Yarım Kalan İnşaatta Delil Tespiti Dilekçesi Örneği 2026: Müteahhidin Bıraktığı Noktanın, Eksik İşlerin ve Kalan İş Bedelinin Belgelenmesi (HMK m.400-406; TBK m.474; Word ve PDF)
02 Kasım 2026

Yarım Kalan İnşaatta Delil Tespiti Dilekçesi Örneği 2026: Müteahhidin Bıraktığı Noktanın, Eksik İşlerin ve Kalan İş Bedelinin Belgelenmesi (HMK m.400-406; TBK m.474; Word ve PDF)

Yarım kalan bir inşaatta açılacak her davanın kaderi tek bir soruya bağlıdır: yüklenici işi hangi noktada bıraktı? Bu sorunun cevabı, sözleşmenin geriye etkili dönme mi yoksa ileriye etkili fesih yoluyla mı sona ereceğini, yükleniciye devredilmiş tapuların akıbetini, eksik işlerin bedelini ve tazminatın miktarını belirler. Başka bir yüklenici işe başladığı anda bu soru bir daha cevaplanamaz. Delil tespiti bu nedenle ihtarnameyle birlikte atılan ilk adımdır. Taraflardan her biri ileride açacağı davada ileri süreceği bir vakıanın tespiti için keşif ve bilirkişi incelemesi isteyebilir; delilin hemen tespit edilmemesi hâlinde kaybolacağı veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimali varsa hukuki yarar var sayılır (HMK m.400). Dava açılmadan önce tespit, esas davaya bakacak mahkemeden veya yapının bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden istenir (HMK m.401). Eser sözleşmesinde ise taraflardan her birinin eserin bilirkişi tarafından gözden geçirilmesini isteme hakkı ayrıca Kanunda yazılıdır (TBK m.474/2). Zorunluluk varsa tespit karşı tarafa tebligat yapılmadan da yapılabilir (HMK m.403) ve tespit dosyası asıl davanın eki sayılır (HMK m.405). Bu sayfada, bilirkişiye sorulacak soruların listesiyle birlikte Word ve PDF olarak indirilebilen bir delil tespiti dilekçesi örneği yer almaktadır.

İnşaatınız yarım mı kaldı, yeni müteahhitle devam mı edeceksiniz?

Yeni imalata başlanmadan önce yapının bugünkü durumunu mahkeme eliyle tespit ettirelim; tespit sorularını açılacak davaya göre birlikte kuralım. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15

📞 Hemen Arayın 💬 WhatsApp
Kapsam notu. Bu sayfa 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 2, 12, 266, 281, 293, 400, 401, 402, 403, 404, 405 ve 406. maddelerine; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 125, 147, 154, 188, 471, 473, 474, 477, 478, 484 ve 485. maddelerine; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 2. maddesine ve 1512 sayılı Noterlik Kanunu’nun 61. maddesine dayanır. Kanun metinleri yayın tarihinde kontrol edilmiştir.

Yarım Kalan İnşaatta Delil Tespiti Neden İlk Adımdır?

Delil tespiti, henüz görülmekte olan bir davada inceleme sırası gelmemiş veya ileride açılacak bir davada ileri sürülecek bir vakıanın, keşif, bilirkişi incelemesi veya tanık dinlenmesi yoluyla önceden belirlenmesidir (HMK m.400/1). Talep için hukuki yarar gerekir; ancak Kanunda açıkça öngörülen hâller dışında, delilin hemen tespit edilmemesi hâlinde kaybolacağı veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimal dâhilindeyse hukuki yarar var sayılır (HMK m.400/2).

Yarım kalan bir inşaat bu tanıma tam olarak uyar. Arsa sahibi yapıyı sonsuza kadar olduğu gibi bırakamaz: yapının tamamlanması için yeni bir yükleniciyle anlaşması, açıkta kalan donatıyı ve betonu korumaya alması, güvenlik önlemleri alması gerekir. Bu müdahalelerin her biri, eski yüklenicinin bıraktığı durumu değiştirir. Tespit yapılmadan işe devam edilirse, sonraki davada yüklenicinin yaptığı işin oranı tanık beyanları ve fotoğraflar üzerinden tartışılmak zorunda kalınır. Tespitin hangi kararları etkilediği aşağıdaki tabloda gösterilmiştir; genel çerçeve yarım kalan inşaat merkezimizde anlatılmıştır.

