İş sahibi, eser tamamlanmadan önce sözleşmeyi her zaman feshedebilir; ancak bunun bedeli yapılmış olan kısmın karşılığını ödemek ve yüklenicinin bütün zararlarını gidermektir (TBK m.484). Yüklenicinin zararı, işi tamamlasaydı elde edeceği kârı da kapsar; zararın miktarı tam olarak ispat edilemiyorsa hâkim olayların olağan akışına göre hakkaniyete uygun bir tutar belirler (TBK m.50/2, 114/2). İş sahibi feshi yüklenicinin gecikmesine veya ayıplı işine dayandırıyorsa, bu haklı sebeplerin kanundaki koşulları ayrıca aranır: gecikmede işin kararlaştırılan zamanda bitirilemeyeceğinin açıkça anlaşılması veya verilen uygun sürenin sonuçsuz kalması (TBK m.473/1, 123-125), ayıpta ise ayıbın giderilmesi için süre veren ihtar (TBK m.473/2). Fesih bildirimi gelen yüklenici, şantiyeden ayrılmadan imalat seviyesini, malzemeyi ve ekipmanı tespit ettirmeli (HMK m.400), feshe yazılı olarak itiraz etmelidir. Alacak beş yılda zamanaşımına uğrar (TBK m.147/6); ticari davada dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (TTK m.5/A).
Bu rehber, özel sektörde inşaat, tesisat, montaj veya imalat işi üstlenmişken iş sahibinden fesih bildirimi alan müteahhitler ve taşeronlar için yazıldı. İş sahibinin sebep göstermeden feshi ile haklı sebebe dayanan dönme ve fesih arasındaki fark, fesih bildirimi geldiğinde ilk günlerde yapılacaklar, şantiyede kalan malzeme ve ekipman, teminatlar, yapılan işin bedelinin ve kâr kaybının hesabı, iş sahibinin mahsup savunmaları, taşeronlara karşı durum ve dava yolu sırayla ele alınır. Yazıda bir dava dilekçesi örneği bulunur. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Bu yazının dayanakları. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.26, 50, 52, 97, 114, 117, 123, 124, 125, 139, 147, 149, 179, 470, 473, 475, 481, 482, 484 ve 485; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4, 5, 5/A ve 18; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.2 ve 684; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.10, 61, 109, 389 ve 400; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.257 ve 264; 6325 sayılı Kanun m.18/A; 16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanun; Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, 25.01.1984, E.1983/3, K.1984/1.
Yazı 19 Kasım 2026 tarihinde yürürlükte olan mevzuat metinleri esas alınarak hazırlanmıştır. Sözleşmenizde iş sahibinin fesih hakkını, fesih hâlinde ödenecek tutarı veya tazminatı düzenleyen bir hüküm varsa, önce o hüküm ve geçerliliği incelenmelidir.
İnşaat sözleşmesi, iş sahibinin elinde her zaman kullanabileceği bir çıkış kapısı bırakır. Yatırım vazgeçilen bir proje hâline gelebilir, finansman kesilebilir, iş sahibi işi daha ucuza başka bir firmaya vermek isteyebilir ya da yüklenicisiyle anlaşmazlığa düşebilir. Kanun iş sahibini işin sonuna kadar sözleşmeye bağlı tutmaz; ama bu serbestliğin karşılığında yüklenicinin bütün zararını üstlenmesini ister. Uygulamada sorun, iş sahibinin bu bedeli ödememek için feshi çoğu zaman yüklenicinin kusuruna dayandırmasıyla başlar.
Bu yazı Özel İnşaat ve Taşeron Uyuşmazlıkları Merkezimizin bir parçasıdır. Kamu ihale sözleşmelerinin feshi için idare sözleşmeyi feshetti rehberimize, yurt dışı projeler için FIDIC sözleşmesinin feshi rehberimize, arsa sahibi ile müteahhit arasındaki kat karşılığı ilişkisi için yarım kalan inşaat ve kat karşılığı merkezimize bakılabilir.
Hangi Fesih? İş Sahibinin Sona Erdirme Yolları ve Sonuçları
İş sahibinin sözleşmeyi sona erdirmesinin hukuki sonucu, hangi hükme dayandığına göre büyük ölçüde değişir. Fesih bildiriminde gösterilen sebep ve atıf yapılan madde bu nedenle ilk okunacak yerdir.
