kendi yetkilisinin yazılı talebi bu şartı karşılamaktadır. Kabul anlamına gelmemek kaydıyla, şartın karşılanmadığı düşünülse bile taraflar ilave işleri bu şarta uymadan fiilen kararlaştırıp ifa etmiş, davalı işlerin yapılmasını şantiyede izlemiş ve [tarih] tarihinden bu yana bu bölümleri [otopark olarak] kullanmaktadır. Bu koşullarda yalnızca şekil şartına dayanarak bedel ödemekten kaçınılması Türk Medeni Kanununun 2. maddesi uyarınca korunmaz.
5. Türk Borçlar Kanununun 481. maddesine göre bedel önceden belirlenmemişse, eserin yapıldığı yer ve zamandaki değerine ve yüklenicinin giderine bakılarak belirlenir. Müvekkilin ilave işler için yaptığı malzeme, işçilik ve makine giderleri ekteki faturalar ve puantajlarla belgelenmiştir; işlerin değeri [….] TL’dir. Davalı bu tutarın hiçbir kısmını ödememiştir.
6. Mahkemece ilave işler üzerinde bir anlaşmanın kurulmadığı kanaatine varılırsa, Türk Borçlar Kanununun 526. ve 529. maddeleri uyarınca davalının, kendi menfaatine yapılan işler için zorunlu ve yararlı bütün masrafları faiziyle ödemesi gerekir. İşler davalının taşınmazının değerini artırmış ve davalı tarafından fiilen kullanılmaktadır. İşlerin davalının menfaatine yapılmadığı düşünülse bile davalı, aynı Kanunun 530. maddesi uyarınca işten doğan faydaları edindiği için zenginleştiği ölçüde masrafları ödemekle yükümlüdür.
7. Bu taleplerin de kabul görmemesi hâlinde davalı, Türk Borçlar Kanununun 77. maddesi uyarınca müvekkilin emeğinden ve malvarlığından haklı bir sebep olmaksızın zenginleşmiş olduğundan, zenginleşmeyi geri vermekle yükümlüdür.
8. Hukuk Muhakemeleri Kanununun 111. maddesi uyarınca talepler arasında aslilik ve ferîlik ilişkisi kurulmuştur. Asli talebimiz sözleşmeye, ilk fer’î talebimiz vekâletsiz iş görmeye, ikinci fer’î talebimiz sebepsiz zenginleşmeye dayanmaktadır. Talepler aynı ilave işlere ilişkin olduğundan aralarında hukuki ve ekonomik bağlantı bulunmaktadır.
9. İlave işlerin varlığı, kapsamı ve değeri keşif ve bilirkişi incelemesiyle belirlenecektir. Davalının e-postası ve imzalı toplantı tutanağı, ilave iş anlaşmasını muhtemel gösteren ve davalı tarafından verilmiş belgeler olduğundan Hukuk Muhakemeleri Kanununun 202. maddesi uyarınca delil başlangıcıdır; bu nedenle tanık dinletme talebimiz bulunmaktadır.
10. Dava açılmadan önce Türk Ticaret Kanununun 5/A maddesi uyarınca arabulucuya başvurulmuş, taraflar anlaşamamıştır. Alacağın tutarı bilirkişi incelemesiyle kesinleşeceğinden dava kısmi dava olarak açılmıştır; Hukuk Muhakemeleri Kanununun 109. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca talep sonucunu artırma hakkımız saklıdır.
HUKUKİ NEDENLER : 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.1, 17, 77, 481, 526, 529 ve 530; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.2; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.5/A ve 21; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.109, 111 ve 202 ile ilgili mevzuat.
DELİLLER : [tarih] tarihli sözleşme ve ekindeki projeler; proje revizyonları; davalının [tarih] tarihli e-postası; şantiye toplantı tutanakları; müvekkilin [tarih] tarihli teyit yazısı; faturalar, irsaliyeler ve puantajlar; şantiye defteri ve fotoğraflar; tarafların ticari defterleri; arabuluculuk son tutanağı; keşif ve bilirkişi incelemesi; tanık; yasal her türlü delil.