Tespit sonucunun etkilediği talepler

TalepTespitin önemiDayanak
Dönme veya ileriye etkili fesihTamamlanma oranı, hangi sona erme yolunun uygulanacağını belirlerTBK m.125; TMK m.2
İşin üçüncü kişiye tamamlatılmasıEski yüklenicinin bıraktığı nokta ve aykırılıklar belgelenmeden yeni imalata başlanamazTBK m.473/2
Ayıp ve eksik iş bedeliEksik ve kusurlu imalatın listesi ve giderim bedeliTBK m.474, m.475
Tapu iptali ve tescilYüklenicinin hangi bağımsız bölümlere hak kazandığı tamamlanma oranına bağlıdırTMK m.1024, m.1025
Gecikme ve kira kaybıYapının hangi tarihte hangi aşamada olduğuTBK m.118, m.125

Eser sözleşmesi bakımından ayrıca bir dayanak vardır. Türk Borçlar Kanunu, iş sahibinin eseri gözden geçirme ve ayıpları bildirme yükümlülüğünü düzenlerken taraflardan her birinin, giderini karşılayarak, eserin bilirkişi tarafından gözden geçirilmesini ve sonucun bir raporla belirlenmesini isteyebileceğini açıkça öngörür (TBK m.474/2). Ayıp bildiriminin süresinde yapılmaması eserin kabul edilmiş sayılmasına yol açabileceğinden (TBK m.477), tespit aynı zamanda iş sahibinin ayıp haklarını da korur.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Henüz dava açılmamış olan hâllerde delil tespiti, esas hakkındaki davaya bakacak olan mahkemeden veya üzerinde keşif ya da bilirkişi incelemesi yapılacak şeyin bulunduğu yer sulh mahkemesinden istenir (HMK m.401/1). Yarım kalan inşaatta pratik olan, yapının bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesine başvurmaktır. Esas hakkında açılan davada, delil tespiti yapan mahkemenin yetkisiz veya görevsiz olduğu ileri sürülemez (HMK m.401/3). Dava açıldıktan sonra yapılacak tespit talepleri için ise yalnızca davanın görüldüğü mahkeme yetkili ve görevlidir (HMK m.401/4).

Esas davanın hangi mahkemede görüleceği de baştan bilinmelidir. Malvarlığı haklarına ilişkin davalarda görevli mahkeme, aksine bir düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesidir (HMK m.2). Tapu iptali ve tescil gibi taşınmaz üzerindeki aynî hakka ilişkin veya aynî hak sahipliğinde değişikliğe yol açabilecek davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m.12). Konutu müteahhitten tüketici sıfatıyla satın alan kişinin uyuşmazlığında ise tüketici mahkemelerinin görevi ayrıca değerlendirilmelidir; bu konu ön ödemeli konut rehberimizde anlatılmıştır.

Nereye başvurulur?

DurumBaşvuru yeriDayanak
Dava açılmadıYapının bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesi veya esas davaya bakacak mahkemeHMK m.401/1
Dava açıldıYalnız davanın görüldüğü mahkemeHMK m.401/4
Noter tespiti tercih edildiNoterlik; noterlerin vakıa tespitine ilişkin hükümleri saklıdırHMK m.401/2; Noterlik K. m.61
Esas dava: dönme, fesih, tazminatKural olarak asliye hukuk mahkemesiHMK m.2
Esas dava: tapu iptali ve tescilTaşınmazın bulunduğu yer mahkemesi (kesin yetki)HMK m.12

Dilekçede Bulunması Gerekenler ve Süreç

Delil tespiti talebi dilekçeyle yapılır. Dilekçede tespiti istenen vakıa, tanıklara veya bilirkişilere sorulması istenen sorular, delillerin kaybolacağı veya gösterilmesinde zorlukla karşılaşılacağı kuşkusunu uyandıran sebepler ile aleyhine delil tespiti istenen kişinin adı, soyadı ve adresi yer alır; durum ve koşullar imkân vermediği için karşı taraf gösterilemiyorsa talep yine geçerlidir (HMK m.402/1). Mahkemenin belirlediği tespit giderleri avans olarak ödenmedikçe sonraki işlemler yapılmaz (HMK m.402/2).

Talep haklı bulunursa karar dilekçeyle birlikte karşı tarafa tebliğ edilir; kararda delil tespitinin nasıl ve ne zaman yapılacağı, karşı tarafın tespit sırasında hazır bulunabileceği ve varsa itiraz ve ilave soruların bir hafta içinde bildirilmesi gerektiği belirtilir (HMK m.402/3). Tespitin yapılmasından sonra tespit tutanağı ve varsa bilirkişi raporunun bir örneği mahkemece karşı tarafa resen tebliğ olunur (HMK m.402/4). Tespiti istenen vakıanın hangi delille tespit edileceğine karar verilmişse, bu kararın yerine getirilmesinde o delilin toplanmasına ilişkin hükümler uygulanır (HMK m.404).

Dilekçenin unsurları

UnsurYarım kalan inşaatta ne yazılır?Dayanak
Tespiti istenen vakıaYapının bugünkü durumu, tamamlanma oranı, aykırılıklar ve kalan işin bedeliHMK m.402/1
Bilirkişiye sorulacak sorularAşağıdaki tablodaki sorular, dosyaya göre uyarlanarakHMK m.402/1
Kaybolma veya zorlaşma sebepleriYeni yükleniciyle devam zorunluluğu, hava koşulları, karşı tarafın müdahale imkânıHMK m.400/2, m.402/1
Karşı tarafın kimliği ve adresiYüklenici şirketin unvanı, MERSİS numarası ve adresiHMK m.402/1
AvansMahkemenin belirlediği keşif ve bilirkişi gideriHMK m.402/2

Karşı Tarafa Haber Vermeden Tespit Mümkün mü?

