İdare Sözleşmeyi Feshetti: Fesih Haksızsa Yüklenici Ne İster? 2026 — Teminatın İadesi, Kâr Kaybı, Yasaklama ve Dava Yolu (4735 m.20-22, TBK m.112)

Bu rehber, 4734 sayılı Kanuna göre ihale edilip 4735 sayılı Kanuna göre sözleşmeye bağlanan bir işte idarenin fesih yazısıyla karşılaşan yüklenici için yazıldı. Feshin hangi hâllerde haksız sayıldığını, feshe karşı hangi davanın açılıp hangisinin açılamayacağını, yüklenicinin isteyebileceği kalemleri (ödenmeyen iş bedeli, kesin teminat, kâr kaybı, faiz), kâr kaybının nasıl hesaplandığını, fesihten sonra gelen yasaklama kararına karşı izlenecek yolu, görevli mahkemeyi ve süreleri kanun maddeleri ve Yargıtay kararlarıyla anlatır. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Fesih yazısı çoğu zaman tek sayfadır, ama arkasından üç ayrı sonuç gelir. Kesin teminat gelir kaydedilir. Şantiye teslim alınır, yapılan işin hesabı kesilir. Kırk beş gün içinde de yüklenici hakkında ihalelerden yasaklama kararı verilir. Yapım işiyle uğraşan bir firma için bu, hem elindeki işin hem de sonraki bir iki yılın kaybı demektir.

Bu tabloya rağmen fesih her zaman yüklenicinin kusurundan doğmaz. Yer teslimi geciken, projesi onaylanmayan, ödeneği gelmeyen işlerde süre uzatımı verilmeden fesih yoluna gidildiği olur. Bazen ihtar çekilmez, bazen ihtardaki süre dolmadan karar alınır. Böyle bir dosyada yüklenicinin sorması gereken soru “feshi nasıl geri aldırırım” sorusu değildir. Doğru soru, feshin haksızlığını hangi davada ispatlayacağı ve bu davada neleri isteyeceğidir. Aşağıda önce feshin türünü ve haksızlık sebeplerini, ardından talepleri ve dava yolunu sırasıyla ele alıyoruz.

Fesih Yazısı Geldi: Önce Hangi Fesih Olduğunu Belirleyin

İdarenin yazısında hangi maddeye dayanıldığı, yüklenicinin izleyeceği yolu baştan belirler. Kanun fesih sebeplerini ayrı maddelerde düzenlemiş, her birine farklı şart ve sonuç bağlamıştır. İhtarın gerekip gerekmediği, teminatın gelir kaydedilip kaydedilmeyeceği ve yasaklama işleminin başlatılıp başlatılmayacağı bu ayrıma göre değişir.

Uygulamadaki uyuşmazlıkların büyük bölümü ilk satırdan doğar. İdare işin geciktiğini veya sözleşmeye uygun yürütülmediğini ileri sürer, yüklenici ise gecikmenin kendisinden kaynaklanmadığını savunur. Bu nedenle yazının devamında ağırlık 20 nci maddenin (a) bendine dayanan fesihlere verilmiştir.

Bir ayrımı da baştan yapmak gerekir. Öngörülemeyen durumlar nedeniyle iş artışı sınırlarının aşılacağı anlaşıldığında sözleşme feshedilmez, hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir (4735 m.24). Tasfiye bir yaptırım değildir; teminat gelir kaydedilmez, yasaklama işlemi başlatılmaz. İdarenin yazısı “tasfiye” başlığı taşıyorsa bu yazıda anlatılan haksız fesih talepleri değil, tasfiye hesabına ilişkin talepler gündeme gelir.

Fesih Ne Zaman Haksız Sayılır?

Kanunda “haksız fesih” diye bir terim yoktur. Ölçüt, idarenin dayandığı fesih sebebinin Kanunun ve sözleşmenin aradığı şartlarla birlikte gerçekleşip gerçekleşmediğidir. Kamu ihale sözleşmesinin tarafları sözleşme hükümlerinin uygulanmasında eşit hak ve yükümlülüklere sahiptir; Kanunun yorum ve uygulanmasında bu ilke göz önünde bulundurulur (4735 m.4/3). İdare sözleşmenin bir tarafıdır ve fesih yetkisini kullanırken Kanunun çizdiği sınırlara bağlıdır.

Kusurun ispatı bakımından genel kural da yüklenici lehinedir. Borç hiç veya gereği gibi ifa edilmezse borçlu, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe alacaklının bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür (TBK m.112). Sözleşmeyi haksız yere sona erdiren ve bu yüzden kendi borçlarını ifa etmeyen idare bakımından da aynı kural işler. Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, alacaklının yalnızca zararını ve miktarını kanıtlayacağını, kusur yönünden yasal karineden yararlanacağını belirtmiştir (E.2016/1062, K.2016/3002).

Dosyalarda feshin haksızlığı çoğunlukla aşağıdaki sebeplerden birine veya birkaçına dayanır.

İhtar şartına uyulmaması

Taahhüdün yerine getirilmemesi veya işin süresinde bitirilmemesi nedeniyle fesih, ancak idarenin en az on gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen ihtarına rağmen aynı durumun devam etmesi hâlinde yapılabilir (4735 m.20/a). Bu hükümde üç ayrı şart vardır: ihtarın yapılmış olması, sürenin on günden kısa olmaması ve ihtarda aykırılığın somut olarak gösterilmesi. Dördüncü şart ise ihtar süresinin sonunda aynı durumun sürüyor olmasıdır.

İhtar hiç çekilmemişse, verilen süre on günden kısaysa, ihtar yazısı “işin sözleşmeye uygun yürütülmesi” gibi genel bir ifadeden ibaretse ya da yüklenici ihtarda gösterilen eksikliği süresi içinde gidermişse, 20 nci maddenin (a) bendindeki fesih şartları oluşmamıştır. Yasak fiile dayanan fesihte ise ihtar aranmaz (4735 m.20/b); bu fesihlerde tartışma, yasak fiilin gerçekten işlenip işlenmediği üzerinde yürür.

Gecikmenin idareden kaynaklanması

Yapım işlerinde en sık karşılaşılan durum budur. Yapım İşleri Genel Şartnamesine göre idarenin, sözleşmenin ifasına ilişkin yükümlülüklerini yüklenicinin kusuru olmaksızın yerine getirmemesi ve bu yüzden sorumluluğu yükleniciye ait olmayan gecikmelerin doğması hâlinde, işin bir kısmına veya tamamına ait süre en az gecikilen süre kadar uzatılır. Şartname bu yükümlülüklere örnek olarak yer teslimini, projelerin onaylanmasını, iş programının onaylanmasını ve ödenek yetersizliğini sayar (YİGŞ m.29/4). Hükmün ifadesi emredicidir: şartlar gerçekleşmişse süre en az gecikilen süre kadar uzatılır.

Mücbir sebebe dayanan süre uzatımı taleplerinde yüklenicinin olayı izleyen yirmi gün içinde idareye yazılı bildirimde bulunması gerekir. İdarenin sebep olduğu gecikmelerde ise bu yirmi günlük bildirim şartı aranmaz (YİGŞ m.29/7). Dolayısıyla idare, kendi gecikmesinden doğan süreyi “yüklenici süresinde başvurmadı” gerekçesiyle yok sayamaz.

Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 07.05.2026 tarihli kararına konu olan olay bu durumun tipik örneğidir. Kentsel dönüşüm projesi kapsamındaki altyapı işinde yer teslimi yapılmış, ancak çalışma alanındaki evler boşaltılmadığı için imalata başlanamamıştır. Mahkeme, mülkiyet sorunlarını çözme yükümlülüğünün iş sahibince yerine getirilmediğini tespit etmiştir. Sözleşme süresi dolmuş, idare sözleşmeyi mücbir sebep gerekçesiyle sona erdirmiştir. Mahkemeler mücbir sebep şartlarının bulunmadığını, feshin haksız olduğunu kabul etmiş ve yüklenici lehine kâr kaybına hükmedilmiştir (E.2025/2802, K.2026/1977).

Yer teslimiyle ilgili 2025 değişikliği de bu bağlamda önemlidir. Yüklenicinin işe başlamasına engel olan ve yükleniciden kaynaklanmayan hukuki, idari, teknik veya fiili bir engel varsa, bu durum işyeri teslim tutanağında belirtilerek yer teslimi yapılır; işin süresi başlamış olmakla birlikte iş durdurulmuş sayılır ve engel kalktıktan sonra en geç beş iş günü içinde idarece yeniden başlatılır (YİGŞ m.6/2; 01.09.2025’te yürürlüğe giren değişiklik). Yer teslim tutanağına bu kaydın düşülmüş olması, sonradan çıkacak gecikme tartışmasında yüklenicinin en sağlam belgesidir.

İş bitim tarihi beklenmeden fesih

İdare, işin süresi dolmadan da 20 nci maddenin (a) bendine göre fesih yoluna gidebilir; ancak bunun için Şartname iki şartı birlikte arar. Yapılan iş miktarı yüklenicinin kusurundan kaynaklanan nedenlerle iş programının gerisinde kalmış olmalı ve kalan sözleşme süresinde işin fiilen bitirilmesi fen ve sanat kuralları çerçevesinde mümkün olmamalıdır (YİGŞ m.47/2). İş programından sapma idarenin gecikmesinden doğmuşsa ya da kalan sürede işin tamamlanması teknik olarak mümkünse, süre dolmadan yapılan fesih bu hükme dayandırılamaz.

Mücbir sebebin dikkate alınmaması

Doğal afetler, kanuni grev, genel salgın hastalık, kısmi veya genel seferberlik ilanı ve gerektiğinde Kamu İhale Kurumunca belirlenecek benzeri hâller mücbir sebep olarak kabul edilebilir. Bunun için olayın yüklenicinin kusurundan ileri gelmemiş olması, taahhüdün yerine getirilmesine engel nitelikte bulunması, yüklenicinin bu engeli kaldırmaya gücünün yetmemesi, olayı izleyen yirmi gün içinde idareye yazılı bildirimde bulunulması ve durumun yetkili mercilerce belgelendirilmesi gerekir (4735 m.10).

Yirmi günlük süre kaçırılmış olsa bile mücbir sebep devam ediyorsa başvuru imkânı ortadan kalkmaz. Şartnameye göre mücbir sebep durumunun devam etmesi hâlinde müracaat süresinin devam ettiği kabul edilir ve bu sırada yapılan bildirim, bildirim tarihinin yirmi gün öncesinden geçerli olmak üzere dikkate alınabilir (YİGŞ m.29/8; 01.09.2025’te yürürlüğe giren değişiklik). Şartları taşıyan bir mücbir sebep bildirimi yok sayılarak yapılan fesih, yüklenicinin haksızlık iddiasının dayanaklarından biridir. Mücbir sebebin ayrıntıları için mücbir sebep ve süre uzatımı yazımıza bakabilirsiniz.

Yasak fiil iddiasının dayanaksız olması

Sözleşmenin uygulanması sırasında yasak sayılan fiiller Kanunda tek tek sayılmıştır: sözleşmeye ilişkin işlemlere fesat karıştırmak, sahte belge düzenlemek veya kullanmak, hileli malzeme veya usul kullanmak, fen ve sanat kurallarına aykırı imalat yapmak, idareye zarar vermek, mücbir sebepler dışında taahhüdü sözleşmeye uygun yerine getirmemek ve sözleşmeyi 16 ncı maddeye aykırı devretmek bunların başlıcalarıdır (4735 m.25). İdarenin bu bentlerden birine dayanabilmesi için fiilin somut olarak tespit edilmiş olması gerekir. Tespit tutanağa, rapora veya belgeye dayanmıyorsa fesih de dayanaksız kalır. Yasak fiillerin kapsamı için sözleşmenin uygulanmasında yasak fiiller yazımıza bakabilirsiniz.

İhaleye ilişkin yargı kararı nedeniyle işin durdurulması

Sözleşme imzalandıktan sonra ihaleye ilişkin bir Kurul kararının idare mahkemesince durdurulması veya iptal edilmesi üzerine idarenin yükleniciye işten el çektirdiği dosyalar da vardır. Yargıtay 15. Hukuk Dairesi 01.12.2016 tarihli kararında, idarenin Kurul kararını gerekçe göstererek sözleşmeyi sona erdirdiği böyle bir olayda fesihte haksız olduğunu ve yüklenicinin zararını borcun ifa edilmemesine ilişkin genel hüküm uyarınca gidermekle yükümlü bulunduğunu kabul etmiştir. Kararda, işin kalan kısmından yüklenicinin elde edeceği kârın kesinti yöntemiyle hesaplanması gerektiği belirtilmiştir. Karar 2008-2009 yıllarındaki bir olaya ilişkindir; bugün benzer dosyalarda Kamu İhale Genel Tebliğinin tasfiyeye ilişkin hükümleri de ayrıca değerlendirilir.

Fesihte iki tarafın da kusurlu olması

Her dosya tek taraflı kusurla sonuçlanmaz. Yüklenicinin de bir ölçüde geciktiği, idarenin de yükümlülüklerini yerine getirmediği durumlarda ortak kusurdan söz edilir. Yargıtay 15. Hukuk Dairesine göre fesihte taraflar ortak kusurluysa birbirlerinden tazminat isteyemezler; yalnızca birbirlerine kazandırdıklarını geri isteyebilirler. Bu durumda yüklenici irat kaydedilen teminat mektubu bedellerini, nakdi teminatlarını ve varsa ödenmeyen hakediş alacaklarını talep edebilir, kâr kaybını talep edemez; idare ise yapılan imalattaki ayıpların giderilme bedelini ve nefaset farkını isteyebilir (E.2016/1062, K.2016/3002). Ortak kusur kabul edildiğinde yüklenici teminatını geri alır, kâr kaybını ise isteyemez.

Fesih Kararının Takvimi: Yedi Gün ve Beş Gün

Kanun sözleşmenin hangi tarihte feshedilmiş sayılacağını ayrıca düzenler. Mali acz bildiriminde yüklenicinin fesih talebinin idareye intikal ettiği tarih, ihtara dayanan fesihte ihtarda belirlenen sürenin bittiği tarih, yasak fiile dayanan fesihlerde ise tespit tarihi esas alınır. İdare bu tarihleri izleyen yedi gün içinde fesih kararını alır ve kararı, karar tarihini izleyen beş gün içinde yükleniciye bildirir (4735 m.22/1).

Bu tarihler iki bakımdan önemlidir. İlki gecikme cezasıdır: sözleşmenin idarece feshedilmesi hâlinde cezalı çalışma süresi, sözleşmenin feshedilmiş sayılacağı tarih dikkate alınarak belirlenir (YİGŞ m.29/1). İkincisi teminatın güncellenmesidir; güncelleme teminatın alındığı tarihten gelir kaydedileceği tarihe kadar yapılır (4735 m.22/2). Kanun yedi ve beş günlük sürelere uyulmamasının sonucunu açıkça düzenlemez. Yine de fesih kararının hangi tarihte alındığı, yükleniciye ne zaman bildirildiği ve ihtar süresinin tam olarak ne zaman dolduğu dava dilekçesinde tarih tarih gösterilmelidir; cezalı süre ve güncelleme hesabına yapılacak itirazlar bu tarihlere dayanır. Gecikme cezasının hesabı için gecikme cezası ve süre uzatımı yazımıza bakabilirsiniz.

