Bir taşınmazdaki yapıda emek veya malzeme veren taşeron ve zanaatkârlar, ödenmeyen alacakları için o taşınmazın tapu kaydına kanuni ipotek tescil ettirebilir; tescilin, yüklenilen işin tamamlanmasından başlayarak üç ay içinde yapılmış olması gerekir (TMK m.893, 895). Alacağın borçlusu müteahhit olsa bile ipotek iş sahibine ait taşınmaz üzerine konulur; ipoteğe konu taşınmazın borçlunun mülkiyetinde bulunması gerekmez (TMK m.881/2). Tescil için alacağın malik tarafından kabul edilmiş veya mahkemece karara bağlanmış olması şarttır; malik yeterli güvence gösterirse tescil istenemez (TMK m.895/3-4). Malik kabul etmiyorsa taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde dava açılır (HMK m.12/1) ve üç aylık süre dolmadan geçici tescil şerhi istenir (TMK m.1011). Bu haktan önceden feragat geçerli değildir (TMK m.893/2). Rehnin tapu kütüğüne tescil edilmesinden sonra alacak için zamanaşımı işlemez (TMK m.864).
Bu rehber, özel bir inşaat işinde alacağını tahsil edemeyen taşeronlar, usta ekipleri ve malzemeli iş yapan firmalar ile tapusuna kanuni ipotek konulmak istenen taşınmaz malikleri için yazıldı. Hakkın kimlere tanındığı, hangi alacak için ve hangi taşınmaz üzerinde istenebileceği, üç aylık sürenin nasıl hesaplanacağı, tescilin yolları, dava ve geçici tescil şerhi, ipoteğin banka ipoteği karşısındaki sırası, tescilden sonraki takip ve malikin savunmaları sırayla ele alınır. Yazıda bir dava dilekçesi örneği bulunur. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Bu yazının dayanakları. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.851, 856, 864, 873, 875, 881, 892, 893, 894, 895, 896, 897 ve 1011; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.127 ve 147; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.2, 12 ve 400; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4, 5 ve 5/A; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.45, 148, 149/b, 257 ve 294.
Yazı 19 Kasım 2026 tarihinde yürürlükte olan mevzuat metinleri esas alınarak hazırlanmıştır. Kanunun açıkça düzenlemediği noktalarda, özellikle sürenin başlangıcına ilişkin sınır durumlarda, en güvenli hesaplama yolu gösterilmiştir.
Taşeronun en zayıf noktası, sözleşmesinin iş sahibiyle değil müteahhitle olmasıdır. Müteahhit ödemediğinde taşeron iş sahibine alacak davası açamaz; müteahhidin malvarlığı ise çoğu zaman alacağı karşılamaya yetmez. Kanun bu boşluğu ayni bir hakla kapatmıştır: emeğiyle ve malzemesiyle taşınmazın değerini artıran kişi, alacağı için o taşınmazın kendisine başvurabilir. Uygulamada bu hak az bilinir; bilenlerin önemli bir kısmı da üç aylık süreyi kaçırdıktan sonra öğrenir.
Bu yazı Özel İnşaat ve Taşeron Uyuşmazlıkları Merkezimizin bir parçasıdır. Taşeron alacağının genel tahsil yolları, yani ihtar, icra takibi, ihtiyati haciz ve hakedişe haciz taşeron alacağını alamıyor rehberimizde anlatılmıştır. Burada yalnızca kanuni ipotek, tescil usulü ve dava ele alınır. Taşınmaz maliki bakımından durum ve korunma yolları ayrı bir bölümde yer alır.
Kanuni İpotek Nedir, Kimi Korur?
Kanuni ipotek, tarafların anlaşmasına değil doğrudan kanuna dayanan ipotektir. Türk Medeni Kanunu bazı alacaklılara, alacaklarını güvenceye almak üzere ipoteğin tapuya tescilini isteme hakkı tanır. Bunlardan biri, bir taşınmaz üzerinde yapılan yapı veya diğer işlerde malzeme vererek veya vermeden emek sarf ettikleri için, malzeme ve emek karşılığı olarak malik veya yükleniciden alacaklı olan alt yüklenici ve zanaatkârlardır (TMK m.893/1-3). Uygulamada bu hakka yüklenici ipoteği ya da inşaatçı ipoteği de denir.
Kanuni ipotek haklarının doğumu, aksi kanunda öngörülmüş olmadıkça tapu kütüğüne tescil edilmelerine bağlı değildir (TMK m.892). Alt yüklenici ve zanaatkârların ipoteği ise kanunun tescile tabi tuttuğu kanuni ipoteklerdendir; kendiliğinden doğmaz. Kanun alacaklıya tescili isteme hakkı verir ve taşınmaz rehni tapu kütüğüne tescil ile kurulur (TMK m.856/1, 893). Hakkın dayandığı düşünce yalındır: taşınmazın değeri taşeronun emeği ve malzemesiyle artmıştır; bu değer artışından yararlanan taşınmaz, emeğin karşılığı ödenene kadar güvence oluşturmalıdır.
