Gecikme Cezası Kesildi 2026: Yüklenicinin İtirazı — Gecikme Kimden Kaynaklandı, Süre Uzatımı Sebepleri, Çekincesiz Kabul, Gün Hesabı ve Cezanın İndirilmesi; İtiraz İhtarnamesi Örneği (TBK m.179-182, TTK m.22)
19 Kasım 2026

Gecikme Cezası Kesildi 2026: Yüklenicinin İtirazı — Gecikme Kimden Kaynaklandı, Süre Uzatımı Sebepleri, Çekincesiz Kabul, Gün Hesabı ve Cezanın İndirilmesi; İtiraz İhtarnamesi Örneği (TBK m.179-182, TTK m.22)

İş sahibi hakedişten gecikme cezası kesiyorsa yüklenicinin itirazı üç soru üzerine kurulur: gecikme gerçekten yükleniciden mi kaynaklandı, iş sahibi işi çekince koymadan teslim aldı mı ve ceza sözleşmede nasıl kararlaştırıldı? İfa zamanına ilişkin ceza koşulunda alacaklı asıl borçla birlikte cezayı da isteyebilir; ancak hakkından açıkça feragat etmiş veya ifayı çekincesiz kabul etmişse ceza istenemez (TBK m.179/2). Gecikme, iş sahibine yüklenebilecek bir sebepten (geç yer teslimi, proje değişikliği, ilave iş, ödenmeyen hakediş) doğmuşsa yükleniciye yüklenemez (TBK m.97, 106, 473/1). Hâkim aşırı gördüğü cezayı kendiliğinden indirir (TBK m.182/3); ancak tacir olan borçlu aşırılık iddiasıyla indirim isteyemez (TTK m.22). Esnaf sayılan yükleniciler bu yasağın dışındadır (TTK m.15). Hakedişten yapılan kesinti, ödemenin çekinceyle alınmasıyla birlikte yazılı olarak itiraz edilmeli; kesilen tutar arabuluculuk ve alacak davası yoluyla istenmelidir (TTK m.5/A; TBK m.147/6).

Bu rehber, özel sektördeki bir inşaat, tesisat veya imalat işinde iş sahibinden gecikme cezası kesintisi ya da ceza talebi alan müteahhitler, taşeronlar ve ustalar için yazıldı. Ceza koşulunun hukuki niteliği, gecikmenin kimden kaynaklandığının belirlenmesi, süre uzatımı sebepleri ve bildirimi, çekincesiz kabul, gecikme gününün hesabı, cezanın indirilmesi, kesinti ve teminat mektubu, taşerona yansıtılan ceza ve dava yolu sırayla ele alınır. Yazıda bir itiraz ihtarnamesi örneği bulunur. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Bu yazının dayanakları. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.26, 27, 52, 97, 106, 139, 147, 154, 179, 180, 182 ve 473; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4, 5, 5/A, 15, 18, 21 ve 22; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.2 ve 6; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.389 ve 400; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.72; 6325 sayılı Kanun m.18/A.

Yazı 19 Kasım 2026 tarihinde yürürlükte olan mevzuat metinleri esas alınarak hazırlanmıştır. Gecikme cezasının oranı, üst sınırı, süre uzatımı usulü ve kesinti yöntemi her sözleşmede farklıdır; esas alınacak olan imzaladığınız sözleşmedir.

İnşaat sözleşmelerinin hemen hepsinde, gecikilen her gün için ödenecek bir tutar kararlaştırılır. Bu hüküm iş sahibinin elinde güçlü bir araçtır: zararını ispat etmesine gerek kalmadan, çoğu zaman hakedişten doğrudan keserek tahsil eder. Uygulamada ceza kesintisi, işin gerçekten gecikip gecikmediğinden bağımsız olarak hakedişi azaltmanın bir yolu hâline de gelebilir. Kanun bu aracı belirli sınırlara bağlamıştır ve yüklenicinin itirazı bu sınırların iyi okunmasına dayanır.

Bu yazı Özel İnşaat ve Taşeron Uyuşmazlıkları Merkezimizin bir parçasıdır ve konuyu yüklenicinin gözünden ele alır. Kat karşılığı sözleşmelerde arsa sahibinin gecikme cezası talebi için müteahhidin teslimde gecikmesi ve cezai şart yazımıza, cezanın indirilmesine ilişkin genel çerçeve için cezai şart ve hâkimin indirim yetkisi rehberimize, yurt dışı projeler için FIDIC’te gecikme cezası yazımıza bakılabilir.