Talep sahibinin haklarının korunması bakımından zorunluluk bulunan hâllerde, karşı tarafa tebligat yapılmaksızın da delil tespiti yapılabilir. Bu durumda tespit yapıldıktan sonra tespit dilekçesi, tespit kararı, tespit tutanağı ve varsa bilirkişi raporunun bir örneği mahkemece kendiliğinden karşı tarafa tebliğ edilir ve karşı taraf tebliğden itibaren bir hafta içinde delil tespiti kararına itiraz edebilir (HMK m.403).

Yarım kalan inşaatta bu imkân, yüklenicinin tespit tarihini öğrenerek şantiyeye kısa süreli olarak dönmesi ve yapının görünümünü değiştirmesi ihtimali bulunan dosyalarda gündeme gelir. Zorunluluğun dilekçede somut olarak gerekçelendirilmesi gerekir; genel ifadeler yeterli görülmeyebilir. Karşı tarafın tespitte hazır bulunması ise sonradan rapora yapılacak itirazları azaltacağından, zorunluluk yoksa olağan usulün tercih edilmesi çoğu zaman daha sağlıklıdır.

Karşı tarafın katılımı neden önemli? Tespit kararının karşı tarafa tebliğ edildiği olağan usulde karşı taraf tespitte hazır bulunabilir ve bir hafta içinde itiraz ile ilave sorularını bildirebilir (HMK m.402/3). Bu usulle yapılan tespit, karşı tarafın “tespitten haberim olmadı, sorularımı soramadım” savunmasını baştan ortadan kaldırır ve raporun asıl davada daha kolay kabul görmesini sağlar.

Bilirkişiye Sorulacak Sorular

Delil tespitinin değeri, sorulan soruların kalitesine bağlıdır. Soruların açılacak davadaki talepleri karşılayacak şekilde kurulması gerekir. Mahkeme, çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkişiye başvurur; genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözümlenebilecek konularda bilirkişiye başvurulamaz (HMK m.266). Bu nedenle “sözleşme feshedilmeli mi”, “yüklenici kusurlu mu” veya “dönme mi fesih mi uygulanmalı” gibi hukuki değerlendirme içeren sorular sorulmamalı; sorular teknik olgulara yöneltilmelidir.

Soru listesi

KonuSoruHangi talep için?
Tamamlanma oranıKaba inşaat, çatı, cephe, tesisat ve ince işlerin ayrı ayrı ve yapının bütünü bakımından fiziki tamamlanma oranı nedir?Dönme veya fesih; tapu iptali
Projeye uygunlukİmalat onaylı projelere, ruhsata ve teknik şartnameye uygun mu; aykırılık varsa nerede ve nedir?TBK m.473/2 ihtarı; ayıp hakları
Eksik ve kusurlu işlerEksik ve kusurlu imalatlar nelerdir, giderilmeleri tespit tarihinde ne kadara mal olur?Bedel indirimi; müspet zarar
Kalan işlerYapının sözleşmeye uygun tamamlanması için kalan işler nelerdir, bedeli ve makul süresi nedir?Üçüncü kişiye tamamlatma; tazminat
Şantiyedeki malzemeŞantiyede hangi malzeme ve ekipman hangi miktarda ve hangi durumda bulunmaktadır?İade ve mahsup talepleri
GüvenlikYapıda can ve mal güvenliğini tehlikeye düşüren bir durum var mı, hangi acil önlemler gerekir?Koruma önlemleri; zararın artmasının önlenmesi
BelgelemeTespitler fotoğraf, video ve ölçü krokisiyle belgelendi mi?Bütün talepler

Bilirkişi heyetinin oluşumu da sorulara göre belirlenmelidir: tamamlanma oranı ve statik uygunluk için inşaat mühendisi, mimari aykırılıklar için mimar, tesisat için makine ve elektrik mühendisi, kalan işin ve bağımsız bölümlerin değeri için ise değerleme uzmanı. Yalnız inşaat mühendisinden oluşan bir heyet, değer sorularında eksik kalabilir.

Yarım Kalan İnşaatta Delil Tespiti Dilekçesi Örneği

Aşağıdaki dilekçe, yükleniciye ihtarname gönderilmiş ve dava açılmak üzere olan bir arsa sahibi için hazırlanmıştır. Köşeli parantez içindeki seçeneklerden dosyaya uyan bırakılmalıdır. İhtarname henüz gönderilmemişse ikinci açıklama paragrafı buna göre düzenlenmelidir; ihtarname için müteahhide ihtarname örneğimize bakabilirsiniz.

