Yurt Dışındaki Alıcı Mal Bedelini Ödemiyor 2026: İhracatçı Ne Yapmalı? Ek Süre İhtarı, Faiz, Sözleşmeyi Sona Erdirme, İhtiyati Haciz, Dava veya Tahkim — Türkçe ve İngilizce İhtarname Örneği (CISG m.59, 63, 64 ve 78; MÖHUK m.24 ve 40; İİK m.257)
19 Kasım 2026

Yurt Dışındaki Alıcı Mal Bedelini Ödemiyor 2026: İhracatçı Ne Yapmalı? Ek Süre İhtarı, Faiz, Sözleşmeyi Sona Erdirme, İhtiyati Haciz, Dava veya Tahkim — Türkçe ve İngilizce İhtarname Örneği (CISG m.59, 63, 64 ve 78; MÖHUK m.24 ve 40; İİK m.257)

Yurt dışındaki alıcı mal bedelini vadesinde ödemediyse ilk iş, alıcıya ödeme için makul uzunlukta ek süre veren yazılı bir bildirim göndermek ve aynı anda alıcının Türkiye’de malı, banka hesabı veya alacağı olup olmadığını araştırmaktır. Milletlerarası Mal Satımına İlişkin Sözleşmeler Hakkında Birleşmiş Milletler Antlaşması (CISG) uygulanıyorsa alıcı, bedeli sözleşmede belirlenen tarihte, satıcının ayrıca talepte bulunmasına gerek olmaksızın ödemek zorundadır (m.59). Satıcı bedeli ve faizini isteyebilir (m.62, 78); verdiği ek sürede de ödeme yapılmazsa sözleşmeyi sona erdirebilir (m.63, 64). Türk hukuku uygulanıyorsa ticari işletmeler arasındaki mal tedarikinde, sözleşmedeki ödeme tarihinin geçmesiyle borçlu ihtara gerek olmaksızın temerrüde düşer (TTK m.1530/2). Vadesi gelmiş ve rehinle güvenceye alınmamış para alacağı için alıcının Türkiye’deki malları, hesapları ve üçüncü kişilerdeki alacakları üzerine ihtiyati haciz istenebilir (İİK m.257). Ticari alacak davasından önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A).

Bu yazı, yurt dışına mal satıp bedelini tahsil edemeyen ihracatçı için hazırlandı. Alıcının hangi tarihte temerrüde düştüğü, ek süre veren ihtarın içeriği ve gönderilme şekli, bedel mi isteneceği yoksa sözleşmenin mi sona erdirileceği, faiz ve kur farkı, alıcının ayıp veya transfer engeli gerekçeleri, sonraki sevkiyatların durdurulması, davanın Türkiye’de mi, alıcının ülkesinde mi yoksa tahkimde mi görüleceği, ihtiyati haciz, kambiyo ve vergi yükümlülükleri ile süreler kanun ve antlaşma maddeleriyle anlatılır. Yazının sonunda Türkçe ve İngilizce ihtarname örneği bulunur. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Bu yazının dayanakları. Milletlerarası Mal Satımına İlişkin Sözleşmeler Hakkında Birleşmiş Milletler Antlaşması (CISG) m.1, 4, 6, 11, 25, 26, 27, 38, 39, 40, 48, 50, 53, 54, 57, 58, 59, 60, 61, 62, 63, 64, 71, 72, 73, 74, 75, 76, 77, 78, 79, 80, 81, 85 ve 88; 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) m.1, 24, 40, 47 ve 50-55; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.89, 99, 117, 122, 123, 125, 146 ve 154; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4, 5, 5/A, 18, 21 ve 1530; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.6, 10, 17, 18, 19, 109, 116, 117 ve 127; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.50, 58, 67, 89, 257, 258, 259, 264 ve 265; 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun m.1, 2 ve 4/a; 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu m.1, 5 ve 6; 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/A; 7201 sayılı Tebligat Kanunu m.1 ve 25; 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.323; Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası İhracat Genelgesi; Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve İcrası Hakkında 1958 tarihli New York Sözleşmesi.

Yazı 19 Kasım 2026 tarihinde yürürlükte olan mevzuat metinleri esas alınarak hazırlanmıştır. 16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla Hukuk Muhakemeleri Kanununda ve 3095 sayılı Kanunda yapılan değişiklikler metne işlenmiştir. Kendi sözleşmenizdeki ödeme, faiz, yetki ve tahkim hükümleri buradaki yedek kuralları değiştirmiş olabilir; esas alınacak olan imzaladığınız sözleşme ve yazışmalarınızdır.

Dış ticarette en sık karşılaşılan senaryo şudur: Mal yüklenmiş, belgeler alıcıya gönderilmiş, ödeme konşimento veya fatura tarihinden itibaren altmış ya da doksan gün vadeye bırakılmıştır. Vade geçer, alıcı önce “bu hafta gönderiyoruz” der, sonra yazışmalara geç cevap vermeye başlar. Bir süre sonra ya hiç cevap gelmez ya da yeni gerekçeler gelir: mal ayıplıymış, piyasa durmuş, banka transfer yapmıyormuş, ödeme gönderilmiş ama yolda kalmış. Bu arada ihracatçının bir yanda kendi tedarikçilerine ve bankasına borcu, diğer yanda ihracat bedelini yurda getirme yükümlülüğü vardır.

Bu aşamada yapılan iki hata, alacağın tahsilini en çok zorlaştıran hatalardır: Hiçbir yazılı adım atmadan aylarca beklemek ve sözleşmedeki yetki, tahkim ve hukuk seçimi hükümlerine bakmadan rastgele bir yolda dava açmak. Aşağıdaki bölümler, ilk yazışmadan kararın icrasına kadar atılacak adımları sırasıyla gösterir. Dış ticaretteki bütün uyuşmazlık türlerinin genel çerçevesi için ihracat ve ithalat uyuşmazlıkları merkezine bakabilirsiniz.

Alıcı Neden Ödemiyor? Gerekçeye Göre İlk Adım

Alıcının ileri sürdüğü gerekçe, izlenecek yolu doğrudan belirler. Aşağıdaki tablo, uygulamada en sık duyulan yedi durumu ve her birinde ilk atılacak adımı gösterir.

Alıcının gerekçesine göre ilk adım

Alıcının tutumuNe anlama gelebilirİlk adım
Hiç cevap vermiyorÖdeme gücü sorunu, mal kaçırma hazırlığı veya ilişkiyi bitirme niyetiEk süre veren yazılı bildirim (CISG m.63); Türkiye’de ve üçüncü ülkelerde malvarlığı araştırması; ihtiyati haciz değerlendirmesi (İİK m.257)
Borcu kabul ediyor, ödeyemediğini söylüyorGeçici nakit sıkışıklığı veya yaklaşan iflasBorcun tutarını yazılı olarak teyit ettirmek (TBK m.154/1); ödeme planı karşılığında teminat istemek; sonraki sevkiyatları askıya almak (CISG m.71)
Mal ayıplı veya eksik diyorGerçek bir uygunsuzluk ya da ödemeyi geciktirme bahanesiBildirimin süresinde ve somut yapılıp yapılmadığını kontrol etmek (CISG m.38, 39); muayene raporu istemek; ortak gözetim önermek
Banka transfer yapmıyor, yaptırım var diyorGerçek bir transfer engeli veya bahaneÖdeme talimatının ve banka yazışmalarının istenmesi; alıcının ödemeyi mümkün kılacak işlemleri yapma borcunun hatırlatılması (CISG m.54, 79)
Ödemeyi gönderdik diyor, para gelmediÖdeme muhabir bankada bekliyor, hatalı hesaba gitmiş veya hiç gönderilmemişÖdeme dekontunun (MT103) ve işlem takip numarasının (UETR) istenmesi; kendi bankanızdan sorgu
Malı teslim almıyor veya belgeleri bankadan çekmiyorPiyasa fiyatı düşmüş, alıcı sözleşmeden kurtulmak istiyorMalın korunması ve gerekirse satılması (CISG m.85, 88); teslim alma borcunun ihlali için ek süre (CISG m.60, 63)
İflas etti veya konkordato benzeri bir sürece girdiAlacak, tasfiye kurallarına tabi hâle geliyorAlıcının ülkesinde alacak bildirimi süresinin hemen öğrenilmesi; yoldaki malın teslimini önleme (CISG m.71/2)
Ödeme bilgisi değişikliği bildiren e-postalara dikkat edin. Alıcı “ödemeyi yaptık” diyor ama para hesabınıza gelmiyorsa, araya giren biri alıcıya sizin adınıza sahte bir e-postayla farklı bir hesap numarası bildirmiş olabilir. Bu ihtimal varsa vakit kaybetmeden alıcıdan ödeme dekontunu isteyin, kendi e-posta hesaplarınızın güvenliğini kontrol ettirin ve alıcının bankasına durumu bildirmesini sağlayın. Hatalı hesaba yapılan ödemenin geri alınması saatlerle yarışır.

İlk On Gün: Yapılacaklar

Vade geçtikten sonraki ilk günlerde atılan adımlar, hem alacağın ispatını hem de tahsil imkânını belirler. Aşağıdaki sıra çoğu dosyada işe yarar.

