Yarım kalan bir inşaatta açılacak her davanın kaderi tek bir soruya bağlıdır: yüklenici işi hangi noktada bıraktı? Bu sorunun cevabı, sözleşmenin geriye etkili dönme mi yoksa ileriye etkili fesih yoluyla mı sona ereceğini, yükleniciye devredilmiş tapuların akıbetini, eksik işlerin bedelini ve tazminatın miktarını belirler. Başka bir yüklenici işe başladığı anda bu soru bir daha cevaplanamaz. Delil tespiti bu nedenle ihtarnameyle birlikte atılan ilk adımdır. Taraflardan her biri ileride açacağı davada ileri süreceği bir vakıanın tespiti için keşif ve bilirkişi incelemesi isteyebilir; delilin hemen tespit edilmemesi hâlinde kaybolacağı veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimali varsa hukuki yarar var sayılır (HMK m.400). Dava açılmadan önce tespit, esas davaya bakacak mahkemeden veya yapının bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden istenir (HMK m.401). Eser sözleşmesinde ise taraflardan her birinin eserin bilirkişi tarafından gözden geçirilmesini isteme hakkı ayrıca Kanunda yazılıdır (TBK m.474/2). Zorunluluk varsa tespit karşı tarafa tebligat yapılmadan da yapılabilir (HMK m.403) ve tespit dosyası asıl davanın eki sayılır (HMK m.405). Bu sayfada, bilirkişiye sorulacak soruların listesiyle birlikte Word ve PDF olarak indirilebilen bir delil tespiti dilekçesi örneği yer almaktadır.
İnşaatınız yarım mı kaldı, yeni müteahhitle devam mı edeceksiniz?
Yeni imalata başlanmadan önce yapının bugünkü durumunu mahkeme eliyle tespit ettirelim; tespit sorularını açılacak davaya göre birlikte kuralım. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsAppYarım Kalan İnşaatta Delil Tespiti Neden İlk Adımdır?
Delil tespiti, henüz görülmekte olan bir davada inceleme sırası gelmemiş veya ileride açılacak bir davada ileri sürülecek bir vakıanın, keşif, bilirkişi incelemesi veya tanık dinlenmesi yoluyla önceden belirlenmesidir (HMK m.400/1). Talep için hukuki yarar gerekir; ancak Kanunda açıkça öngörülen hâller dışında, delilin hemen tespit edilmemesi hâlinde kaybolacağı veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimal dâhilindeyse hukuki yarar var sayılır (HMK m.400/2).
Yarım kalan bir inşaat bu tanıma tam olarak uyar. Arsa sahibi yapıyı sonsuza kadar olduğu gibi bırakamaz: yapının tamamlanması için yeni bir yükleniciyle anlaşması, açıkta kalan donatıyı ve betonu korumaya alması, güvenlik önlemleri alması gerekir. Bu müdahalelerin her biri, eski yüklenicinin bıraktığı durumu değiştirir. Tespit yapılmadan işe devam edilirse, sonraki davada yüklenicinin yaptığı işin oranı tanık beyanları ve fotoğraflar üzerinden tartışılmak zorunda kalınır. Tespitin hangi kararları etkilediği aşağıdaki tabloda gösterilmiştir; genel çerçeve yarım kalan inşaat merkezimizde anlatılmıştır.
Tespit sonucunun etkilediği talepler
| Talep | Tespitin önemi | Dayanak |
|---|---|---|
| Dönme veya ileriye etkili fesih | Tamamlanma oranı, hangi sona erme yolunun uygulanacağını belirler | TBK m.125; TMK m.2 |
| İşin üçüncü kişiye tamamlatılması | Eski yüklenicinin bıraktığı nokta ve aykırılıklar belgelenmeden yeni imalata başlanamaz | TBK m.473/2 |
| Ayıp ve eksik iş bedeli | Eksik ve kusurlu imalatın listesi ve giderim bedeli | TBK m.474, m.475 |
| Tapu iptali ve tescil | Yüklenicinin hangi bağımsız bölümlere hak kazandığı tamamlanma oranına bağlıdır | TMK m.1024, m.1025 |
| Gecikme ve kira kaybı | Yapının hangi tarihte hangi aşamada olduğu | TBK m.118, m.125 |
Eser sözleşmesi bakımından ayrıca bir dayanak vardır. Türk Borçlar Kanunu, iş sahibinin eseri gözden geçirme ve ayıpları bildirme yükümlülüğünü düzenlerken taraflardan her birinin, giderini karşılayarak, eserin bilirkişi tarafından gözden geçirilmesini ve sonucun bir raporla belirlenmesini isteyebileceğini açıkça öngörür (TBK m.474/2). Ayıp bildiriminin süresinde yapılmaması eserin kabul edilmiş sayılmasına yol açabileceğinden (TBK m.477), tespit aynı zamanda iş sahibinin ayıp haklarını da korur.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Henüz dava açılmamış olan hâllerde delil tespiti, esas hakkındaki davaya bakacak olan mahkemeden veya üzerinde keşif ya da bilirkişi incelemesi yapılacak şeyin bulunduğu yer sulh mahkemesinden istenir (HMK m.401/1). Yarım kalan inşaatta pratik olan, yapının bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesine başvurmaktır. Esas hakkında açılan davada, delil tespiti yapan mahkemenin yetkisiz veya görevsiz olduğu ileri sürülemez (HMK m.401/3). Dava açıldıktan sonra yapılacak tespit talepleri için ise yalnızca davanın görüldüğü mahkeme yetkili ve görevlidir (HMK m.401/4).