Durumunuza Göre İlk Adım

Gecikme cezası kesintisi karşısında ilk adım

Durumİlk bakılacak yerİlk adım
Hakedişten ceza kesildiSözleşmenin ceza maddesi, iş programı, kesinti yazısıKesintiye yazılı itiraz; ödemenin çekinceyle alınması
Gecikme iş sahibinin geç yer teslimi, proje değişikliği veya ilave işinden kaynaklanıyorYer teslim tutanağı, proje revizyonları, talimat yazılarıGecikme sebeplerinin ve gün sayılarının tablo hâlinde çıkarılması (TBK m.106, 473/1)
Hakedişler geç ödendi veya ödenmediÖdeme kayıtları, ihtarlar, işi durdurma bildirimleriÖdenmeyen hakediş dönemlerinin gecikme hesabından düşülmesi (TBK m.97)
İş sahibi işi teslim aldı, sonra ceza istediTeslim veya kabul tutanağı, çekince kaydıÇekincesiz kabul savunması (TBK m.179/2)
Ceza tutarı sözleşme bedeline göre çok yüksekCeza oranı ve üst sınır hükmü, yüklenicinin tacir veya esnaf olup olmadığıİndirim imkânının değerlendirilmesi (TBK m.182/3; TTK m.15, 22)
İş sahibi teminat mektubunu ceza için nakde çevirmeye hazırlanıyorMektup metni, sözleşmenin teminat hükmüİhtiyati tedbir talebinin değerlendirilmesi (HMK m.389)
Müteahhit cezayı taşerona yansıtıyorTaşeron sözleşmesinin ceza ve süre hükümleriTaşeronun gecikmesinin ayrıca belirlenmesi; ana sözleşmedeki gecikmeyle karıştırılmaması
Ödemeyi itirazsız almayın. Cezası kesilmiş bir hakedişin ödemesini hiçbir yazı göndermeden kabul etmek, kesintinin kabul edildiği şeklinde yorumlanmaya çalışılır. Ödemeyi alırken kesintiye itiraz ettiğinizi ve haklarınızı saklı tuttuğunuzu yazılı olarak bildirin.

Gecikme Cezası Nedir? Ceza Koşulunun Hukuki Çerçevesi

Gecikme cezası, borcun belirlenen zamanda ifa edilmemesi durumu için kararlaştırılan ceza koşuludur. Ceza borcun belirlenen zaman veya yerde ifa edilmemesi için kararlaştırılmışsa alacaklı, hakkından açıkça feragat etmiş veya ifayı çekincesiz olarak kabul etmiş olmadıkça asıl borçla birlikte cezanın ifasını da isteyebilir (TBK m.179/2). Bu nedenle iş sahibi hem işin teslimini hem de gecikilen günler için cezayı ister.

Ceza koşulu, zarar ispatından bağımsızdır: alacaklı hiçbir zarara uğramamış olsa bile kararlaştırılan cezanın ifası gerekir. Alacaklının zararı ceza tutarını aşıyorsa alacaklı, borçlunun kusurunu ispat etmedikçe aşan miktarı isteyemez (TBK m.180). İş sahibinin kira kaybı veya üretim kaybı gibi zararları bu nedenle önce ceza tutarı içinde değerlendirilir; cezayı aşan kısım için iş sahibinin yüklenicinin kusurunu ispat etmesi gerekir.

Ceza koşulu asıl borca bağlıdır. Asıl borç herhangi bir sebeple geçersiz ise veya aksi kararlaştırılmadıkça sonradan borçlunun sorumlu tutulamayacağı bir sebeple imkânsız hâle gelmişse cezanın ifası istenemez (TBK m.182/2). Kanunun bu düşüncesi gecikme bakımından da geçerlidir: ceza, yüklenicinin sorumlu tutulabileceği bir gecikme için işler. Gecikme iş sahibinin kendi davranışından veya yükleniciye yüklenemeyecek bir olaydan kaynaklanmışsa, o dönem için ceza istenemez.

Gecikme cezası ile tazminat arasındaki ilişki

KonuKuralDayanak
Zarar ispatıGerekmez; zarar olmasa bile ceza istenirTBK m.180/1
Cezayı aşan zararAncak yüklenicinin kusuru ispat edilirse istenebilirTBK m.180/2
İşin teslimi ile birlikte cezaİstenebilir; çekincesiz kabul veya açık feragat yoksaTBK m.179/2
İfanın yükleniciye yüklenemeyen sebeple imkânsızlaşmasıCeza istenemezTBK m.182/2
Cezanın miktarıSerbestçe belirlenir; hâkim aşırı cezayı indirir; tacir indirim isteyemezTBK m.182/1, 3; TTK m.22

Gecikme Kimden Kaynaklandı? Süre Uzatımı Sebepleri

Gecikme cezası itirazının merkezinde, gecikilen günlerin kime ait olduğu sorusu durur. İnşaat işlerinde süre, yalnızca yüklenicinin çalışma temposuna değil, iş sahibinin zamanında yapması gereken işlere de bağlıdır. Yapma edimi gereği gibi kendisine önerilen alacaklı, haklı bir sebep olmaksızın onu kabulden veya borçlunun borcunu ifa edebilmesi için kendisi tarafından yapılması gereken hazırlık fiillerini yapmaktan kaçınırsa temerrüde düşer (TBK m.106). Yer teslimi, proje ve detay onayı, iş sahibinin sağlayacağı malzeme ve iş sahibine bağlı izinler bu hazırlık fiillerindendir.