  1. Sözleşme zincirini bir araya getirin. İmzalı sözleşme veya proforma fatura, sipariş ve sipariş teyidi, varsa genel satış şartları, ticari fatura, çeki listesi, konşimento veya CMR, gümrük beyannamesi ve bütün yazışmalar tek dosyada toplanmalıdır. CISG’de satış sözleşmesi yazılı şekle bağlı değildir ve tanık dahil her türlü delille ispat edilebilir (m.11); yazışmalar çoğu dosyada sözleşmenin kendisidir.
  2. Uygulanacak hukuku, yetkili mahkemeyi ve tahkim şartını belirleyin. Bu hükümler çoğu zaman proformanın altındaki küçük yazılarda veya atıf yapılan genel şartlardadır. Ek süre ihtarının dayanağı, davanın yeri ve faiz oranı bu satırlara göre belirlenir.
  3. Alıcıdan borcun yazılı teyidini almaya çalışın. Alıcının imzalı cari hesap mutabakatı, borç tutarını kabul eden bir e-postası veya ödeme planı teklifi, ileride en güçlü delildir. Türk hukukunun uygulandığı hâllerde borcun ikrarı zamanaşımını keser (TBK m.154/1).
  4. Ek süre veren bildirimi gönderin. Bildirim, ödenmeyen tutarı, ödeme yapılacak hesabı ve ek sürenin sonunu açıkça göstermelidir (CISG m.63/1). Örnek metin aşağıdadır.
  5. Alacak sigortasına bildirim yapın. İhracat alacağı sigortalıysa poliçedeki vade aşımı bildirim süresi çoğu zaman kısadır; sigortacının onayı alınmadan alıcıya yeni vade tanınmamalıdır.
  6. Alıcının malvarlığını araştırın. Alıcının Türkiye’de taşınmazı, banka hesabı, başka bir Türk firmasından alacağı, Türkiye’deki bir antrepoda veya limanda malı var mı? Bu sorunun cevabı, davanın nerede açılacağını belirleyen en önemli etkendir.
  7. Bekleyen sevkiyatları durdurun. Alıcının ödeme gücünde ciddi bir bozulma ortaya çıkmışsa sonraki teslimatlar askıya alınabilir, yoldaki malın alıcıya teslimi önlenebilir (CISG m.71). Bu hakkı kullanırken alıcıya derhâl bildirimde bulunulmalıdır.
  8. Bankanızı bilgilendirin. İhracat bedelinin yurda getirilme süresi alıcının ödememesiyle durmaz. Aracı bankaya durumu belgeleriyle bildirmek ve süreyi takvime yazmak gerekir.

Alıcı Ne Zaman Temerrüde Düşer?

Temerrüt tarihi, faizin başlangıcını ve ek sürenin ne zaman verilebileceğini belirler. Cevap, uyuşmazlığa CISG’nin mi yoksa iç hukukun mu uygulandığına göre değişir.

CISG uygulanıyorsa. İki tarafın işyeri de Antlaşmaya taraf devletlerdeyse ve sözleşmede Antlaşma dışlanmamışsa CISG doğrudan uygulanır (m.1/1-a, m.6); Antlaşma Türkiye bakımından 1 Ağustos 2011’de yürürlüğe girmiştir. Alıcının temel borcu bedeli ödemek ve malı teslim almaktır (m.53). Bedel, sözleşmede belirlenen veya sözleşmeden anlaşılabilen tarihte, satıcının talebine veya herhangi bir formaliteye gerek olmaksızın ödenir (m.59). Sözleşmede belirli bir ödeme zamanı yoksa alıcı, satıcı malı veya mal üzerinde tasarruf imkânı veren belgeleri sözleşmeye uygun olarak alıcının emrine hazır tuttuğunda ödemek zorundadır (m.58/1). Satış malın taşınmasını içeriyorsa satıcı, malın veya belgelerin ancak bedel ödendiğinde alıcıya teslim edileceği şartıyla gönderim yapabilir (m.58/2). Alıcı, taraflarca kararlaştırılan teslim veya ödeme usulü buna engel değilse, malı muayene etme imkânı bulmadan bedeli ödemek zorunda değildir (m.58/3).

Bu kurallar şu sonucu doğurur: CISG’de ödeme günü geçtiği anda alıcı sözleşmeye aykırı davranmış olur; temerrüt için ayrıca ihtar gerekmez. Ek süre veren bildirim, temerrüdü başlatmak için değil, sözleşmeyi sona erdirme hakkını sağlam bir zemine oturtmak ve alıcıya son bir fırsat verildiğini belgelemek için gönderilir.

Türk hukuku uygulanıyorsa. Muaccel bir borcun borçlusu kural olarak alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer; ancak ifa günü taraflarca birlikte belirlenmişse bu günün geçmesiyle temerrüt kendiliğinden gerçekleşir (TBK m.117). Ticari işletmeler arasında mal ve hizmet tedariki amacıyla yapılan işlemlerde, alacaklı kendi borcunu yerine getirmiş olmasına rağmen borçlu sözleşmede öngörülen tarihte veya ödeme süresinde ödemezse ihtara gerek olmaksızın temerrüde düşer (TTK m.1530/2). Sözleşmede ödeme günü veya süresi belirtilmemişse borçlu, faturanın veya eş değer ödeme talebinin kendisi tarafından alınmasını izleyen otuz günlük sürenin sonunda ihtarsız olarak temerrüde düşer ve alacaklı faize hak kazanır (TTK m.1530/4-a).

Temerrüt ve faiz başlangıcı: CISG ile Türk hukuku

KonuCISGTürk hukuku
Ödeme günü belirlenmişseBelirlenen günde, talep beklenmeksizin ödeme borcu (m.59)Günün geçmesiyle ihtarsız temerrüt (TBK m.117/2); tacirler arası mal tedarikinde TTK m.1530/2
Ödeme günü belirlenmemişseMal veya belgeler alıcının emrine hazır tutulduğunda (m.58/1)Faturanın alınmasını izleyen otuz günün sonunda (TTK m.1530/4-a)
Muayene hakkıUsul engel değilse muayene imkânından önce ödeme borcu yok (m.58/3)Ayıp hükümleri ve ödemezlik defi genel hükümlere göre
FaizHak tanınır, oran belirlenmez (m.78)Yabancı parada 3095 sayılı Kanun m.4/a; tacirler arası mal tedarikinde TTK m.1530/7
Ek süreSona erdirme hakkı için (m.63, 64)Sözleşmeden dönme için süre verilmesi (TBK m.123, 125)
Hangi hukuk uygulanırsa uygulansın yazılı bildirim gönderin. CISG’de temerrüt için ihtar şart olmasa da, ek süre veren yazı sözleşmeyi sona erdirme hakkının ve faiz talebinin belgesidir. Türk hukukunun uygulandığı hâllerde tacirler arasında temerrüde düşürme, fesih ve dönme ihbarları noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imzalı kayıtlı elektronik postayla yapılır (TTK m.18/3). Bu nedenle yurt dışındaki alıcıya bildirimi hem e-postayla hem de uluslararası iadeli taahhütlü mektupla göndermek iki ihtimali birden karşılar.

Ek Süre Veren İhtar: Ne Zaman, Ne Kadar, Nasıl?

Satıcı, alıcıya borcunu yerine getirmesi için makul uzunlukta bir ek süre verebilir (CISG m.63/1). Bu süre içinde, alıcı ödeme yapmayacağını bildirmedikçe satıcı sözleşmeye aykırılık nedeniyle başka bir yola başvuramaz; gecikmeden doğan zararını isteme hakkı ise saklıdır (m.63/2). Ek sürede de ödeme yapılmazsa veya alıcı ödemeyeceğini bildirirse satıcı sözleşmeyi sona erdirebilir (m.64/1-b).

Süre ne kadar olmalı? Antlaşma bir gün sayısı vermez; sürenin makul olması yeterlidir. Makul süre; tutara, ödemenin yapılacağı ülkenin bankacılık işleyişine ve taraflar arasındaki önceki uygulamalara göre değerlendirilir. Çok kısa bir süre, sonradan sözleşmenin sona erdirilmesinin geçerliliği tartışmasına yol açabilir. Süre, takvim tarihiyle ya da bildirimin alıcıya ulaşmasından itibaren gün olarak açıkça yazılmalıdır.

İçerik. İhtarda şu bilgiler bulunmalıdır: sözleşmenin ve faturaların tarih ve numaraları, teslimin yapıldığı tarih ve yer, vade tarihi, ödenen ve ödenmeyen tutar, faiz talebi, ödemenin yapılacağı hesap, ek sürenin sonu ve süre sonunda başvurulacak yollar. Sözleşmede ödeme hesabı yazılıysa ihtarda aynı hesap tekrarlanmalı ve başka bir hesaba yapılan ödemenin kabul edilmeyeceği belirtilmelidir.

Gönderilme şekli. CISG’nin üçüncü kısmında aksi öngörülmedikçe, koşullara uygun bir araçla gönderilen bildirimin gecikmesi, hatalı iletilmesi veya hiç ulaşmaması, gönderenin o bildirime dayanma hakkını ortadan kaldırmaz (m.27). Buna rağmen bildirimin gönderildiğini ispat yükü gönderendedir. Uygulamada bildirim; sözleşmede gösterilen e-posta adresine, alıcının yetkilisine ve uluslararası kurye ya da iadeli taahhütlü mektupla sözleşmedeki posta adresine birlikte gönderilir. Türk noteri aracılığıyla yurt dışına ihtarname göndermek de mümkündür; ancak noterlerin yaptığı tebligat Tebligat Kanununa tabidir ve yabancı ülkedeki tebliğ o ülkenin yetkili makamı aracılığıyla yapıldığından aylar sürebilir (Tebligat Kanunu m.1, 25). Bu yüzden noter yolu, hızlı yollara ek olarak düşünülmelidir.

Dil. Bildirimin alıcının anlayacağı dilde, genellikle sözleşme dilinde gönderilmesi gerekir. Türkçe ihtar, alıcı Türkçe bilmiyorsa “bildirimin içeriği anlaşılmadı” itirazına kapı açar. Aşağıda Türkçe metnin yanında İngilizce örnek de verilmiştir.

Bedeli İstemek mi, Sözleşmeyi Sona Erdirmek mi?

Ödeme yapılmadığında satıcının önünde iki ana yol vardır ve bu ikisi birbirini dışlar. Bedelin ödenmesini isteyen satıcı sözleşmeyi ayakta tutar; sözleşmeyi sona erdiren satıcı ise bedel yerine malı ve zararını ister.