[….] NÖBETÇİ SULH HUKUK MAHKEMESİNE

TALEP EDEN : [Ad SOYAD], T.C. kimlik no: [….], adres: [….]

VEKİLİ : Av. [Ad SOYAD], [Baro ve sicil no], [adres], [UETS adresi]

KARŞI TARAF : [Yüklenici şirketin unvanı / Ad SOYAD], [MERSİS no / T.C. kimlik no], [adres]

TESPİT YERİ : [İl, ilçe, mahalle, cadde/sokak, kapı no], [ada, parsel] sayılı taşınmaz ve üzerindeki yapı

KONU : Taşınmaz üzerinde yarım kalan yapının bugünkü durumunun, tamamlanma oranının, eksik ve sözleşmeye aykırı imalatların ve kalan işlerin bedelinin keşif ve bilirkişi incelemesiyle tespiti talebidir.

AÇIKLAMALAR

1. Karşı tarafla aramızda [….] Noterliğinin [tarih] tarihli ve [yevmiye no] yevmiye numaralı düzenleme şeklinde Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmesi yapılmıştır. Sözleşmeye göre karşı taraf, yukarıda belirtilen taşınmaz üzerinde [….] bağımsız bölümlü yapıyı [tarih] tarihine kadar tamamlayıp teslim edecekti.

2. Yapı [tarih] tarihinden bu yana durmaktadır. Şantiyede işçi ve iş makinesi bulunmamaktadır; [bir kısım malzeme şantiyede açıkta beklemektedir]. Karşı tarafa [….] Noterliğinin [tarih] tarihli ve [yevmiye no] yevmiye numaralı ihtarnamesiyle süre verilmiş, ancak işe devam edilmemiştir.

3. Karşı tarafa karşı sözleşmeden doğan haklarımı kullanmak ve [sözleşmeden dönme / fesih, tapu iptali ve tescil, tazminat] davası açmak üzereyim. Açılacak davada, yapının hangi aşamada bırakıldığı, sözleşme ve projeye uygun yapılıp yapılmadığı ve kalan işin bedeli belirleyici olacaktır.

1. HMK m.400: Tespitte hukuki yararım vardır

Taraflardan her biri, ileride açacağı davada ileri süreceği bir vakıanın tespiti amacıyla keşif yapılmasını ve bilirkişi incelemesi yaptırılmasını talep edebilir; delilin hemen tespit edilmemesi hâlinde kaybolacağı veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimal dâhilinde bulunuyorsa hukuki yarar var sayılır (HMK m.400). Yapının tamamlanması için başka bir yükleniciyle çalışılması zorunludur; yeni imalata başlandığı anda karşı tarafın bıraktığı durum bir daha belirlenemeyecektir. Açıkta kalan yapı elemanları hava koşulları nedeniyle her geçen gün bozulmakta, karşı tarafın şantiyeye müdahale ederek durumu değiştirme imkânı da bulunmaktadır.

2. HMK m.401: Mahkemeniz yetkilidir

Henüz dava açılmamış olan hâllerde delil tespiti, esas hakkındaki davaya bakacak mahkemeden veya üzerinde keşif ya da bilirkişi incelemesi yapılacak şeyin bulunduğu yer sulh mahkemesinden istenir (HMK m.401/1). Tespit konusu yapı Mahkemenizin yargı çevresindedir.

3. TBK m.473 ve m.474: Tespiti istenen vakıalar eser sözleşmesinden doğan haklarımın esasını oluşturur

Yüklenicinin işi kararlaştırılan zamanda bitiremeyeceği açıkça anlaşılırsa iş sahibi sözleşmeden dönebilir; yapım sırasında sözleşmeye aykırılık açıkça görülüyorsa işin devamı masrafı yükleniciye ait olmak üzere üçüncü kişiye verilebilir (TBK m.473). Taraflardan her biri, eserin bilirkişi tarafından gözden geçirilmesini ve sonucun bir raporla belirlenmesini isteyebilir (TBK m.474/2). Yapının tamamlanma oranı, sözleşmenin geriye etkili dönme mi yoksa ileriye etkili fesih yoluyla mı sona ereceğini ve karşı tarafın hangi bağımsız bölümlerde hak sahibi olabileceğini belirleyecektir.

4. HMK m.403: Tespitin karşı tarafa tebligat yapılmaksızın yapılması gerekir

[Bu talep istenmiyorsa bu husus çıkarılmalıdır.] Talep sahibinin haklarının korunması bakımından zorunluluk bulunan hâllerde karşı tarafa tebligat yapılmaksızın da delil tespiti yapılabilir (HMK m.403). Karşı tarafın tespit tarihini öğrenmesi hâlinde şantiyede kısa süreli çalışmalar yaparak yapının durumunu değiştirmesi ihtimali bulunmaktadır.