Esas davanın hangi mahkemede görüleceği de baştan bilinmelidir. Malvarlığı haklarına ilişkin davalarda görevli mahkeme, aksine bir düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesidir (HMK m.2). Tapu iptali ve tescil gibi taşınmaz üzerindeki aynî hakka ilişkin veya aynî hak sahipliğinde değişikliğe yol açabilecek davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m.12). Konutu müteahhitten tüketici sıfatıyla satın alan kişinin uyuşmazlığında ise tüketici mahkemelerinin görevi ayrıca değerlendirilmelidir; bu konu ön ödemeli konut rehberimizde anlatılmıştır.
Nereye başvurulur?
| Durum | Başvuru yeri | Dayanak |
|---|---|---|
| Dava açılmadı | Yapının bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesi veya esas davaya bakacak mahkeme | HMK m.401/1 |
| Dava açıldı | Yalnız davanın görüldüğü mahkeme | HMK m.401/4 |
| Noter tespiti tercih edildi | Noterlik; noterlerin vakıa tespitine ilişkin hükümleri saklıdır | HMK m.401/2; Noterlik K. m.61 |
| Esas dava: dönme, fesih, tazminat | Kural olarak asliye hukuk mahkemesi | HMK m.2 |
| Esas dava: tapu iptali ve tescil | Taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi (kesin yetki) | HMK m.12 |
Dilekçede Bulunması Gerekenler ve Süreç
Delil tespiti talebi dilekçeyle yapılır. Dilekçede tespiti istenen vakıa, tanıklara veya bilirkişilere sorulması istenen sorular, delillerin kaybolacağı veya gösterilmesinde zorlukla karşılaşılacağı kuşkusunu uyandıran sebepler ile aleyhine delil tespiti istenen kişinin adı, soyadı ve adresi yer alır; durum ve koşullar imkân vermediği için karşı taraf gösterilemiyorsa talep yine geçerlidir (HMK m.402/1). Mahkemenin belirlediği tespit giderleri avans olarak ödenmedikçe sonraki işlemler yapılmaz (HMK m.402/2).
Talep haklı bulunursa karar dilekçeyle birlikte karşı tarafa tebliğ edilir; kararda delil tespitinin nasıl ve ne zaman yapılacağı, karşı tarafın tespit sırasında hazır bulunabileceği ve varsa itiraz ve ilave soruların bir hafta içinde bildirilmesi gerektiği belirtilir (HMK m.402/3). Tespitin yapılmasından sonra tespit tutanağı ve varsa bilirkişi raporunun bir örneği mahkemece karşı tarafa resen tebliğ olunur (HMK m.402/4). Tespiti istenen vakıanın hangi delille tespit edileceğine karar verilmişse, bu kararın yerine getirilmesinde o delilin toplanmasına ilişkin hükümler uygulanır (HMK m.404).
Dilekçenin unsurları
| Unsur | Yarım kalan inşaatta ne yazılır? | Dayanak |
|---|---|---|
| Tespiti istenen vakıa | Yapının bugünkü durumu, tamamlanma oranı, aykırılıklar ve kalan işin bedeli | HMK m.402/1 |
| Bilirkişiye sorulacak sorular | Aşağıdaki tablodaki sorular, dosyaya göre uyarlanarak | HMK m.402/1 |
| Kaybolma veya zorlaşma sebepleri | Yeni yükleniciyle devam zorunluluğu, hava koşulları, karşı tarafın müdahale imkânı | HMK m.400/2, m.402/1 |
| Karşı tarafın kimliği ve adresi | Yüklenici şirketin unvanı, MERSİS numarası ve adresi | HMK m.402/1 |
| Avans | Mahkemenin belirlediği keşif ve bilirkişi gideri | HMK m.402/2 |
Karşı Tarafa Haber Vermeden Tespit Mümkün mü?
Talep sahibinin haklarının korunması bakımından zorunluluk bulunan hâllerde, karşı tarafa tebligat yapılmaksızın da delil tespiti yapılabilir. Bu durumda tespit yapıldıktan sonra tespit dilekçesi, tespit kararı, tespit tutanağı ve varsa bilirkişi raporunun bir örneği mahkemece kendiliğinden karşı tarafa tebliğ edilir ve karşı taraf tebliğden itibaren bir hafta içinde delil tespiti kararına itiraz edebilir (HMK m.403).