Bedelin istenmesi. Satıcı, bu taleple bağdaşmayan bir yola başvurmadıkça alıcıdan bedeli ödemesini, malı teslim almasını ve diğer borçlarını yerine getirmesini isteyebilir (CISG m.62). Mal alıcıya ulaşmış ve alıcı tarafından kullanılmış veya satılmışsa çoğu dosyada doğru yol budur: Sözleşme ayakta tutulur, bedel, faiz ve gecikme zararı birlikte istenir (m.61/1, 74, 78). Satıcının başka bir yola başvurması tazminat isteme hakkını ortadan kaldırmaz (m.61/2) ve mahkeme veya hakem, alıcıya ödeme için ayrıca mühlet veremez (m.61/3).

Sözleşmenin sona erdirilmesi. Alıcının ödememesi esaslı ihlal oluşturuyorsa ya da verilen ek sürede ödeme yapılmamışsa satıcı sözleşmeyi sona erdirebilir (m.64/1). Esaslı ihlal, karşı tarafı sözleşmeden beklemekte haklı olduğu şeyden esaslı biçimde yoksun bırakan ihlaldir (m.25). Sona erdirme beyanı ancak karşı tarafa bildirimle hüküm doğurur (m.26). Sona erdirme iki tarafı da borçlarından kurtarır; tazminat hakkı ve sözleşmedeki uyuşmazlık çözüm hükümleri bundan etkilenmez (m.81/1). Satıcı teslim ettiği malın geri verilmesini isteyebilir (m.81/2).

Sözleşme sona erdirildikten sonra satıcı malı makul bir sürede ve makul biçimde başkasına satarsa, sözleşme bedeli ile ikame satış bedeli arasındaki farkı ve bunu aşan zararını isteyebilir (m.75). İkame satış yapılmamışsa ve malın cari bir fiyatı varsa, sözleşme bedeli ile sona erdirme anındaki cari fiyat arasındaki fark istenir (m.76).

Sona erdirme hakkının süresi. Alıcı bedeli ödemişse satıcı, geç ifada ifanın yapıldığını öğrenmeden önce, diğer ihlallerde ise ihlali öğrendiği veya öğrenmesi gerektiği tarihten ya da verdiği ek sürenin bitiminden itibaren makul bir süre içinde sona erdirme beyanında bulunmazsa bu hakkını kaybeder (m.64/2). Kısmi ödeme alınmış dosyalarda bu kural dikkatle değerlendirilmelidir.

Taksitli teslimler. Sözleşme malın parti parti teslimini öngörüyorsa, bir partiye ilişkin esaslı ihlal hâlinde sözleşme o parti bakımından sona erdirilebilir (m.73/1). Bir partideki ihlal, gelecek partilerde de esaslı ihlal olacağı sonucuna varmak için ciddi sebep oluşturuyorsa sözleşme makul bir süre içinde gelecek için sona erdirilebilir (m.73/2).

Satıcının seçimi: hangi talep ne zaman uygun?

DurumUygun talepDayanak
Mal alıcıya ulaşmış, kullanılmış veya satılmışBedel, faiz ve gecikme zararıCISG m.61, 62, 74, 78
Mal henüz alıcıya teslim edilmemiş veya varış limanında bekliyorSözleşmeyi sona erdirme, malı başkasına satma, fark ve zararCISG m.64, 75, 85, 88
Malın cari piyasa fiyatı düşmüş ve ikame satış yapılmamışSona erdirme ve cari fiyat farkıCISG m.76
Parti parti teslim, bir partide ödeme yapılmamışO parti için veya gelecek için sona erdirmeCISG m.73
Alıcı ödemeyeceğini açıkça bildirmişEk süre beklemeden sona erdirme veya bedel talebiCISG m.63/2, 64/1-b, 72/3
Malı geri isteyecekseniz önce hukuki durumu netleştirin. CISG, sözleşmenin sona ermesinin satılan mal üzerindeki mülkiyete etkisini düzenlemez (m.4). Malın alıcıdan geri alınıp alınamayacağı, mülkiyetin hangi anda geçtiğine ve malın bulunduğu ülkenin hukukuna bağlıdır. Sözleşmede mülkiyeti saklı tutma kaydı varsa, bu kaydın o ülkede geçerli olup olmadığı ayrıca incelenmelidir.

Faiz, Kur Farkı ve Tahsil Giderleri

Faiz hakkı. Bedeli veya vadesi gelmiş başka bir tutarı ödemeyen taraf faiz borçlusudur; bu, satıcının ayrıca tazminat isteme hakkını etkilemez (CISG m.78). Antlaşma faiz oranını belirlemez. Oran sözleşmede kararlaştırılmışsa sözleşmeye göre, kararlaştırılmamışsa uygulanacak iç hukuka göre belirlenir.

Türk hukukunun uygulandığı hâllerde oran. Sözleşmede daha yüksek bir akdi veya gecikme faizi kararlaştırılmamışsa yabancı para borcunun faizinde, Devlet bankalarının o yabancı para ile açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz oranı uygulanır (3095 sayılı Kanun m.4/a). Bu oran çoğu zaman alacaklının gerçek finansman maliyetinin altında kalır. Ticari işletmeler arasındaki mal tedarikinde ise geç ödemeye uygulanacak temerrüt faizi oranı sözleşmede öngörülmemişse veya ilgili hüküm geçersizse, uygulanacak oranı ve alacağın tahsili masrafları için istenebilecek asgari giderim tutarını Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası her yıl ocak ayında ilan eder (TTK m.1530/7). Gecikme faizi ödenmeyeceğini veya ağır derecede haksız sayılacak kadar az faiz ödeneceğini öngören sözleşme hükümleri geçersizdir (TTK m.1530/6). Türk lirası alacaklarda kanuni faiz ve ticari işlerde avans faizi 3095 sayılı Kanunun 1. ve 2. maddelerine göre belirlenir; kanuni faizin hesabı 7589 sayılı Kanunla değiştirilmiştir.

Kur. Bedel yabancı para üzerinden kararlaştırılmışsa alacak o para birimiyle istenir. Türk hukukunun uygulandığı hâllerde, sözleşmede aynen ödeme kaydı yoksa ve borç vadesinde ödenmemişse alacaklı, alacağının aynen ya da vade veya fiilî ödeme günündeki kur üzerinden Türk parasıyla ödenmesini isteyebilir (TBK m.99/3). Türkiye’de icra takibi yapılacaksa takip talebinde yabancı para alacağının hangi tarihteki kur üzerinden istendiği gösterilir (İİK m.58/3). Hesaplama için yabancı para borcu hesaplama aracına, kur seçiminin ayrıntıları için döviz borcunda kur farkı ve faiz rehberine bakılabilir.

Faizi aşan zarar. CISG’de tazminat, kâr kaybı dahil, satıcının ihlal yüzünden uğradığı zarara eşittir; ancak alıcının sözleşme kurulurken öngördüğü veya öngörmesi gereken zararla sınırlıdır (m.74). Ödenmeyen bedel nedeniyle kullanılan kredinin faizi, alacağın tahsili için yapılan banka ve yazışma giderleri, malın limanda bekletilmesinden doğan ardiye masrafları bu çerçevede değerlendirilir. Satıcı da zararını azaltmak için makul önlemleri almak zorundadır; almazsa tazminat indirilir (m.77). Türk hukukunun uygulandığı hâllerde alacaklı, temerrüt faizini aşan zararını da isteyebilir; borçlu ancak hiçbir kusurunun bulunmadığını ispat ederek bundan kurtulur (TBK m.122).

Alıcı “Ödeyemiyorum, Banka Transfer Yapmıyor” Diyorsa

Özellikle döviz kısıtlaması olan ülkelere ve yaptırım riski taşıyan bölgelere yapılan satışlarda alıcı, ödemeyi yapmak istediğini ama bankasının transferi gerçekleştirmediğini ileri sürebilir. Bu gerekçe, bedel borcunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Ödemeyi mümkün kılma borcu. Alıcının bedel ödeme borcu, ödemenin yapılabilmesi için sözleşmenin veya kanunların ve diğer düzenlemelerin gerektirdiği adımları atmayı ve formaliteleri yerine getirmeyi de kapsar (CISG m.54). Kendi ülkesinde transfer izni almak, bankasının istediği belgeleri sunmak, akreditif açılması öngörülmüşse akreditifi açtırmak bu borcun parçasıdır. Alıcının bu adımları atmaması, kendi borcuna aykırılıktır.

Sorumluluktan kurtulma. Bir taraf, ifa etmemesinin kendi denetimi dışındaki bir engelden kaynaklandığını ve bu engeli sözleşme kurulurken hesaba katmasının ya da engelden veya sonuçlarından kaçınmasının veya bunları aşmasının kendisinden makul olarak beklenemeyeceğini ispat ederse tazminat sorumluluğundan kurtulur (m.79/1). Bu kurtuluş yalnızca engel sürdüğü süre için geçerlidir (m.79/3) ve engeli ve etkisini karşı tarafa makul sürede bildirmeyen taraf, bildirimin ulaşmamasından doğan zarardan sorumlu olur (m.79/4). En önemlisi, bu hüküm karşı tarafın tazminat dışındaki haklarını kullanmasına engel değildir (m.79/5). Yani satıcı, gerçek bir transfer engeli olsa bile bedeli isteyebilir ve şartları varsa sözleşmeyi sona erdirebilir.

Kendi fiilinizden doğan engel. Bir taraf, karşı tarafın ifa etmemesine, bu ifa etmeme kendi fiilinden veya ihmalinden kaynaklandığı ölçüde dayanamaz (m.80). Örneğin satıcı alıcıya yanlış hesap bilgisi vermişse veya bankanın istediği belgeyi sağlamamışsa, gecikmeden alıcıyı sorumlu tutamaz.

Ödemenin muhabir bankada veya uyum incelemesinde beklediği dosyalarda ödemenin izinin sürülmesi ve bankanın istediği belgelerin hızla sunulması gerekir. Konunun bankacılık ve yaptırım boyutu yurt dışı transferi muhabir bankada durdurulan şirket, Rusya’dan ödeme alamayan müteahhit ve çift kullanımlı eşya ihracatı ve yaptırımlı ülkelere satış yazılarında ele alınmıştır.