İş sahibinin sona erdirme yolları
| Yol | Koşul | Yükleniciye ödenecek | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Tazminat karşılığı fesih | Eser tamamlanmadan önce; sebep gösterilmesi gerekmez | Yapılmış kısmın karşılığı ve yüklenicinin bütün zararları | TBK m.484 |
| Teslim günü beklenmeden dönme | Yüklenici işe zamanında başlamamış, işi sözleşmeye aykırı geciktirmiş veya işin zamanında bitirilemeyeceği açıkça anlaşılmış olmalı | Dönmenin geriye etkisi nedeniyle tasfiye; büyük ölçüde tamamlanmış yapıda ileriye etkili fesih ve yapılan işin karşılığı | TBK m.473/1 |
| Yapım sırasında ayıp nedeniyle işin üçüncü kişiye verilmesi | Eserin yüklenicinin kusuruyla ayıplı veya sözleşmeye aykırı yapılacağı açıkça görülmeli; ayıbın giderilmesi için uygun süre verilmiş olmalı | Onarım veya devam masrafları yükleniciye yüklenir | TBK m.473/2 |
| Temerrüt nedeniyle seçimlik haklar | Yüklenici temerrüde düşmüş ve verilen uygun süre sonuçsuz kalmış ya da süre verilmesi gereksiz olmalı | Tasfiye; yüklenicinin kusursuzluğunu ispat edemediği zarar iş sahibine ödenir | TBK m.123-125 |
| Yaklaşık bedelin aşırı aşılması | Yaklaşık olarak belirlenen bedel iş sahibinin kusuru olmaksızın aşırı ölçüde aşılacak olmalı | İş sahibinin arsasındaki yapıda tamamlanan kısım için hakkaniyete uygun bedel | TBK m.482 |
| İş sahibi yüzünden ifanın imkânsızlaşması | Eserin tamamlanması iş sahibiyle ilgili beklenmedik bir olay dolayısıyla imkânsızlaşmalı | Yapılan işin değeri ve bu değere girmeyen giderler; iş sahibi kusurluysa ayrıca tazminat | TBK m.485 |
Tablodaki ilk satır ile diğerleri arasındaki fark yüklenici için belirleyicidir. 484. madde iş sahibinden sebep göstermesini beklemez, buna karşılık yüklenicinin yoksun kaldığı kârı da kapsayan tam bir tazminat öngörür. Diğer yollar ise yüklenicinin kusurlu bir davranışına dayanır ve kanundaki koşullar yerine getirilmeden kullanılamaz. İş sahibi feshini yüklenicinin kusuruna dayandırıp bu koşulları ispat edemezse, ortada sebebi gösterilmemiş bir fesih kalır; uygulamada böyle bir fesih 484. maddenin sonuçlarına bağlanır ve iş sahibi yapılan işin bedeliyle birlikte yüklenicinin kâr kaybını da ödemek durumunda kalır.
Haklı Fesih İddiasına Karşı Yüklenicinin Savunması
İş sahibinin en sık dayandığı iki gerekçe gecikme ve ayıptır. Her ikisi de kanunda belirli koşullara bağlanmıştır.
Gecikme. İş sahibi teslim gününü beklemeden sözleşmeden dönebilmek için, yüklenicinin işe zamanında başlamadığını, işi sözleşmeye aykırı olarak geciktirdiğini veya bütün tahminlere göre işin kararlaştırılan zamanda bitirilemeyeceğinin açıkça anlaşıldığını ispat etmelidir; gecikme iş sahibine yüklenebilecek bir sebepten doğmuşsa bu hak kullanılamaz (TBK m.473/1). Temerrüde dayanan seçimlik haklar ise kural olarak uygun bir süre verilmesine ve bu sürenin sonuçsuz kalmasına bağlıdır (TBK m.123, 125). Süre verilmesine gerek olmayan hâller kanunda sayılmıştır: borçlunun durumundan veya tutumundan süre verilmesinin etkisiz kalacağının anlaşılması, ifanın alacaklı için yararsız kalması ya da sözleşmeden belli bir sürede ifa edilmeyen borcun artık kabul edilmeyeceğinin anlaşılması (TBK m.124).
Yüklenicinin cevabı, gecikmenin sebebine odaklanır: geç yapılan yer teslimi, geç onaylanan projeler, iş sahibinin değiştirdiği detaylar, ödenmeyen hakedişler, iş sahibinin temin edeceği malzemenin gecikmesi. Bu sebepler ortaya çıktıkları tarihte yazıyla bildirilmiş ve süre uzatımı istenmişse, gecikme yükleniciye yüklenemez. Hakedişi ödenmediği için işi askıya alan yüklenici bakımından gecikme, iş sahibinin kendi temerrüdünün sonucudur (TBK m.97).
Ayıp. Yapım sırasında eserin yüklenicinin kusuru yüzünden ayıplı veya sözleşmeye aykırı meydana getirileceği açıkça görülüyorsa iş sahibi, uygun bir süre vererek ayıbın giderilmesini, aksi takdirde onarımın veya işe devamın üçüncü kişiye verileceğini ihtar edebilir (TBK m.473/2). Kanunun bu yolu bir ihtar ve süreyle başlatması, yükleniciye ayıbı giderme imkânı tanınmasını amaçlar. Süre vermeden ve ihtar yapmadan ayıp gerekçesiyle sözleşmeyi sona erdiren iş sahibi, yüklenicinin kusurunu ve fesih koşullarının oluştuğunu ayrıca ispat etmek zorunda kalır. Ayıp iddiasına karşı savunmanın ayrıntıları iş sahibi “iş ayıplı” diyerek ödemiyor rehberimizde anlatılmıştır.
Şekil. Tacirler arasında sözleşmeyi feshe ve sözleşmeden dönmeye ilişkin ihbarlar noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta sistemiyle yapılır (TTK m.18/3). Sözleşmede ayrıca bir fesih usulü öngörülmüşse (örneğin önceden uyarı, belli bir bildirim süresi), bu usule uyulup uyulmadığı da incelenmelidir (TBK m.26). Şekil ve usule aykırılık, fesih bildirimine verilecek cevapta açıkça ileri sürülmelidir.
Fesih Bildirimi Geldiğinde: İlk Günlerde Yapılacaklar
- Feshe yazılı cevap verin. Gösterilen sebebin gerçekleşmediğini, kanunun aradığı süre ve ihtarın yapılmadığını, feshin bu nedenle 484. madde sonuçlarını doğuracağını ve hangi alacakların isteneceğini bildirin. Cevabı da tacirler arası ihtar şekliyle gönderin (TTK m.18/3).
- İmalat seviyesini tespit ettirin. Fesih tarihindeki imalatın miktarı, niteliği ve değeri mahkemece görevlendirilen bilirkişiyle tespit edilmelidir (HMK m.400). Bu tespit, yapılan işin bedelinin ve kâr kaybının hesabının temelidir.