SONUÇ VE İSTEM
Açıklanan nedenlerle; fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydıyla şimdilik [….] TL ilave iş bedelinin, bu talep kabul görmezse aynı tutardaki vekâletsiz iş görme alacağının, bu da kabul görmezse sebepsiz zenginleşme alacağının [temerrüt / dava] tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faiziyle birlikte davalıdan tahsiline, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini saygıyla talep ederiz. [tarih]
Davacı Vekili
Av. [Ad SOYAD]
Taşeronun İlave İşi
Taşeron, ilave işi kimden aldıysa bedelini ondan ister. Ana yüklenicinin talimatıyla yapılan ilave işin bedeli ana yükleniciden istenir; ana yüklenici bu işi iş sahibinden de isteyebilir. Uygulamada sorun, iş sahibinin taşerona doğrudan talimat vermesiyle çıkar: taşeron ile iş sahibi arasında bir sözleşme bulunmadığından, iş sahibinin talimatı ana yüklenici adına mı yoksa iş sahibinin kendi hesabına mı verildi, belirsiz kalır. Taşeron böyle bir talimatı derhâl ana yükleniciye yazıyla bildirmeli ve işin kimin hesabına yapılacağını netleştirmelidir. Taşeronun ana yükleniciden alacağının tahsil yolları için taşeron alacağı rehberimize bakılabilir.
Görev, Arabuluculuk ve Zamanaşımı
Uyuşmazlık her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgiliyse dava asliye ticaret mahkemesinde görülür ve dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (TTK m.4/1, 5, 5/A). Arabuluculuk sürecinde zamanaşımı durur (6325 sayılı Kanun m.18/A). İlave işin değeri bilirkişi incelemesiyle belirleneceğinden dava kısmi dava olarak açılabilir; talep tahkikat sona erene kadar bir defaya mahsus artırılabilir (HMK m.109/4).
İlave iş taleplerinde zamanaşımı
| Dayanak | Süre | Başlangıç | Dayanak madde |
|---|---|---|---|
| Eser sözleşmesi (ilave iş anlaşması) | 5 yıl | Alacağın muaccel olması | TBK m.147/6 |
| Vekâletsiz iş görme | 10 yıl (genel süre) | Alacağın muaccel olması | TBK m.146 |
| Sebepsiz zenginleşme | Öğrenmeden itibaren 2 yıl; her hâlde 10 yıl | Geri isteme hakkının öğrenilmesi / zenginleşme | TBK m.82 |
| Faturaya itiraz | 8 gün | Faturanın alınması | TTK m.21/2 |
| Teyit mektubuna itiraz | 8 gün | Yazının alınması | TTK m.21/3 |
Vekâletsiz iş görmeye dayanan talepler için kanunda özel bir süre öngörülmediğinden genel on yıllık süre uygulanır (TBK m.146). Bu yolun eser sözleşmesindeki beş yıllık süreden uzun olması, sözleşmeye dayanan talebin zamanaşımına uğradığı dosyalarda önem kazanabilir; ancak yargılamada bu dayanakların her birinin kendi koşullarıyla ayrıca tartışılacağı unutulmamalıdır.
Dosyada Bulunması Gereken Belgeler
- Sözleşme ve imza tarihindeki proje seti, teknik şartname ve keşif özeti
- Proje revizyonları ve her revizyonun iş sahibinden geldiğini gösteren yazılar
- İlave iş talimatları: e-postalar, mesajlar, toplantı tutanakları
- Yüklenicinin teyit yazıları ve ilave işin bedeline, süresine ilişkin bildirimleri
- Malzeme faturaları, irsaliyeler, puantajlar ve taşeron faturaları
- Şantiye defteri ve tarihli fotoğraflar
- İlave işler için kesilen faturalar ve iş sahibine ulaştığını gösteren kayıtlar
- İş sahibinin ilave işleri kullandığını gösteren belgeler
Sık Yapılan Hatalar
- Sözlü talimatla iş yapmak. Talimat aynı gün yazıyla teyit edilmediğinde, ilave iş anlaşmasının ispatı senetle ispat kuralına takılabilir (HMK m.200).
- Bedeli konuşmadan işe başlamak. Bedel sonradan bilirkişiyle belirlenebilse de, önceden yazılan bir fiyat teklifi uyuşmazlığı daraltır.
- Projede olan işi ilave iş diye fatura etmek. Götürü bedelli sözleşmede projede bulunan işin maliyet artışı ilave iş değildir (TBK m.480/1).
- İlave işin süreye etkisini bildirmemek. İş sahibi daha sonra gecikme cezası keser.
- Yalnızca sözleşmeye dayanmak. Talimat ispatlanamazsa vekâletsiz iş görme ve sebepsiz zenginleşme talepleri kademeli olarak birlikte ileri sürülmelidir (HMK m.111).