Alıcı Ayıp İleri Sürerek Ödemeyi Kesti

Vade yaklaşırken veya geçtikten sonra gelen “mal kusurlu çıktı” yazısı, ihracatçının en sık karşılaştığı savunmadır. Bu iddianın ödemeyi haklı olarak durdurup durdurmadığı birkaç soruya bağlıdır.

  • Muayene ve bildirim süresinde mi yapıldı? Alıcı malı koşulların elverdiği en kısa sürede muayene etmek zorundadır; satış taşımayı içeriyorsa muayene malın varış yerine ulaşmasına kadar ertelenebilir (CISG m.38). Alıcı, uygunsuzluğu fark ettiği veya fark etmesi gerektiği andan itibaren makul bir süre içinde, niteliğini belirterek bildirmezse buna dayanma hakkını kaybeder; her hâlde malın fiilen teslim alınmasından itibaren iki yıl geçtikten sonra ayıba dayanamaz (m.39). Aylarca hiçbir itiraz yapmadan malı kullanan, sonra ödeme istendiğinde ayıp ileri süren alıcının bildirimi çoğu zaman bu süreleri aşar.
  • Bildirim somut mu? “Mal kalitesiz” gibi genel bir ifade yeterli değildir; hangi partide, hangi kusurun, ne oranda görüldüğü belirtilmelidir (m.39/1).
  • Satıcı ayıbı biliyor muydu? Uygunsuzluk satıcının bildiği veya bilmemesi mümkün olmayan ve alıcıya açıklamadığı olgulara ilişkinse satıcı, muayene ve bildirim eksikliğine dayanamaz (m.40).
  • Ayıp varsa ne kadar? Ayıp gerçekse bile çoğu zaman bedelin tamamının ödenmemesini haklı kılmaz. Alıcı bedeli, teslim edilen malın teslim anındaki değerinin sözleşmeye uygun malın o andaki değerine oranı ölçüsünde indirebilir (m.50). Ayıplı olmayan kısım ve indirim sonrası kalan bedel yine ödenmelidir.
  • Satıcı ayıbı giderebilir mi? Satıcı teslim tarihinden sonra da, alıcıyı makul olmayan bir gecikmeye veya sıkıntıya sokmadan ve masrafı kendisine ait olmak üzere ayıbı giderebilir (m.48/1). Onarım veya ikame mal teklifi, uyuşmazlığı çoğu zaman bedel indirimi tartışmasından daha hızlı çözer.

Uygulamada izlenecek yol şudur: Alıcıdan muayene raporunu, fotoğrafları ve kusurlu partinin bilgilerini isteyin; bağımsız bir gözetim şirketiyle ortak muayene önerin; yükleme öncesi gözetim raporunuzu, kalite sertifikalarını ve önceki partilerde itiraz yapılmadığını gösteren yazışmaları hazırlayın. Ayıp iddiası tartışmalı kısmı aşıyorsa, tartışmasız kısmın ödenmesini ayrıca isteyin. Aynı mal yüzünden alıcı kendi ülkesinde bir idari yaptırımla karşılaştıysa bu durum tedarikçiye rücu yazısında alıcı açısından anlatılmıştır.

Sonraki Sevkiyatları Durdurmak ve Yoldaki Malı Tutmak

Ödemesi geciken alıcıya yeni mal göndermeye devam etmek, alacağı büyütür. CISG bu durum için satıcıya üç araç verir.

İfayı askıya alma. Sözleşme kurulduktan sonra alıcının ifa yeteneğinde veya ödeme gücünde ciddi bir eksiklik ya da ifaya hazırlık sırasındaki veya ifadaki davranışı nedeniyle, yükümlülüklerinin önemli bir bölümünü yerine getirmeyeceği anlaşılırsa satıcı kendi borcunu askıya alabilir (m.71/1). Mal yola çıkmışsa, alıcı malı teslim almaya yarayan belgeyi elinde tutsa bile satıcı malın alıcıya teslimini önleyebilir; bu hüküm yalnızca alıcı ile satıcı arasındaki ilişkiye ilişkindir (m.71/2). İfayı askıya alan taraf karşı tarafa derhâl bildirimde bulunmalı, karşı taraf yeterli güvence verirse ifaya devam etmelidir (m.71/3).

Önceden sona erdirme. İfa tarihinden önce karşı tarafın esaslı bir ihlalde bulunacağı açıkça anlaşılıyorsa sözleşme sona erdirilebilir. Zaman elveriyorsa, karşı tarafa yeterli güvence vermesine imkân tanıyacak makul bir bildirim yapılmalıdır; karşı taraf ifa etmeyeceğini zaten bildirmişse bu bildirime gerek yoktur (m.72).

Malın korunması ve satılması. Alıcı malı teslim almakta gecikiyorsa ya da bedel ile malın aynı anda teslimi öngörülmüşken bedeli ödemiyorsa ve mal satıcının elinde veya denetimindeyse satıcı, malı korumak için koşulların gerektirdiği önlemleri almak zorundadır; yaptığı makul masraflar ödenene kadar malı alıkoyabilir (m.85). Alıcı malı almakta veya bedeli ödemekte makul olmayan biçimde gecikirse, satış niyeti önceden bildirilerek mal uygun bir yolla satılabilir; çabuk bozulan veya korunması makul olmayan masraf gerektiren malda satış için makul önlemleri almak bir yükümlülüktür (m.88/1-2). Satıcı, satış bedelinden koruma ve satış masraflarını alıkoyabilir, kalanını alıcıya hesap verir (m.88/3).

Askıya almayı gerekçesiz kullanmayın. İfayı askıya alma hakkı, ancak alıcının yükümlülüklerinin önemli bir bölümünü yerine getirmeyeceğinin “anlaşılması” hâlinde doğar. Somut bir dayanak olmadan sevkiyatı durdurmak, satıcıyı sözleşmeye aykırı davranan taraf hâline getirebilir. Askıya alma kararı, geciken ödemeleri, karşılıksız kalan ödeme taahhütlerini veya alıcının mali durumuna ilişkin somut bilgileri gösteren yazışmalarla birlikte ve derhâl bildirilerek uygulanmalıdır.

Dava Nerede Açılır? Türkiye mi, Alıcının Ülkesi mi, Tahkim mi?

Alacağın tahsili için en önemli karar, uyuşmazlığın nerede çözüleceğidir. Bu karar, sözleşmedeki hükümler ile alıcının malvarlığının bulunduğu yer birlikte değerlendirilerek verilir.

Sözleşmede yetki şartı varsa. Tacirler, aralarında doğmuş veya doğabilecek bir uyuşmazlık için bir veya birden fazla mahkemeyi sözleşmeyle yetkili kılabilir; aksi kararlaştırılmadıkça dava yalnızca bu mahkemelerde açılır (HMK m.17). Yetki sözleşmesinin geçerli olması için yazılı yapılması, uyuşmazlığın kaynaklandığı hukuki ilişkinin belirli veya belirlenebilir olması ve yetkili mahkemenin gösterilmesi gerekir (HMK m.18/2). Taraflar, münhasır yetkinin bulunmadığı hâllerde, yabancılık unsuru taşıyan ve borç ilişkisinden doğan uyuşmazlığın yabancı bir devlet mahkemesinde görülmesini de kararlaştırabilir; bu anlaşma yazılı delille ispat edilirse geçerlidir ve dava Türk mahkemesinde ancak yabancı mahkeme kendisini yetkisiz sayarsa veya Türk mahkemesinde yetki itirazında bulunulmazsa görülür (MÖHUK m.47/1).

Sözleşmede tahkim şartı varsa. Uyuşmazlık hakemlerce çözülür; Türkiye’de mahkemede dava açılırsa karşı taraf tahkim itirazında bulunabilir ve itiraz kabul edilirse dava usulden reddedilir (MTK m.5; HMK m.116, 117). Tahkim yargılamasından önce veya yargılama sırasında Türk mahkemesinden ihtiyati haciz istenmesi tahkim anlaşmasına aykırı değildir; bu kural tahkim yeri Türkiye dışında olsa da uygulanır (MTK m.1/3, 6/1).

Sözleşmede hiçbir hüküm yoksa. Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini iç hukukun yer itibarıyla yetki kuralları belirler (MÖHUK m.40). Genel yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri mahkemesidir (HMK m.6); sözleşmeden doğan dava sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de açılabilir (HMK m.10). CISG’ye göre bedelin ödeme yeri, aksi kararlaştırılmamışsa satıcının işyeridir (m.57/1-a). Türk hukukunun uygulandığı hâllerde de para borcu, aksine anlaşma yoksa alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yerinde ifa edilir (TBK m.89/1). Bu nedenle Türkiye’deki ihracatçı, bedel alacağı için kural olarak kendi işyerinin bulunduğu yer mahkemesinde dava açabilir. Görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir (TTK m.4, 5). Alıcı, yetki itirazını cevap dilekçesinde ileri sürmezse mahkeme yetkili hâle gelir (HMK m.19/2, 4).

Uygulanacak hukuk. Sözleşmeden doğan borç ilişkileri, tarafların açıkça seçtikleri hukuka tabidir; hukuk seçimi yoksa sözleşmeyle en sıkı ilişkili hukuk uygulanır ve ticari sözleşmelerde bu, karakteristik edim borçlusunun işyeri hukuku olarak kabul edilir (MÖHUK m.24/1, 4). Satışta karakteristik edim malın teslimidir; dolayısıyla Türk ihracatçının satışında hukuk seçimi yoksa CISG’nin düzenlemediği konularda kural olarak Türk hukuku uygulanır. MÖHUK, Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşmeleri saklı tuttuğundan önce CISG’nin uygulanıp uygulanmadığına bakılır (MÖHUK m.1/2).