- Şantiyedeki malzeme ve ekipmanı listeleyin. Yapıya katılmamış malzemenin, kalıp, iskele, makine ve konteynerlerin listesi tespit raporuna veya iş sahibiyle birlikte imzalanacak bir tutanağa geçirilmelidir.
- Şantiye teslimini tutanakla yapın. Şantiyenin hangi tarihte ve hangi durumda bırakıldığı, kimin teslim aldığı yazılı olarak belgelenmelidir.
- Teminatları koruma altına alın. Teminat mektubunun haksız yere nakde çevrilmesi tehlikesi varsa ihtiyati tedbir istenebilir (HMK m.389).
- Taşeronları ve tedarikçileri bilgilendirin. Taşeron sözleşmelerinin ve malzeme siparişlerinin durumu, doğacak maliyetlerle birlikte belgelenmelidir; bu maliyetler iş sahibinden istenecek zararın parçasıdır.
- Sigortayı bildirin. İnşaat all risk ve benzeri poliçelerde işin durması ve şantiyenin teslimi sigortacıya bildirilmelidir.
Şantiyede Kalan Malzeme, Ekipman ve Teminatlar
Yapıya katılan malzeme, artık yapının bütünleyici parçasıdır. Bir şeye malik olan kişi o şeyin bütünleyici parçalarına da malik olur; bütünleyici parça, asıl şey yok edilmedikçe, zarara uğratılmadıkça veya yapısı değiştirilmedikçe ondan ayrılmasına olanak bulunmayan parçadır (TMK m.684). Bu nedenle yapıya katılmış malzeme geri istenmez; karşılığı yapılan işin bedeli içinde talep edilir.
Yapıya katılmamış ve yüklenicinin temin ettiği malzeme ile yüklenicinin ekipmanı ise yükleniciye aittir. İş sahibi bunların şantiyeden çıkarılmasına engel oluyor veya kendi kullanımına alıyorsa, iadesi ya da bedeli istenir; ekipmanın iş sahibi veya yeni yüklenici tarafından kullanılması ayrıca kullanım bedeli talebini gündeme getirir. Ekipmanın kaybolması veya başkasına devredilmesi tehlikesine karşı ihtiyati tedbir istenebilir (HMK m.389). Malzemenin yapıya katılıp katılmadığı ve şantiyede kalan malzemenin miktarı, fesih tarihindeki tespitle belirlenir.
Hakedişlerden kesilen nakit teminat, sözleşmenin sona ermesiyle birlikte yapılan işin hesabına girer; iş sahibi bunu ancak kanıtlanmış bir karşı alacağı için mahsup edebilir. Teminat mektubunun haksız yere nakde çevrilmesi ve iadesi için teminat mektubu rehberimize bakılabilir.
Yüklenici Neleri İsteyebilir? Kalem Kalem Hesap
484. madde iki kalem öngörür: yapılmış olan kısmın karşılığı ve yüklenicinin bütün zararları. Sözleşmeye aykırılık hâllerinde haksız fiil sorumluluğuna ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulandığından (TBK m.114/2), zararın ispatı ve belirlenmesinde 50. ve 52. maddeler de devreye girer. Zarar gören zararını ispatla yükümlüdür; miktar tam olarak ispat edilemiyorsa hâkim olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri göz önünde tutarak hakkaniyete uygun bir tutar belirler (TBK m.50).
Fesih hâlinde yüklenicinin alacak kalemleri
| Kalem | Nasıl hesaplanır | Belge | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Yapılmış kısmın karşılığı | Birim fiyatlı sözleşmede yapılan metraj ile sözleşme birim fiyatları; götürü bedelde işin tamamlanma oranı ile sözleşme bedeli. Ödenmiş hakedişler düşülür | Delil tespiti raporu, hakedişler, ödeme kayıtları | TBK m.484 |
| Kâr kaybı | Yapılmayan kısmın sözleşme bedelinden, o kısmı tamamlamak için katlanılacak maliyetler çıkarılarak bulunur | Teklif hesapları, maliyet analizleri, benzer işlerin kârlılığı, bilirkişi raporu | TBK m.484; m.50 |
| Fesih nedeniyle yapılan giderler | Şantiyenin sökülmesi, ekipmanın taşınması, kira ve sigorta sözleşmelerinin erken sona erdirilmesi | Faturalar, sözleşmeler | TBK m.484 |
| Sipariş ve taşeron maliyetleri | İptal edilen malzeme siparişlerinin cayma bedelleri; taşeronlara fesih nedeniyle ödenmek zorunda kalınan tutarlar | Sipariş belgeleri, taşeron sözleşmeleri ve ödemeler | TBK m.484 |
| Nakit teminat kesintileri | Hakedişlerden kesilen teminatların toplamı | Kesinti dökümü | Sözleşme; TBK m.484 |
| Faiz | Alacağın muaccel olduğu veya iş sahibinin temerrüde düştüğü tarihten | İhtarname, sözleşmenin faiz hükmü | TBK m.117; 3095 sayılı Kanun |
Kâr kaybının hesabında yüklenicinin elde edemeyeceği gelir değil, kaçırdığı net kazanç esas alınır. İşin tamamlanmaması nedeniyle yüklenicinin artık katlanmayacağı malzeme, işçilik ve şantiye giderleri yapılmayan kısmın bedelinden düşülür. Uygulamada, yüklenicinin serbest kalan kaynaklarını aynı dönemde başka işlerde kullanarak elde ettiği kazancın da hesapta dikkate alınması gündeme gelir; zarar görenin zararın artmasında etkili olması da tazminatın indirilmesine yol açabilir (TBK m.52). Bu nedenle kâr kaybı talebi, teklif aşamasındaki maliyet analizi ve işletmenin kârlılık verileriyle desteklenmeli, bilirkişiden yalnızca oranla değil kalem kalem hesap istenmelidir.
Örnek hesap (yalnızca yöntemi göstermek içindir)
| Kalem | Tutar | Açıklama |
|---|---|---|
| Sözleşme bedeli | 10.000.000 TL | Götürü bedel |
| Fesih tarihindeki tamamlanma oranı | Yüzde 40 | Delil tespiti raporuyla |
| Yapılmış kısmın karşılığı | 4.000.000 TL | 10.000.000 × 0,40 |
| Ödenmiş hakedişler | 3.000.000 TL | Ödeme kayıtlarıyla |
| Kalan iş bedeli alacağı | 1.000.000 TL | 4.000.000 − 3.000.000 |
| Yapılmayan kısmın bedeli | 6.000.000 TL | 10.000.000 − 4.000.000 |
| Yapılmayan kısmın tahmini maliyeti | 5.100.000 TL | Teklif maliyet analizi ve bilirkişi |
| Kâr kaybı | 900.000 TL | 6.000.000 − 5.100.000 |
| Şantiye sökme ve taşıma gideri | 150.000 TL | Faturalarla |
| Nakit teminat kesintisi iadesi | 300.000 TL | Kesinti dökümüyle |
| Toplam talep (faiz hariç) | 2.350.000 TL | İş sahibinin ispatlanan karşı alacakları ayrıca düşülür |
Götürü bedelli sözleşmelerde tamamlanma oranı, işin parasal ağırlığı dikkate alınarak bulunmalıdır; kaba inşaatın yüzde yirmisi ile ince işlerin yüzde yirmisi aynı değeri taşımaz. Sözleşmeye eklenmiş bir iş programı veya ödeme planı varsa, işin aşamalarının parasal ağırlığı bu belgelerden çıkarılabilir. Sözleşmede hiç bedel belirlenmemişse yapılan işin karşılığı, eserin yapıldığı yer ve zamandaki değerine ve yüklenicinin giderine bakılarak belirlenir (TBK m.481).
İş Sahibinin Mahsup Savunmaları
İş sahibinin ileri sürebileceği karşı alacaklar
| Savunma | Hukuki değeri | Yüklenicinin cevabı |
|---|---|---|
| “Fesih tarihine kadar gecikme cezası doğdu” | Ceza sözleşmede kararlaştırılmışsa ve gecikme yükleniciye yüklenebiliyorsa, sözleşmenin sona erdiği tarihe kadarki gecikme için istenebilir (TBK m.179) | Gecikmenin iş sahibinden kaynaklanan sebepleri belgelenir; sözleşme sona erdikten sonraki dönem için teslim borcu da sona erdiğinden gecikme cezası işletilemez |
| “Yapılan işte ayıp var” | Ayıp oranında indirim veya onarım bedeli mahsup edilebilir (TBK m.475) | Ayıbın varlığı, sebebi ve oranı tespit raporuyla tartışılır; fesih tarihindeki durum esas alınır |
| “İşi başkasına daha pahalıya tamamlattım, farkı istiyorum” | İş sahibi haklı bir sebeple sözleşmeyi sona erdirmişse tamamlama farkı zarar olarak gündeme gelebilir | 484. madde feshinde bu fark iş sahibinin kendi tercihinin sonucudur ve yükleniciye yüklenemez; haklı fesih koşulları tartışılır |
| “Fazla ödeme yaptım” | Yapılan işin karşılığını aşan ödeme geri istenebilir | Tamamlanma oranı ve hakedişler bilirkişiyle denetlenir |
| “Sözleşmede fesih hâlinde tazminat ödenmeyeceği yazıyor” | Taraflar sözleşmenin içeriğini kanunun sınırları içinde belirleyebilir (TBK m.26) | Hükmün kapsamı, yorumu ve dürüstlük kuralı karşısındaki geçerliliği incelenir (TMK m.2); yapılan işin bedelini de kapsayıp kapsamadığına bakılır |
İş sahibinin karşı alacağı ile yüklenicinin alacağı karşılıklı ve muaccel ise takas ileri sürülebilir; alacaklardan biri çekişmeli olsa bile takas mümkündür (TBK m.139). Bu durumda yargılama, iki alacağın gerçek tutarının belirlenmesine dönüşür. Yüklenici bakımından önemli olan, iş sahibinin karşı alacaklarını fesih bildirimi anında sayıp saymadığıdır; fesihten aylar sonra ve ancak dava açıldıktan sonra ileri sürülen ayıp ve gecikme iddiaları, delillerle desteklenmedikçe zayıf kalır.
Dönme mi, İleriye Etkili Fesih mi?
Sözleşmeden dönme kural olarak geriye etkilidir; taraflar karşılıklı olarak ifa yükümlülüğünden kurtulur ve daha önce ifa ettikleri edimleri geri isteyebilir (TBK m.125/3). İnşaat sözleşmelerinde bu sonucun aynen uygulanması, yapının sökülmesi gibi hakkaniyete aykırı durumlar doğurur. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu 25.01.1984 tarihli, E.1983/3, K.1984/1 sayılı kararında, olayın niteliği ve özelliğinin haklı gösterdiği durumlarda dürüstlük kuralı (TMK m.2) gereğince feshin ileriye etkili sonuç doğuracağını kabul etmiştir.
İleriye etkili fesihte sözleşme, fesih tarihine kadar yapılan işler bakımından ayakta kalır. Yüklenici bu tarihe kadar gerçekleştirdiği imalatın karşılığını sözleşmedeki fiyatlarla ister; iş sahibi de sözleşmeye göre doğmuş haklarını korur. İş sahibi bildiriminde “dönme” kelimesini kullanmış olsa bile, büyük ölçüde ilerlemiş bir inşaatta tasfiye çoğu zaman ileriye etkili fesih esaslarına göre yapılır. Bu yüzden yüklenicinin talebi, kullanılan kelimeye değil yapının ilerleme durumuna ve feshin hukuki dayanağına göre kurulmalıdır.
Taşeronlara Karşı Durum
İş sahibinin feshi, müteahhidi taşeronlarıyla olan sözleşmelerini de sona erdirmek zorunda bırakır. Müteahhit taşeronuna karşı iş sahibi konumundadır; taşeron sözleşmesini sebep göstermeden feshederse taşerona karşı aynı 484. madde sorumluluğu doğar. Müteahhidin taşeronlara ödemek zorunda kaldığı yapılan iş bedelleri ve tazminatlar, iş sahibinin feshinden kaynaklanan zarar olarak iş sahibinden istenebilir. Bunun için taşeronlarla yapılan tasfiyenin belgelenmesi ve tutarların makul olduğunun gösterilmesi gerekir.
Taşeronlardan biri müteahhide dava açarsa, müteahhit davayı kaybetmesi hâlinde iş sahibine rücu edeceğini düşündüğünden davayı tahkikat sonuçlanıncaya kadar iş sahibine ihbar edebilir (HMK m.61). Taşeronun ana yükleniciden alacağının tahsil yolları için taşeron alacağı rehberimize bakılabilir.
Dava Yolu: Görev, Yetki, Arabuluculuk ve İhtiyati Haciz
Uyuşmazlık her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgiliyse dava asliye ticaret mahkemesinde görülür (TTK m.4/1, 5) ve dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (TTK m.5/A). Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur (6325 sayılı Kanun m.18/A). Sözleşmeden doğan davalar sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de açılabilir (HMK m.10); para alacağı bakımından bu yer, aksine anlaşma yoksa alacaklının yerleşim yeridir. Tacirler arasında yetki sözleşmesi yapılmışsa ona uyulur.
Alacağın tutarı fesih tarihindeki imalatın değerine ve kâr kaybı hesabına bağlı olduğundan, dava çoğu zaman kısmi dava olarak açılır. 7589 sayılı Kanunla eklenen hükme göre talep, tahkikat sona erene kadar bir defaya mahsus artırılabilir ve zamanaşımı artırılan kısım bakımından da dava tarihinde kesilmiş sayılır (HMK m.109/4). Yapılan işin bedeli onaylanmış hakedişlerle belgeli ve vadesi gelmişse, bu kısım için ihtiyati haciz de istenebilir (İİK m.257). Eser sözleşmesinden doğan alacaklar için zamanaşımı süresi beş yıldır (TBK m.147/6); yüklenicinin ağır kusuruna dayanmayan bu süre, alacağın muaccel olduğu tarihten başlar (TBK m.149).
İş Sahibinin Feshi Nedeniyle Alacak ve Tazminat Dava Dilekçesi Örneği
[….] ASLİYE TİCARET MAHKEMESİNE
DAVACI : [Yüklenici şirketin unvanı], [MERSİS no], [adres]
VEKİLİ : Av. [Ad SOYAD], [Baro ve sicil no], [adres]
DAVALI : [İş sahibi şirketin unvanı], [MERSİS no], [adres]
DAVA DEĞERİ : Fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydıyla şimdilik [….] TL
KONU : Davalının sözleşmeyi feshetmesi nedeniyle yapılan işin karşılığı ile yoksun kalınan kâr ve fesih giderlerinin faiziyle birlikte tahsili istemidir.
AÇIKLAMALAR
1. Taraflar arasında [tarih] tarihli sözleşme imzalanmış, müvekkil davalıya ait [il, ilçe, ada, parsel] adresindeki [yapı] işlerini [….] TL götürü bedelle üstlenmiştir. Sözleşmeye göre işin [tarih] tarihinde tamamlanması öngörülmüştür.
2. Müvekkil işe [tarih] tarihinde başlamış, iş programına uygun olarak ilerlemiştir. Davalı [tarih] tarihli ihtarname ile sözleşmeyi feshettiğini bildirmiş, gerekçe olarak [işin geciktiğini / ayıplı yapıldığını] ileri sürmüştür. Müvekkil [tarih] tarihli cevabıyla feshin dayanaksız olduğunu bildirmiştir.
3. Türk Borçlar Kanununun 473. maddesinin birinci fıkrasına göre iş sahibinin teslim gününü beklemeden sözleşmeden dönebilmesi, işin kararlaştırılan zamanda bitirilemeyeceğinin açıkça anlaşılmasına bağlıdır ve gecikme iş sahibine yüklenebilecek bir sebepten doğmuşsa bu hak kullanılamaz. Fesih tarihinde sözleşme süresinin bitmesine [….] ay bulunmakta, iş [….] Sulh Hukuk Mahkemesinin [….] D. İş sayılı dosyasında alınan tespit raporuna göre yüzde [….] oranında tamamlanmış bulunmaktadır. İşin bir bölümündeki gecikme, davalının yer teslimini [….] gün geç yapmasından ve [….] numaralı projeyi [tarih] tarihinde değiştirmesinden kaynaklanmış, bu durum [tarih] tarihli yazılarla davalıya bildirilerek süre uzatımı istenmiştir.
4. Türk Borçlar Kanununun 123. ve 125. maddelerine göre temerrüde dayanan seçimlik haklar, borçluya uygun bir süre verilmesine ve bu sürenin sonuçsuz kalmasına bağlıdır. Davalı fesihten önce müvekkile hiçbir süre vermemiş, [ayıp iddiası bakımından da aynı Kanunun 473. maddesinin ikinci fıkrasının öngördüğü, ayıbın giderilmesi için süre veren bir ihtarda bulunmamıştır]. Aynı Kanunun 124. maddesinde sayılan ve süre verilmesini gereksiz kılan hâllerden hiçbiri de bulunmamaktadır.
5. Türk Borçlar Kanununun 484. maddesine göre iş sahibi, eserin tamamlanmasından önce yapılmış olan kısmın karşılığını ödemek ve yüklenicinin bütün zararlarını gidermek koşuluyla sözleşmeyi feshedebilir. Davalının feshi, yasal koşulları bulunmayan bir gerekçeye dayandığından bu madde kapsamında sonuç doğurur. Davalı, fesih tarihine kadar yapılan işin karşılığını ve müvekkilin işin tamamlanmaması nedeniyle yoksun kaldığı kâr dâhil bütün zararını ödemekle yükümlüdür.
6. Tespit raporuna göre fesih tarihinde yapılan işin sözleşme fiyatlarıyla karşılığı [….] TL’dir. Davalı bunun [….] TL’sini ödemiştir. Ödenmeyen kısım [….] TL’dir. Hakedişlerden kesilen [….] TL nakit teminat da iade edilmemiştir.
7. Yapılmayan kısmın sözleşme bedeli [….] TL olup bu kısmı tamamlamak için müvekkilin katlanacağı maliyet, teklif aşamasındaki maliyet analizine göre [….] TL’dir. Müvekkilin yoksun kaldığı kâr [….] TL’dir. Türk Borçlar Kanununun 114. maddesinin ikinci fıkrası yollamasıyla uygulanan 50. maddesine göre zararın miktarı tam olarak ispat edilemezse hâkim olayların olağan akışını göz önünde tutarak hakkaniyete uygun bir tutar belirler.
8. Müvekkil, fesih nedeniyle şantiyenin sökülmesi ve ekipmanın taşınması için [….] TL, iptal edilen malzeme siparişleri için [….] TL, taşeronlarla yaptığı tasfiye nedeniyle [….] TL ödemek zorunda kalmıştır. Bu giderler doğrudan davalının feshinden kaynaklanmaktadır.
9. Davalının ileride ileri sürebileceği gecikme cezası, sözleşme sona erdikten sonraki dönem için işletilemez; fesih tarihine kadarki süre bakımından ise gecikme, üçüncü paragrafta açıklandığı üzere davalıdan kaynaklanmıştır. Davalının fesih bildiriminde hiçbir ayıp kalemi gösterilmemiş, fesihten önce müvekkile ayıp bildiriminde bulunulmamıştır.
10. Dava açılmadan önce Türk Ticaret Kanununun 5/A maddesi uyarınca arabulucuya başvurulmuş, taraflar anlaşamamıştır. Son tutanak dilekçemiz ekindedir. Alacağın tutarı bilirkişi incelemesiyle kesinleşeceğinden dava, fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydıyla kısmi dava olarak açılmıştır; talep sonucunu Hukuk Muhakemeleri Kanununun 109. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca tahkikatın sonuna kadar artırma hakkımız saklıdır.
HUKUKİ NEDENLER : 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.50, 114, 117, 123, 124, 125, 470, 473 ve 484; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4, 5 ve 5/A; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.109 ve ilgili mevzuat.
DELİLLER : [tarih] tarihli sözleşme ve ekleri; iş programı; hakediş raporları ve ödeme kayıtları; [….] D. İş sayılı delil tespiti dosyası; fesih ihtarnamesi ve cevabı; süre uzatımı yazışmaları; teklif maliyet analizi; şantiye sökme, taşıma ve sipariş iptal faturaları; taşeronlarla yapılan tasfiye belgeleri; arabuluculuk son tutanağı; tarafların ticari defterleri; keşif ve bilirkişi incelemesi; tanık; yasal her türlü delil.
SONUÇ VE İSTEM
Açıklanan nedenlerle; fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydıyla şimdilik yapılan işin karşılığı ve teminat iadesi için [….] TL ile yoksun kalınan kâr ve fesih giderleri için [….] TL olmak üzere toplam [….] TL’nin [fesih / temerrüt] tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faiziyle birlikte davalıdan tahsiline, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini saygıyla talep ederiz. [tarih]
Davacı Vekili
Av. [Ad SOYAD]
Süreler
Fesih uyuşmazlıklarında başlıca süreler
| Konu | Süre | Başlangıç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Yapılan iş bedeli ve tazminat alacağında zamanaşımı | 5 yıl | Alacağın muaccel olması | TBK m.147/6, 149 |
| Arabuluculuğun sonuçlandırılması | 6 hafta; zorunlu hâllerde en fazla 2 hafta uzatma | Arabulucunun görevlendirilmesi | TTK m.5/A/2 |
| Arabuluculuk sürecinde zamanaşımı | Durur | Başvurudan son tutanağa kadar | 6325 sayılı Kanun m.18/A |
| Kısmi davada talep artırımı | Tahkikat sona erene kadar bir defa | Dava tarihi | HMK m.109/4 |
| İhtiyati hacizden sonra takip veya dava | 7 gün | Haczin uygulanması | İİK m.264/1 |
Dosyada Bulunması Gereken Belgeler
- Sözleşme, ekleri, iş programı ve varsa ödeme planı
- Fesih bildirimi ve tebliğ belgesi; yüklenicinin cevabı
- Fesih tarihindeki imalatı gösteren delil tespiti raporu, fotoğraf ve videolar
- Hakediş raporları, faturalar, ödeme kayıtları ve teminat kesintisi dökümü
- Yer teslimi, proje değişikliği ve süre uzatımı yazışmaları
- Teklif aşamasındaki maliyet analizi ve işletmenin kârlılık verileri
- Şantiye sökme, taşıma ve sipariş iptal faturaları
- Taşeron sözleşmeleri ve taşeronlarla yapılan tasfiyenin belgeleri
- Şantiyede kalan malzeme ve ekipman listesi; şantiye teslim tutanağı
- Teminat mektupları ve iş sahibinin bunlara ilişkin yazıları
Sık Yapılan Hatalar
- Fesih bildirimini cevapsız bırakmak. İş sahibinin gösterdiği sebebin kabul edildiği izlenimi doğar; gecikme ve ayıp iddiaları güç kazanır.
- Şantiyeyi tespit yaptırmadan bırakmak. Yapılan işin miktarı, yeni yüklenicinin işiyle karışır ve sonradan belirlenemez.
- Kâr kaybını yalnızca bir oranla istemek. Tasarruf edilen maliyetlerin düşüldüğü kalem kalem bir hesap sunulmadığında talep zayıflar.
- Gecikme sebeplerini zamanında yazıya dökmemiş olmak. İş sahibinin gecikme gerekçesine karşı en güçlü savunma, o tarihte yapılmış yazılı bildirimlerdir.
- Ekipmanı şantiyede bırakıp izlememek. Ekipman yeni yüklenici tarafından kullanılabilir veya kaybolabilir; liste ve tutanak olmadan iadesi ve bedeli zor ispatlanır.
- Taşeron tasfiyesini belgelememek. Taşeronlara ödenen tutarlar iş sahibinden istenecek zararın parçasıdır; belgesiz ödeme bu talebi zayıflatır.
- Arabulucuya başvurmadan dava açmak. Dava, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedilir (6325 sayılı Kanun m.18/A).
Hukukçular Evi Fesih Uyuşmazlıklarında Ne Yapar?
Fesih bildirimini, sözleşmenin fesih ve tazminat hükümleriyle birlikte inceleyerek iş sahibinin dayandığı sebebin kanuni koşullarının oluşup oluşmadığını değerlendiriyoruz. Feshe verilecek cevabı, delil tespiti talebini bilirkişiye sorulacak sorularla birlikte ve şantiye teslim tutanağını hazırlıyor; teminat mektuplarının nakde çevrilmesine karşı gerekirse ihtiyati tedbir talebinde bulunuyoruz.
Yapılan işin bedelini ve kâr kaybını, teklif maliyet analizi ve teknik danışmanlarla birlikte kalem kalem hesaplıyoruz. Arabuluculuk görüşmelerini, alacak ve tazminat davasını, taşeronlarla tasfiyeyi ve iş sahibinin gecikme cezası ile ayıp savunmalarına karşı müvekkilin savunmasını yürütüyoruz.
Dosyanız için sözleşmenizi, fesih bildirimini ve son hakediş raporunuzu 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz.
İlgili Rehberler
- Özel İnşaat ve Taşeron Uyuşmazlıkları Merkezi
- Yüklenici İşi Geciktirdi veya Bıraktı: Ticari İnşaatta İş Sahibinin Hakları
- Kesin Hesap Çıkarılmıyor, Teminat Kesintisi İade Edilmiyor: Müteahhit Ne Yapar?
- Götürü Bedelli İnşaatta Maliyetler Arttı: Uyarlama Davası (TBK m.480/2)
- Gecikme Cezası Kesildi: Yüklenicinin İtirazı ve İtiraz İhtarnamesi Örneği
- İş Sahibi Hakedişi Ödemiyor: Müteahhidin Hakediş Alacağı, İşi Durdurma ve İhtiyati Haciz
- İş Sahibi “İş Ayıplı” Diyerek Ödemiyor: Yüklenicinin Savunması
- Taşeron Alacağını Alamıyor: Ana Yüklenici Ödemiyorsa Ne Yapılır?
- Kanuni İpotek Nasıl Tescil Edilir?
- İdare Sözleşmeyi Feshetti: Fesih Haksızsa Yüklenici Ne İster? (Kamu İhalesi)
- İşveren Yurt Dışı FIDIC Sözleşmesini Feshetti
- Yarım Kalan İnşaat ve Kat Karşılığı Merkezi
- Yarım Kalan İnşaatı Başka Müteahhide Tamamlatma
- Müspet ve Menfi Zarar Ayrımı (TBK m.125)
- Teminat Mektubunun Haksız Nakde Çevrilmesi ve İhtiyati Tedbir
- Yarım Kalan İnşaatta Delil Tespiti Dilekçesi Örneği
- Dilekçe Örnekleri
Sıkça Sorulan Sorular
İş sahibi inşaat sözleşmesini sebep göstermeden feshedebilir mi?
Evet. İş sahibi eser tamamlanmadan önce sözleşmeyi feshedebilir; ancak yapılmış kısmın karşılığını ödemek ve yüklenicinin bütün zararlarını gidermek zorundadır (TBK m.484). Bu zarar, yüklenicinin işi tamamlasaydı elde edeceği kârı da kapsar.
İş sahibi gecikme gerekçesiyle feshetti; haklı mı?
Teslim günü beklenmeden dönme için işin zamanında bitirilemeyeceğinin açıkça anlaşılması gerekir ve gecikme iş sahibinden kaynaklanmışsa bu hak kullanılamaz (TBK m.473/1). Temerrüde dayanan haklar için de kural olarak uygun bir süre verilmesi gerekir (TBK m.123, 125). Bu koşullar yoksa fesih, yüklenici lehine 484. madde sonuçlarına göre değerlendirilir.
Fesih hâlinde kâr kaybı nasıl hesaplanır?
Yapılmayan kısmın sözleşme bedelinden, o kısmı tamamlamak için katlanılacak maliyetler düşülür. Zararın miktarı tam olarak ispat edilemiyorsa hâkim olayların olağan akışına göre hakkaniyete uygun bir tutar belirler (TBK m.50, 114/2). Hesap, teklif maliyet analizi ve bilirkişi raporuyla kalem kalem yapılmalıdır.
Yapılan işin bedeli götürü bedelli sözleşmede nasıl bulunur?
Fesih tarihindeki tamamlanma oranı, işin parasal ağırlığı gözetilerek sözleşme bedeline uygulanır; ödenmiş hakedişler düşülür. Tamamlanma oranı mahkemece yaptırılan delil tespitiyle belirlenmelidir (HMK m.400).
Fesih bildirimi geldi; şantiyeden hemen çıkmalı mıyım?
Önce imalat seviyesini, malzeme ve ekipmanı tespit ettirin (HMK m.400), ardından şantiyeyi tutanakla teslim edin. Tespit yaptırmadan ayrılmak, yapılan işin miktarının sonradan belirlenememesine yol açar.
Şantiyede kalan malzememi ve makinelerimi geri alabilir miyim?
Yapıya katılmış malzeme bütünleyici parça olduğundan taşınmaz malikine aittir (TMK m.684); karşılığı yapılan işin bedeli içinde istenir. Yapıya katılmamış malzeme ile ekipman yükleniciye aittir; iadesi veya bedeli istenebilir, kaybolma tehlikesine karşı ihtiyati tedbir talep edilebilir (HMK m.389).
İş sahibi fesihten sonra da gecikme cezası isteyebilir mi?
Gecikme cezası, sözleşmede kararlaştırılmışsa ve gecikme yükleniciye yüklenebiliyorsa sözleşmenin sona erdiği tarihe kadarki dönem için gündeme gelir (TBK m.179). Sözleşme sona erdikten sonra teslim borcu da sona erdiğinden sonraki dönem için ceza işletilemez.
İş sahibi işi başkasına daha pahalıya tamamlattı, farkı benden istiyor; ödemek zorunda mıyım?
Fesih 484. maddeye dayanıyorsa veya iş sahibinin haklı fesih koşulları gerçekleşmemişse, işi başkasına tamamlatma kararı iş sahibinin kendi tercihidir ve farkı yükleniciye yüklenemez. Haklı bir fesih söz konusuysa tamamlama farkı zarar olarak gündeme gelebileceğinden, haklı fesih koşulları ayrıntılı tartışılmalıdır.
Sözleşmede “fesih hâlinde tazminat ödenmez” yazıyor; geçerli mi?
Taraflar sözleşmenin içeriğini kanunun sınırları içinde belirleyebilir (TBK m.26). Böyle bir hükmün kapsamı, yorumu ve dürüstlük kuralı karşısındaki geçerliliği her dosyada ayrıca incelenir (TMK m.2). Hükmün yapılan işin karşılığını da kapsayıp kapsamadığına özellikle bakılmalıdır.
İş sahibinin feshinden sonra taşeronlara ödediğim tutarları isteyebilir miyim?
İş sahibinin feshi nedeniyle taşeronlara ödemek zorunda kaldığınız yapılan iş bedelleri ve tazminatlar, fesihten doğan zarar olarak istenebilir. Tasfiyenin belgelenmesi ve tutarların makul olduğunun gösterilmesi gerekir. Taşeronun size açtığı davayı iş sahibine ihbar edebilirsiniz (HMK m.61).
Fesih nedeniyle dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunda mıyım?
Uyuşmazlık her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgiliyse ve konusu para alacağı veya tazminatsa evet; arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (TTK m.4, 5/A). Başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur (6325 sayılı Kanun m.18/A).
Fesih nedeniyle alacak kaç yılda zamanaşımına uğrar?
Eser sözleşmesinden doğan alacaklar beş yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.147/6). Süre alacağın muaccel olmasıyla başlar (TBK m.149). Dava kısmi dava olarak açılabilir ve talep tahkikat sona erene kadar bir kez artırılabilir (HMK m.109/4).
Kaynakça
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (güncel metin), özellikle m.470-486.
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (28.03.2023 tarihli ve 7445 sayılı Kanunla değişik m.5/A işlenmiş metin).
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla m.107’nin yürürlükten kaldırıldığı ve m.109’a dördüncü fıkranın eklendiği güncel metin).
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu; 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu.
- Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, 25.01.1984, E.1983/3, K.1984/1.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosya kendi sözleşmesi, fesih bildirimi, belgeleri ve süreleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
İş sahibi sözleşmenizi mi feshetti? Şantiyeden çıkmadan arayın
Feshe cevap, imalat tespiti, ekipman ve teminatların korunması, yapılan işin bedeli ve kâr kaybı hesabı için sözleşmeniz ve fesih bildirimiyle hemen arayın.
Süreyi kaçırmayın
Fesih tarihindeki imalat şantiye el değiştirmeden tespit edilmelidir. Alacak için zamanaşımı 5 yıl; ticari davada önce arabuluculuk. Telefon: 0554 648 37 15.
İlgili ana rehberler
Özel İnşaat ve Taşeron Uyuşmazlıkları Merkezi · Hakediş Alacağı · Ayıplı İmalat Savunması · Yarım Kalan İnşaat Merkezi · Dilekçe Örnekleri · İletişim