Yarım kalan inşaatta bu imkân, yüklenicinin tespit tarihini öğrenerek şantiyeye kısa süreli olarak dönmesi ve yapının görünümünü değiştirmesi ihtimali bulunan dosyalarda gündeme gelir. Zorunluluğun dilekçede somut olarak gerekçelendirilmesi gerekir; genel ifadeler yeterli görülmeyebilir. Karşı tarafın tespitte hazır bulunması ise sonradan rapora yapılacak itirazları azaltacağından, zorunluluk yoksa olağan usulün tercih edilmesi çoğu zaman daha sağlıklıdır.
Bilirkişiye Sorulacak Sorular
Delil tespitinin değeri, sorulan soruların kalitesine bağlıdır. Soruların açılacak davadaki talepleri karşılayacak şekilde kurulması gerekir. Mahkeme, çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkişiye başvurur; genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözümlenebilecek konularda bilirkişiye başvurulamaz (HMK m.266). Bu nedenle “sözleşme feshedilmeli mi”, “yüklenici kusurlu mu” veya “dönme mi fesih mi uygulanmalı” gibi hukuki değerlendirme içeren sorular sorulmamalı; sorular teknik olgulara yöneltilmelidir.
Soru listesi
| Konu | Soru | Hangi talep için? |
|---|---|---|
| Tamamlanma oranı | Kaba inşaat, çatı, cephe, tesisat ve ince işlerin ayrı ayrı ve yapının bütünü bakımından fiziki tamamlanma oranı nedir? | Dönme veya fesih; tapu iptali |
| Projeye uygunluk | İmalat onaylı projelere, ruhsata ve teknik şartnameye uygun mu; aykırılık varsa nerede ve nedir? | TBK m.473/2 ihtarı; ayıp hakları |
| Eksik ve kusurlu işler | Eksik ve kusurlu imalatlar nelerdir, giderilmeleri tespit tarihinde ne kadara mal olur? | Bedel indirimi; müspet zarar |
| Kalan işler | Yapının sözleşmeye uygun tamamlanması için kalan işler nelerdir, bedeli ve makul süresi nedir? | Üçüncü kişiye tamamlatma; tazminat |
| Şantiyedeki malzeme | Şantiyede hangi malzeme ve ekipman hangi miktarda ve hangi durumda bulunmaktadır? | İade ve mahsup talepleri |
| Güvenlik | Yapıda can ve mal güvenliğini tehlikeye düşüren bir durum var mı, hangi acil önlemler gerekir? | Koruma önlemleri; zararın artmasının önlenmesi |
| Belgeleme | Tespitler fotoğraf, video ve ölçü krokisiyle belgelendi mi? | Bütün talepler |
Bilirkişi heyetinin oluşumu da sorulara göre belirlenmelidir: tamamlanma oranı ve statik uygunluk için inşaat mühendisi, mimari aykırılıklar için mimar, tesisat için makine ve elektrik mühendisi, kalan işin ve bağımsız bölümlerin değeri için ise değerleme uzmanı. Yalnız inşaat mühendisinden oluşan bir heyet, değer sorularında eksik kalabilir.
Yarım Kalan İnşaatta Delil Tespiti Dilekçesi Örneği
Aşağıdaki dilekçe, yükleniciye ihtarname gönderilmiş ve dava açılmak üzere olan bir arsa sahibi için hazırlanmıştır. Köşeli parantez içindeki seçeneklerden dosyaya uyan bırakılmalıdır. İhtarname henüz gönderilmemişse ikinci açıklama paragrafı buna göre düzenlenmelidir; ihtarname için müteahhide ihtarname örneğimize bakabilirsiniz.
[….] NÖBETÇİ SULH HUKUK MAHKEMESİNE
TALEP EDEN : [Ad SOYAD], T.C. kimlik no: [….], adres: [….]
VEKİLİ : Av. [Ad SOYAD], [Baro ve sicil no], [adres], [UETS adresi]
KARŞI TARAF : [Yüklenici şirketin unvanı / Ad SOYAD], [MERSİS no / T.C. kimlik no], [adres]
TESPİT YERİ : [İl, ilçe, mahalle, cadde/sokak, kapı no], [ada, parsel] sayılı taşınmaz ve üzerindeki yapı
KONU : Taşınmaz üzerinde yarım kalan yapının bugünkü durumunun, tamamlanma oranının, eksik ve sözleşmeye aykırı imalatların ve kalan işlerin bedelinin keşif ve bilirkişi incelemesiyle tespiti talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Karşı tarafla aramızda [….] Noterliğinin [tarih] tarihli ve [yevmiye no] yevmiye numaralı düzenleme şeklinde Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmesi yapılmıştır. Sözleşmeye göre karşı taraf, yukarıda belirtilen taşınmaz üzerinde [….] bağımsız bölümlü yapıyı [tarih] tarihine kadar tamamlayıp teslim edecekti.
2. Yapı [tarih] tarihinden bu yana durmaktadır. Şantiyede işçi ve iş makinesi bulunmamaktadır; [bir kısım malzeme şantiyede açıkta beklemektedir]. Karşı tarafa [….] Noterliğinin [tarih] tarihli ve [yevmiye no] yevmiye numaralı ihtarnamesiyle süre verilmiş, ancak işe devam edilmemiştir.