Asıl soru: Karar nerede icra edilecek? Türk mahkemesinden alınan karar, alıcının malvarlığı yalnızca kendi ülkesindeyse orada ayrıca tanınmak ve tenfiz edilmek zorundadır. Bu, o ülkenin hukukuna ve Türkiye ile arasındaki anlaşmalara bağlıdır ve ikinci bir yargılama demektir. Hakem kararları ise Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve İcrası Hakkında 1958 tarihli New York Sözleşmesine taraf ülkelerde aynı sınırlı ret sebepleriyle icra edilir; Türkiye bu Sözleşmeye taraftır.

Uyuşmazlığın çözüm yeri: karar tablosu

DurumUygun yolDikkat edilecek nokta
Alıcının Türkiye’de malı, hesabı veya Türk firmalarından alacağı varTürkiye’de ihtiyati haciz, arabuluculuk ve davaİhtiyati hacizden sonra yedi gün içinde takip veya dava (İİK m.264); arabuluculuk süresi bu süreyi durdurur (6325 sayılı Kanun m.18/A/16)
Alıcının malvarlığı yalnızca kendi ülkesinde; o ülke Türk kararlarını tanıyorTürkiye’de dava, ardından o ülkede tanımaYurt dışı tebligat süresi; tanıma şartları o ülkenin hukukuna göre
Alıcının malvarlığı yalnızca kendi ülkesinde; Türk kararlarının tanınması belirsizDoğrudan alıcının ülkesinde dava veya takipYerel avukat; dil ve masraf; yerel zamanaşımı
Sözleşmede tahkim şartı varTahkim; gerekirse Türkiye’de tahkim öncesi ihtiyati hacizKurum, yer ve dil hükümleri; New York Sözleşmesi ile icra
Sözleşmede yabancı mahkeme yetkili kılınmışKural olarak o mahkemeŞartın yazılı delille ispatı ve münhasırlık (MÖHUK m.47/1)
Alıcı bir devlet kuruluşuDuruma göre tahkim veya yatırım tahkimiYargı ve icra bağışıklığı

Alıcının bir devlet kuruluşu olduğu dosyalarda bağışıklık kuralları ayrıca incelenir; bu konu yabancı devlet veya kamu idaresi borcunu ödemiyor yazısında anlatılmıştır. Alıcının altın veya mücevher sektöründe olduğu dosyaların ayrıntıları yurt dışındaki alıcı altın veya mücevher bedelini ödemedi rehberindedir.

Türkiye’de İzlenecek Yol: Arabuluculuk, İhtiyati Haciz, Takip ve Dava

Arabuluculuk. Ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (TTK m.5/A/1). Arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde en fazla iki hafta uzatılabilir (TTK m.5/A/2). Arabulucuya başvurulmadan açılan dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir (6325 sayılı Kanun m.18/A/2). Başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (m.18/A/15). Taraflar arasında tahkim sözleşmesi varsa dava şartı arabuluculuk uygulanmaz (m.18/A/18). Alıcının yurt dışında olması bu şartı kaldırmaz; arabulucu alıcıya elindeki iletişim bilgileriyle ulaşmaya çalışır, ulaşılamazsa veya alıcı katılmazsa son tutanak düzenlenir.

İhtiyati haciz. Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun kendi elinde veya üçüncü kişide bulunan taşınır ve taşınmaz mallarını, alacaklarını ve diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir (İİK m.257/1). Alıcının Türkiye’deki banka hesabı, bir Türk firmasından olan alacağı, Türkiye’de bir antrepoda veya limanda bekleyen malı bu kapsamdadır. Alacaklı, alacağı hakkında mahkemeye kanaat getirecek delilleri göstermek zorundadır; mahkeme iki tarafı dinleyip dinlememekte serbesttir (İİK m.258). Alacaklı, haksız çıkarsa borçlunun ve üçüncü kişinin uğrayacağı zararı karşılamak üzere teminat gösterir; alacak ilama dayanıyorsa teminat aranmaz (İİK m.259). İhtiyati haciz uygulandıktan sonra yedi gün içinde takip talebinde bulunulması veya dava açılması gerekir; aksi hâlde haciz hükümsüz kalır (İİK m.264/1, 4). Arabuluculuk dava şartı olan uyuşmazlıklarda bu süre, arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar işlemez (6325 sayılı Kanun m.18/A/16). Alıcı da kendisi dinlenmeden verilen ihtiyati haczin dayandığı sebeplere, mahkemenin yetkisine ve teminata karşı yedi gün içinde itiraz edebilir (İİK m.265/1). Yabancı alıcıya karşı yetkinin nasıl gerekçelendirileceği ve talep, infaz ve itiraza beyan dilekçesi örnekleri için yabancı şirkete ihtiyati haciz rehberine bakılabilir.

Üçüncü kişideki alacağın haczi. Alıcının Türkiye’deki bir firmadan alacağı varsa, bu alacak haczedildiğinde icra dairesi o firmaya borcunu artık yalnızca icra dairesine ödeyebileceğini bildirir; üçüncü kişi borcu olmadığı gibi bir iddiadaysa bunu haciz ihbarnamesinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde bildirmek zorundadır (İİK m.89). Türk firmalarına da mal satan veya Türkiye’den hizmet alan yabancı alıcılarda bu yol, alacağın Türkiye’den tahsiline imkân verir.

İcra takibi. Para borcu için takipte yetki, Hukuk Muhakemeleri Kanununun yetki hükümlerine göre belirlenir; takibe esas sözleşmenin yapıldığı yer icra dairesi de yetkilidir (İİK m.50). Ödeme emrinin yurt dışındaki borçluya tebliği Tebligat Kanunu m.25’e göre yapılır ve aylar sürebilir. Türkiye, Hukukî veya Ticarî Konularda Adlî ve Gayriadlî Belgelerin Yabancı Memleketlerde Tebliğine Dair 1965 tarihli Lahey Sözleşmesine taraftır; tebligatın alıcının ülkesinin diline çevrilmesi gerekebilir. Borçlu ödeme emrine itiraz ederse alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde itirazın iptali davası açabilir (İİK m.67/1); ayrıntısı itirazın iptali ve icra inkâr tazminatı rehberindedir.

Alacak davası. Asliye ticaret mahkemesinde açılan davada cevap süresi dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m.127). Yetki ve tahkim itirazları ilk itirazdır ve cevap dilekçesinde ileri sürülmek zorundadır (HMK m.116, 117). Zarar tutarı dava açılırken tam olarak bilinmiyorsa alacağın bir kısmı dava edilir; talep, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir ve zamanaşımı artırılan kısım bakımından da dava tarihinde kesilmiş sayılır (HMK m.109/4). Belirsiz alacak davasını düzenleyen HMK m.107, 7589 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır.

Ticari alacaklarda iç hukuktaki genel tahsil yolları ticari alacakların tahsili, borçlunun mal kaçırdığı dosyalar borçlu mal kaçırıyor yazısında anlatılmıştır.

Alıcının Ülkesinde Tahsil ve Kararın İcrası

Alıcının malvarlığı yalnızca kendi ülkesindeyse, uyuşmazlığın doğrudan orada çözülmesi çoğu zaman en kısa yoldur. Bu yolda üç konu önceden netleştirilmelidir: o ülkede alacağın zamanaşımı süresi, yerel usulde dava açmadan önce zorunlu bir ön adım bulunup bulunmadığı ve yargılama masraflarının kimin üzerinde kalacağı. Türk hukukunda satış bedeli alacağı kural olarak on yıllık genel zamanaşımına tabidir (TBK m.146); bazı ülkelerde bu süre belirgin biçimde kısadır.

Türk mahkemesi kararının yurt dışında icrası. Bu sorunun cevabı kararın icra edileceği ülkenin hukukundadır. Bazı ülkelerle Türkiye arasında adli yardımlaşma anlaşması vardır, bazılarında tenfiz o ülkenin genel kurallarına tabidir. Dava Türkiye’de açılmadan önce bu nokta o ülkedeki bir hukukçuyla birlikte netleştirilmelidir.

Yabancı kararın Türkiye’de tenfizi. Alıcının ülkesinde karar alındıktan sonra alıcının Türkiye’de malvarlığı ortaya çıkarsa, yabancı mahkeme kararı Türkiye’de ancak tenfiz kararıyla icra edilir (MÖHUK m.50/1). Mahkeme; karşılıklılık, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisi, kamu düzeni ve savunma hakkı şartlarını inceler (MÖHUK m.54). Yabancı hakem kararlarının tenfizi MÖHUK m.60-62 ve New York Sözleşmesine göre yapılır. Ayrıntı için yabancı mahkeme ve hakem kararlarının tanınması ve tenfizi ve hakem kararının tahsili rehberlerine bakılabilir.

Alacak Sigortası, Kambiyo ve Vergi

Alacak sigortası. İhracat alacağı sigortalanmışsa poliçe, uyuşmazlığın ilk gününden itibaren belirleyicidir. Vade aşımının sigortacıya bildirilmesi için öngörülen süre, alıcıya yeni vade verilmeden önce sigortacının onayının alınması ve alıcı limitinin aşılmamış olması tazminatın ödenip ödenmeyeceğini belirler. Alıcı ayıp ileri sürerek ödemeyi kesmişse sigortacılar çoğu poliçede uyuşmazlık çözülene kadar ödeme yapmaz. Ayrıntı için alacak sigortası ödemiyor ve Türk Eximbank ve politik risk sigortası rehberlerine bakılabilir.