- Sebepsiz zenginleşme süresini kaçırmak. Bu talep öğrenmeden itibaren iki yılda zamanaşımına uğrar (TBK m.82).
Hukukçular Evi İlave İş Uyuşmazlıklarında Ne Yapar?
Sözleşme ekindeki projeler ile uygulanan projeleri karşılaştırarak hangi imalatın götürü bedelin dışında kaldığını gösteren bir revizyon listesi çıkarıyoruz. Talimatları, teyit yazılarını ve faturaları bu listeye bağlayarak ilave iş anlaşmasının ispatını kuruyor; delil başlangıcı niteliğindeki belgeleri tespit ediyoruz.
Bedelin hesabı için malzeme, işçilik ve süre maliyetlerini teknik danışmanlarla birlikte hazırlıyor, arabuluculuk ve dava sürecinde talepleri sözleşme, vekâletsiz iş görme ve sebepsiz zenginleşme dayanaklarıyla kademeli olarak kuruyoruz. Devam eden işlerde ilave iş talimatlarına verilecek cevap ve teyit yazılarını da hazırlıyoruz.
Dosyanız için sözleşmenizi, projelerinizi, ilave işe ilişkin yazışmalarınızı ve faturalarınızı 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz.
İlgili Rehberler
- Özel İnşaat ve Taşeron Uyuşmazlıkları Merkezi
- Taşeronun İşçisi Ana Yükleniciyi Dava Etti: Davanın İhbarı ve Taşerona Rücu
- Götürü Bedelli İnşaatta Maliyetler Arttı: Uyarlama Davası (TBK m.480/2)
- İş Sahibi Hakedişi Ödemiyor: Müteahhidin Hakediş Alacağı
- Gecikme Cezası Kesildi: Yüklenicinin İtirazı
- İş Sahibi “İş Ayıplı” Diyerek Ödemiyor: Yüklenicinin Savunması
- İş Sahibi Sözleşmeyi Feshetti: Yüklenici Ne İster?
- Taşeron Alacağını Alamıyor: Ana Yüklenici Ödemiyorsa Ne Yapılır?
- Kamu İhalesinde Sözleşme Dışı İmalat ve İş Artışının Bedeli
- Yurt Dışı Projede İş Artışı ve Değişiklik Emri (FIDIC)
- Müteahhit “Maliyetler Arttı” Diyor: Kat Karşılığında Uyarlama Davası
- Aşırı İfa Güçlüğü (TBK m.138) ve Uyarlama
- Yarım Kalan İnşaatta Delil Tespiti Dilekçesi Örneği
- Dilekçe Örnekleri
Sıkça Sorulan Sorular
İş sahibinin istediği ilave işin parasını alabilir miyim?
Evet. İş sahibinin açık veya örtülü olarak istediği ilave işin bedeli istenebilir; bedel kararlaştırılmamışsa işin yapıldığı yer ve zamandaki değerine ve yüklenicinin giderine bakılarak belirlenir (TBK m.1, 481).
Yazılı talimat yok; yine de ilave iş bedeli isteyebilir miyim?
Talimat başka delillerle ispat edilebilirse sözleşmeye dayanarak isteyebilirsiniz. Edilemezse, iş iş sahibinin menfaatine yapılmışsa vekâletsiz iş görme hükümlerine göre zorunlu ve yararlı masraflar faiziyle (TBK m.526, 529), iş sahibi işten yararlanıyorsa zenginleştiği ölçüde masraflar (TBK m.530) istenir. Bu talepler kademeli olarak birlikte ileri sürülebilir (HMK m.111).
Sözleşmede “yazılı onay olmadan ilave iş ödenmez” yazıyor; hakkım kalmaz mı?
Taraflarca kararlaştırılan şekle uyulmadan yapılan sözleşme kural olarak bağlamaz (TBK m.17/1). Ancak taraflar ilave işleri fiilen kararlaştırıp ifa etmişse şekil şartından örtülü vazgeçme ve dürüstlük kuralı (TMK m.2) tartışılır. Şekil şartı, vekâletsiz iş görme ve sebepsiz zenginleşme taleplerini kendiliğinden engellemez.
Götürü bedelli sözleşmede maliyet artışı ilave iş sayılır mı?
Hayır. Projede bulunan işin öngörülenden fazla emek ve masraf gerektirmesi ilave iş değildir; bedelin artırılması istenemez (TBK m.480/1). Projede hiç bulunmayan iş ise ilave iştir. Öngörülemeyen olağanüstü durumlar için uyarlama ayrıca değerlendirilir (TBK m.480/2).