TESPİT EDİLMESİ İSTENEN HUSUSLAR

a) Yapının bugünkü fiziki durumu; kaba inşaat, çatı, cephe, tesisat ve ince işler bakımından ayrı ayrı tamamlanma oranları ve yapının bütünü bakımından fiziki tamamlanma oranı,

b) Yapılan imalatın onaylı mimari, statik, elektrik ve mekanik projelere, yapı ruhsatına ve sözleşmenin teknik şartnamesine uygun olup olmadığı; aykırılık varsa niteliği ve yeri,

c) Eksik ve kusurlu imalatların tek tek belirlenmesi ve bunların giderilmesinin tespit tarihindeki piyasa koşullarına göre bedeli,

ç) Yapının sözleşme ve projeye uygun olarak tamamlanması için kalan işlerin listesi, tespit tarihindeki piyasa koşullarına göre bedeli ve makul tamamlanma süresi,

d) Şantiyede bulunan malzeme, iskele ve ekipmanın cins ve miktarı ile korunma durumu,

e) Yapıda can ve mal güvenliğini tehlikeye düşüren bir durum bulunup bulunmadığı ve alınması gereken acil önlemler,

f) Bütün tespitlerin fotoğraf, video ve ölçü krokisiyle belgelenmesi.

SONUÇ VE İSTEM

Yukarıda açıklanan nedenlerle; tespit yerinde keşif yapılmasına, keşifte [inşaat mühendisi, mimar, makine ve elektrik mühendisi] ile [gayrimenkul değerleme uzmanı] bilirkişilerden oluşan heyet marifetiyle yukarıda sayılan hususların tespitine, [şantiyedeki malzeme bakımından defter tutulmasına (HMK m.406),] [tespitin karşı tarafa tebligat yapılmaksızın yapılmasına,] tespit tutanağı ve bilirkişi raporunun açılacak davada delil olarak kullanılmak üzere tarafıma verilmesine karar verilmesini saygıyla arz ederim.

[Tarih]

Talep Eden [Ad SOYAD] / Vekili Av. [Ad SOYAD]

İmza

DELİLLER VE EKLER

1. Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi 2. Tapu kaydı 3. Yapı ruhsatı ve onaylı projeler 4. İhtarname ve tebliğ şerhi 5. Şantiyenin güncel fotoğrafları 6. Vekâletname

Dilekçeyi indirin

Aynı metnin doldurulmaya hazır hâlini Word veya PDF olarak indirebilirsiniz. Tebligatsız tespit istemiyorsanız 4 numaralı hususu ve sonuçtaki ilgili ibareyi çıkarın.

Word (.docx) indirPDF indir

Hususların dayanağı ve amacı

HususDayanakAmaç
1. Hukuki yararHMK m.400Delilin kaybolma ve zorlaşma ihtimalinin somutlaştırılması
2. YetkiHMK m.401/1Yapının bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinin yetkisi
3. Maddi hukuk bağlantısıTBK m.473, m.474/2Tespit edilecek olguların hangi haklara esas olacağının gösterilmesi
4. Tebligatsız tespit (seçimlik)HMK m.403Zorunluluk hâlinde karşı tarafa haber verilmeden tespit

Tespitten Sonra: Rapor, İtiraz ve Asıl Dava

Delil tespiti dosyası asıl dava dosyasının eki sayılır ve onunla birleştirilir; asıl davanın taraflarından her biri iddia veya savunmasını ispat için bu tutanak ve raporlara dayanabilir (HMK m.405). Tespit raporu bu nedenle asıl davada tartışılır. Asıl davada alınan bilirkişi raporlarına karşı taraflar, raporun tebliğinden itibaren iki hafta içinde eksik görülen hususların tamamlattırılmasını, belirsiz hususların açıklanmasını veya yeni bilirkişi atanmasını isteyebilir (HMK m.281). Taraflar ayrıca dava konusu olayla ilgili olarak uzmanından bilimsel mütalaa alabilir (HMK m.293). Delil tespiti ve bilirkişi raporuna itirazın genel kuralları delil tespiti ve bilirkişi rehberimizde anlatılmıştır.

Tespit kararı bir hüküm değildir; yalnızca olguları belgeler. Tespitten sonra arsa sahibi, sonuca göre seçimlik hakkını belirler: tamamlanma oranı düşükse dönme ve tapu iptali, yüksekse ileriye etkili fesih ve yapılan iş oranında hesaplaşma gündeme gelir. Dönme hâlinde taraflar ifa ettikleri edimleri geri isteyebilir (TBK m.125). İşin üçüncü kişiye tamamlatılacağı dosyalarda yeni imalata, tespit raporu alındıktan sonra başlanmalıdır.