İhracat bedelinin yurda getirilmesi. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası İhracat Genelgesine göre ihracat bedellerinin yurda getirilme süresi kural olarak fiili ihraç tarihinden itibaren 180 günü geçemez; sözleşmede daha uzun bir vade öngörülmüş satışlar için Genelgede ayrı bir süre düzenlenmiştir. Bedelin tahsilinden ve ihracat hesabının süresi içinde kapatılmasından ihracatçı sorumludur. Alıcının ödememesi bu yükümlülüğü kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Süre dolmadan aracı bankaya durumun belgeleriyle bildirilmesi gerekir; alıcıya gönderilen ihtarlar, açılan dava veya başlatılan tahkim, bedelin ihracatçının iradesi dışında getirilemediğini gösteren en güçlü belgelerdir. Genelge sık değiştiğinden işlem tarihinde yürürlükte olan metin esas alınmalıdır. Kambiyo yaptırımı için ihracat bedelinin yurda getirilmesi ve 1567 sayılı Kanun idari para cezası rehberlerine bakılabilir.

Şüpheli alacak. Ticari kazancın elde edilmesi ve idamesiyle ilgili olmak şartıyla dava veya icra safhasında bulunan alacaklar şüpheli alacak sayılır ve bunlar için karşılık ayrılabilir (VUK m.323). Yurt dışındaki borçluya karşı hangi adımın bu şartı karşıladığı ve nasıl belgeleneceği, karşılık ayrılmadan önce mali müşavirle birlikte değerlendirilmelidir. Genel çerçeve için şüpheli ve değersiz alacaklar yazısına bakılabilir.

Alıcı İflas Etti veya Yeniden Yapılandırma Sürecine Girdi

Ödeme gecikmesinin arkasında çoğu zaman alıcının mali sıkıntısı vardır. Bu sıkıntı resmî bir sürece dönüştüğünde alacaklının yapabilecekleri değişir ve süreler kısalır. İflas veya benzeri bir süreç alıcının ülkesinde açılmışsa, alacağın o ülkedeki tasfiye makamına süresi içinde ve o ülkenin usulüne göre bildirilmesi gerekir. Bildirim süresi, dili ve eklenecek belgeler ülkeden ülkeye değişir; sürenin kaçırılması alacağın tasfiyeden pay alamaması sonucunu doğurabilir. Bu nedenle haber alınır alınmaz o ülkede bir hukukçuyla temasa geçilmelidir.

Henüz teslim edilmemiş mal varsa satıcı teslimi askıya alabilir ve yoldaki malın teslimini önleyebilir (CISG m.71). Alacaklı Türkiye’deki bir aracı veya Türk ortaklı bir firmaysa ve borçlu Türkiye’de konkordato istemişse, yabancı para alacağının kaydı için konkordatoda yabancı para ve sınır ötesi alacaklar, genel adımlar için borçlum konkordato ilan etti rehberine bakılabilir.

Süreler

Aşağıdaki tabloda yurt dışındaki alıcıya karşı yürütülen bir alacak dosyasında karşılaşılan başlıca süreler bir arada gösterilmiştir. Yabancı bir hukukun uygulandığı dosyada zamanaşımı o hukuka göre ayrıca kontrol edilmelidir.

Alacak dosyasında başlıca süreler

KonuSüreDayanak
Bedelin ödenmesi (CISG)Sözleşmedeki tarihte, talep beklenmeksizinCISG m.59
Ek süreMakul uzunlukta; satıcı belirlerCISG m.63/1
Sözleşmeyi sona erdirme (alıcı bedeli ödemişse)İhlalin öğrenilmesinden veya ek sürenin bitiminden itibaren makul süreCISG m.64/2
Ödeme günü belirlenmemişse temerrüt (Türk hukuku, tacirler arası)Faturanın alınmasını izleyen otuz günTTK m.1530/4-a
Faturaya itiraz (Türk hukuku)Faturanın alınmasından itibaren sekiz günTTK m.21/2
Satış bedeli alacağında zamanaşımı (Türk hukuku)On yıl; ikrar, dava veya takiple kesilirTBK m.146, 154
Zamanaşımının durmasıArabuluculuk başvurusundan son tutanağa kadar6325 sayılı Kanun m.18/A/15
Dava şartı arabuluculukAltı hafta, en fazla iki hafta uzatmaTTK m.5/A/2
İhtiyati hacizden sonra takip veya davaYedi günİİK m.264/1
İhtiyati hacze itirazYedi günİİK m.265/1
Üçüncü kişinin haciz ihbarnamesine itirazıYedi günİİK m.89
İtirazın iptali davasıİtirazın tebliğinden itibaren bir yılİİK m.67/1
Cevap dilekçesi ve ilk itirazlarTebliğden itibaren iki haftaHMK m.117, 127
İhracat bedelinin yurda getirilmesiKural olarak fiili ihraç tarihinden itibaren 180 günTCMB İhracat Genelgesi

Ödeme İçin Ek Süre Veren İhtarname Örneği

Aşağıdaki metin, mal mukabili veya vadeli satışta bedeli ödemeyen yurt dışındaki alıcıya gönderilmek üzere hazırlanmış bir örnektir. Köşeli parantez içindeki yerler dosyaya göre doldurulmalı, uygulanmayan seçenekler çıkarılmalıdır. Metin alıcıya sözleşme dilinde gönderilmelidir; İngilizce örnek aşağıdadır.

İHTARNAME

E-posta ve uluslararası iadeli taahhütlü mektupla gönderilmiştir.

GÖNDEREN : [İhracatçı şirketin unvanı], [MERSİS no / vergi no], [adres]

VEKİLİ : Av. [Ad SOYAD], [baro ve sicil no], [adres], [e-posta]

MUHATAP : [Alıcı şirketin unvanı], [ülke ve ticaret sicili bilgisi], [sözleşmedeki adres], [sözleşmedeki e-posta adresi]

KONU : [Tarih] tarihli satış sözleşmesi ve [numara] numaralı ticari fatura kapsamında teslim edilen malların ödenmeyen bedelinin, işleyen faiziyle birlikte verilen ek süre içinde ödenmesi ihtarıdır.

AÇIKLAMALAR

1. Müvekkil şirket ile muhatap arasında [tarih] tarihli satış sözleşmesi [veya: [numara] numaralı proforma fatura ve muhatabın [tarih] tarihli sipariş teyidi] ile [ürünün tanımı ve miktarı] satışı kararlaştırılmıştır. Toplam bedel [para birimi ve tutar], teslim şekli [örneğin: FOB Mersin, Incoterms 2020], ödeme şekli [örneğin: konşimento tarihinden itibaren 60 gün vadeli, mal mukabili] olarak belirlenmiştir.

2. Müvekkil malları [tarih] tarihinde [yükleme yeri] taşıyıcıya teslim etmiş, [numara] numaralı konşimento, [numara] numaralı ticari fatura, çeki listesi ve [menşe şahadetnamesi / analiz sertifikası] [tarih] tarihinde muhataba ulaştırılmıştır. Muhatap malları [tarih] tarihinde teslim almış, bugüne kadar müvekkile mallarla ilgili herhangi bir ayıp veya eksiklik bildiriminde bulunmamıştır.

3. Bedelin vadesi [tarih] tarihinde dolmuştur. Muhatap bu tarihe kadar [tutar] ödemiş, [tutar] tutarındaki bakiyeyi ödememiştir. Müvekkilin [tarih] ve [tarih] tarihli ödeme taleplerine [cevap verilmemiş / ödemenin yapılacağı bildirilmiş ancak ödeme yapılmamıştır].

4. Taraflar arasındaki satışa Milletlerarası Mal Satımına İlişkin Sözleşmeler Hakkında Birleşmiş Milletler Antlaşması uygulanır. Antlaşmanın 59. maddesine göre alıcı, bedeli sözleşmede belirlenen tarihte satıcının ayrıca talepte bulunmasına gerek olmaksızın ödemek zorundadır; 54. maddesine göre ödemenin yapılabilmesi için gereken işlemleri yapmak da alıcının borcudur. Muhatap vade tarihinde ödeme yapmayarak sözleşmeye aykırı davranmıştır. [Sözleşmede Antlaşma dışlanmış ve Türk hukuku seçilmişse bu paragraf yerine: Türk Ticaret Kanununun 1530. maddesinin ikinci fıkrasına göre muhatap, sözleşmede öngörülen ödeme tarihinde borcunu ödemediğinden ihtara gerek olmaksızın temerrüde düşmüştür.]

5. Antlaşmanın 63. maddesinin birinci fıkrası uyarınca muhataba, [tutar] tutarındaki bakiye bedel ile vade tarihi olan [tarih] tarihinden itibaren [sözleşmede kararlaştırılan oranda / uygulanacak hukuka göre belirlenecek oranda] işleyen faizin ödenmesi için bu ihtarnamenin kendisine ulaştığı tarihten itibaren [….] günlük ek süre verilmektedir.

6. Ödeme, sözleşmede gösterilen [banka adı, hesap sahibi, IBAN ve SWIFT kodu] hesabına yapılmalıdır. Müvekkil, bu hesap dışında bir hesaba yapılan ödemeyi kabul etmeyecektir. Ödeme bilgilerinde değişiklik bildiren hiçbir yazı, müvekkilin yetkilisi tarafından ayrıca telefonla ve yazılı olarak teyit edilmedikçe dikkate alınmamalıdır.

7. [Taraflar arasında bekleyen teslimatlar varsa:] Muhatabın ödeme durumu nedeniyle müvekkil, Antlaşmanın 71. maddesi uyarınca [numara] numaralı siparişe ilişkin teslimatı askıya almıştır. Muhatap bakiye bedeli öder veya ödemeye ilişkin yeterli güvence verirse teslimata devam edilecektir.

8. Verilen sürede ödeme yapılmazsa müvekkil, Antlaşmanın 61, 62, 64, 74 ve 78. maddelerinden doğan haklarını kullanacak; bakiye bedelin, faizin ve uğradığı zararın tahsili için [sözleşmede gösterilen tahkim yoluna / yetkili mahkemeye] başvuracak, muhatabın Türkiye’de ve diğer ülkelerde bulunan malları, alacakları ve hakları üzerine ihtiyati haciz ve benzeri koruma tedbirleri isteyecektir. Bu süreçlerde doğacak yargılama ve tahsil giderleri de muhataptan istenecektir.

9. Bu ihtarname, müvekkilin sözleşmeden ve kanundan doğan diğer haklarından feragat ettiği anlamına gelmez.

SONUÇ

Yukarıda açıklanan nedenlerle; [tutar] tutarındaki bakiye bedelin, [tarih] tarihinden itibaren işleyen faiziyle birlikte bu ihtarnamenin size ulaştığı tarihten itibaren [….] gün içinde yukarıda gösterilen hesaba ödenmesini, aksi hâlde hiçbir ayrıca bildirime gerek kalmaksızın yasal yollara başvurulacağını ihtar ederiz. [Tarih]

Gönderen Vekili
Av. [Ad SOYAD]

Sözleşme sona erdirilecekse, ek süre dolduktan sonra ayrı bir bildirim gönderilmelidir; sona erdirme beyanı ancak karşı tarafa bildirimle hüküm doğurur (CISG m.26). Bu bildirimde ek sürenin sonuçsuz geçtiği, sözleşmenin Antlaşmanın 64. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca sona erdirildiği, malın iadesi veya başkasına satılması hâlinde istenecek fark ve zarar açıkça yazılmalıdır.

İngilizce İhtarname Örneği

Alıcı Türkçe bilmiyorsa bildirim sözleşme dilinde, çoğu zaman İngilizce gönderilir. Aşağıdaki metin yukarıdaki Türkçe örneğin karşılığıdır.

NOTICE OF PAYMENT DEFAULT AND ADDITIONAL PERIOD FOR PAYMENT

Sent by e-mail and by international registered mail.

FROM : [Exporter’s name], [registered address], represented by Att. [Name SURNAME], [address], [e-mail]

TO : [Buyer’s name], [country and company registration details], [address stated in the contract], [e-mail address stated in the contract]

SUBJECT : Unpaid purchase price under the sales contract dated [date] and commercial invoice no. [number]; fixing of an additional period for payment

STATEMENT

1. Under the sales contract dated [date] [or: pro forma invoice no. [number] and your order confirmation dated [date]], our client agreed to sell to you [description and quantity of goods] for a total price of [currency and amount], delivery [for example: FOB Mersin, Incoterms 2020], payment [for example: 60 days from the bill of lading date, open account].

2. Our client handed the goods over to the carrier at [place] on [date]. Bill of lading no. [number], commercial invoice no. [number], packing list and [certificate of origin / certificate of analysis] reached you on [date]. You took delivery of the goods on [date] and have not notified our client of any lack of conformity.

3. The price fell due on [date]. You have paid [amount] and have failed to pay the balance of [amount]. Our client’s payment requests dated [date] and [date] have [remained unanswered / been answered with a promise of payment that was not kept].

4. The contract is governed by the United Nations Convention on Contracts for the International Sale of Goods. Under Article 59 of the Convention, the buyer must pay the price on the date fixed by the contract without the need for any request on the part of the seller. Under Article 54, the buyer’s obligation to pay includes taking the steps and complying with the formalities required to enable payment to be made. By failing to pay on the due date, you are in breach of contract.

5. Pursuant to Article 63(1) of the Convention, our client hereby fixes an additional period of [….] days from your receipt of this notice for payment of the balance of [amount], together with interest from [due date] at [the contractual rate / the rate determined under the applicable law].

6. Payment must be made to the account stated in the contract: [bank, account holder, IBAN, SWIFT]. Our client will not accept payment to any other account. Please disregard any message purporting to change these payment details unless it is confirmed by our client’s authorised officer in writing and by telephone.

7. [If further deliveries are pending:] In view of your payment situation, our client has suspended delivery under order no. [number] in accordance with Article 71 of the Convention. Delivery will resume upon payment of the balance or upon adequate assurance of payment.

8. If payment is not made within the additional period, our client will exercise its rights under Articles 61, 62, 64, 74 and 78 of the Convention, commence [arbitration under the contract / proceedings before the competent court] for the price, interest and damages, and apply for attachment and other interim measures over your assets, receivables and rights in Türkiye and elsewhere. All costs of such proceedings and of collection will be claimed from you.

9. This notice is without prejudice to any other rights of our client under the contract and the applicable law.

DEMAND

You are hereby requested to pay the balance of [amount], together with interest from [date], to the account stated above within [….] days of receipt of this notice. Failing payment, our client will take legal action without further notice. [Date]

For and on behalf of the Seller
Att. [Name SURNAME]

Dosyada Bulunması Gereken Belgeler

  • Satış sözleşmesi veya proforma fatura, sipariş ve sipariş teyidi; atıf yapılan genel satış şartları
  • Ticari fatura, çeki listesi, menşe ve kalite belgeleri, yükleme öncesi gözetim raporu
  • Konşimento, CMR veya hava yolu taşıma senedi; malın teslim alındığını gösteren kayıtlar
  • İhracat beyannamesi ve ihracat hesabına ilişkin banka kayıtları
  • Kısmi ödemelerin dekontları, cari hesap ekstresi ve varsa alıcının imzaladığı mutabakat
  • Ödeme taleplerini, alıcının cevaplarını ve ödeme sözlerini içeren bütün yazışmalar
  • Ek süre veren ihtar ve gönderildiğini gösteren e-posta, kurye ve posta kayıtları
  • Alacak sigortası poliçesi ve sigortacıya yapılan bildirimler
  • Bekleme, ardiye, depolama ve banka masraflarına ilişkin faturalar; kullanılan kredilerin faiz dökümü
  • Alıcının ticaret sicili kaydı ve Türkiye’deki malvarlığına veya alacaklarına ilişkin bilgiler

Sık Yapılan Hatalar

  • Aylarca yazılı hiçbir adım atmadan beklemek. Bekleme, alıcının malvarlığını başka yere aktarmasına ve ihracat bedeli süresinin dolmasına yol açar.
  • Sözleşmedeki yetki ve tahkim şartını görmeden dava açmak. Alıcının ilk itirazıyla dava usulden reddedilir ve aylar kaybedilir (HMK m.116, 117; MTK m.5).
  • Türkiye’de karar alıp icra edilecek yer düşünmemek. Alıcının Türkiye’de malvarlığı yoksa kararın alıcının ülkesinde tanınıp tanınmayacağı önceden araştırılmalıdır.
  • Arabulucuya başvurmadan ticari alacak davası açmak. Dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir (6325 sayılı Kanun m.18/A/2).
  • İhtiyati hacizden sonraki yedi günü kaçırmak. Süresinde takip veya dava yoluna gidilmezse haciz hükümsüz kalır (İİK m.264).
  • Ek süre vermeden sözleşmeyi sona erdirdiğini bildirmek. İhlalin esaslı olup olmadığı tartışmalıysa, ek süre verip sürenin dolmasını beklemek sona erdirmeyi sağlam bir zemine oturtur (CISG m.63, 64).
  • Ödemesi geciken alıcıya sevkiyata devam etmek. Alacak büyür; ifayı askıya alma hakkı zamanında ve bildirimle kullanılmalıdır (CISG m.71).
  • Sigortacıya haber vermeden yeni vade tanımak. Poliçedeki onay şartı ihlal edilirse tazminat reddedilebilir.
  • Ayıp iddiasına cevap vermemek. Süresiz ve somut olmayan bir ayıp bildirimine bile yazılı ve gerekçeli cevap verilmelidir; sessizlik ileride kabul olarak yorumlanmaya çalışılır.
  • Borcun yazılı teyidini almamak. Alıcının borç tutarını kabul eden bir yazısı, hem ispatı kolaylaştırır hem de Türk hukukunun uygulandığı hâllerde zamanaşımını keser (TBK m.154/1).

Hukukçular Evi Yurt Dışı Alacak Dosyalarında Ne Yapar?

Sözleşmeyi, proformayı ve yazışmaları birlikte okuyarak uygulanacak hukuku, yetkili mahkemeyi veya tahkim yolunu, ödeme şeklini ve faiz hükümlerini çıkarıyor; alacağın, faizin ve zarar kalemlerinin hesabını ve her biri için ispat durumunu gösteren bir dosya planı hazırlıyoruz. Ek süre veren ihtarı ve gerekirse sözleşmeyi sona erdirme bildirimini, sözleşme dilinde ve Antlaşmanın aradığı içerikle hazırlıyoruz.

Alıcının Türkiye’deki malvarlığına ve Türk firmalarından olan alacaklarına yönelik ihtiyati haciz talebini, arabuluculuk ve dava sürecini yürütüyoruz. Alacağın alıcının ülkesinde takip edilmesi gereken dosyalarda, o ülkedeki hukukçularla birlikte çalışarak dava veya tahkim yolunu ve kararın icrasını takip ediyor; ihracat bedeli süresi, alacak sigortası ve şüpheli alacak işlemlerinde bankanız, sigortacınız ve mali müşavirinizle birlikte hareket ediyoruz.

Dosyanız için sözleşmenizi veya proforma faturanızı, taşıma belgesini, faturaları ve alıcıyla son yazışmalarınızı 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz.

İlgili Rehberler

Sıkça Sorulan Sorular

Yurt dışındaki alıcı vadede ödemedi; temerrüde düşürmek için ihtar göndermem şart mı?

CISG uygulanıyorsa hayır. Alıcı bedeli sözleşmede belirlenen tarihte, satıcının ayrıca talepte bulunmasına gerek olmaksızın ödemek zorundadır (m.59). Türk hukuku uygulanıyorsa da ticari işletmeler arası mal tedarikinde sözleşmedeki ödeme tarihinin geçmesiyle borçlu ihtarsız temerrüde düşer (TTK m.1530/2). Yine de ek süre veren yazılı bildirim, sözleşmeyi sona erdirme hakkının ve faiz talebinin belgesi olduğu için gönderilmelidir (CISG m.63).

Alıcıya ne kadar ek süre vermeliyim?

CISG gün sayısı belirlemez, sürenin makul olmasını arar (m.63/1). Süre; tutar, ödemenin yapılacağı ülkenin bankacılık işleyişi ve taraflar arasındaki önceki uygulamalar dikkate alınarak belirlenmeli ve bildirimde takvim tarihi ya da bildirimin ulaşmasından itibaren gün sayısı olarak açıkça yazılmalıdır.

İhtarnameyi noter aracılığıyla mı göndermeliyim?

CISG’de koşullara uygun bir araçla gönderilen bildirimin gecikmesi veya ulaşmaması gönderenin aleyhine sonuç doğurmaz (m.27); e-posta ve uluslararası kurye ya da iadeli taahhütlü mektup birlikte kullanılabilir. Türk hukuku uygulanıyorsa tacirler arasında temerrüt, fesih ve dönme ihbarları noter, taahhütlü mektup, telgraf veya kayıtlı elektronik postayla yapılır (TTK m.18/3). Noter aracılığıyla yurt dışına gönderilen ihtarname Tebligat Kanunu m.25’e göre tebliğ edildiğinden aylar sürebilir.

Ödenmeyen bedele faiz isteyebilir miyim, oranı ne olur?

Evet. CISG faiz hakkı tanır ama oranı belirlemez (m.78). Sözleşmede oran yazılıysa o oran uygulanır. Yazılı değilse ve Türk hukuku uygulanıyorsa yabancı para borcunda, Devlet bankalarının o para ile açılmış bir yıl vadeli mevduata ödediği en yüksek faiz oranı esas alınır (3095 sayılı Kanun m.4/a). Ticari işletmeler arası mal tedarikinde oran sözleşmede yoksa Merkez Bankasının her yıl ocak ayında ilan ettiği oran uygulanır (TTK m.1530/7).

Bedeli mi istemeliyim, yoksa sözleşmeyi sona erdirip malı mı geri istemeliyim?

Mal alıcıya ulaşmış, kullanılmış veya satılmışsa çoğu dosyada sözleşme ayakta tutularak bedel, faiz ve gecikme zararı istenir (CISG m.62, 74, 78). Mal henüz teslim edilmemişse veya varış limanında bekliyorsa sözleşmeyi sona erdirip malı başkasına satmak ve farkı istemek daha uygun olabilir (m.64, 75, 88). Malın geri alınabilmesi ayrıca mülkiyetin geçişine ve malın bulunduğu ülkenin hukukuna bağlıdır; CISG mülkiyet konusunu düzenlemez (m.4).

Alıcının Türkiye’de malı veya alacağı var; ihtiyati haciz koydurabilir miyim?

Alacağınız vadesi gelmiş bir para alacağıysa ve rehinle güvenceye alınmamışsa evet (İİK m.257/1). Alacağınızı gösteren belgeleri mahkemeye sunmanız ve teminat göstermeniz gerekir (İİK m.258, 259). Alıcının bir Türk firmasından alacağı da haczedilebilir; bu firma haciz ihbarnamesinden sonra borcunu yalnızca icra dairesine ödeyebilir (İİK m.89). Hacizden sonra yedi gün içinde takip veya dava yoluna gidilmelidir; arabuluculuk bu süreyi durdurur (İİK m.264; 6325 sayılı Kanun m.18/A/16).

Sözleşmede yetki şartı yok; Türkiye’de dava açabilir miyim?

Kural olarak evet. Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi iç hukuktaki yetki kurallarına göre belirlenir (MÖHUK m.40) ve sözleşmeden doğan dava ifa yeri mahkemesinde de açılabilir (HMK m.10). CISG’ye göre bedelin ödeme yeri, aksi kararlaştırılmamışsa satıcının işyeridir (m.57/1-a). Ancak alıcının Türkiye’de malvarlığı yoksa kararın alıcının ülkesinde ayrıca tanınması gerekir; bu nedenle dava açmadan önce kararın nerede icra edileceği değerlendirilmelidir.

Sözleşmede alıcının ülkesindeki mahkeme yetkili kılınmış; yine de Türkiye’de dava açabilir miyim?

Kural olarak hayır. Yabancı mahkemeyi yetkili kılan anlaşma yazılı delille ispat edilirse geçerlidir ve dava Türk mahkemesinde ancak yabancı mahkeme kendisini yetkisiz sayarsa veya alıcı Türk mahkemesinde yetki itirazında bulunmazsa görülür (MÖHUK m.47/1). Türkiye’deki malvarlığı için ihtiyati haciz imkânı ayrıca değerlendirilmelidir.

Alıcı “mal ayıplıydı” diyerek ödemiyor; bu yeterli mi?

Her zaman değil. Alıcı malı en kısa sürede muayene etmek ve ayıbı, fark ettiği veya fark etmesi gerektiği andan itibaren makul bir süre içinde, niteliğini belirterek bildirmek zorundadır; malı fiilen teslim aldığı tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra ayıba dayanamaz (CISG m.38, 39). Ayıp gerçekse bile çoğu zaman bedelin tamamını değil, ayıp oranında indirimi haklı kılar (m.50). Satıcı ayıbı bildiği hâlde açıklamamışsa alıcının geç bildirimine dayanamaz (m.40).

Alıcı bankasının transfer yapmadığını ya da yaptırım olduğunu söylüyor; bedel borcu ortadan kalkar mı?

Hayır. Ödemenin yapılabilmesi için gereken işlemleri yapmak alıcının borcudur (CISG m.54). Kontrol dışı bir engel alıcıyı en fazla tazminat sorumluluğundan ve yalnızca engel sürdüğü sürece kurtarır; satıcının bedeli isteme ve şartları varsa sözleşmeyi sona erdirme hakları devam eder (m.79/1, 3, 5).

Ödemesi geciken alıcıya bekleyen siparişleri göndermeli miyim?

Alıcının ödeme gücünde ciddi bir eksiklik nedeniyle yükümlülüklerinin önemli bir bölümünü yerine getirmeyeceği anlaşılıyorsa teslimatı askıya alabilir, yoldaki malın teslimini önleyebilirsiniz; alıcıya derhâl bildirim yapmalı ve yeterli güvence verilirse teslimata devam etmelisiniz (CISG m.71). Parti parti teslimde bir partideki esaslı ihlal, o parti veya gelecek partiler için sözleşmeyi sona erdirme imkânı verir (m.73).

Alacağım zamanaşımına uğrar mı?

CISG zamanaşımını düzenlemez; süre uygulanacak iç hukuka göre belirlenir. Türk hukuku uygulanıyorsa satış bedeli alacağı kural olarak on yıllık genel zamanaşımına tabidir (TBK m.146). Borçlunun borcu ikrar etmesi, dava açılması veya icra takibi zamanaşımını keser (TBK m.154); arabuluculuk süresince zamanaşımı durur (6325 sayılı Kanun m.18/A/15). Yabancı bir hukuk uygulanıyorsa süre daha kısa olabilir.

Alıcı ödemedi, ihracat bedelini süresinde yurda getiremeyeceğim; ne yapmalıyım?

Merkez Bankası İhracat Genelgesine göre ihracat bedellerinin yurda getirilme süresi kural olarak fiili ihraç tarihinden itibaren 180 günü geçemez ve bedelin tahsilinden ihracatçı sorumludur. Süre dolmadan aracı bankaya durumu belgeleriyle bildirin; alıcıya gönderdiğiniz ihtarlar, açtığınız dava veya başlattığınız takip, bedelin iradeniz dışında getirilemediğini gösteren en güçlü belgelerdir. Genelge sık değiştiğinden işlem tarihindeki metin esas alınmalıdır.

Tahsil edemediğim alacak için vergide karşılık ayırabilir miyim?

Ticari kazancın elde edilmesi ve idamesiyle ilgili olmak şartıyla dava veya icra safhasında bulunan alacaklar şüpheli alacak sayılır ve bunlar için karşılık ayrılabilir (VUK m.323). Yurt dışındaki borçluya karşı yürütülen işlemin bu şartı karşılayıp karşılamadığı mali müşavirle birlikte değerlendirilmelidir.

Kaynakça

  • Milletlerarası Mal Satımına İlişkin Sözleşmeler Hakkında Birleşmiş Milletler Antlaşması (Viyana, 11 Nisan 1980); katılmanın uygun bulunduğuna dair 02.04.2009 tarihli ve 5870 sayılı Kanun; UNCITRAL durum listesi (Türkiye: katılma 07.07.2010, yürürlük 01.08.2011).
  • Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve İcrası Hakkında Sözleşme (New York, 10 Haziran 1958).
  • Hukukî veya Ticarî Konularda Adlî ve Gayriadlî Belgelerin Yabancı Memleketlerde Tebliğine Dair Sözleşme (Lahey, 15 Kasım 1965).
  • 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun; 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu.
  • 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (06.12.2018 tarihli ve 7155 sayılı Kanunla eklenen m.5/A işlenmiş metin).
  • 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla m.107’nin yürürlükten kaldırıldığı ve m.109’a dördüncü fıkranın eklendiği güncel metin).
  • 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu; 7201 sayılı Tebligat Kanunu; 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu.
  • 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun (16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla değişik m.1 işlenmiş metin); 213 sayılı Vergi Usul Kanunu.
  • Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası İhracat Genelgesi (güncel metin).

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosya kendi sözleşmesi, yazışmaları ve süreleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Yurt dışındaki alıcı mal bedelini ödemiyor mu? Birlikte değerlendirelim

Ek süre ihtarı, ihtiyati haciz, arabuluculuk, dava veya tahkim için sözleşmeniz, faturalarınız ve son yazışmalarınızla hemen arayın.

📞 Hemen Arayın: 0554 648 37 15💬 WhatsApp

Süreyi kaçırmayın

İhtiyati hacizden sonra takip veya dava için yedi gün, ihracat bedelinin yurda getirilmesi için kural olarak fiili ihraçtan itibaren 180 gün, itirazın iptali davası için bir yıl. Vade geçtiği gün yazılı bildirimi gönderin. Telefon: 0554 648 37 15.

İletişime Geçin

Post by Av. Fatma Öztürk