Birim fiyatlı sözleşmede metraj arttı; ilave iş talebinde mi bulunmalıyım?
Birim fiyatlı sözleşmede fiilen yapılan miktar sözleşmedeki birim fiyatla ödenir; metraj artışı ayrıca bir ilave iş anlaşması gerektirmez. Birim fiyatı bulunmayan yeni bir kalem için ise yeni fiyat kararlaştırılır, kararlaştırılmamışsa değere göre bedel uygulanır (TBK m.481).
İlave iş anlaşmasını tanıkla ispat edebilir miyim?
Değeri kanundaki parasal sınırı aşan hukuki işlemler senetle ispat edilir (HMK m.200). İş sahibinin gönderdiği bir e-posta veya imzaladığı bir tutanak delil başlangıcı sayılırsa tanık dinlenebilir (HMK m.202). İşin yapılmış olması ise maddi olgudur ve keşif, bilirkişi ve tanıkla ispat edilebilir.
Sözlü talimatı nasıl güvenceye alırım?
Talimatı aynı gün kısa bir yazıyla teyit edin; yazıya işin tanımını, tahmini bedelini ve ek süresini ekleyin. Sözlü anlaşmanın içeriğini doğrulayan yazıyı (teyit mektubu) alan kişi sekiz gün içinde itiraz etmezse yazının sözleşmeye uygun olduğunu kabul etmiş sayılır (TTK m.21/3).
İlave iş bedeli nasıl hesaplanır?
Kararlaştırılan bedel yoksa işin yapıldığı yer ve zamandaki değeri ile yüklenicinin gideri esas alınır (TBK m.481). Malzeme, işçilik, makine giderleri, genel gider ve makul kâr ile süre uzamasının maliyeti bilirkişi tarafından değerlendirilir.
İlave iş için ek süre isteyebilir miyim?
İş sahibinin istediği ilave işin gerektirdiği süre gecikme hesabında yükleniciye yüklenemez. İlave iş talimatına verdiğiniz cevapta ek süreyi de yazmanız, ileride kesilebilecek gecikme cezasına karşı en güçlü delildir.
İş sahibi taşerona doğrudan ilave iş yaptırdı; parayı kimden isteyeceğim?
Taşeronun sözleşmesi ana yükleniciyledir. İş sahibinin doğrudan talimatının kimin hesabına verildiği belirsiz kalacağından, taşeron talimatı derhâl ana yükleniciye bildirmeli ve işin kimin hesabına yapılacağını yazıyla netleştirmelidir. Bedel, işin hesabına yapıldığı taraftan istenir.
İlave iş alacağı kaç yılda zamanaşımına uğrar?
Sözleşmeye dayanan talep beş yılda (TBK m.147/6), vekâletsiz iş görmeye dayanan talep genel süre olan on yılda (TBK m.146), sebepsiz zenginleşme talebi ise öğrenmeden itibaren iki yılda ve her hâlde on yılda zamanaşımına uğrar (TBK m.82).
İlave iş davası açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mu?
Uyuşmazlık her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgiliyse ve konusu para alacağıysa evet; arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (TTK m.4, 5/A). Başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur (6325 sayılı Kanun m.18/A).
Kaynakça
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (güncel metin), özellikle m.1, 17, 77-82, 470-486 ve 526-530.
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (28.03.2023 tarihli ve 7445 sayılı Kanunla değişik m.5/A işlenmiş metin).
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla yapılan değişiklikler ve Ek m.1 işlenmiş güncel metin).
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosya kendi sözleşmesi, projeleri, yazışmaları ve süreleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
İlave işlerin bedeli ödenmiyor mu? Birlikte değerlendirelim
Proje karşılaştırması, ilave iş anlaşmasının ispatı, bedel hesabı, arabuluculuk ve dava için sözleşmeniz, projeleriniz ve yazışmalarınızla hemen arayın.
Süreyi kaçırmayın
Sözlü talimatları bugünden yazıyla teyit edin; teyit yazısına 8 gün içinde itiraz edilmezse içerik kabul edilmiş sayılır. Sebepsiz zenginleşme talebi öğrenmeden itibaren 2 yılda zamanaşımına uğrar. Telefon: 0554 648 37 15.
İlgili ana rehberler
Özel İnşaat ve Taşeron Uyuşmazlıkları Merkezi · Hakediş Alacağı · Gecikme Cezasına İtiraz · Kamu İhalesinde İş Artışı · Dilekçe Örnekleri · İletişim