3. Karşı tarafa karşı sözleşmeden doğan haklarımı kullanmak ve [sözleşmeden dönme / fesih, tapu iptali ve tescil, tazminat] davası açmak üzereyim. Açılacak davada, yapının hangi aşamada bırakıldığı, sözleşme ve projeye uygun yapılıp yapılmadığı ve kalan işin bedeli belirleyici olacaktır.
1. HMK m.400: Tespitte hukuki yararım vardır
Taraflardan her biri, ileride açacağı davada ileri süreceği bir vakıanın tespiti amacıyla keşif yapılmasını ve bilirkişi incelemesi yaptırılmasını talep edebilir; delilin hemen tespit edilmemesi hâlinde kaybolacağı veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimal dâhilinde bulunuyorsa hukuki yarar var sayılır (HMK m.400). Yapının tamamlanması için başka bir yükleniciyle çalışılması zorunludur; yeni imalata başlandığı anda karşı tarafın bıraktığı durum bir daha belirlenemeyecektir. Açıkta kalan yapı elemanları hava koşulları nedeniyle her geçen gün bozulmakta, karşı tarafın şantiyeye müdahale ederek durumu değiştirme imkânı da bulunmaktadır.
2. HMK m.401: Mahkemeniz yetkilidir
Henüz dava açılmamış olan hâllerde delil tespiti, esas hakkındaki davaya bakacak mahkemeden veya üzerinde keşif ya da bilirkişi incelemesi yapılacak şeyin bulunduğu yer sulh mahkemesinden istenir (HMK m.401/1). Tespit konusu yapı Mahkemenizin yargı çevresindedir.
3. TBK m.473 ve m.474: Tespiti istenen vakıalar eser sözleşmesinden doğan haklarımın esasını oluşturur
Yüklenicinin işi kararlaştırılan zamanda bitiremeyeceği açıkça anlaşılırsa iş sahibi sözleşmeden dönebilir; yapım sırasında sözleşmeye aykırılık açıkça görülüyorsa işin devamı masrafı yükleniciye ait olmak üzere üçüncü kişiye verilebilir (TBK m.473). Taraflardan her biri, eserin bilirkişi tarafından gözden geçirilmesini ve sonucun bir raporla belirlenmesini isteyebilir (TBK m.474/2). Yapının tamamlanma oranı, sözleşmenin geriye etkili dönme mi yoksa ileriye etkili fesih yoluyla mı sona ereceğini ve karşı tarafın hangi bağımsız bölümlerde hak sahibi olabileceğini belirleyecektir.
4. HMK m.403: Tespitin karşı tarafa tebligat yapılmaksızın yapılması gerekir
[Bu talep istenmiyorsa bu husus çıkarılmalıdır.] Talep sahibinin haklarının korunması bakımından zorunluluk bulunan hâllerde karşı tarafa tebligat yapılmaksızın da delil tespiti yapılabilir (HMK m.403). Karşı tarafın tespit tarihini öğrenmesi hâlinde şantiyede kısa süreli çalışmalar yaparak yapının durumunu değiştirmesi ihtimali bulunmaktadır.
TESPİT EDİLMESİ İSTENEN HUSUSLAR
a) Yapının bugünkü fiziki durumu; kaba inşaat, çatı, cephe, tesisat ve ince işler bakımından ayrı ayrı tamamlanma oranları ve yapının bütünü bakımından fiziki tamamlanma oranı,
b) Yapılan imalatın onaylı mimari, statik, elektrik ve mekanik projelere, yapı ruhsatına ve sözleşmenin teknik şartnamesine uygun olup olmadığı; aykırılık varsa niteliği ve yeri,
c) Eksik ve kusurlu imalatların tek tek belirlenmesi ve bunların giderilmesinin tespit tarihindeki piyasa koşullarına göre bedeli,
ç) Yapının sözleşme ve projeye uygun olarak tamamlanması için kalan işlerin listesi, tespit tarihindeki piyasa koşullarına göre bedeli ve makul tamamlanma süresi,
d) Şantiyede bulunan malzeme, iskele ve ekipmanın cins ve miktarı ile korunma durumu,
e) Yapıda can ve mal güvenliğini tehlikeye düşüren bir durum bulunup bulunmadığı ve alınması gereken acil önlemler,
f) Bütün tespitlerin fotoğraf, video ve ölçü krokisiyle belgelenmesi.
SONUÇ VE İSTEM
Yukarıda açıklanan nedenlerle; tespit yerinde keşif yapılmasına, keşifte [inşaat mühendisi, mimar, makine ve elektrik mühendisi] ile [gayrimenkul değerleme uzmanı] bilirkişilerden oluşan heyet marifetiyle yukarıda sayılan hususların tespitine, [şantiyedeki malzeme bakımından defter tutulmasına (HMK m.406),] [tespitin karşı tarafa tebligat yapılmaksızın yapılmasına,] tespit tutanağı ve bilirkişi raporunun açılacak davada delil olarak kullanılmak üzere tarafıma verilmesine karar verilmesini saygıyla arz ederim.