Kanun, iş sahibinin gecikme nedeniyle sözleşmeden dönme hakkını da gecikmenin iş sahibine yüklenemeyecek bir sebepten doğmasına bağlar (TBK m.473/1). Aynı ölçü gecikme cezası için de belirleyicidir. Hakedişlerin ödenmediği dönemde yüklenici, ödemezlik savunmasına dayanarak işi askıya alabildiğinden (TBK m.97), bu dönem de gecikme hesabına yüklenici aleyhine katılamaz.

Süre uzatımı gerektiren tipik sebepler

SebepKime yüklenirYüklenicinin belgesi
Yer tesliminin geç yapılmasıİş sahibiYer teslim tutanağı ve sözleşmedeki başlangıç tarihi
Projenin veya detayların geç verilmesi ya da değiştirilmesiİş sahibiProje revizyonları ve teslim tarihleri, talimat yazıları
İlave iş verilmesiİş sahibiİlave iş talimatı ve iş miktarı
İş sahibinin temin edeceği malzemenin gecikmesiİş sahibiMalzeme talep yazıları ve teslim kayıtları
Hakedişlerin geç ödenmesi veya ödenmemesiİş sahibiÖdeme kayıtları, ihtarlar, işi durdurma bildirimi
İş sahibine bağlı izin ve ruhsatların gecikmesiSözleşmeye göre; çoğunlukla iş sahibiBaşvuru ve onay tarihleri
Deprem, sel, salgın, resmî kararlarla çalışma yasağıHiçbir tarafa yüklenemeyen olay; sözleşmedeki mücbir sebep hükmüne göreResmî kayıtlar, olayın şantiyeye etkisini gösteren tutanaklar
Olağan dışı hava koşullarıSözleşmeye göreMeteoroloji kayıtları, şantiye defteri
Yüklenicinin işçi, ekipman veya finansman eksikliğiYükleniciBu sebeple gecikme süre uzatımı gerektirmez

Bu sebeplerin itiraz aşamasında işe yaraması, ortaya çıktıkları tarihte yazıyla bildirilmiş olmalarına bağlıdır. Sözleşmede süre uzatımı talebinin belli bir süre içinde yapılması öngörülmüşse (TBK m.26), bu süreye uyulup uyulmadığı iş sahibince mutlaka tartışılır. Bildirimi zamanında yapılmamış bir sebep bile ortadan kalkmaz; ancak ispatı zorlaşır ve sözleşmedeki bildirim şartının sonuçları ayrıca değerlendirilir.

Her iki tarafın gecikmesi aynı döneme rastlıyorsa, örneğin yüklenicinin ekip eksikliği ile iş sahibinin proje gecikmesi aynı ayları kapsıyorsa, gecikmenin bütünüyle yükleniciye yüklenmesi hakkaniyete uygun düşmez. Kanunda bu duruma özgü bir hüküm bulunmamakla birlikte, iş sahibinin zararın doğmasında veya artmasında etkili olması tazminatın indirilmesine yol açabileceğinden (TBK m.52), aynı düşünce ceza hesabında da dikkate alınabilir. Bilirkişiden, her gecikme döneminin sebebini ayrı ayrı belirleyen bir zaman çizelgesi istenmelidir.

Çekincesiz Kabul: İş Sahibi Teslim Aldıysa

Ceza koşulunun en güçlü sınırı, kanunun açıkça düzenlediği çekincesiz kabuldür. İş sahibi geciken işi teslim alırken veya kabul ederken ceza hakkını saklı tuttuğunu bildirmemişse, asıl borçla birlikte cezayı isteyemez (TBK m.179/2). Uygulamada çekincenin teslim anında, teslim tutanağına veya ayrı bir yazıyla konulması aranır; teslimden aylar sonra ödeme istendiğinde ileri sürülen ceza talebi bu nedenle çoğu zaman sonuçsuz kalır.