Feshi Mahkemeye İptal Ettirmek Mümkün mü?

Fesih yazısını alan yüklenicinin ilk düşüncesi, feshin iptali ya da haksız olduğunun tespiti için dava açmaktır. Yasaklama tehlikesi karşısında bu düşünce anlaşılırdır; ancak Yargıtay bu davayı dinlememektedir.

Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 02.07.2024 tarihli kararına konu olan olayda yüklenici, belediyeyle yaptığı yapım sözleşmesinin iş programının gerisinde kalındığı gerekçesiyle feshedilmesi üzerine, feshin haksız olduğunun tespitini ve sözleşmenin devamına karar verilmesini istemişti. İlk derece mahkemesi ve bölge adliye mahkemesi, fesih sonucunda yüklenicinin kamu ihalelerinden yasaklanacağını ve telafisi güç sonuçlarla karşılaşacağını gözeterek davada hukuki yarar bulunduğunu kabul etmiş, feshin haksız olduğunun tespitine karar vermişti.

Yargıtay bu kararı bozdu. Gerekçe özetle şöyledir: Fesih, mahkeme kararına gerek olmaksızın ileri sürülebilen, karşı tarafın kabulüne bağlı olmayan ve karşı tarafa ulaşmakla sonuç doğuran tek taraflı bir irade beyanıdır. Bedel karşılığı eser sözleşmelerinde bu kuralı sınırlayan bir hüküm yoktur. İş sahibi tek taraflı beyanla sözleşmeyi feshedebilir; yüklenicinin feshin geçersizliğinin ya da haksızlığının tespiti şeklinde dava açması mümkün değildir ve böyle bir davada hukuki yararı bulunmaz. Sözleşmeyi haksız ya da kusuruyla fesheden taraf feshin sonuçlarına katlanır; yüklenici şartları varsa menfi ya da müspet zararının tazminini isteyebilir. Fesihle sona eren sözleşmeyle kimse bağlı kalmaya zorlanamayacağından feshin iptaline de karar verilemez (E.2023/1413, K.2024/2393).

Karar oy çokluğuyla verilmiştir. Karşı oy yazısında, kamu ihalelerinde feshin yasaklama gibi ağır sonuçları bulunduğu, bu nedenle hukuki ilişkinin tespitinde yüklenicinin hukuki yararının kabul edilmesi gerektiği savunulmuştur. Bu görüş dosyalarda ileri sürülebilir; ancak çoğunluk görüşü karşısında yalnızca tespit talebine dayanan bir davanın usulden reddedilme ihtimali yüksektir. Hukuki yarar bir dava şartıdır ve mahkeme bunu davanın her aşamasında kendiliğinden gözetir (HMK m.114/1-h).

Bundan çıkan sonuç şudur: Feshin haksızlığı bağımsız bir davanın konusu yapılmaz, parasal taleplerin ön sorunu olarak ileri sürülür. Yüklenici teminatının iadesini, ödenmeyen iş bedelini ve kâr kaybını isteyen bir eda davası açar; mahkeme bu talepleri karara bağlarken önce feshin haklı olup olmadığını inceler. Aynı kararda Yargıtay, dava sürerken işin yüklenici tarafından tamamlanıp kabulünün yapıldığını, bu durumda davanın konusuz kaldığının da gözetilmesi gerektiğini belirtmiştir. İdare fesih kararına rağmen işi yükleniciye tamamlatmışsa uyuşmazlık artık fesih değil, hesap uyuşmazlığıdır.

Yüklenici Neleri İsteyebilir?

Haksız feshe dayanan davada talepler tek kalemden ibaret değildir. Her kalemin dayanağı ve şartı farklıdır; bir kısmı fesih haklı olsa bile istenebilir, bir kısmı ise ancak yüklenicinin kusursuz olması hâlinde gündeme gelir. Dava dilekçesinde kalemlerin ayrı ayrı gösterilmesi, mahkemenin ve bilirkişinin her biri için ayrı inceleme yapmasını sağlar.

İlk kalem çoğu zaman gözden kaçar. Kanun fesih hâlinde hesabın genel hükümlere göre tasfiye edileceğini söyler; bu, fesih tarihine kadar sözleşmeye uygun yapılmış işlerin bedelinin yükleniciye ait olduğu anlamına gelir. Feshin haklı ya da haksız olması bu alacağı ortadan kaldırmaz, yalnızca idarenin karşı taleplerini (zarar, ayıp giderme bedeli, nefaset farkı) etkiler. Hakedişe bağlanmamış imalatlar için hakediş ödemeleri ve itiraz yazımızdaki ihtirazi kayıt kurallarına, sözleşme devam ederken ödenmeyen hakedişler için idare hakedişi ödemiyor yazımıza da bakılmalıdır.

Kesin Teminat: Gelir Kaydı Hangi Hâlde Hukuka Aykırıdır?

Fesih yazısıyla birlikte ilk somut kayıp teminattır. Kanun, 19, 20 ve 21 inci maddelere göre yapılan fesihlerde kesin teminat ve varsa ek kesin teminatların gelir kaydedileceğini öngörür. Teminat ayrıca alındığı tarihten gelir kaydedileceği tarihe kadar endekse göre güncellenir ve güncellenen tutar ile teminat tutarı arasındaki fark yükleniciden tahsil edilir (4735 m.22/2). Hakedişlerden kesinti yapılarak teminat alınan hâllerde alıkonulan tutar gelir kaydedilir; fesihten sonra yapılmayan işe isabet eden teminat tutarı da güncellenerek tahsil edilir (m.22/3). Gelir kaydedilen teminat yüklenicinin borcuna mahsup edilemez (m.22/4).

Bu sonuçların tamamı feshin Kanuna uygun olmasına bağlıdır. Yargıtay 15. Hukuk Dairesine göre idarenin teminat mektubunu gelir kaydedebilmesi için sözleşmede ve Kanunda belirtilen fesih şartlarının gerçekleşmesi, başka bir deyişle idarenin fesihte haklı olması gerekir; idare fesihte haklı değilse sözleşme ve kanun hükümlerine dayanılarak kesin teminatın gelir kaydedilmesi mümkün olmaz (E.2014/941, K.2014/2594). Feshin haksız olduğunu ispatlayan yüklenici, gelir kaydedilen teminat bedelinin iadesini ister.

Aynı karar, işin öbür yüzünü de gösterir. O dosyada yüklenici işin tamamını bir başka şirkete devretmiş, idare sözleşmeyi yasak fiil nedeniyle feshetmiş, yüklenicinin idare mahkemesinde açtığı dava reddedilip karar kesinleşmişti. Yargıtay, kesinleşen idare mahkemesi kararıyla idarenin feshetmekte ve teminatı gelir kaydetmekte haklı olduğu anlaşıldığından, adli yargıdaki teminat iadesi talebinin de reddedilmesi gerektiğine karar verdi. İdari yargıda kaybedilen bir dava, adli yargıdaki parasal talepleri de etkileyebilir.

Teminat mektubunun nakde çevrilmesi tedbirle durdurulabilir mi?

Kamu İhale Kanununda açık bir hüküm vardır: her ne suretle olursa olsun, idarece alınan teminatlar haczedilemez ve üzerine ihtiyati tedbir konulamaz (4734 m.34). Bu hüküm karşısında kesin teminat mektubunun nakde çevrilmesinin tedbirle durdurulması kural olarak mümkün görülmez.

Bununla birlikte uygulama tek yönlü değildir. İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 34 üncü maddedeki yasağın sözleşmenin tarafları için getirilmediğini, üçüncü kişilerin alacakları nedeniyle teminatlar üzerine tedbir konulmasını önlemeyi amaçladığını belirterek, ilk derece mahkemesinin teminat mektubunun nakde çevrilmesini durduran tedbir kararına yönelik istinaf itirazını yerinde görmemiştir (13.01.2023, E.2022/1887, K.2023/42). Yargıtay 6. Hukuk Dairesi bu görüşü denetlememiş, tedbire ilişkin temyiz istemini bu tür kararların kesin olması nedeniyle reddetmiştir (E.2023/1413, K.2024/2393).

Mektup nakde çevrilmişse yol değişir: tahsil edilen bedelin iadesi, feshin haksızlığına dayanan eda davasında istenir. Özel sektör sözleşmelerindeki teminat mektupları farklı bir rejime tabidir; o konu için teminat mektubunun haksız yere nakde çevrilmesi yazımıza bakabilirsiniz.

Kâr Kaybı Nasıl Hesaplanır? Kesinti Yöntemi

Haksız fesih davalarında en yüksek kalem çoğunlukla kâr kaybıdır. Hukuki adı müspet zarardır: borçlu borcunu gereği gibi ve zamanında yerine getirseydi alacaklının malvarlığı hangi durumda olacak idiyse, o durum ile gerçekleşen durum arasındaki farktır. Yüklenici bakımından bu fark, işi tamamlasaydı elde edeceği kârdır.

Yargıtay bu kârın hesabında kesinti yöntemini uygular. Yöntemin dayanağı, hizmet sözleşmesinde işverenin temerrüdünü düzenleyen hükümdür: işçinin engelleme sebebiyle yapmaktan kurtulduğu giderler ile başka bir iş yaparak kazandığı veya kazanmaktan bilerek kaçındığı yararlar ücretinden indirilir (TBK m.408). Yargıtay 15. Hukuk Dairesi bu hükmü eser sözleşmelerine kıyasen uygulamakta ve yöntemi şöyle tarif etmektedir: yüklenicinin işi tamamlayamaması nedeniyle yapmaktan kurtulduğu giderler (malzeme ve işçilik giderlerinden yaptığı tasarruf) ile başka bir iş yaparak kazandığı veya kazanmaktan bilerek kaçındığı yararlar sözleşme bedelinden düşülür; kalan tutar yüklenicinin kâr kaybıdır (01.12.2016 tarihli karar).

Yöntemin nasıl işlediğini varsayımsal bir örnek üzerinden görmek mümkündür. Sözleşme bedeli 100.000.000 TL olan bir işte fesih tarihine kadar 40.000.000 TL’lik imalat yapılmış olsun. Kalan işin bedeli 60.000.000 TL’dir. Bilirkişi, yüklenicinin bu kısım için artık yapmayacağı malzeme, işçilik ve genel gider toplamını 54.600.000 TL olarak belirlemişse geriye 5.400.000 TL kalır. Yüklenici fesihten sonra aynı ekip ve ekipmanla başka bir işten 1.400.000 TL kazanç elde etmişse bu tutar da düşülür ve kâr kaybı 4.000.000 TL olarak bulunur. Rakamlar yalnızca yöntemi göstermek içindir; her dosyada oranlar teklif yapısına ve işin niteliğine göre bilirkişi incelemesiyle belirlenir.

Gerçek bir dosyadaki seyir de öğreticidir. Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 07.05.2026 tarihli kararına konu olan davada bölge adliye mahkemesi, kesinti yöntemi kapsamında mahrum kalınan kârı sözleşme bedelinin yüzde 9,2’si olarak kabul etmiş, yüklenicinin başka iş yapmaktan kaçınarak mahrum kaldığı kazanç için indirim uygulamış ve 205.926,66 TL kâr kaybına hükmetmiştir. Yargıtay önce, kâr kaybıyla birlikte 141.394,84 TL menfi zarara da hükmedilmesini hatalı bularak kararı bozmuş (04.12.2024, E.2023/3206, K.2024/4563); bozmaya uyularak yalnızca kâr kaybının dava tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle tahsiline dair verilen kararı ise onamıştır (E.2025/2802, K.2026/1977). Yüzde 9,2 o dosyanın bilirkişi belirlemesidir; her iş için geçerli bir oran değildir.

Aynı dosyada yüklenici, kâr kaybının sözleşmenin imzalandığı tarihteki bedel üzerinden değil, tasfiye tarihindeki güncel bedel üzerinden hesaplanması gerektiğini temyizde ileri sürmüş, ancak bu itiraz sonucu değiştirmemiştir. Hesabın hangi tarihteki fiyatlarla yapılacağına ilişkin itirazlar temyize bırakılmamalı, bilirkişi raporuna itiraz aşamasında açıkça ve gerekçesiyle ileri sürülmelidir.

Kâr kaybı ile masraflar birlikte istenebilir mi?

Yüklenici çoğu zaman hem işin kalan kısmından elde edeceği kârı hem de sözleşmeyi imzalamak ve şantiyeyi kurmak için yaptığı masrafları ister. İkincisi menfi zarardır; sözleşme hiç yapılmasaydı uğranılmayacak olan zararı ifade eder. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi bu iki kalemin birlikte istenemeyeceğini açıkça belirtmiştir: müspet zarar sözleşmenin ifası sonucu elde edilecek olumlu sonuçtur ve bunun elde edilebilmesi için maliyet girdilerinin, yani menfi zarar kalemlerinin de yapılması zorunludur; bu nedenle müspet zararla birlikte menfi zarar istenemez (04.12.2024, E.2023/3206, K.2024/4563). İki zarar türü arasındaki fark için müspet ve menfi zarar ayrımı yazımıza bakabilirsiniz.

Bu kuralın bir istisnası vardır. İş sahibi, eserin tamamlanmasından önce yapılmış olan kısmın karşılığını ödemek ve yüklenicinin bütün zararlarını gidermek koşuluyla sözleşmeyi feshedebilir (TBK m.484). Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, kâr kaybı ile yapılan masrafların bir arada istenebilmesi için feshin bu hükme göre yapılmış olması gerektiğini belirtmiştir (01.12.2016 tarihli karar). O dosyada idare bir gerekçe göstererek feshettiği için bu hüküm uygulanmamış, zararın borcun ifa edilmemesine ilişkin genel hükme göre giderileceği ve hesabın işin kalan kısmından elde edilecek kârla sınırlı yapılacağı kabul edilmiştir (TBK m.112).

Bir ayrım daha yapılmalıdır. Eserin tamamlanması iş sahibiyle ilgili beklenmedik bir olay nedeniyle imkânsızlaşırsa yüklenici yaptığı işin değerini ve bu değere girmeyen giderlerini isteyebilir; imkânsızlığın ortaya çıkmasında iş sahibi kusurluysa ayrıca tazminat isteme hakkı da vardır (TBK m.485). Dava dilekçesinde hangi hükme dayanıldığı ve hangi zararın istendiği baştan açıkça belirtilmelidir; yanlış kurulan bir talep, yukarıdaki dosyada olduğu gibi yıllar süren bir bozma sürecine yol açabilir.

Kâr kaybı, sözleşmeden haksız olarak dönen taraftan kusursuz tarafın isteyebileceği bir tazminattır. Fesihte yüklenicinin de kusuru varsa, yukarıda anlatılan ortak kusur kuralı uygulanır ve kâr kaybı talebi reddedilir. Bu nedenle davanın hazırlığında yüklenicinin kendi gecikmelerini açıklayan belgeler en az idarenin kusurunu gösteren belgeler kadar önem taşır.

Fesih Değil Tasfiye: İş Eksilişinde Yüzde Beş Ödeme

Bazı işlerde sözleşme feshedilmez, ama iş öngörülenden küçülür. Kanun bu durumu ayrıca düzenlemiştir. Sözleşme bedelinin yüzde sekseninden daha düşük bedelle tamamlanacağı anlaşılan işlerde yüklenici işi bitirmek zorundadır. Bu durumda yükleniciye, yapmış olduğu gerçek giderleri ve yüklenici kârına karşılık olarak, sözleşme bedelinin yüzde sekseni ile sözleşme fiyatlarıyla yaptığı işin tutarı arasındaki bedel farkının yüzde beşi, geçici kabul tarihindeki fiyatlar üzerinden ödenir (4735 m.24).

İş artışında ise sınır anahtar teslimi götürü bedel yapım işlerinde sözleşme bedelinin yüzde onu, birim fiyat teklif alınarak ihale edilen işlerde yüzde yirmisidir; birim fiyatlı yapım işlerinde Cumhurbaşkanı bu oranı sözleşme bazında yüzde kırka kadar artırabilir. İşin bu sınırlar içinde tamamlanamayacağı anlaşılırsa artış yapılmaksızın hesap genel hükümlere göre tasfiye edilir (4735 m.24). Yüzde beşlik ödeme Kanunun doğrudan tanıdığı bir haktır; haksız fesihteki kâr kaybı gibi kusur ispatına bağlı değildir. İki rejim birbirine karıştırılmamalı, idarenin yazısının fesih mi tasfiye mi olduğu dikkatle okunmalıdır. Ayrıntılar için birim fiyat ve götürü bedel sözleşmeler yazımıza bakabilirsiniz.

Fesihten Sonraki Tehlike: İhalelerden Yasaklama

Fesih parasal sonuçlarıyla sınırlı kalmaz. Kanun, 19, 20 ve 21 inci maddelere göre sözleşmenin feshedilmesi hâlinde yükleniciler hakkında 26 ncı madde hükümlerine göre işlem yapılacağını öngörür (4735 m.22 son fıkra). Mücbir sebepler dışında taahhüdün sözleşmeye uygun yerine getirilmemesi de zaten yasak fiiller arasında sayılmıştır (m.25/f). Yani gecikme nedeniyle yapılan bir fesih, yasak fiil nedeniyle yapılan fesihle aynı yasaklama sonucuna götürür.

Yasaklama kararı idari bir işlemdir ve adli yargıdaki tazminat davasından ayrı bir davanın konusudur. İdari Yargılama Usulü Kanunu ihale işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarda otuz günlük dava süresi öngören ivedi yargılama usulünü düzenlerken ihaleden yasaklama kararlarını açıkça kapsam dışında bırakmıştır (İYUK m.20/A-1/a). Bu nedenle yasaklama kararına karşı genel dava süresi olan altmış gün uygulanır (İYUK m.7). Sürenin başlangıcı ve dava dilekçesinin içeriği için yasaklama kararına karşı iptal davası ve yasaklama kararının iptali dava dilekçesi örneği yazılarımıza bakabilirsiniz.

Yüklenici bu noktada iki ayrı yargı kolunda iki ayrı dava yürütür: adli yargıda teminat, iş bedeli ve kâr kaybı; idari yargıda yasaklama kararının iptali. İki davada da tartışılan temel vakıa aynıdır, yani taahhüdün yerine getirilmemesinde kusurun kimde olduğu. Bu nedenle iki dosyanın delilleri ve savunma çizgisi birbiriyle uyumlu kurulmalıdır. Yukarıda anılan E.2014/941, K.2014/2594 sayılı karar, idari yargıda kesinleşen bir sonucun adli yargıdaki davayı nasıl belirlediğini göstermektedir.

Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa iş ceza boyutuna da taşınır. Yasak fiillerden Türk Ceza Kanununa göre suç teşkil edenler hakkında Cumhuriyet savcılığına suç duyurusunda bulunulur; mahkûmiyet hâlinde idari yasaklamanın bitiş tarihinden itibaren uygulanmak üzere bir yıldan üç yıla kadar ayrıca mahkeme kararıyla yasaklama verilir (4735 m.27). Yasaklamanın ortaklara ve grup şirketlerine etkisi için ihale yasaklamasının sirayeti, sürecin tamamı için ihaleden yasaklama süreci yazılarımıza bakabilirsiniz.

Hangi Mahkeme, Hangi Usul?

Yargı yolu ve görevli mahkeme

Kamu ihale sözleşmesi, idarenin taraf olduğu bir özel hukuk sözleşmesidir. Kanunda hüküm bulunmayan hâllerde Borçlar Kanunu hükümleri uygulanır (4735 m.36). Uyuşmazlık Mahkemesi, 4735 sayılı Kanuna göre düzenlenen inşaat yapım sözleşmesinin özel hukuk hükümlerine tabi olduğunu ve bu sözleşmenin feshinden doğan davanın adli yargı yerinde çözümlenmesi gerektiğini kabul etmiştir (16.05.2005, E.2005/16, K.2005/36; Resmî Gazete 09.01.2006). 07.05.2026 tarihli ve 7579 sayılı Kanunla eklenen fıkra da aynı yöndedir: Yüksek Fen Kurulunun anlaşmazlığın çözümü için verdiği kararın idarece uygulanmasından kaynaklı davalar sözleşmenin tarafları arasında adli yargı mercilerinde görülür (4735 Ek m.2).

Adli yargı içinde hangi mahkemenin görevli olduğu idarenin niteliğine bağlıdır. Bir davanın ticari dava sayılması için kural olarak uyuşmazlığın her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili olması gerekir (TTK m.4/1). Devlet, il özel idaresi, belediye ve köy ile diğer kamu tüzel kişileri tacir sayılmaz (TTK m.16/2). Bu idarelerle yapılan sözleşmelerden doğan davalar asliye hukuk mahkemesinde görülür. Buna karşılık ticaret şirketleri ile kendi kuruluş kanunları gereğince özel hukuk hükümlerine göre yönetilmek veya ticari şekilde işletilmek üzere kurulan kamu kurum ve kuruluşları tacirdir (TTK m.16/1); bunlarla yapılan sözleşmelerden doğan davalar asliye ticaret mahkemesinin görevine girer (TTK m.5).

Bu ayrım arabuluculuğu da belirler. Ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak ve tazminat taleplerinde dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (TTK m.5/A). Asliye hukuk mahkemesinde görülecek bir eser sözleşmesi davası ise dava şartı arabuluculuğa tabi uyuşmazlıklar arasında sayılmamıştır (6325 sayılı Kanun m.18/B). Görevli mahkemenin yanlış belirlenmesi hem süre hem de masraf kaybına yol açar; davalı idarenin hukuki statüsü dava açılmadan önce kuruluş mevzuatından kontrol edilmelidir.

Yetki ve dava türü

Kamu tüzel kişileri ve tacirler, aralarındaki uyuşmazlık için bir veya birden fazla mahkemeyi sözleşmeyle yetkili kılabilir; aksi kararlaştırılmadıkça dava yalnızca bu mahkemelerde açılır (HMK m.17). Kamu ihale sözleşmelerinde genellikle anlaşmazlıkların çözüm yerini gösteren bir madde bulunur; dava açılmadan önce bu maddeye bakılmalıdır. Yetki şartı yoksa dava davalı idarenin yerleşim yeri mahkemesinde ya da sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde açılabilir (HMK m.6, m.10).

Dava türü bakımından 2026 yılında önemli bir değişiklik olmuştur. Alacağın miktarının dava açılırken belirlenemediği hâllerde başvurulan belirsiz alacak davası, 16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır (HMK m.107; yürürlük 31.07.2026). Aynı Kanun kısmi davaya yeni bir imkân eklemiştir: alacağın yalnızca bir kısmının dava edildiği durumlarda talep konusu, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir ve zamanaşımı artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır (HMK m.109/4). Kâr kaybı gibi tutarı ancak bilirkişi incelemesiyle ortaya çıkan kalemler bakımından izlenecek yol artık kısmi dava açıp bilirkişi raporundan sonra talebi artırmaktır.

Zamanaşımı ve faiz

Yüklenicinin yükümlülüklerini ağır kusuruyla hiç ya da gereği gibi ifa etmemesi dışında, eser sözleşmesinden doğan alacaklar beş yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.147/6). Zamanaşımı alacağın muaccel olmasıyla işlemeye başlar (TBK m.149). Yapım işleri eser sözleşmesi niteliğindedir; mal ve hizmet alımı sözleşmelerinde süre sözleşmenin niteliğine göre ayrıca belirlenir. Teminat iadesi ve kâr kaybı gibi farklı kalemler için sürenin başlangıcı farklı tartışmalara açık olduğundan, fesih tarihinden itibaren beş yıl dolmadan dava açmak güvenli yoldur.

Faiz için önce temerrüt gerekir; muaccel bir borcun borçlusu alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer (TBK m.117). Sözleşmede oran kararlaştırılmamışsa temerrüt faizi, faiz borcunun doğduğu tarihte yürürlükte olan mevzuata göre belirlenir (TBK m.120). Kanuni faiz 31.07.2026’dan itibaren Merkez Bankasının önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranının yüzde sekseni üzerinden hesaplanır (3095 sayılı Kanun m.1). Ticari işlerde ise avans faizi istenebilir (3095 sayılı Kanun m.2/2); taraflardan yalnız biri için ticari iş niteliğinde olan sözleşmeler diğeri için de ticari iş sayılır (TTK m.19/2). Yukarıda anılan 01.12.2016 ve 07.05.2026 tarihli Yargıtay kararlarına konu olan davaların ikisinde de mahkemeler alacağa avans faizi yürütmüştür. Fesih bildiriminden hemen sonra idareye alacak kalemlerini gösteren bir ihtar gönderilmesi, faizin başlangıcını öne çeker.

Yüksek Fen Kurulu yolu

Yapım ve yapımla ilgili danışmanlık hizmet sözleşmelerinde bazı uygulama anlaşmazlıkları için Yüksek Fen Kuruluna başvurulabilir. Kurul; sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belirli olmayan işlerin fiyatının tespiti, ihale dokümanını oluşturan belgeler arasındaki uyumsuzluk, iş programı ihtilafları, fiyat farkı, sürenin uzatılması ve ödenek aktarılması, geçici ve kesin kabul işlemleri, gecikme hâlinde uygulanacak cezalar ile ilave işler ve iş eksilişleri konularında görevlidir (4735 Ek m.1). Fesih bu sayımda yer almaz; ancak feshin arkasındaki süre uzatımı veya gecikme cezası tartışması Kurulun görev alanındadır.

Başvurunun şartı, anlaşmazlığın yargılama veya Sayıştay incelemesine konu edilmemiş olmasıdır. Yüklenici itirazını kesin kabul aşaması tamamlanıncaya kadar idareye yazılı olarak yapar; idare bunu en geç otuz gün içinde Kurula gönderir ve Kurul en geç altmış gün içinde karara bağlar (4735 Ek m.2). Süre uzatımı talebi reddedilmiş ve fesih ihtimali belirmişse, dava açılmadan önce bu yolun kullanılıp kullanılmayacağına karar verilmelidir; dava açıldıktan sonra aynı anlaşmazlık için Kurula gidilemez.

Delil: Durum Tespit Tutanağı, Delil Tespiti ve Yazışmalar

Haksız fesih davası belge davasıdır. Kusurun kimde olduğu da, kâr kaybının miktarı da büyük ölçüde fesih öncesinde üretilmiş yazışmalardan ve fesih tarihindeki iş seviyesinden çıkar.

Feshedilen sözleşme konusu işlerin hesabı tasfiye edilirken, sözleşmenin feshedilmesine ait onay tarihinde işlerin mevcut durumu idarece görevlendirilen bir heyet tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte tespit edilir ve bir durum tespit tutanağı düzenlenir; yüklenici veya vekili hazır bulunmazsa bu husus tutanakta belirtilir (YİGŞ m.47/11). Bu tutanak, yapılan işin bedelinin ve kalan işin bedelinin hesabında temel belgedir. Yüklenici tespitte hazır bulunmalı, katılmadığı ölçüm ve değerlendirmeleri tutanağa yazdırmalıdır.

İdarenin tespitine güvenilmiyorsa ya da tespit gecikiyorsa mahkemeden delil tespiti istenebilir. Taraflardan her biri, ileride açacağı davada ileri süreceği bir vakıanın tespiti amacıyla keşif yapılmasını veya bilirkişi incelemesi yaptırılmasını talep edebilir; delilin hemen tespit edilmemesi hâlinde kaybolacağı veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimali varsa hukuki yarar var sayılır (HMK m.400). Fesihten sonra idare kalan işi başka bir yükleniciye ihale etmekte serbesttir (YİGŞ m.47/12); yeni yüklenici işe başladıktan sonra fesih tarihindeki imalat seviyesini belirlemek güçleşir. Delil tespiti bu nedenle fesih bildiriminden hemen sonra istenmelidir.

Dosyaya girmesi gereken belgeler şunlardır:

• Sözleşme, ihale dokümanı ve onaylı iş programı,
• Yer teslim tutanağı ve varsa işe başlamaya engel durumu gösteren kayıtlar,
• Proje, zemin etüdü, kamulaştırma ve izin süreçlerine ilişkin yazışmalar,
• Süre uzatımı talepleri, idarenin cevapları ve verilen süre uzatımı kararları,
• Ödenek ve ödeme gecikmelerini gösteren yazılar, hakediş raporları ve ödeme tarihleri,
• İhtar yazısı, tebliğ belgesi ve yüklenicinin ihtara cevabı,
• Fesih kararı, bildirim yazısı ve durum tespit tutanağı,
• Şantiye defteri, günlük raporlar, fotoğraf ve video kayıtları,
• Teminat mektubu, nakde çevirme yazışmaları ve banka dekontları,
• Teklif analizleri ve maliyet kayıtları (kâr kaybı hesabı için).

Şantiyedeki malzeme ve ekipman konusunda dikkatli olunmalıdır. Sözleşmenin feshi hâlinde yüklenici, idarenin iznini almaksızın işyerindeki tesisleri sökemez, ihzarat ve diğer malzemeyi, araç ve makineleri başka yere götüremez veya devredemez; idare gerekli görürse işyerine el koyabilir (YİGŞ m.48/1). İdare bunları isterse satın alır; almak istemezse yüklenici idarenin belirleyeceği süre içinde işyerinden çıkarır (YİGŞ m.48/2, 48/6). İzinsiz malzeme çıkarılması davada yüklenicinin aleyhine kullanılır.

İhtar Aşamasındaysanız: On Gün İçinde Yapılacaklar

Fesih kararı verilmeden önce yüklenicinin elinde bir fırsat vardır: ihtar süresi. Bu süre içinde yapılanlar, hem feshi önleyebilir hem de fesih gerçekleşirse davanın temelini oluşturur.

1. İhtarın tebliğ tarihini ve verilen süreyi kaydedin; süre on günden kısaysa bunu cevabınızda belirtin.
2. İhtarda gösterilen her aykırılığa ayrı ayrı ve belgeli cevap verin. Cevap idarenin evrak kaydına girecek şekilde yazılı yapılmalıdır.
3. Giderilebilecek eksiklikleri süre içinde giderin ve bunu tutanak, fotoğraf ve yapı denetim görevlisinin kayıtlarıyla belgeleyin.
4. Gecikme idareden kaynaklanıyorsa süre uzatımı talebinizi, gecikmenin sebebini ve gün hesabını göstererek yeniden iletin.
5. Mücbir sebep varsa yirmi günlük bildirim süresini ve belgelendirme şartını gözetin; süre geçmişse ve durum devam ediyorsa bildirimi yine de yapın.
6. Yapım işlerinde süre uzatımı veya gecikme cezası ihtilafı için Yüksek Fen Kuruluna başvuru seçeneğini değerlendirin.
7. Hakedişlerinizi ve yapılmış ama hakedişe girmemiş imalatları listeleyin; fesih hâlinde tasfiye hesabının hazırlığı budur.

İhtara cevap verilmemesi ya da cevabın sözlü görüşmelerle geçiştirilmesi, davada “aynı durumun devam ettiği” yönündeki idare savunmasını güçlendirir.

Fesih Sonrası Yol Haritası

Bu takvimde en kısa ve en kritik süre yasaklama davasına aittir. Parasal talepler için yıllarla ölçülen bir süre vardır, ama yasaklama kararı yayımlandığı gün yürürlüğe girer ve yürütmesi durdurulmadıkça firmanın devam eden ihalelerdeki tekliflerini ve yeni ihalelere katılımını doğrudan etkiler. Uygulamada önce idari yargıdaki dava, ardından adli yargıdaki dava hazırlanır; iki dilekçe aynı olay anlatımına dayanır.

Sık Yapılan Hatalar

• Yalnızca feshin haksız olduğunun tespitini istemek. Yargıtay bu davada hukuki yarar görmemektedir; talep parasal kalemlerle birlikte eda davası olarak kurulmalıdır.
• Feshe karşı idare mahkemesinde iptal davası açıp adli yargıdaki talepleri bekletmek. Feshinden doğan dava adli yargıda görülür; idari yargıda esasa girilip dava reddedilirse bu sonuç adli yargıdaki davayı da etkileyebilir.
• Kâr kaybı ile şantiye ve sözleşme masraflarını birlikte istemek. İkisinin birlikte istenebildiği hâl sınırlıdır; yanlış kurulan talep reddedilir ve yargılama gideri doğurur.
• Süre uzatımı taleplerini ve idarenin gecikmelerini yazıya dökmemek. Davada kusurun ispatı bu yazışmalara dayanır.
• Durum tespit tutanağının düzenlenmesine katılmamak veya itirazları tutanağa yazdırmamak.
• Fesihten sonra şantiyeden izinsiz malzeme ve ekipman çıkarmak.
• Yasaklama kararına karşı altmış günlük süreyi, tazminat davası hazırlığı sürerken kaçırmak.
• Tedbir kararı alındıktan sonra iki haftalık dava açma süresini geçirmek.
• Görevli mahkemeyi idarenin statüsüne bakmadan belirlemek; ticari davada arabuluculuk şartını atlamak.

Mal ve Hizmet Alımı Sözleşmelerinde Durum

Yukarıdaki Kanun hükümleri yalnızca yapım işlerine özgü değildir. 4735 sayılı Kanunun fesih, teminat ve yasaklamaya ilişkin 19 ila 26 ncı maddeleri mal alımı, hizmet alımı ve danışmanlık sözleşmelerinde de uygulanır. Fark, ayrıntı kurallarındadır: bu yazıda Yapım İşleri Genel Şartnamesine dayanılarak anlatılan süre uzatımı, durum tespiti ve şantiye malzemesine ilişkin hükümlerin karşılığı, mal ve hizmet alımlarında ilgili genel şartnamede ve tip sözleşmede aranır.

Tazminat hesabı da sözleşmenin niteliğine göre değişir. Sürekli edim içeren hizmet alımlarında kâr kaybı, sözleşmenin kalan süresi ve bu süredeki hakediş tutarları üzerinden; mal alımlarında teslim edilmeyen kısmın bedeli ile yüklenicinin tedarik maliyeti arasındaki fark üzerinden tartışılır. Kesinti yönteminin mantığı aynıdır: yüklenicinin elde edeceği gelirden, yapmaktan kurtulduğu giderler ve başka işten sağladığı kazanç düşülür. Fesih sebebi olarak mali acz veya ödeme güçlüğü ileri sürülmüşse sözleşmenin devri ve mücbir sebep yazımızdaki seçenekler de gözden geçirilmelidir.

Hukukçular Evi Haksız Fesih Dosyalarında Ne Yapar?

İhtar yazısı geldiği andan itibaren dosyayı ele alıyor; ihtarın süresini ve gerekçesini, idareden kaynaklanan gecikmeleri ve süre uzatımı taleplerinin akıbetini inceliyoruz. Fesih kararı verildiyse durum tespitine katılıyor, gerekiyorsa mahkemeden delil tespiti istiyoruz. Yasaklama kararına karşı yürütmenin durdurulması istemli iptal davasını idari yargıda; teminatın iadesi, ödenmeyen iş bedeli ve kâr kaybı taleplerini adli yargıda takip ediyoruz. Kâr kaybı hesabı için gereken teklif analizlerini ve maliyet kayıtlarını dava açılmadan önce müvekkille birlikte hazırlıyoruz.

Fesih ihtarı veya fesih kararı aldıysanız belgelerinizi 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz. Yasaklama boyutu için ihaleden yasaklama kararına itiraz sayfamıza da bakabilirsiniz.

İlgili Rehberler

• Kamu İhale Hukuku Rehberi
• Kamu İhale Sözleşmesinin Feshi ve Tasfiye
• Teminatın Gelir Kaydı
• Gecikme Cezası ve Süre Uzatımı
• Hakediş Ödemeleri ve İtiraz
• İdare Hakedişi Ödemiyor
• Fiyat Farkı ve Sözleşmede Değişiklik
• Geçici ve Kesin Kabul
• Kesin Teminatın İadesi ve Garanti Süresi
• İhaleden Yasaklama Süreci
• Yasaklama Kararına Karşı İptal Davası
• Hakediş Alacağının Temliki
• Geçici ve Kesin Teminat

Sıkça Sorulan Sorular

İdare sözleşmeyi feshetti; feshin iptali için dava açabilir miyim?

Hayır. Yargıtay 6. Hukuk Dairesine göre idare tek taraflı beyanla sözleşmeyi feshedebilir; yüklenicinin feshin geçersizliğinin veya haksızlığının tespiti için dava açmakta hukuki yararı yoktur ve feshin iptaline karar verilemez. Yüklenici şartları varsa menfi ya da müspet zararının tazminini isteyebilir (02.07.2024, E.2023/1413, K.2024/2393). Feshin haksızlığı, parasal taleplerin ileri sürüldüğü eda davasında incelenir.

Kamu ihale sözleşmesinin feshi hangi hâllerde haksız sayılır?

İhtar çekilmemişse, ihtar süresi on günden kısaysa veya nedenler açıkça gösterilmemişse (4735 m.20/a); gecikme yer teslimi, proje onayı veya ödenek gibi idareden kaynaklanan sebeplere dayanıyorsa ve süre uzatılmamışsa (YİGŞ m.29/4); süresinde bildirilen mücbir sebep dikkate alınmamışsa (4735 m.10) ya da yasak fiil somut olarak tespit edilmemişse fesih şartları oluşmamıştır.

İhtar çekilmeden sözleşme feshedilebilir mi?

Taahhüdün yerine getirilmemesi veya işin süresinde bitirilmemesi nedeniyle fesihte en az on gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen ihtar Kanunun aradığı bir şarttır (4735 m.20/a). Sözleşmenin uygulanması sırasında yasak fiil tespit edilmesi hâlinde ise ihtar aranmaz (4735 m.20/b).

Fesih haksızsa kesin teminatımı geri alabilir miyim?

Evet. Yargıtay 15. Hukuk Dairesine göre idarenin teminatı gelir kaydedebilmesi için fesihte haklı olması gerekir; idare fesihte haklı değilse kesin teminat gelir kaydedilemez (E.2014/941, K.2014/2594). Gelir kaydedilen teminat bedelinin iadesi adli yargıda açılacak davada istenir.

Teminat mektubunun nakde çevrilmesini ihtiyati tedbirle durdurabilir miyim?

Kanuna göre idarece alınan teminatlar haczedilemez ve üzerine ihtiyati tedbir konulamaz (4734 m.34). İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi bu yasağın üçüncü kişilerin alacaklarına yönelik olduğu görüşüyle taraflar arasında verilen bir tedbiri yerinde bulmuştur (13.01.2023, E.2022/1887, K.2023/42); ancak bu görüş Yargıtay denetiminden geçmemiştir. Tedbir istenebilir, sonucuna güvenilmemelidir.

Haksız fesihte kâr kaybı nasıl hesaplanır?

Kesinti yöntemiyle hesaplanır. Sözleşme bedelinden, yüklenicinin işi tamamlayamaması nedeniyle yapmaktan kurtulduğu malzeme ve işçilik giderleri ile başka bir iş yaparak kazandığı veya kazanmaktan bilerek kaçındığı yararlar düşülür; kalan tutar kâr kaybıdır (TBK m.408 kıyasen; Yargıtay 15. HD, 01.12.2016 tarihli karar). Oranlar her dosyada bilirkişi incelemesiyle belirlenir.

Kâr kaybıyla birlikte şantiye kurulum masraflarımı da isteyebilir miyim?

Kural olarak hayır. Yargıtay 6. Hukuk Dairesine göre müspet zarar sözleşmenin ifası sonucu elde edilecek kazançtır ve bunun için maliyet girdilerinin de yapılması zorunludur; bu nedenle müspet zararla birlikte menfi zarar istenemez (04.12.2024, E.2023/3206, K.2024/4563; 07.05.2026, E.2025/2802, K.2026/1977).

Fesihte benim de kusurum varsa ne olur?

Taraflar ortak kusurluysa birbirlerinden tazminat isteyemezler. Yargıtay 15. Hukuk Dairesine göre bu durumda yüklenici irat kaydedilen teminat bedellerini, nakdi teminatlarını ve ödenmeyen hakediş alacaklarını isteyebilir, kâr kaybını isteyemez; idare ise ayıpların giderilme bedelini ve nefaset farkını isteyebilir (E.2016/1062, K.2016/3002).

Fesih nedeniyle ihalelerden yasaklanır mıyım?

4735 sayılı Kanunun 19, 20 ve 21 inci maddelerine göre yapılan fesihlerde yüklenici hakkında 26 ncı maddeye göre işlem yapılır (m.22). Yasaklama bir yıldan az olmamak üzere iki yıla kadardır; karar tespiti izleyen en geç kırk beş gün içinde verilir ve Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlüğe girer (m.26).

Yasaklama kararına karşı nerede ve hangi sürede dava açılır?

Yasaklama kararı idari işlemdir; idari yargıda iptal davası açılır. İhaleden yasaklama kararları ivedi yargılama usulünün dışında tutulduğundan (İYUK m.20/A) genel dava süresi olan altmış gün uygulanır (İYUK m.7). Dava ile birlikte yürütmenin durdurulması istenebilir (İYUK m.27).

Tazminat ve teminat iadesi davası hangi mahkemede açılır?

Adli yargıda açılır (Uyuşmazlık Mahkemesi, 16.05.2005, E.2005/16, K.2005/36). Devlet, il özel idaresi, belediye gibi tacir sayılmayan idarelere karşı asliye hukuk mahkemesi; tacir sayılan kamu kuruluşlarına ve şirketlere karşı asliye ticaret mahkemesi görevlidir (TTK m.4, 5, 16). Sözleşmede yetki şartı varsa dava o yer mahkemesinde açılır (HMK m.17).

Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunlu mu?

Dava ticari dava ise ve konusu bir miktar para olan alacak veya tazminat ise arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (TTK m.5/A). İdare tacir değilse dava asliye hukuk mahkemesinde görülür ve eser sözleşmesinden doğan bu dava, dava şartı arabuluculuğa tabi uyuşmazlıklar arasında sayılmamıştır.

Alacağımın tutarını henüz bilmiyorum; davayı nasıl açarım?

Belirsiz alacak davası 31.07.2026 itibarıyla yürürlükten kaldırılmıştır (HMK m.107). Tutar baştan belirlenemiyorsa kısmi dava açılır; talep konusu aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir ve zamanaşımı artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır (HMK m.109/4).

Haksız fesih nedeniyle açılacak davada zamanaşımı süresi ne kadardır?

Eser sözleşmesinden doğan alacaklar, yüklenicinin ağır kusuruyla ifa etmemesi hâli dışında beş yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.147/6). Süre alacağın muaccel olmasıyla işlemeye başlar (TBK m.149). Fesih tarihinden itibaren beş yıl dolmadan dava açmak güvenli yoldur.

Yapılmış ama hakedişe girmemiş işlerin bedelini alabilir miyim?

Evet. Fesih hâlinde hesap genel hükümlere göre tasfiye edilir (4735 m.20, 22); fesih tarihindeki iş seviyesi yüklenici veya vekiliyle birlikte düzenlenen durum tespit tutanağıyla belirlenir (YİGŞ m.47/11). Sözleşmeye uygun yapılan işlerin bedeli, fesih haklı olsa bile yüklenicinin alacağıdır.

Fesihten sonra şantiyedeki malzeme ve makinelerimi alabilir miyim?

İdarenin izni olmadan alamazsınız. Sözleşmenin feshi hâlinde yüklenici işyerindeki tesisleri sökemez, malzeme, araç ve makineleri başka yere götüremez (YİGŞ m.48/1). İdare bunları isterse satın alır; almak istemezse yüklenici idarenin belirleyeceği süre içinde işyerinden çıkarır (YİGŞ m.48/6).

Kaynakça

• 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu (07.05.2026 tarihli ve 7579 sayılı Kanunla yapılan değişiklikler işlenmiş güncel metin).
• 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu.
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu.
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla yapılan değişiklikler işlenmiş güncel metin).
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu; 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu.
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu; 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun.
• Yapım İşleri Genel Şartnamesi (30.07.2025 tarihli ve 32971 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan değişiklikler işlenmiş metin).
• Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü, 16.05.2005, E.2005/16, K.2005/36 (Resmî Gazete 09.01.2006).
• Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, 02.07.2024, E.2023/1413, K.2024/2393.
• Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, 04.12.2024, E.2023/3206, K.2024/4563 ve 07.05.2026, E.2025/2802, K.2026/1977.
• Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, E.2014/941, K.2014/2594.
• Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, E.2016/1062, K.2016/3002.
• Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, 01.12.2016 tarihli karar (ihaleye dayalı eser sözleşmesinin idarece feshi; yayımlanan metinde esas ve karar numarası yer almamaktadır).
• İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 13.01.2023, E.2022/1887, K.2023/42.

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosya kendi sözleşmesi, yazışmaları ve süreleriyle birlikte değerlendirilmelidir.