[Tarih]
Talep Eden [Ad SOYAD] / Vekili Av. [Ad SOYAD]
İmza
DELİLLER VE EKLER
1. Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi 2. Tapu kaydı 3. Yapı ruhsatı ve onaylı projeler 4. İhtarname ve tebliğ şerhi 5. Şantiyenin güncel fotoğrafları 6. Vekâletname
Dilekçeyi indirin
Aynı metnin doldurulmaya hazır hâlini Word veya PDF olarak indirebilirsiniz. Tebligatsız tespit istemiyorsanız 4 numaralı hususu ve sonuçtaki ilgili ibareyi çıkarın.
Word (.docx) indirPDF indirHususların dayanağı ve amacı
| Husus | Dayanak | Amaç |
|---|---|---|
| 1. Hukuki yarar | HMK m.400 | Delilin kaybolma ve zorlaşma ihtimalinin somutlaştırılması |
| 2. Yetki | HMK m.401/1 | Yapının bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinin yetkisi |
| 3. Maddi hukuk bağlantısı | TBK m.473, m.474/2 | Tespit edilecek olguların hangi haklara esas olacağının gösterilmesi |
| 4. Tebligatsız tespit (seçimlik) | HMK m.403 | Zorunluluk hâlinde karşı tarafa haber verilmeden tespit |
Tespitten Sonra: Rapor, İtiraz ve Asıl Dava
Delil tespiti dosyası asıl dava dosyasının eki sayılır ve onunla birleştirilir; asıl davanın taraflarından her biri iddia veya savunmasını ispat için bu tutanak ve raporlara dayanabilir (HMK m.405). Tespit raporu bu nedenle asıl davada tartışılır. Asıl davada alınan bilirkişi raporlarına karşı taraflar, raporun tebliğinden itibaren iki hafta içinde eksik görülen hususların tamamlattırılmasını, belirsiz hususların açıklanmasını veya yeni bilirkişi atanmasını isteyebilir (HMK m.281). Taraflar ayrıca dava konusu olayla ilgili olarak uzmanından bilimsel mütalaa alabilir (HMK m.293). Delil tespiti ve bilirkişi raporuna itirazın genel kuralları delil tespiti ve bilirkişi rehberimizde anlatılmıştır.
Tespit kararı bir hüküm değildir; yalnızca olguları belgeler. Tespitten sonra arsa sahibi, sonuca göre seçimlik hakkını belirler: tamamlanma oranı düşükse dönme ve tapu iptali, yüksekse ileriye etkili fesih ve yapılan iş oranında hesaplaşma gündeme gelir. Dönme hâlinde taraflar ifa ettikleri edimleri geri isteyebilir (TBK m.125). İşin üçüncü kişiye tamamlatılacağı dosyalarda yeni imalata, tespit raporu alındıktan sonra başlanmalıdır.
Tespitten davaya
| Adım | Açıklama | Dayanak |
|---|---|---|
| Tespit raporunun incelenmesi | Eksik veya belirsiz noktaların belirlenmesi | HMK m.402/4 |
| Seçimlik hakkın belirlenmesi | Tamamlanma oranına göre dönme, fesih veya müspet zarar | TBK m.125 |
| Gerekirse uzman mütalaası | Teknik bir değerlendirmenin desteklenmesi | HMK m.293 |
| Asıl dava | Tespit dosyası asıl dava dosyasının eki sayılır | HMK m.405 |
| Rapora itiraz | Asıl davada alınan raporun tebliğinden itibaren iki hafta | HMK m.281 |
Keşif Günü: Hazırlık ve Dikkat Edilecekler
Keşif günü, tespitin değerini belirleyen gündür. Bilirkişi heyetinin yapıyı eksiksiz inceleyebilmesi için şantiyeye erişimin sağlanması, belgelerin hazır tutulması ve tespit edilmesi istenen her noktanın keşif sırasında gösterilmesi gerekir. Keşif tutanağına geçmeyen bir husus, raporda da yer almayabilir. Taraflardan her biri keşif sırasında beyanda bulunabilir; arsa sahibinin vekili, yüklenicinin keşifte ileri sürdüğü “bu iş yapılmıştı, sonradan bozuldu” gibi beyanlara karşı aynı anda açıklama yapmalı ve bunların tutanağa geçirilmesini istemelidir.