Kanuni ipoteği kimler isteyebilir?
| Kişi | Durum | Açıklama |
|---|---|---|
| Müteahhitten iş alan taşeron (alt yüklenici) | İsteyebilir | Kanun alt yükleniciyi açıkça sayar; alacağın müteahhitten olması yeterlidir (TMK m.893/1-3) |
| Usta ekibi, zanaatkâr | İsteyebilir | Malzeme vermeden yalnızca emek sarf eden de kapsamdadır |
| Malzemeli iş yapan firma (doğrama, asansör, tesisat, cephe montajı gibi) | İsteyebilir | Malzemeyi vererek o taşınmazda emek sarf etmiş olmalıdır |
| Yalnızca malzeme satan tedarikçi | Kural olarak isteyemez | Kanun emek sarf edilmesini arar; malzemeyi teslim edip montajını yapmayan satıcı bu tanıma girmez |
| Malikle doğrudan sözleşme yapan müteahhit | Tartışmalı | Hak sahiplerini sayan 893. madde alt yüklenici ve zanaatkârdan söz eder; 895 ila 897. maddeler ise “zanaatkârların ve yüklenicilerin” ipotek hakkını düzenler. Talep dosyaya göre değerlendirilir |
| Taşeronun işçisi | Kural olarak isteyemez | İşçinin alacağı iş sözleşmesinden doğar; işçi ücreti için asıl işverenin birlikte sorumluluğu ve hakedişten ödeme yolları vardır |
Hangi Alacak İçin, Hangi Taşınmaz Üzerinde?
Güvenceye alınan alacak, o taşınmazdaki yapı veya iş için verilen emeğin ve malzemenin karşılığıdır (TMK m.893/1-3). Bu, sözleşmede kararlaştırılan iş bedeli ve ödenmeyen hakedişlerdir. Başka bir şantiyedeki alacak, aynı müteahhitten olsa bile bu taşınmaz üzerine ipotek konulmasına dayanak olamaz. Birden fazla parselde çalışılmışsa her parseldeki işin bedeli ayrı hesaplanmalı ve ipotek ilgili parsel üzerine istenmelidir.
Taşınmaz rehni, miktarı Türk parası ile gösterilen belli bir alacak için kurulabilir (TMK m.851/1). Bu nedenle tescil talebinde alacağın tutarı açıkça gösterilmelidir; tutarını belgeleyemeyen talep sonuç vermez. Rehnin sağladığı güvencenin kapsamına ana para ile birlikte takip giderleri ve gecikme faizi de girer (TMK m.875).
İpotek, işin yapıldığı taşınmaz üzerine konulur. İpoteğe konu olacak taşınmazın borçlunun mülkiyetinde bulunması gerekmez (TMK m.881/2); taşeronun borçlusu müteahhit olsa da ipotek malike ait taşınmaza tescil edilir. Taşınmazda kat irtifakı veya kat mülkiyeti kurulmuşsa ipoteğin hangi bağımsız bölümler üzerine ve hangi tutarlarla konulacağı ayrıca belirlenmelidir; işin binanın ortak yerlerinde mi yoksa belirli bağımsız bölümlerde mi yapıldığı bu belirlemede önem taşır. Kamuya ait ve kamu hizmetine ayrılmış taşınmazlarda talebin kabul edilip edilmeyeceği ayrıca değerlendirilmelidir.
Üç Aylık Süre: Ne Zaman Başlar, Nasıl Korunur?
Zanaatkârların ve yüklenicilerin kanuni ipotek hakları, çalışmayı veya malzeme vermeyi yüklendikleri andan başlayarak tapu kütüğüne tescil olunabilir (TMK m.895/1). İşin bitmesini, hatta alacağın muaccel olmasını beklemek gerekmez. Sürenin sonu ise kesindir: tescilin, yüklenilen işin tamamlanmasından başlayarak üç ay içinde yapılmış olması gerekir (TMK m.895/2).
Kanunun ifadesine dikkat edilmelidir. Aranan, üç ay içinde talepte bulunulması veya dava açılması değil, tescilin bu süre içinde yapılmış olmasıdır. Bu yüzden davanın süresinde açılmış olmasına güvenilmemeli, süre dolmadan geçici tescil şerhi tapuya işletilmelidir. Süre geçtikten sonra kanuni ipotek istenemez. Alacak ortadan kalkmaz, ancak güvencesiz bir alacak olarak müteahhitten takip edilir.
Sürenin başlangıcı: tipik durumlar
| Durum | Esas alınacak tarih | Not |
|---|---|---|
| İş sözleşmeye uygun tamamlandı ve teslim edildi | Taşeronun yüklendiği işin tamamlandığı gün | Binanın bütününün bitmesi veya iskân alınması beklenmez |
| Taşeron işin yalnızca bir bölümünü üstlendi (örneğin kaba inşaat) | O bölümün tamamlandığı gün | Diğer taşeronların işinin devam etmesi süreyi uzatmaz |
| Teslimden sonra ayıp giderme veya küçük tamamlama işleri yapıldı | Güvenli yol, asıl işin bittiği günü esas almaktır | Bu işlerin süreyi yeniden başlatıp başlatmadığı tartışma çıkarabilir |
| Sözleşme iş bitmeden feshedildi veya taşeron şantiyeden çıkarıldı | Güvenli yol, fiilen son çalışılan günü esas almaktır | Fesih tarihindeki imalat seviyesi ayrıca tespit ettirilmelidir (HMK m.400) |
| Aynı taşınmazda ayrı sözleşmelerle farklı işler yapıldı | Her sözleşmedeki iş için ayrı ayrı | İşler tek bir işin devamı niteliğinde değilse süreler birleşmez |
Tescilin Yolları: Malikin Kabulü, Mahkeme Kararı, Geçici Tescil Şerhi
Tescilin yapılması için alacağın malik tarafından kabul edilmiş veya mahkemece karara bağlanmış olması şarttır (TMK m.895/3). Buna göre taşeronun önünde üç yol vardır.
Tescilin yolları
| Yol | Nasıl işler | Ne zaman uygun | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Malikin kabulü | Malik alacağı kabul eder ve tapu müdürlüğünde tescil işlemi yapılır | Malik, taşeronun alacağını tartışmıyor ve müteahhitle hesabını ayrıca görmeyi tercih ediyorsa | TMK m.895/3 |
| Mahkeme kararı | Malike karşı tescil davası açılır; mahkeme alacağı ve ipotek hakkını karara bağlar | Malik alacağı kabul etmiyor veya talebe cevap vermiyorsa | TMK m.895/3 |
| Geçici tescil şerhi | Dava sürerken hâkim kararıyla tapu kütüğüne geçici tescil şerhi verilir. Hak sonradan gerçekleşirse şerh tarihinden başlayarak üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir | Üç aylık süre yargılama bitmeden dolacaksa, yani hemen her davada | TMK m.1011 |
Malikin elinde bir seçenek daha vardır: yeterli güvence gösterirse tescil istenemez (TMK m.895/4). Banka teminat mektubu veya mahkemenin yeterli göreceği başka bir güvence, tapu kaydına ipotek işlenmesini önler. Taşeron bakımından sonuç değişmez; alacak yine güvenceye kavuşmuş olur.
Dava: Kime Karşı, Hangi Mahkemede, Ne İstenir?
Tescil davası, taşınmazın tapuda kayıtlı malikine karşı açılır; ipotek onun taşınmazına konulacaktır. Alacağın borçlusu müteahhit ise alacağın varlığı ve tutarı onu da ilgilendirir. Bu nedenle davanın müteahhide ihbar edilmesi veya müteahhidin de davalı gösterilmesi, alacak tartışmasının tek davada sonuçlanması bakımından yararlıdır; hangi yolun seçileceği dosyaya göre belirlenir.
Taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m.12/1). Taşeron sözleşmesindeki yetki şartı veya müteahhidin başka bir şehirde bulunması bu kuralı değiştirmez. Görevli mahkeme kural olarak asliye hukuk mahkemesidir (HMK m.2). Uyuşmazlık her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgiliyse dava ticari dava sayılır ve asliye ticaret mahkemesinde görülür (TTK m.4/1, 5).
Ticari davalarda arabuluculuk, konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları için dava şartıdır (TTK m.5/A/1). Tescil talebi bir para alacağı davası olmadığından bu talep bakımından aynı şart aranmaz. Tescil davasıyla birlikte müteahhitten alacağın tahsili de isteniyorsa, alacak talebi yönünden dava şartının yerine getirilmesi gerekir. Üç aylık sürenin kısalığı karşısında uygulanabilir yol çoğu zaman şudur: tescil ve geçici tescil şerhi talebi gecikmeden mahkemeye götürülür, alacağın tahsili ayrı bir takip veya dava ile yürütülür.
Dava dilekçesinde üç şey istenir: öncelikle geçici tescil şerhi verilmesi, yargılama sonunda kanuni ipoteğin belirli bir tutar için tesciline karar verilmesi ve yargılama giderleri. Alacağın tutarı tartışmalıysa imalatın miktarı ve değeri için keşif ve bilirkişi incelemesi talep edilir. İspat yükü taşerondadır: işi yaptığını, işin bu taşınmazda yapıldığını, bedelini, ödenmeyen kısmı ve işin tamamlandığı tarihi belgelemesi gerekir.
Kanuni İpoteğin Tescili Davası Dilekçesi Örneği
[….] ASLİYE [HUKUK / TİCARET] MAHKEMESİNE
Geçici tescil şerhi taleplidir.
DAVACI : [Taşeron şirketin unvanı], [MERSİS no / vergi no], [adres]
VEKİLİ : Av. [Ad SOYAD], [Baro ve sicil no], [adres]
DAVALI : [Taşınmaz malikinin adı soyadı / unvanı], [T.C. kimlik no / MERSİS no], [adres]
İHBAR OLUNAN : [Yüklenici şirketin unvanı], [MERSİS no], [adres]
DAVA DEĞERİ : [….] TL
KONU : Müvekkilin [il, ilçe, mahalle, ada, parsel] sayılı taşınmaz üzerindeki yapıya verdiği emek ve malzemenin karşılığı olan [….] TL alacağı için kanuni ipotek hakkının tapu kütüğüne tescili ve yargılama süresince geçici tescil şerhi verilmesi istemidir.
AÇIKLAMALAR
1. Davalı, [il, ilçe, mahalle] [….] ada [….] parsel sayılı taşınmazın malikidir. Bu taşınmaz üzerindeki [proje adı] yapım işini ihbar olunan şirket yüklenici sıfatıyla üstlenmiştir.
2. Müvekkil şirket, yüklenici ile imzaladığı [tarih] tarihli sözleşme uyarınca bu yapının [kaba inşaat / mekanik tesisat / cephe / ….] işlerini, malzemesi kendisine ait olmak üzere yapmıştır.
3. Müvekkilin üstlendiği iş [tarih] tarihinde tamamlanmıştır. Tamamlanma tarihi [tarih] tarihli teslim tutanağıyla sabittir.
4. Yapılan işin bedeli, yüklenici yetkilisince imzalanan [….] numaralı hakediş raporlarıyla [….] TL olarak belirlenmiştir. Bu tutarın [….] TL’si ödenmiş, [….] TL’si ödenmemiştir. Ödenmeyen tutara ilişkin faturalara süresinde itiraz edilmemiş, yükleniciye gönderilen [tarih] tarihli ihtarname de sonuçsuz kalmıştır.
5. Türk Medeni Kanununun 893. maddesinin birinci fıkrasının 3. bendine göre, bir taşınmaz üzerinde yapılan yapıda malzeme vererek veya vermeden emek sarf eden alt yüklenici, malik veya yükleniciden olan alacağı için kanuni ipotek hakkının tescilini isteyebilir. Müvekkil alt yüklenicidir; alacağı, dava konusu taşınmazdaki yapıya verdiği emek ve malzemenin karşılığıdır. Alacağın borçlusunun malik değil yüklenici olması tescile engel değildir; kanun yükleniciden olan alacağı açıkça saymıştır. Davalının yükleniciye ödeme yapmış olması da sonucu değiştirmez; müvekkilin hakkı davalı ile yüklenici arasındaki hesaba değil, taşınmaza kattığı emek ve malzemenin ödenmemiş karşılığına bağlıdır.
6. Aynı Kanunun 895. maddesine göre tescilin, yüklenilen işin tamamlanmasından başlayarak üç ay içinde yapılmış olması gerekir. İş [tarih] tarihinde tamamlandığından süre [tarih] tarihinde dolacaktır. Davalıya gönderilen [tarih] tarihli yazıyla alacağın kabulü ve ipoteğin tescili istenmiş, davalı [talebi reddetmiş / süresinde cevap vermemiştir]. Davalı bugüne kadar yeterli bir güvence de göstermemiştir. Tescil için mahkeme kararı alınması bu nedenle zorunlu hâle gelmiştir.
7. [Sözleşmede feragat hükmü varsa:] Müvekkil ile yüklenici arasındaki sözleşmenin [….]. maddesinde yer alan ve müvekkilin kanuni ipotek hakkından vazgeçtiğini belirten hüküm, Türk Medeni Kanununun 893. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca geçerli değildir.
8. Yargılamanın üç aylık süre içinde sonuçlanması beklenemez. Türk Medeni Kanununun 1011. maddesi, iddia edilen ayni hakkın güvence altına alınması gereken hâllerde geçici tescil şerhi verilmesine imkân tanır; hâkim, şerhe konu olan hakkın varlığının kabul edilebileceği kanaatine varırsa şerh kararı verir. Dilekçe ekindeki sözleşme, hakediş raporları, faturalar ve teslim tutanağı müvekkilin hakkını bu ölçüde ortaya koymaktadır. Süre dolduğunda müvekkilin hakkı telafisi mümkün olmayacak biçimde sona ereceğinden, geçici tescil şerhi talebimizin öncelikle ve ivedilikle karara bağlanmasını talep ediyoruz.
HUKUKİ NEDENLER : 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.893, 895, 896, 897 ve 1011; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.470 ve devamı; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve ilgili mevzuat.
DELİLLER : Tapu kaydı; [tarih] tarihli sözleşme; hakediş raporları; faturalar ve ödeme kayıtları; teslim tutanağı; ihtarnameler ve tebliğ belgeleri; tarafların ticari defterleri; keşif ve bilirkişi incelemesi; tanık; yasal her türlü delil.
SONUÇ VE İSTEM
Açıklanan nedenlerle;
1. Öncelikle, [….] ada [….] parsel sayılı taşınmazın tapu kütüğüne müvekkil lehine [….] TL alacak için geçici tescil şerhi verilmesine,
2. Yargılama sonunda, müvekkilin [….] TL alacağı için aynı taşınmaz üzerinde kanuni ipotek hakkının tapu kütüğüne tesciline,
3. Yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine
karar verilmesini saygıyla talep ederiz. [tarih]
Davacı Vekili
Av. [Ad SOYAD]
Geçici Tescil Şerhi: Süreyi Koruyan Karar
Geçici tescil şerhi, iddia edilen bir ayni hakkın güvence altına alınması gereken hâllerde verilebilir ve bütün ilgililerin razı olmasına veya hâkimin karar vermesine bağlıdır (TMK m.1011/1-2). Şerhin konusu olan hak sonradan gerçekleşirse, şerh tarihinden başlayarak üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir. Kanuni ipotek bakımından bunun anlamı şudur: dava üç aydan uzun sürse de hak, şerhin verildiği tarih itibarıyla korunur ve bu tarihten sonra taşınmazı devralan ya da üzerinde hak edinen kişilere karşı ileri sürülebilir.
Hâkim, tarafları dinleyerek veya dosya üzerinde inceleme yaparak şerhe konu olan hakkın varlığının kabul edilebileceği kanaatine varırsa şerh kararı verir; kararda şerhin süresi ve içeriği belirlenir (TMK m.1011/3). Dilekçeye, hakkın varlığını kabul edilebilir kılacak belgeler eklenmelidir: sözleşme, hakediş raporları, faturalar, işin tamamlandığını gösteren tutanak ve taşınmazın tapu kaydı. Karar alındıktan sonra tapu müdürlüğüne işletilmesi ayrıca takip edilmelidir; karar tapu kaydına işlenmeden amacına ulaşmış olmaz.
Şerh, taşınmazın bu süreçte satılması riskine karşı da korur. Malik taşınmazı veya bağımsız bölümleri üçüncü kişilere devretmeye hazırlanıyorsa, geçici tescil şerhi talebi dava dilekçesiyle birlikte ve ivedilikle karara bağlanması istenerek yapılmalıdır.
İpoteğin Sırası ve Önceliği: Banka İpoteği Karşısında Taşeron
İnşaat hâlindeki taşınmazların çoğunda taşeronlardan önce tescil edilmiş bir banka ipoteği bulunur. Kanun burada iki kural koyar. Birincisi, hakları değişik tarihlerde tescil edilmiş olsa bile zanaatkârlar ve yükleniciler, kanuni ipotekten yararlanma bakımından kendi aralarında aynı sırada sayılır (TMK m.896). Aynı binada çalışan taşeronlardan ilk tescil ettiren, diğerlerinin önüne geçmez.
İkincisi önceliktir. Satış bedeli zanaatkârların ve yüklenicilerin alacaklarının tamamını karşılamazsa kalan kısım, ipotek hakkı elde eden önceki sıradaki alacaklıların payına düşen satış bedelinden arsa değeri çıkarıldıktan sonra artan parayla karşılanır. Bunun koşulu, taşınmaz üzerindeki yüklerin zanaatkârların ve yüklenicilerin zararına olacağının o alacaklılar tarafından bilinebilir olmasıdır (TMK m.897/1). Hükmün mantığı şudur: önceki sıradaki alacaklı arsanın değerine güvenerek kredi vermiştir; yapının kattığı değer ise yapıyı meydana getirenlerin emeğidir.
Kanun bir koruma daha öngörür. İşe başlandığı, hak sahibi, zanaatkârlar veya yüklenicilerden birinin bildirimi üzerine tapu kütüğünün beyanlar sütununa yazıldıktan sonra, tescilin yapılabileceği sürenin sonuna kadar taşınmaz üzerinde ipotekten başka türde rehin tescil edilemez (TMK m.897/3). Büyük tutarlı işlerde işe başlarken bu bildirimin yapılması düşünülmelidir.
Tescilden Sonra: Paraya Çevirme, Zamanaşımı ve Diğer Takip Yolları
İpotek tescil edildikten sonra borç ödenmezse alacaklı, alacağını rehinli taşınmazın satış bedelinden elde etme hakkına sahiptir (TMK m.873/1). Bunun yolu ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla takiptir (İİK m.148 ve devamı). Bu takipte ödeme emri borçluya ve taşınmaz sahibi üçüncü kişiye ayrı ayrı gönderilir; ödeme süresi otuz, itiraz süresi yedi gündür (İİK m.149/b). Malik çoğu zaman satışı beklemez; taşınmazını ipotekten kurtarmak için alacağı öder ve ödediği tutar için müteahhide başvurur.
Tescilin bir başka sonucu zamanaşımıdır: rehnin tapu kütüğüne tescil edilmesinden sonra alacak için zamanaşımı işlemez (TMK m.864). Eser sözleşmesinden doğan alacaklar için öngörülen beş yıllık süre (TBK m.147), ipotekle güvenceye alınan alacak bakımından işlemez hâle gelir.
Tescil, taşeronun müteahhide karşı kullanabileceği diğer yolları da etkiler ve bu etki baştan hesaba katılmalıdır. İhtiyati haciz, rehinle temin edilmemiş alacaklar için öngörülmüştür (İİK m.257/1). Rehinle temin edilmiş bir alacağın alacaklısı da kural olarak yalnız rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip yapabilir; rehnin tutarı borcu ödemeye yetmezse kalan alacak için iflas veya haciz yoluna gidilebilir (İİK m.45/1). Bu kuralların, ipoteğin borçlu müteahhide değil üçüncü kişi olan malike ait taşınmaz üzerinde bulunduğu durumda nasıl uygulanacağı dosyaya göre değerlendirilmelidir. Pratik sonuç şudur: müteahhidin banka hesaplarına ve hakedişlerine ihtiyati haciz düşünülüyorsa, bunun ipotek tescilinden önce mi sonra mı yapılacağı ve iki yolun hangi tutarlar için kullanılacağı birlikte planlanmalıdır.
İş Sahibi Bakımından: Tapunuza Kanuni İpotek İstenirse
Kanuni ipotek, iş sahibi için beklenmedik bir risktir. Müteahhide bütün hakedişleri ödemiş bir malik, hiç tanımadığı bir taşeronun ipotek talebiyle karşılaşabilir. Kanun, taşeronun alacağının malikten veya yükleniciden olmasını yeterli sayar (TMK m.893/1-3); malikin müteahhide ödeme yapmış olması, taşeronun müteahhitten olan alacağını sona erdirmez. Bu durum, aynı iş için iki kez ödeme yapma riskini doğurur.
Malikin savunmaları
| Savunma | Dayanak | Ne zaman işe yarar |
|---|---|---|
| Üç aylık süre geçti | TMK m.895/2 | Taşeronun işi üç aydan önce tamamladığı tutanak, yazışma veya şantiye kayıtlarıyla gösterilebiliyorsa |
| Talep eden kişi hak sahibi değil | TMK m.893/1-3 | Talep eden yalnızca malzeme satmışsa veya bu taşınmazda çalışmamışsa |
| Alacak yok veya istenen tutar kadar değil | TMK m.895/3 | İş yapılmamış, eksik yapılmış ya da bedeli müteahhitçe ödenmişse. İspat yükü taşerondadır |
| Alacak başka bir taşınmazdaki işe ait | TMK m.893/1-3 | İstenen tutar bu parseldeki emek ve malzemenin karşılığı değilse |
| Yeterli güvence gösteriyorum | TMK m.895/4 | Taşınmazın satışı veya kredi için teminat gösterilmesi planlanıyorsa; güvence gösterildiğinde tescil istenemez |
Malikin asıl koruması sözleşme aşamasındadır. Müteahhitle yapılan sözleşmeye şu hükümler konulabilir: taşeron çalıştırılmasının onaya bağlanması, her hakedişle birlikte taşeronlara yapılan ödemelerin belgelenmesi, taşeronlardan alacaklarının ödendiğine dair yazı alınması, ödenmeyen taşeron alacakları için hakedişten kesinti yapılabilmesi ve taşınmaza konulacak ipotekler nedeniyle doğacak zararın müteahhitçe karşılanması. Taşeronun kanuni ipotek hakkından önceden feragat etmesi geçerli olmadığından (TMK m.893/2), müteahhitten “taşeronlar ipotek istemeyecektir” taahhüdü almak tek başına koruma sağlamaz.
İpotek tescil edilmiş ve malik taşınmazını kurtarmak için taşeronun alacağını ödemişse, başkasının borcu için rehnedilen bir şeyi rehinden kurtaran ve bu şey üzerinde mülkiyet hakkı bulunan kişi olarak, ifası ölçüsünde alacaklının haklarına halef olur (TBK m.127/1). Malik bu yolla müteahhide başvurur; müteahhide aynı iş için ayrıca ödeme yapmışsa iki ödemeyi birlikte hesaba katarak fazlasını geri ister.
Müteahhit Konkordato İsterse
Müteahhidin ödeme güçlüğüne düştüğü dosyalarda kanuni ipotek en değerli güvence hâline gelir. Konkordato mühleti içinde borçlu aleyhine hiçbir takip yapılamaz, evvelce başlamış takipler durur ve ihtiyati haciz kararları uygulanmaz (İİK m.294/1). Bu yasak konkordato isteyen müteahhide yöneliktir. Kanuni ipotek ise müteahhidin değil malikin taşınmazı üzerinde kurulur ve tescil davası malike karşı açılır. Bu ayrımın somut dosyada nasıl işleyeceği mühlet kararının içeriğine göre ayrıca değerlendirilmelidir; kesin olan, müteahhidin konkordato istemesinin üç aylık süreyi durdurmadığıdır. Konkordato sürecinin alacaklı tarafı için inşaat sektöründe konkordato rehberimize ve konkordato hukuku rehberimize bakılabilir.
Süreler
Kanuni ipotekte başlıca süreler
| Konu | Süre | Başlangıç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Tescilin en erken yapılabileceği an | Çalışmanın veya malzeme vermenin yüklenildiği andan itibaren | Sözleşmenin kurulması | TMK m.895/1 |
| Tescilin en geç yapılmış olması gereken süre | 3 ay | Yüklenilen işin tamamlanması | TMK m.895/2 |
| Karşılaştırma: satıcı, mirasçı ve elbirliği ortaklarının kanuni ipoteği | 3 ay | Mülkiyetin nakli | TMK m.894 |
| İpoteğin paraya çevrilmesi takibinde ödeme süresi | 30 gün | Ödeme emrinin tebliği | İİK m.149/b |
| İpoteğin paraya çevrilmesi takibinde itiraz süresi | 7 gün | Ödeme emrinin tebliği | İİK m.149/b |
| Tescilden sonra alacağın zamanaşımı | İşlemez | Rehnin tapu kütüğüne tescili | TMK m.864 |
| Tescil yapılmamışsa alacağın zamanaşımı | 5 yıl | Alacağın muaccel olması | TBK m.147 |
Dosyada Bulunması Gereken Belgeler
- Taşınmazın güncel tapu kaydı; ada, parsel ve varsa bağımsız bölüm bilgileri
- Taşeron sözleşmesi ve ekleri
- İşin bu taşınmazda yapıldığını gösteren belgeler: şantiye kayıtları, irsaliyeler, tarihli fotoğraflar
- Hakediş raporları, metraj cetvelleri ve faturalar
- Ödeme kayıtları ve ödenmeyen tutarı gösteren cari hesap ekstresi
- İşin tamamlandığı tarihi gösteren teslim tutanağı veya yazışma
- Müteahhide ve malike gönderilen ihtar ve yazılar, tebliğ belgeleri
- Taşınmaz üzerindeki mevcut ipotek ve şerhleri gösteren tapu kaydı
Sık Yapılan Hatalar
- Süreyi binanın bitiş tarihinden hesaplamak. Süre, taşeronun kendi yüklendiği işin tamamlanmasıyla başlar (TMK m.895/2).
- Davayı açıp geçici tescil şerhi istememek. Kanun tescilin üç ay içinde yapılmış olmasını arar; yargılama bu sürede bitmez.
- Şerh kararını tapuya işletmemek. Mahkemeden alınan karar tapu kaydına yansımadıkça üçüncü kişilere karşı koruma sağlamaz.
- Davayı müteahhidin bulunduğu yerde açmak. Taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m.12/1).
- Alacağın tutarını belirsiz bırakmak. Taşınmaz rehni belli bir tutar için kurulur (TMK m.851/1); tutar belgelenmelidir.
- Başka şantiyelerin alacağını aynı talebe eklemek. İpotek yalnızca o taşınmazdaki emek ve malzemenin karşılığı için istenebilir.
- Sözleşmedeki feragat hükmü nedeniyle haktan vazgeçmek. Önceden feragat geçerli değildir (TMK m.893/2).
- İpotek ile ihtiyati haczi plansız kullanmak. Rehinle temin edilen alacakta takip yolları sınırlanır (İİK m.45, 257); sıra baştan belirlenmelidir.
Hukukçular Evi Kanuni İpotek Dosyalarında Ne Yapar?
İşin tamamlandığı tarihi belgelerle saptayarak üç aylık sürenin son gününü belirliyor, tapu kaydını ve taşınmaz üzerindeki mevcut ipotekleri inceliyoruz. Alacağın tutarını hakediş, fatura ve ödeme kayıtlarından çıkarıyor; malike gönderilecek kabul ve tescil talebini, ardından dava dilekçesini ve geçici tescil şerhi talebini hazırlıyoruz. Şerh kararının tapuya işletilmesini takip ediyoruz.
Tescilden sonra ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla takibi, müteahhide karşı yürütülecek diğer tahsil yollarıyla birlikte planlıyoruz. Taşınmaz maliki tarafında ise ipotek talebine karşı savunmayı, güvence gösterilerek tescilin önlenmesini ve ödenen tutarın müteahhitten geri alınmasını yürütüyoruz.
Dosyanız için sözleşmenizi, hakediş raporlarınızı, işin bitiş tarihini gösteren belgeyi ve tapu bilgisini 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz.
İlgili Rehberler
- Özel İnşaat ve Taşeron Uyuşmazlıkları Merkezi
- İş Sahibi Hakedişi Ödemiyor: Müteahhidin Hakediş Alacağı, İşi Durdurma ve İhtiyati Haciz
- Taşeron Alacağını Alamıyor: Ana Yüklenici Ödemiyorsa Ne Yapılır?
- Yarım Kalan İnşaatta Delil Tespiti Dilekçesi Örneği
- İnşaat Firmasının Hakedişine Haciz: 89/1 İhbarnamesi
- İtirazın İptali ve İcra İnkâr Tazminatı
- İnşaat Sektöründe Konkordato: Süreç ve Alacaklı Hakları
- Müteahhit İflas Etti veya Konkordato İstedi
- Şirket Batarsa Yönetici, Müdür veya Ortak Şahsen Sorumlu mu?
- Yarım Kalan İnşaat ve Kat Karşılığı Merkezi
- Alt İşveren (Taşeron) Rehberi: Asıl İşverenin Sorumluluğu ve Muvazaa
- Gayrimenkul Hukuku Rehberi
- İcra ve İflas Hukuku Rehberi
- Dilekçe Örnekleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kanuni ipotek için süre kaç aydır, ne zaman başlar?
Tescilin, yüklenilen işin tamamlanmasından başlayarak üç ay içinde yapılmış olması gerekir (TMK m.895/2). Süre, taşeronun kendi üstlendiği işin bittiği gün başlar; binanın tamamının bitmesi beklenmez. Hak, işin yüklenildiği andan itibaren tescil edilebilir (TMK m.895/1).
Borçlu müteahhit; ipotek neden iş sahibinin tapusuna konuluyor?
Kanun, taşınmazdaki yapıya emek veya malzeme veren alt yüklenici ve zanaatkâra, alacağı malikten ya da yükleniciden olsun, o taşınmaz üzerinde kanuni ipotek isteme hakkı tanır (TMK m.893/1-3). İpoteğe konu taşınmazın borçlunun mülkiyetinde bulunması gerekmez (TMK m.881/2).
İş sahibi müteahhide parayı ödemiş; yine de ipotek isteyebilir miyim?
Kanun taşeronun alacağının yükleniciden olmasını yeterli sayar (TMK m.893/1-3). Malikin müteahhide ödeme yapmış olması, taşeronun müteahhitten olan alacağını sona erdirmez. Malik, yeterli güvence göstererek tescili önleyebilir (TMK m.895/4) veya ödediği tutar için müteahhide başvurur.
Sözleşmede kanuni ipotekten vazgeçtiğime dair madde var; geçerli mi?
Hayır. Alacaklıların kanuni ipotek hakkından önceden feragat etmeleri geçerli değildir (TMK m.893/2). Taşeron sözleşmesine konulan böyle bir hüküm tescil talebine engel olmaz.
Dava üç ay içinde bitmez; hakkım düşer mi?
Kanun tescilin üç ay içinde yapılmış olmasını aradığından, davayla birlikte geçici tescil şerhi istenmelidir. Hâkim hakkın varlığının kabul edilebileceği kanaatine varırsa şerh kararı verir; hak sonradan gerçekleşirse şerh tarihinden başlayarak üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir (TMK m.1011).
Yalnızca malzeme sattım; kanuni ipotek isteyebilir miyim?
Kural olarak hayır. Kanun, taşınmazdaki yapıda malzeme vererek veya vermeden emek sarf edenleri korur (TMK m.893/1-3). Malzemeyi teslim edip montajını veya uygulamasını yapmayan satıcı bu tanıma girmez; alacağını satış sözleşmesine göre takip eder.
Taşınmazda bankanın ipoteği var; benim ipoteğim işe yarar mı?
Evet. Satış bedeli zanaatkâr ve yüklenicilerin alacağını karşılamazsa kalan kısım, önceki sıradaki ipotekli alacaklıların payına düşen bedelden arsa değeri çıkarıldıktan sonra artan parayla karşılanır; koşulu, yüklerin onların zararına olacağının önceki alacaklılarca bilinebilir olmasıdır (TMK m.897/1). Kanuni ipotek sahipleri kendi aralarında aynı sıradadır (TMK m.896).
Kanuni ipotek davası hangi mahkemede açılır?
Taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m.12/1). Görevli mahkeme kural olarak asliye hukuk mahkemesidir (HMK m.2); uyuşmazlık her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgiliyse asliye ticaret mahkemesidir (TTK m.4/1, 5). Dava tapuda kayıtlı malike karşı açılır.
İpotek tescil edildikten sonra paramı nasıl alırım?
Borç ödenmezse alacak, rehinli taşınmazın satış bedelinden elde edilir (TMK m.873/1). Bunun için ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla takip yapılır; ödeme emri borçluya ve taşınmaz sahibine gönderilir, ödeme süresi otuz, itiraz süresi yedi gündür (İİK m.149/b).
İpotek koydurduktan sonra müteahhide ayrıca icra takibi yapabilir miyim?
Rehinle temin edilmiş alacakta alacaklı kural olarak yalnız rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip yapabilir; rehnin tutarı yetmezse kalan için haciz yoluna gidilebilir (İİK m.45/1). İhtiyati haciz de rehinle temin edilmemiş alacaklar için öngörülmüştür (İİK m.257/1). Bu nedenle ipotek ile diğer takip yollarının sırası baştan planlanmalıdır.
Tapuma kanuni ipotek konulmak isteniyor; malik olarak ne yapabilirim?
Üç aylık sürenin geçtiğini, talep edenin hak sahibi olmadığını veya alacağın bulunmadığını ileri sürebilirsiniz; ispat yükü taşerondadır. Yeterli güvence gösterirseniz tescil istenemez (TMK m.895/4). Taşınmazı kurtarmak için alacağı öderseniz, ödediğiniz ölçüde alacaklının haklarına halef olur ve müteahhide başvurursunuz (TBK m.127/1).
Müteahhit konkordato istedi; kanuni ipotek isteyebilir miyim?
Konkordato mühleti müteahhit aleyhine takip yapılmasını engeller (İİK m.294/1). Kanuni ipotek ise malikin taşınmazı üzerinde kurulur ve tescil davası malike karşı açılır. Müteahhidin konkordato istemesi üç aylık süreyi durdurmaz; süre dolmadan tescil ve geçici tescil şerhi talebinde bulunulmalıdır.
Kaynakça
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (güncel metin), özellikle m.851-897 ve m.1011.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (güncel metin).
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla yapılan değişiklikler işlenmiş güncel metin).
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (28.03.2023 tarihli ve 7445 sayılı Kanunla değişik m.5/A işlenmiş metin).
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (güncel metin).
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosya kendi sözleşmesi, belgeleri, tapu kaydı ve süreleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Üç aylık süre dolmadan kanuni ipoteği birlikte değerlendirelim
Sürenin hesabı, dava ve geçici tescil şerhi için sözleşmeniz, hakediş raporlarınız, işin bitiş tarihini gösteren belge ve tapu bilgisiyle hemen arayın.
Süreyi kaçırmayın
Kanuni ipoteğin, yüklendiğiniz işin tamamlanmasından başlayarak 3 ay içinde tescil edilmiş olması gerekir. Dava bu sürede bitmez; geçici tescil şerhi süre dolmadan alınmalıdır. Telefon: 0554 648 37 15.