  • Teslim tutanağında veya geçici kabul tutanağında “gecikme cezası hakkımız saklıdır” gibi bir kayıt bulunup bulunmadığına bakın.
  • İş sahibinin teslim sırasında veya hemen öncesinde gönderdiği bir yazıda ceza hakkını saklı tutup tutmadığını kontrol edin.
  • Ara hakedişlerde ceza kesilmeden ödeme yapılmış olması tek başına feragat anlamına gelmez; asıl ölçü işin teslimi ve kabulüdür.
  • İşin bölümler hâlinde teslim edildiği sözleşmelerde her bölümün teslimi ayrı değerlendirilir.

Sözleşme bu konuda farklı bir düzen öngörebilir; örneğin cezanın kesin hesapta mahsup edileceğini kararlaştırmış olabilir. Böyle bir hüküm varsa çekincesiz kabul savunması, sözleşmenin bu hükmü karşısında ayrıca değerlendirilir.

Gecikme Gününün Hesabı

Ceza tutarı, gecikme gün sayısının sözleşmedeki günlük ceza tutarıyla veya oranıyla çarpılmasıyla bulunur. Tartışma çoğunlukla gün sayısında çıkar. Doğru hesap, sözleşmedeki bitiş tarihine iş sahibinden kaynaklanan ve hiçbir tarafa yüklenemeyen gecikme günlerinin eklenmesiyle bulunan “düzeltilmiş bitiş tarihi” ile fiilî bitiş tarihi arasındaki farktır.

Örnek hesap (yalnızca yöntemi göstermek içindir)

KalemGün veya tutarAçıklama
Sözleşme süresi300 günYer tesliminden itibaren
Yer teslimindeki gecikme+ 25 günİş sahibine yüklenir
Proje değişikliği nedeniyle durma+ 40 günİş sahibine yüklenir
Ödenmeyen hakediş nedeniyle askı+ 30 günTBK m.97
Düzeltilmiş süre395 gün300 + 25 + 40 + 30
Fiilî tamamlanma süresi420 günTeslim tutanağıyla
Yükleniciye yüklenebilecek gecikme25 gün420 − 395
İş sahibinin kestiği ceza120 gün × 10.000 TL = 1.200.000 TLSözleşmedeki bitiş tarihinden hesaplanmış
Doğru ceza25 gün × 10.000 TL = 250.000 TLDüzeltilmiş süreye göre
İadesi istenecek kesinti950.000 TL1.200.000 − 250.000

Hesapta dikkat edilecek bir başka nokta, cezanın hangi tarihe kadar işletildiğidir. İş tamamlanıp teslime hazır hâle getirildiği hâlde iş sahibi teslim almaktan kaçınıyorsa, bu tarihten sonraki günler yükleniciye yüklenemez (TBK m.106). Sözleşme iş sahibi tarafından feshedilmişse, fesih tarihinden sonra teslim borcu da sona erdiğinden bu dönem için ceza işletilemez; fesih hâlindeki hesap için iş sahibi sözleşmeyi feshetti rehberimize bakılabilir.

Cezanın Miktarı: İndirim, Üst Sınır ve Tacir Yasağı

Taraflar cezanın miktarını serbestçe belirleyebilir ve hâkim aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indirir (TBK m.182/1, 3). Ancak tacir sıfatını taşıyan borçlu, aşırı ceza kararlaştırılmış olduğu iddiasıyla sözleşme cezasının indirilmesini mahkemeden isteyemez (TTK m.22). Şirket olarak çalışan müteahhitler ve taşeronlar tacir olduğundan bu indirim yolu onlar için kural olarak kapalıdır.

Tacir yasağının iki önemli sınırı vardır. Birincisi, esnaftır: ekonomik faaliyeti sermayesinden fazla bedenî çalışmasına dayanan ve geliri kanunla belirlenen sınırı aşmayan kişi esnaftır (TTK m.15). Tek başına veya küçük bir ekiple çalışan usta ve zanaatkârlar bu tanıma girebilir; esnaf sayılan yüklenici bakımından hâkimin indirim yetkisi devam eder. İkincisi, cezanın borçlunun ekonomik varlığını ortadan kaldıracak ölçüde ağır olmasıdır. Uygulamada böyle bir ceza, tacir bakımından da ahlaka aykırılık çerçevesinde değerlendirilir (TBK m.27). Bu istisnanın koşulları tacir cezai şart indirimi ve ekonomik mahv istisnası rehberimizde ayrıntılı anlatılmıştır.

Sözleşmelerde sık görülen bir hüküm, cezanın toplam tutarının sözleşme bedelinin belli bir yüzdesiyle sınırlandırılmasıdır. Böyle bir üst sınır varsa iş sahibi bunun üzerinde ceza kesemez; ceza üst sınıra ulaştığında iş sahibinin sözleşmeyi feshetme hakkı da çoğu zaman sözleşmede düzenlenir. Üst sınır yoksa cezanın bütün sözleşme bedelini aşacak noktaya gelmesi, aşırılık ve dürüstlük kuralı (TMK m.2) tartışmasını güçlendirir.

Hakedişten Kesinti, Teminat Mektubu ve Ödemenin Çekinceyle Alınması

İş sahibi ceza alacağını çoğu zaman hakedişten keserek tahsil eder. Hukuken bu, iş sahibinin ceza alacağı ile yüklenicinin hakediş alacağı arasında yapılan takastır. Karşılıklı ve muaccel para borçları takas edilebilir; alacaklardan biri çekişmeli olsa bile takas ileri sürülebilir (TBK m.139). Takasın ileri sürülmesi, ceza alacağının varlığını kanıtlamaz; yüklenici kesilen tutarın ödenmesini isteyebilir ve bu durumda cezanın koşullarını iş sahibi ispat eder (TMK m.6).

Kesinti yapılmış hakedişin bakiyesini tahsil ederken yüklenici, kesintiye itiraz ettiğini ve haklarını saklı tuttuğunu yazılı olarak bildirmelidir. Tacirler arasında temerrüde düşürme, fesih ve dönmeye ilişkin ihbarlar için öngörülen noter, taahhütlü mektup, telgraf veya kayıtlı elektronik posta yolu (TTK m.18/3), itirazın ispatı için de en güvenli yoldur.

İş sahibi ceza alacağını teminat mektubunu nakde çevirerek tahsil etmeye hazırlanıyorsa, mektubun hangi borcun teminatı olduğu ve sözleşmenin teminat hükmü incelenmelidir. Ödeme talebinin açıkça haksız olduğunu gösteren belgeler varsa mahkemeden ihtiyati tedbir istenebilir (HMK m.389). Ayrıntılar teminat mektubunun haksız nakde çevrilmesi rehberimizde yer alır. İş sahibi ceza alacağı için icra takibi başlatırsa yüklenici menfi tespit davası açabilir (İİK m.72).

Gecikme Cezası Kesintisine İtiraz İhtarnamesi Örneği

İHTARNAME

[….] NOTERLİĞİ ARACILIĞIYLA

İHTAR EDEN : [Yüklenici şirketin unvanı], [MERSİS no / vergi no], [adres]

VEKİLİ : Av. [Ad SOYAD], [Baro ve sicil no], [adres]

MUHATAP : [İş sahibi şirketin unvanı], [MERSİS no], [ticaret sicilindeki adres]

KONU : [….] numaralı hakedişten yapılan [….] TL gecikme cezası kesintisine itiraz edildiği, kesintinin iadesinin istendiği ve haklarımızın saklı tutulduğu hakkındadır.

AÇIKLAMALAR

1. Aramızdaki [tarih] tarihli sözleşme uyarınca müvekkil şirket, şirketinize ait [il, ilçe] adresindeki [yapı] işlerini üstlenmiştir. Sözleşmenin [….]. maddesine göre iş, yer tesliminden itibaren [….] gün içinde tamamlanacaktır.

2. Şirketiniz [tarih] tarihli yazınızla [….] gün gecikme bulunduğunu ileri sürerek [….] numaralı hakedişten [….] TL gecikme cezası kesmiştir. Müvekkil bu kesintiyi kabul etmemektedir. Hakediş bakiyesinin ödenmesi, kesintinin kabulü anlamına gelmez; müvekkilin kesilen tutara ilişkin bütün hakları saklıdır.

3. Türk Borçlar Kanununun 106. maddesine göre borçlunun borcunu ifa edebilmesi için yapılması gereken hazırlık fiillerini yapmaktan kaçınan alacaklı temerrüde düşer. Yer teslimi sözleşmede öngörülen [tarih] yerine [tarih] tarihinde, yani [….] gün geç yapılmıştır. [….] numaralı proje revizyonu [tarih] tarihinde verilmiş, işin bu bölümü [….] gün durmuştur. Bu gecikmeler [tarih] ve [tarih] tarihli yazılarımızla şirketinize bildirilerek süre uzatımı istenmiştir.

4. Türk Borçlar Kanununun 97. maddesine göre karşılıklı borç yükleyen sözleşmede kendi borcunu ifa etmeyen taraf karşı edimin ifasını isteyemez. [….] numaralı hakediş [tarih] tarihinde ödenmesi gerekirken [tarih] tarihinde ödenmiş, müvekkil [tarih] tarihli bildirimiyle işi bu süre boyunca askıya almıştır. Bu [….] günlük dönem müvekkile yüklenemez.

5. Bu dönemler sözleşme süresine eklendiğinde işin tamamlanması gereken tarih [tarih] olmaktadır. İş [tarih] tarihinde tamamlanmış olduğundan müvekkile yüklenebilecek bir gecikme [bulunmamaktadır / en fazla …. gündür]. Kesinti, sözleşmedeki ilk bitiş tarihinden hesaplandığı için hatalıdır.

6. [Teslim çekincesiz yapılmışsa:] Türk Borçlar Kanununun 179. maddesinin ikinci fıkrasına göre ifayı çekincesiz olarak kabul eden alacaklı, asıl borçla birlikte cezayı isteyemez. İş [tarih] tarihinde şirketinize teslim edilmiş, teslim tutanağı ceza hakkı saklı tutulmadan imzalanmıştır.

7. [Gerekiyorsa:] Kesilen ceza, sözleşmenin [….]. maddesinde öngörülen sözleşme bedelinin yüzde [….] oranındaki üst sınırı da aşmaktadır.

8. Açıklanan nedenlerle, [….] TL tutarındaki kesintinin bu ihtarnamenin tebliğinden itibaren [7] gün içinde müvekkil şirketin [banka, şube, IBAN] hesabına ödenmesini, aksi hâlde arabuluculuk ve dava yoluna başvurulacağını, kesilen tutarın kesinti tarihinden itibaren işleyecek faiziyle birlikte isteneceğini ve bu yüzden doğacak yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin şirketinize ait olacağını ihtar ederiz.

Sayın Noter; üç nüshadan ibaret bu ihtarnamenin bir nüshasının muhataba tebliğini, bir nüshasının dairenizde saklanmasını, tebliğ şerhini içeren bir nüshasının tarafımıza verilmesini dilerim. [tarih]

İhtar Eden Vekili
Av. [Ad SOYAD]

Örnek metni kendi dosyanıza uyarlayın. Köşeli parantez içindeki yerler belgelerinize göre doldurulmalı, dosyanızda bulunmayan sebepler (örneğin çekincesiz kabul veya üst sınır) çıkarılmalıdır. Gecikme sebeplerinin gün sayıları, iş programı ve yazışmalarla tutarlı olmalıdır; bu tablo daha sonra bilirkişi incelemesinin temelini oluşturur.

Taşerona Yansıtılan Ceza

Ana yüklenici, iş sahibinin kestiği cezayı çoğu zaman taşeronlarına yansıtmak ister. Taşeron sözleşmesi ayrı bir eser sözleşmesidir; taşeronun gecikip gecikmediği, kendi sözleşmesindeki süreye ve kendi işine etki eden sebeplere göre belirlenir. Ana sözleşmedeki gecikmenin bir kısmı iş sahibinden, bir kısmı başka bir taşerondan kaynaklanmış olabilir. Müteahhidin, iş sahibine ödediği cezanın tamamını işin yalnızca bir bölümünü yapan taşerona yansıtması, taşeron sözleşmesinde buna açıkça izin veren bir hüküm bulunmadıkça kendiliğinden mümkün değildir.

Taşeron bakımından itirazın sırası aynıdır: kendi sözleşmesindeki süre ve ceza hükmü, kendi işine etki eden yer teslimi, ön imalat ve ödeme gecikmeleri, teslimin çekincesiz yapılıp yapılmadığı. Taşeronun ana yükleniciden alacağının tahsil yolları için taşeron alacağı rehberimize bakılabilir.

Dava Yolu ve Süreler

Kesilen ceza tutarının iadesi, hakediş alacağının bir parçası olarak alacak davasıyla istenir. Uyuşmazlık her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgiliyse dava asliye ticaret mahkemesinde görülür ve dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (TTK m.4/1, 5, 5/A). Arabuluculuk sürecinde zamanaşımı durur (6325 sayılı Kanun m.18/A). Gecikme sebeplerinin ve gün sayılarının belirlenmesi teknik bir inceleme gerektirdiğinden, iş devam ederken şantiyenin durumu ve gecikme sebepleri delil tespitiyle saptanabilir (HMK m.400).

Gecikme cezası uyuşmazlıklarında başlıca süreler

KonuSüreBaşlangıçDayanak
Kesilen ceza tutarının iadesi (hakediş alacağı)5 yılAlacağın muaccel olmasıTBK m.147/6
Faturaya itiraz8 günFaturanın alınmasıTTK m.21/2
Süre uzatımı bildirimiSözleşmede öngörülen süreGecikme sebebinin ortaya çıkmasıTBK m.26
Ceza hakkının saklı tutulması (iş sahibi bakımından)Teslim veya kabul anındaTeslimTBK m.179/2
Arabuluculuğun sonuçlandırılması6 hafta; zorunlu hâllerde en fazla 2 hafta uzatmaArabulucunun görevlendirilmesiTTK m.5/A/2
İhtarname zamanaşımını kesmez. Zamanaşımı borcun ikrarı, kısmi ödeme, dava veya icra takibi gibi sebeplerle kesilir (TBK m.154). Kesinti tutarı büyükse ve beş yıllık sürenin sonuna yaklaşılıyorsa arabuluculuk başvurusu ve dava gecikmeden yapılmalıdır.

Dosyada Bulunması Gereken Belgeler

  • Sözleşme, iş programı ve sözleşmenin ceza, süre uzatımı ve teminat hükümleri
  • Yer teslim tutanağı
  • Proje ve detay revizyonları ile teslim tarihleri
  • İlave iş ve değişiklik talimatları
  • Süre uzatımı talepleri ve iş sahibinin cevapları
  • Hakediş raporları, ödeme tarihleri ve işi durdurma bildirimleri
  • Şantiye defteri, günlük raporlar, hava ve olay kayıtları
  • Teslim ve kabul tutanakları; çekince kaydı olup olmadığı
  • Ceza kesinti yazıları ve hakediş ödeme dökümleri
  • Yüklenicinin esnaf sayılıp sayılmadığını gösteren vergi ve sicil kayıtları (indirim talebi düşünülüyorsa)

Sık Yapılan Hatalar

  • Gecikme sebeplerini o anda yazıya dökmemek. Aylar sonra hatırlanan sebepler, yazışma olmadan ispatlanamaz.
  • Ceza kesilmiş ödemeyi itirazsız almak. Kesintinin kabul edildiği ileri sürülür.
  • Gecikmeyi tek kalemde tartışmak. İş sahibinden kaynaklanan her dönem gün sayısıyla ayrı ayrı gösterilmelidir.
  • Teslim tutanağını kontrol etmemek. İş sahibinin çekincesiz teslim alması, cezaya karşı en güçlü savunmalardan biridir (TBK m.179/2).
  • Tacir olduğu hâlde yalnızca “ceza fahiş” demek. Tacir aşırılık iddiasıyla indirim isteyemez (TTK m.22); savunma gecikmenin sebebi, gün hesabı ve üst sınır üzerine kurulmalıdır.
  • İş sahibine ödenen cezanın tamamını taşerona yansıtmak. Taşeronun gecikmesi kendi sözleşmesine göre ayrıca belirlenmelidir.

Hukukçular Evi Gecikme Cezası Uyuşmazlıklarında Ne Yapar?

Sözleşmeyi, iş programını, yazışmaları ve şantiye kayıtlarını birlikte inceleyerek her gecikme döneminin sebebini ve kime yüklenebileceğini gösteren bir zaman çizelgesi çıkarıyoruz. Düzeltilmiş bitiş tarihini ve doğru ceza tutarını hesaplıyor, kesintiye itiraz yazısını ve ihtarnameyi hazırlıyoruz.

Teminat mektubunun nakde çevrilmesine karşı tedbir talebini, arabuluculuk görüşmelerini ve kesilen tutarın iadesi için alacak davasını yürütüyor; bilirkişi incelemesinde gecikme analizini teknik danışmanlarla birlikte savunuyoruz. Müteahhit müvekkillerimiz için cezanın taşeronlara yansıtılmasını, taşeron müvekkillerimiz için de bu yansıtmaya karşı savunmayı takip ediyoruz.

Dosyanız için sözleşmenizi, iş programını, ceza kesinti yazısını ve gecikme sebeplerine ilişkin yazışmalarınızı 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz.

İlgili Rehberler

Sıkça Sorulan Sorular

İş sahibi hakedişimden gecikme cezası kesti; ne yapmalıyım?

Kesintiye yazılı olarak itiraz edin, bakiye ödemeyi çekinceyle alın ve gecikme sebeplerini gün sayılarıyla çıkarın. Gecikme iş sahibinden kaynaklanmışsa o dönem size yüklenemez (TBK m.106, 473/1). Kesilen tutar, arabuluculuk ve alacak davası yoluyla istenir (TTK m.5/A).

Gecikme iş sahibinden kaynaklandıysa ceza ödemek zorunda mıyım?

Hayır. Geç yer teslimi, proje değişikliği, ilave iş, iş sahibinin malzemesindeki gecikme gibi sebepler iş sahibine yüklenir; hazırlık fiillerini yapmayan alacaklı temerrüde düşer (TBK m.106). Ödenmeyen hakediş nedeniyle işi askıya aldığınız dönem de size yüklenemez (TBK m.97).

İş sahibi işi teslim aldıktan sonra gecikme cezası isteyebilir mi?

İfayı çekincesiz olarak kabul eden alacaklı asıl borçla birlikte cezayı isteyemez (TBK m.179/2). İş sahibi teslim sırasında ceza hakkını saklı tutmamışsa, sonradan ceza istemesi bu hükme göre engellenir. Sözleşmede farklı bir düzen kararlaştırılmışsa ayrıca değerlendirilir.

Gecikme cezası için iş sahibinin zararını ispat etmesi gerekir mi?

Hayır. Alacaklı hiçbir zarara uğramamış olsa bile kararlaştırılan cezanın ifası gerekir (TBK m.180/1). Ancak iş sahibi cezayı aşan bir zarar isterse, yüklenicinin kusurunu ispat etmesi gerekir (TBK m.180/2).

Gecikme cezası çok yüksek; indirilmesini isteyebilir miyim?

Tacir değilseniz hâkim aşırı cezayı kendiliğinden indirir (TBK m.182/3). Şirket olarak çalışan yükleniciler tacir olduğundan aşırılık iddiasıyla indirim isteyemez (TTK m.22). Esnaf sayılan ustalar bu yasağın dışındadır (TTK m.15). Cezanın ekonomik varlığı ortadan kaldıracak ölçüde ağır olması hâli ayrıca değerlendirilir (TBK m.27).

Gecikme günü nasıl hesaplanır?

Sözleşmedeki bitiş tarihine iş sahibinden kaynaklanan ve hiçbir tarafa yüklenemeyen gecikme günleri eklenerek düzeltilmiş bitiş tarihi bulunur. Ceza, fiilî tamamlanma tarihi ile bu düzeltilmiş tarih arasındaki günler için hesaplanır. Teslime hazır işin teslim alınmadığı günler de yükleniciye yüklenemez.

Süre uzatımı talebini zamanında yapmadım; hakkımı kaybeder miyim?

Kanunda genel bir bildirim süresi yoktur; sözleşmede bir süre öngörülmüşse bu sürenin sonuçları sözleşmeye göre değerlendirilir (TBK m.26). Bildirim yapılmamış olsa da sebep ortadan kalkmaz, ancak ispatı zorlaşır. Gecikme sebebini gösteren tutanak, yazışma ve kayıtları derhal bir araya getirin.

İş sahibi ceza için teminat mektubumu nakde çevirmek istiyor; durdurabilir miyim?

Ödeme talebinin açıkça haksız olduğunu gösteren belgeler varsa mahkemeden ihtiyati tedbir istenebilir (HMK m.389). Mektubun hangi borcun teminatı olduğu ve sözleşmenin teminat hükmü incelenmelidir.

Sözleşme feshedildikten sonra da gecikme cezası işler mi?

Sözleşme sona erdiğinde teslim borcu da sona erdiğinden, fesihten sonraki dönem için gecikme cezası işletilemez. Fesih tarihine kadarki dönem için ceza, gecikmenin yükleniciye yüklenebilir olup olmadığına göre değerlendirilir.

Ana yüklenici iş sahibine ödediği cezayı bana yansıtabilir mi?

Taşeronun gecikmesi kendi sözleşmesindeki süreye ve kendi işine etki eden sebeplere göre ayrıca belirlenir. Ana sözleşmedeki cezanın tamamının taşerona yansıtılması, taşeron sözleşmesinde buna açıkça izin veren bir hüküm yoksa kendiliğinden mümkün değildir.

Hem gecikme cezası hem kira kaybı istenebilir mi?

Ceza, zarar ispatından bağımsız olarak istenir. İş sahibinin kira kaybı gibi zararı ceza tutarını aşıyorsa, aşan kısmı ancak yüklenicinin kusurunu ispat ederek isteyebilir (TBK m.180/2).

Kesilen ceza tutarını kaç yıl içinde geri isteyebilirim?

Kesilen tutar hakediş alacağının bir parçasıdır ve eser sözleşmesinden doğan alacaklar beş yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.147/6). Ticari davada önce arabulucuya başvurulmalıdır (TTK m.5/A).

Kaynakça

  • 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (güncel metin), özellikle m.179-182 ve m.470-486.
  • 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (28.03.2023 tarihli ve 7445 sayılı Kanunla değişik m.5/A işlenmiş metin).
  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu.
  • 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu.
  • 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu.

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosya kendi sözleşmesi, iş programı, yazışmaları ve süreleriyle birlikte değerlendirilmelidir.


Hakedişinizden gecikme cezası mı kesildi? Birlikte değerlendirelim

Gecikme sebeplerinin çıkarılması, gün hesabı, itiraz ihtarnamesi, teminat mektubu ve kesinti iadesi davası için sözleşmeniz, iş programınız ve kesinti yazısıyla hemen arayın.

📞 Hemen Arayın: 0554 648 37 15💬 WhatsApp

Süreyi kaçırmayın

Ceza kesilmiş ödemeyi itirazsız almayın; gecikme sebeplerini bugünden yazıya dökün. Kesinti tutarının iadesi için zamanaşımı 5 yıl. Telefon: 0554 648 37 15.

İletişime Geçin

Post by Av. Fatma Öztürk