Keşif günü kontrol listesi
| Hazırlık | Neden? |
|---|---|
| Yapı ruhsatı, onaylı projeler ve teknik şartname | Projeye uygunluk sorusunun cevaplanabilmesi için |
| Sözleşme, iş programı ve varsa hakediş kayıtları | Tamamlanma oranının sözleşmedeki aşamalarla karşılaştırılması için |
| İhtarname ve tebliğ şerhi | İnşaatın hangi tarihten beri durduğunun gösterilmesi için |
| Tarihli fotoğraf ve video arşivi | Önceki aşamaların karşılaştırılması için |
| Şantiyeye erişim, anahtar ve güvenlik önlemleri | Bütün katların ve bodrumun incelenebilmesi için |
| Yapı denetim kuruluşunun kayıtları | Seviye tespit ve denetim tutanaklarıyla karşılaştırma için |
| Varsa tanıklar | Şantiyenin durduğu tarih ve son çalışmalar hakkında beyan için |
Tanık dinlenmesi
Delil tespiti yalnız keşif ve bilirkişi incelemesiyle sınırlı değildir; tanık ifadelerinin alınması da istenebilir (HMK m.400/1). Şantiyede son çalışan işçiler, şantiye bekçisi veya komşular, işin hangi tarihte durduğunu ve yüklenicinin şantiyeyi ne zaman terk ettiğini bilen kişilerdir. Bu kişilerin ileride ulaşılamaz hâle gelme ihtimali varsa, örneğin yabancı uyruklu işçilerin ülkelerine dönme ihtimali bulunuyorsa, ifadelerinin önceden tespiti istenebilir. Tanıklara sorulacak sorular da dilekçede gösterilmelidir (HMK m.402/1).
Daire Alıcıları ve Yüklenici Açısından Tespit
Delil tespiti yalnız arsa sahibinin aracı değildir. Yükleniciden bağımsız bölüm satın alan kişi için de tamamlanma oranı belirleyicidir; çünkü arsa sahibi, yükleniciye karşı sahip olduğu savunmaları alıcıya karşı da ileri sürebilir (TBK m.188) ve alıcının hakkı yüklenicinin yerine getirdiği edimle sınırlı kalır. İleride arsa sahibine veya yükleniciye karşı dava açacak alıcı, kendi dairesinin ve yapının bütününün bugünkü durumunu tespit ettirebilir. Alıcının hakları müteahhitten daire alanın hakları rehberimizde ve tapu iptali ve tescil dilekçesi örneğimizde anlatılmıştır.
Yüklenici açısından da tespit önemlidir. İş sahibi şantiyeye erişimi engellerse, gerekli belgeleri vermezse veya sözleşmeyi haksız olarak sona erdirmeye hazırlanırsa, yüklenicinin o ana kadar yaptığı işi belgelemesi gerekir. Eserin tamamlanması iş sahibiyle ilgili bir sebeple imkânsızlaşırsa yüklenici yaptığı işin değerini ve bu değere girmeyen giderlerini isteyebilir (TBK m.485); iş sahibinin işten vazgeçmesi hâlinde de yapılmış kısmın karşılığı ödenir (TBK m.484). Her iki talepte de yapılan işin miktarı tespitle ispat edilir. Kanun da tespit talebini taraflardan her birine tanımıştır (HMK m.400; TBK m.474/2).
Kimin tespitte hangi yararı var?
| Taraf | Tespitin yararı | Dayanak |
|---|---|---|
| Arsa sahibi | Dönme veya fesih seçimi, eksik iş bedeli ve tapu iptali | TBK m.125, m.473; TMK m.1025 |
| Yükleniciden daire alan | Yüklenicinin edim oranının ve kendi dairesinin durumunun belgelenmesi | TBK m.188 |
| Yüklenici | Yaptığı işin değerinin ve iş sahibinden kaynaklanan engellerin belgelenmesi | TBK m.484, m.485 |
| Yeni yüklenici | Devraldığı yapının durumunun ve önceki kusurların sorumluluğunun ayrılması | TBK m.471 |
Tespit, Ayıp Bildirimi ve Zamanaşımı
Delil tespiti olguları belgeler, ancak süreleri kendiliğinden korumaz. Kanun zamanaşımını kesen sebepleri sınırlı olarak sayar: borçlunun borcu ikrar etmesi ile alacaklının dava veya defi yoluyla mahkemeye ya da hakeme başvurması, icra takibinde bulunması veya iflas masasına başvurması (TBK m.154). Delil tespiti talebi bir dava değildir; zamanaşımını kesip kesmediği tartışmaya açık olduğundan, zamanaşımı süresi yaklaşan dosyalarda tespite güvenilmemeli ve dava süresinde açılmalıdır.
Eser sözleşmesinden doğan alacaklar, yüklenicinin ağır kusuru dışında beş yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.147/6); taşınmaz yapılardaki ayıp davaları teslimden itibaren beş yılda, yüklenicinin ağır kusuru varsa yirmi yılda zamanaşımına uğrar (TBK m.478). Ayıp bildirimi ise ayrı bir yükümlülüktür: iş sahibi eseri imkân bulur bulmaz gözden geçirmek ve ayıpları uygun süre içinde bildirmek zorundadır (TBK m.474/1); sonradan ortaya çıkan ayıplar da gecikmeksizin bildirilmelidir, aksi hâlde eser kabul edilmiş sayılır (TBK m.477). Delil tespiti raporu, bildirilen ayıpların kapsamını ve tarihini ispat eden en güçlü belgedir; ancak bildirimin yükleniciye ayrıca yazılı olarak yapılması gerekir.