Tespitten davaya

AdımAçıklamaDayanak
Tespit raporunun incelenmesiEksik veya belirsiz noktaların belirlenmesiHMK m.402/4
Seçimlik hakkın belirlenmesiTamamlanma oranına göre dönme, fesih veya müspet zararTBK m.125
Gerekirse uzman mütalaasıTeknik bir değerlendirmenin desteklenmesiHMK m.293
Asıl davaTespit dosyası asıl dava dosyasının eki sayılırHMK m.405
Rapora itirazAsıl davada alınan raporun tebliğinden itibaren iki haftaHMK m.281

Keşif Günü: Hazırlık ve Dikkat Edilecekler

Keşif günü, tespitin değerini belirleyen gündür. Bilirkişi heyetinin yapıyı eksiksiz inceleyebilmesi için şantiyeye erişimin sağlanması, belgelerin hazır tutulması ve tespit edilmesi istenen her noktanın keşif sırasında gösterilmesi gerekir. Keşif tutanağına geçmeyen bir husus, raporda da yer almayabilir. Taraflardan her biri keşif sırasında beyanda bulunabilir; arsa sahibinin vekili, yüklenicinin keşifte ileri sürdüğü “bu iş yapılmıştı, sonradan bozuldu” gibi beyanlara karşı aynı anda açıklama yapmalı ve bunların tutanağa geçirilmesini istemelidir.

Keşif günü kontrol listesi

HazırlıkNeden?
Yapı ruhsatı, onaylı projeler ve teknik şartnameProjeye uygunluk sorusunun cevaplanabilmesi için
Sözleşme, iş programı ve varsa hakediş kayıtlarıTamamlanma oranının sözleşmedeki aşamalarla karşılaştırılması için
İhtarname ve tebliğ şerhiİnşaatın hangi tarihten beri durduğunun gösterilmesi için
Tarihli fotoğraf ve video arşiviÖnceki aşamaların karşılaştırılması için
Şantiyeye erişim, anahtar ve güvenlik önlemleriBütün katların ve bodrumun incelenebilmesi için
Yapı denetim kuruluşunun kayıtlarıSeviye tespit ve denetim tutanaklarıyla karşılaştırma için
Varsa tanıklarŞantiyenin durduğu tarih ve son çalışmalar hakkında beyan için

Tanık dinlenmesi

Delil tespiti yalnız keşif ve bilirkişi incelemesiyle sınırlı değildir; tanık ifadelerinin alınması da istenebilir (HMK m.400/1). Şantiyede son çalışan işçiler, şantiye bekçisi veya komşular, işin hangi tarihte durduğunu ve yüklenicinin şantiyeyi ne zaman terk ettiğini bilen kişilerdir. Bu kişilerin ileride ulaşılamaz hâle gelme ihtimali varsa, örneğin yabancı uyruklu işçilerin ülkelerine dönme ihtimali bulunuyorsa, ifadelerinin önceden tespiti istenebilir. Tanıklara sorulacak sorular da dilekçede gösterilmelidir (HMK m.402/1).

Daire Alıcıları ve Yüklenici Açısından Tespit

Delil tespiti yalnız arsa sahibinin aracı değildir. Yükleniciden bağımsız bölüm satın alan kişi için de tamamlanma oranı belirleyicidir; çünkü arsa sahibi, yükleniciye karşı sahip olduğu savunmaları alıcıya karşı da ileri sürebilir (TBK m.188) ve alıcının hakkı yüklenicinin yerine getirdiği edimle sınırlı kalır. İleride arsa sahibine veya yükleniciye karşı dava açacak alıcı, kendi dairesinin ve yapının bütününün bugünkü durumunu tespit ettirebilir. Alıcının hakları müteahhitten daire alanın hakları rehberimizde ve tapu iptali ve tescil dilekçesi örneğimizde anlatılmıştır.

Yüklenici açısından da tespit önemlidir. İş sahibi şantiyeye erişimi engellerse, gerekli belgeleri vermezse veya sözleşmeyi haksız olarak sona erdirmeye hazırlanırsa, yüklenicinin o ana kadar yaptığı işi belgelemesi gerekir. Eserin tamamlanması iş sahibiyle ilgili bir sebeple imkânsızlaşırsa yüklenici yaptığı işin değerini ve bu değere girmeyen giderlerini isteyebilir (TBK m.485); iş sahibinin işten vazgeçmesi hâlinde de yapılmış kısmın karşılığı ödenir (TBK m.484). Her iki talepte de yapılan işin miktarı tespitle ispat edilir. Kanun da tespit talebini taraflardan her birine tanımıştır (HMK m.400; TBK m.474/2).

Kimin tespitte hangi yararı var?

TarafTespitin yararıDayanak
Arsa sahibiDönme veya fesih seçimi, eksik iş bedeli ve tapu iptaliTBK m.125, m.473; TMK m.1025
Yükleniciden daire alanYüklenicinin edim oranının ve kendi dairesinin durumunun belgelenmesiTBK m.188
YükleniciYaptığı işin değerinin ve iş sahibinden kaynaklanan engellerin belgelenmesiTBK m.484, m.485
Yeni yükleniciDevraldığı yapının durumunun ve önceki kusurların sorumluluğunun ayrılmasıTBK m.471

Tespit, Ayıp Bildirimi ve Zamanaşımı

Delil tespiti olguları belgeler, ancak süreleri kendiliğinden korumaz. Kanun zamanaşımını kesen sebepleri sınırlı olarak sayar: borçlunun borcu ikrar etmesi ile alacaklının dava veya defi yoluyla mahkemeye ya da hakeme başvurması, icra takibinde bulunması veya iflas masasına başvurması (TBK m.154). Delil tespiti talebi bir dava değildir; zamanaşımını kesip kesmediği tartışmaya açık olduğundan, zamanaşımı süresi yaklaşan dosyalarda tespite güvenilmemeli ve dava süresinde açılmalıdır.

Eser sözleşmesinden doğan alacaklar, yüklenicinin ağır kusuru dışında beş yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.147/6); taşınmaz yapılardaki ayıp davaları teslimden itibaren beş yılda, yüklenicinin ağır kusuru varsa yirmi yılda zamanaşımına uğrar (TBK m.478). Ayıp bildirimi ise ayrı bir yükümlülüktür: iş sahibi eseri imkân bulur bulmaz gözden geçirmek ve ayıpları uygun süre içinde bildirmek zorundadır (TBK m.474/1); sonradan ortaya çıkan ayıplar da gecikmeksizin bildirilmelidir, aksi hâlde eser kabul edilmiş sayılır (TBK m.477). Delil tespiti raporu, bildirilen ayıpların kapsamını ve tarihini ispat eden en güçlü belgedir; ancak bildirimin yükleniciye ayrıca yazılı olarak yapılması gerekir.

Noter Tespiti mi, Mahkeme Tespiti mi?

Noterler bir şeyin veya bir yerin hâl ve şeklini, kıymetini, ilgili kişilerin kimlik ve ifadelerini tespit edebilir (Noterlik K. m.61). Hukuk Muhakemeleri Kanunu da noterlerin vakıa tespitine ilişkin hükümlerini saklı tutar (HMK m.401/2). Noter tespiti hızlıdır ve şantiyenin terk edilmiş olduğunu, işçi ve makine bulunmadığını belgelemek için elverişlidir. Ancak tamamlanma oranı, projeye uygunluk ve bedel gibi teknik değerlendirmeler bilirkişi incelemesi gerektirir. Bu nedenle iki yol birbirinin alternatifi değil tamamlayıcısıdır: şantiyenin durduğu ilk gün noter tespiti, dava öncesinde ise mahkeme eliyle bilirkişi tespiti.

Karşılaştırma

ÖlçütNoter tespitiMahkeme eliyle delil tespiti
HızKısa sürede yapılabilirKarar, avans ve keşif günü gerekir
Teknik değerlendirmeSınırlı; hâl ve şekil tespitiBilirkişi heyetiyle oran, uygunluk ve bedel tespiti
Karşı tarafın katılımıGenellikle yokturOlağan usulde karşı taraf hazır bulunabilir ve soru ekleyebilir
Asıl davadaki yeriBelge olarak sunulurAsıl dava dosyasının eki sayılır
DayanakNoterlik K. m.61; HMK m.401/2HMK m.400-406

Şantiyedeki Malzeme ve Yapı Denetim Kayıtları

Şantiyede yükleniciye ait malzeme, iskele veya ekipman kalmışsa bunların da tespitte kayıt altına alınması gerekir; ileride iade veya mahsup tartışması çıkacaktır. Mahkeme gerekli hâllerde mal veya haklarla ilgili defter tutulmasına ya da mühürleme yapılmasına karar verebilir (HMK m.406/1). Dilekçe örneğinde bu talep köşeli parantezle seçimlik olarak gösterilmiştir.

Yapı denetim kuruluşunun dosyasındaki kayıtlar da tespitin önemli bir tamamlayıcısıdır. Yapı denetim mevzuatı, denetim sürecindeki değişikliklerde yapının o andaki durumunu gösteren seviye tespit tutanaklarının düzenlenmesini öngörür. Bu tutanaklar ve hakediş kayıtları, mahkeme tespitinde bilirkişiye sunulmalı ve rapordaki tamamlanma oranıyla karşılaştırılmalıdır. Yapı denetim kuruluşunun sorumluluğu yapı denetimi rehberimizde anlatılmıştır.

Sık Yapılan Hatalar

  • Yeni müteahhide tespitten önce iş vermek. Eski yüklenicinin bıraktığı nokta bir daha belirlenemez.
  • Bilirkişiye hukuki sorular sormak. Hukuki değerlendirme hâkime aittir; bu sorular rapora bir şey katmaz (HMK m.266).
  • Yalnız tamamlanma oranını sormak. Eksik işlerin bedeli ve kalan işin maliyeti sorulmazsa tazminat için ikinci bir inceleme gerekir.
  • Heyeti tek bilirkişiyle sınırlamak. Mimari, tesisat ve değer soruları ayrı uzmanlık ister.
  • Zorunluluk yokken tebligatsız tespit istemek. Karşı tarafın katılmadığı tespite itiraz daha kolaydır.
  • Avansı geç yatırmak. Avans ödenmedikçe sonraki işlemler yapılmaz (HMK m.402/2).
  • Şantiyedeki malzemeyi kayda geçirmemek. İade ve mahsup tartışmalarında ispat sorunu doğar.

Sıkça Sorulan Sorular

Yarım kalan inşaat için delil tespiti nereden istenir?

Dava açılmadan önce esas davaya bakacak mahkemeden veya yapının bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden; dava açıldıktan sonra yalnız davanın görüldüğü mahkemeden (HMK m.401).

Delil tespiti için hukuki yarar nasıl gösterilir?

Delilin hemen tespit edilmemesi hâlinde kaybolacağı veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimali varsa hukuki yarar var sayılır (HMK m.400/2). Yeni yükleniciyle devam zorunluluğu ve hava koşulları bu ihtimali somutlaştırır.

Müteahhide haber vermeden tespit yaptırabilir miyim?

Zorunluluk varsa evet; bu durumda tespitten sonra belgeler karşı tarafa tebliğ edilir ve karşı taraf bir hafta içinde itiraz edebilir (HMK m.403).

Tespit dilekçesinde neler yazmalı?

Tespiti istenen vakıa, bilirkişiye sorulacak sorular, delilin kaybolma veya zorlaşma sebepleri ve karşı tarafın kimliği ile adresi (HMK m.402/1).

Bilirkişiye “sözleşme feshedilmeli mi” diye sorulabilir mi?

Hayır. Hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözülebilecek konularda bilirkişiye başvurulamaz (HMK m.266). Sorular teknik olgulara yöneltilmelidir.

Delil tespiti raporu davada kullanılabilir mi?

Evet. Delil tespiti dosyası asıl dava dosyasının eki sayılır ve taraflar bu tutanak ve raporlara dayanabilir (HMK m.405).

Tespit gideri ne zaman ödenir?

Mahkemenin belirlediği giderler avans olarak ödenmedikçe sonraki işlemler yapılmaz (HMK m.402/2).

Noter tespiti yeterli mi?

Şantiyenin terk edildiğini belgelemek için yararlıdır (Noterlik K. m.61); ancak tamamlanma oranı, projeye uygunluk ve bedel gibi teknik konular bilirkişi incelemesi gerektirir.

Eser sözleşmesinde bilirkişi incelemesi istemek için ayrı bir hakkım var mı?

Evet. Taraflardan her biri, giderini karşılayarak eserin bilirkişi tarafından gözden geçirilmesini ve sonucun raporla belirlenmesini isteyebilir (TBK m.474/2).

Tespit kararına karşı taraf itiraz edebilir mi?

Olağan usulde itiraz ve ilave sorular kararın tebliğinden itibaren bir hafta içinde bildirilir (HMK m.402/3); tebligatsız tespitte de bir hafta içinde itiraz edilebilir (HMK m.403).

Tapu iptali davası nerede açılır?

Taşınmaz üzerindeki aynî hakka ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m.12).

Şantiyedeki malzeme ne olacak?

Tespitte kayıt altına alınmalıdır; mahkeme gerekli hâllerde defter tutulmasına veya mühürlemeye karar verebilir (HMK m.406).

Tespitten sonra ne kadar sürede dava açmalıyım?

Delil tespiti için Kanunda ayrı bir dava açma süresi öngörülmemiştir; ancak talebin tabi olduğu zamanaşımı süreleri işlemeye devam eder (TBK m.146, m.147/6, m.478). Dava gecikmeden açılmalıdır.

Yükleniciden daire aldım; tespit isteyebilir miyim?

Evet. İleride açacağınız davada ileri süreceğiniz vakıalar için tespit isteyebilirsiniz (HMK m.400). Hakkınız yüklenicinin edim oranıyla sınırlı olduğundan (TBK m.188) tamamlanma oranı sizin için de belirleyicidir.

Şantiye işçilerini tanık olarak dinletebilir miyim?

Evet. Delil tespiti kapsamında tanık ifadelerinin alınması da istenebilir (HMK m.400/1); tanıklara sorulacak sorular dilekçede gösterilmelidir (HMK m.402/1).

Ayıpları ne zaman bildirmeliyim?

İşlerin olağan akışına göre imkân bulunur bulunmaz; bildirim ihmal edilirse eser kabul edilmiş sayılabilir (TBK m.474, m.477). Delil tespiti bu bildirimi de destekler.

İlgili Rehberler

Tespit sorularını davanıza göre birlikte kuralım

Yarım kalan yapınızın durumunu, açılacak davaya uygun sorularla ve doğru bilirkişi heyetiyle tespit ettirelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15

📞 Hemen Arayın 💬 WhatsApp
Post by Av. Fatma Öztürk