Noter Tespiti mi, Mahkeme Tespiti mi?
Noterler bir şeyin veya bir yerin hâl ve şeklini, kıymetini, ilgili kişilerin kimlik ve ifadelerini tespit edebilir (Noterlik K. m.61). Hukuk Muhakemeleri Kanunu da noterlerin vakıa tespitine ilişkin hükümlerini saklı tutar (HMK m.401/2). Noter tespiti hızlıdır ve şantiyenin terk edilmiş olduğunu, işçi ve makine bulunmadığını belgelemek için elverişlidir. Ancak tamamlanma oranı, projeye uygunluk ve bedel gibi teknik değerlendirmeler bilirkişi incelemesi gerektirir. Bu nedenle iki yol birbirinin alternatifi değil tamamlayıcısıdır: şantiyenin durduğu ilk gün noter tespiti, dava öncesinde ise mahkeme eliyle bilirkişi tespiti.
Karşılaştırma
| Ölçüt | Noter tespiti | Mahkeme eliyle delil tespiti |
|---|---|---|
| Hız | Kısa sürede yapılabilir | Karar, avans ve keşif günü gerekir |
| Teknik değerlendirme | Sınırlı; hâl ve şekil tespiti | Bilirkişi heyetiyle oran, uygunluk ve bedel tespiti |
| Karşı tarafın katılımı | Genellikle yoktur | Olağan usulde karşı taraf hazır bulunabilir ve soru ekleyebilir |
| Asıl davadaki yeri | Belge olarak sunulur | Asıl dava dosyasının eki sayılır |
| Dayanak | Noterlik K. m.61; HMK m.401/2 | HMK m.400-406 |
Şantiyedeki Malzeme ve Yapı Denetim Kayıtları
Şantiyede yükleniciye ait malzeme, iskele veya ekipman kalmışsa bunların da tespitte kayıt altına alınması gerekir; ileride iade veya mahsup tartışması çıkacaktır. Mahkeme gerekli hâllerde mal veya haklarla ilgili defter tutulmasına ya da mühürleme yapılmasına karar verebilir (HMK m.406/1). Dilekçe örneğinde bu talep köşeli parantezle seçimlik olarak gösterilmiştir.
Yapı denetim kuruluşunun dosyasındaki kayıtlar da tespitin önemli bir tamamlayıcısıdır. Yapı denetim mevzuatı, denetim sürecindeki değişikliklerde yapının o andaki durumunu gösteren seviye tespit tutanaklarının düzenlenmesini öngörür. Bu tutanaklar ve hakediş kayıtları, mahkeme tespitinde bilirkişiye sunulmalı ve rapordaki tamamlanma oranıyla karşılaştırılmalıdır. Yapı denetim kuruluşunun sorumluluğu yapı denetimi rehberimizde anlatılmıştır.
Sık Yapılan Hatalar
- Yeni müteahhide tespitten önce iş vermek. Eski yüklenicinin bıraktığı nokta bir daha belirlenemez.
- Bilirkişiye hukuki sorular sormak. Hukuki değerlendirme hâkime aittir; bu sorular rapora bir şey katmaz (HMK m.266).
- Yalnız tamamlanma oranını sormak. Eksik işlerin bedeli ve kalan işin maliyeti sorulmazsa tazminat için ikinci bir inceleme gerekir.
- Heyeti tek bilirkişiyle sınırlamak. Mimari, tesisat ve değer soruları ayrı uzmanlık ister.
- Zorunluluk yokken tebligatsız tespit istemek. Karşı tarafın katılmadığı tespite itiraz daha kolaydır.
- Avansı geç yatırmak. Avans ödenmedikçe sonraki işlemler yapılmaz (HMK m.402/2).
- Şantiyedeki malzemeyi kayda geçirmemek. İade ve mahsup tartışmalarında ispat sorunu doğar.
Sıkça Sorulan Sorular
Yarım kalan inşaat için delil tespiti nereden istenir?
Dava açılmadan önce esas davaya bakacak mahkemeden veya yapının bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden; dava açıldıktan sonra yalnız davanın görüldüğü mahkemeden (HMK m.401).
Delil tespiti için hukuki yarar nasıl gösterilir?
Delilin hemen tespit edilmemesi hâlinde kaybolacağı veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimali varsa hukuki yarar var sayılır (HMK m.400/2). Yeni yükleniciyle devam zorunluluğu ve hava koşulları bu ihtimali somutlaştırır.
Müteahhide haber vermeden tespit yaptırabilir miyim?
Zorunluluk varsa evet; bu durumda tespitten sonra belgeler karşı tarafa tebliğ edilir ve karşı taraf bir hafta içinde itiraz edebilir (HMK m.403).
Tespit dilekçesinde neler yazmalı?
Tespiti istenen vakıa, bilirkişiye sorulacak sorular, delilin kaybolma veya zorlaşma sebepleri ve karşı tarafın kimliği ile adresi (HMK m.402/1).
Bilirkişiye “sözleşme feshedilmeli mi” diye sorulabilir mi?
Hayır. Hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözülebilecek konularda bilirkişiye başvurulamaz (HMK m.266). Sorular teknik olgulara yöneltilmelidir.
Delil tespiti raporu davada kullanılabilir mi?
Evet. Delil tespiti dosyası asıl dava dosyasının eki sayılır ve taraflar bu tutanak ve raporlara dayanabilir (HMK m.405).
Tespit gideri ne zaman ödenir?
Mahkemenin belirlediği giderler avans olarak ödenmedikçe sonraki işlemler yapılmaz (HMK m.402/2).
Noter tespiti yeterli mi?
Şantiyenin terk edildiğini belgelemek için yararlıdır (Noterlik K. m.61); ancak tamamlanma oranı, projeye uygunluk ve bedel gibi teknik konular bilirkişi incelemesi gerektirir.
Eser sözleşmesinde bilirkişi incelemesi istemek için ayrı bir hakkım var mı?
Evet. Taraflardan her biri, giderini karşılayarak eserin bilirkişi tarafından gözden geçirilmesini ve sonucun raporla belirlenmesini isteyebilir (TBK m.474/2).
Tespit kararına karşı taraf itiraz edebilir mi?
Olağan usulde itiraz ve ilave sorular kararın tebliğinden itibaren bir hafta içinde bildirilir (HMK m.402/3); tebligatsız tespitte de bir hafta içinde itiraz edilebilir (HMK m.403).
Tapu iptali davası nerede açılır?
Taşınmaz üzerindeki aynî hakka ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m.12).
Şantiyedeki malzeme ne olacak?
Tespitte kayıt altına alınmalıdır; mahkeme gerekli hâllerde defter tutulmasına veya mühürlemeye karar verebilir (HMK m.406).
Tespitten sonra ne kadar sürede dava açmalıyım?
Delil tespiti için Kanunda ayrı bir dava açma süresi öngörülmemiştir; ancak talebin tabi olduğu zamanaşımı süreleri işlemeye devam eder (TBK m.146, m.147/6, m.478). Dava gecikmeden açılmalıdır.
Yükleniciden daire aldım; tespit isteyebilir miyim?
Evet. İleride açacağınız davada ileri süreceğiniz vakıalar için tespit isteyebilirsiniz (HMK m.400). Hakkınız yüklenicinin edim oranıyla sınırlı olduğundan (TBK m.188) tamamlanma oranı sizin için de belirleyicidir.
Şantiye işçilerini tanık olarak dinletebilir miyim?
Evet. Delil tespiti kapsamında tanık ifadelerinin alınması da istenebilir (HMK m.400/1); tanıklara sorulacak sorular dilekçede gösterilmelidir (HMK m.402/1).
Ayıpları ne zaman bildirmeliyim?
İşlerin olağan akışına göre imkân bulunur bulunmaz; bildirim ihmal edilirse eser kabul edilmiş sayılabilir (TBK m.474, m.477). Delil tespiti bu bildirimi de destekler.
İlgili Rehberler
- Yarım Kalan İnşaat ve Kat Karşılığı Merkezi
- Müteahhide İhtarname Örneği: Süre Verme ve Sözleşmeden Dönme İhtarı
- Delil Tespiti, Bilirkişi ve Uzman Görüşü
- Delil Tespiti Talep Dilekçesi Örneği (Fon Kayıtları)
- Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmesi Fesih ve Tapu İptal
- Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmesi Fesih Dava Dilekçesi Örneği
- Eser Sözleşmesinde Ayıba Karşı Tekeffül
- Yapı Denetimi (4708 sayılı Kanun)
- Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmesi: Arsa Sahibinin Hakları
- Yarım Kalan İnşaatı Başka Müteahhide Tamamlatma: İkame İfa İzni ve Tamamlama Masrafı (Word ve PDF)
- Müteahhit Aynı Daireyi İki Kişiye Sattı: Tapu Kimin Olur? Şerh, Tapu İptali, Tazminat ve Dolandırıcılık (Word ve PDF)
- Müteahhidin Borcu Yüzünden Daireye Haciz Geldi: Haczin Kaldırılması, Haciz İhbarnamesine İtiraz ve Hacizlerin Terkini (Word ve PDF)
- Müteahhit İflas Etti veya Konkordato İstedi: Arsa Sahibi ve Daire Alıcısı Ne Yapmalı? (Word ve PDF)
- Müteahhit Vefat Etti, İnşaat Yarım Kaldı: Sözleşme Sona Erer mi, Mirasçılar Devam Eder mi? (Word ve PDF)
- Müteahhit “Maliyetler Arttı” Diyor, Ek Daire İstiyor: Uyarlama Davası ve Arsa Sahibinin Cevabı (Word ve PDF)
- Müteahhit İskân Almıyor: Nama İfa, İmar K. m.28 ve Gecikme Tazminatı
Tespit sorularını davanıza göre birlikte kuralım
Yarım kalan yapınızın durumunu, açılacak davaya uygun sorularla ve doğru bilirkişi heyetiyle tespit ettirelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsApp

