Dövizle Borçlandım, Kur Yükseldi: Döviz Borcunda Kur Farkını Kim Öder, Hangi Kurla Ödenir, Faiz ve İcra Takibi (TBK m.99, 3095 m.4/a) 2026
10 Kasım 2026

Dövizle Borçlandım, Kur Yükseldi: Döviz Borcunda Kur Farkını Kim Öder, Hangi Kurla Ödenir, Faiz ve İcra Takibi (TBK m.99, 3095 m.4/a) 2026

Döviz cinsinden borç, kur yükselse de dövizdir: sözleşmede “aynen ödeme” kaydı yoksa borcu ödeme günündeki kurla Türk lirası olarak ödeyebilirsiniz (TBK m.99/2). Vadede ödemezseniz seçim alacaklıya geçer; alacaklı dövizi aynen ya da vade günündeki veya fiilen ödeme yaptığınız gündeki kur üzerinden Türk lirası karşılığını isteyebilir (TBK m.99/3). Bu yüzden gecikme, kur artışını borçluya yükler.

Kur yükseldiğinde dövizle borçlanan kişinin ilk sorusu borcun Türk lirası karşılığının nasıl hesaplanacağıdır. Cevap; borcun gerçekten döviz borcu olup olmadığına, sözleşmede ne yazdığına, ödemenin vadesinde yapılıp yapılmadığına ve alacaklının hangi kuru seçtiğine bağlıdır. Bu rehber, Türk Borçlar Kanununun 99 uncu maddesini, yabancı para borcunun faizini düzenleyen 3095 sayılı Kanunun 4/a maddesini ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun bu konudaki güncel kararlarını borçlunun gözünden anlatır. Döviz alacağını tahsil etmek isteyen taraf için icra takibinin ayrıntıları Yabancı Para (Döviz) Alacağında İcra Takibi yazımızdadır.

Önce Borcun Türünü Belirleyin: Döviz Borcu mu, Dövize Endeksli mi?

“Dövizle borçlandım” cümlesi hukuken farklı durumları anlatabilir. Kur artışının size etkisi, borcun hangi türe girdiğine göre değişir. Gerçek döviz borcunda borcun konusu yabancı paradır; Türk lirası yalnızca ödeme aracıdır. Dövize endeksli borçta ise borç Türk lirasıdır ama tutarı bir kura bağlanmıştır. Türk lirası borcunda kur artışı borcun miktarını kendiliğinden değiştirmez.

Borç türüne göre kur artışının etkisi

Borç türüÖrnekKur artınca ne olur?Dayanak
Gerçek döviz borcu“10.000 ABD doları ödünç aldım, 2 Mart’ta geri ödeyeceğim”Borç döviz olarak kalır; Türk lirası karşılığı ödeme günündeki kura göre artarTBK m.99
Döviz borcu, “aynen ödeme” kaydıyla“Ödeme yalnızca avro olarak yapılacaktır”Borçlu Türk lirası ödeyerek kurtulamaz; dövizi temin etmek zorundadırTBK m.99/2-3
Dövize endeksli Türk lirası borcu“Bedel, ödeme günündeki dolar kuruna göre Türk lirası olarak ödenir”Sözleşmedeki endeks formülü uygulanır; yasak kapsamındaki sözleşmede endeksleme de yasaktırSözleşme; 32 Sayılı Karar m.4/g
Türk lirası borcu“400.000 TL”Kur artışı borcu artırmaz; alacaklı kur kaybını ancak faizi aşan zarar olarak ispatlarsa isteyebilirTBK m.122
Altın borcu“100 gram altın ödünç aldım”Borç altın olarak kalır; Türk lirasına çevirme ayrı kurallara tabidirTBK m.386; ayrı rehber

Altın cinsinden borçlar için Altın Borcu ve Ödünç Altının Aynen İadesi ile Altın Cinsinden Sözleşme yazılarımıza bakabilirsiniz. Türk lirası borcunda alacaklının kur kaybını isteyebilmesi istisnaidir: temerrüt faizini aşan bir zarara uğrayan alacaklı, borçlu kusursuzluğunu ispat etmedikçe bu zararı da isteyebilir (TBK m.122/1). Yargıtay uygulamasında alacaklıdan, parayı zamanında alsaydı dövize çevireceğini ve zararının faizi aştığını ispat etmesi beklenir; özellikle tacir alacaklılar bakımından ispat ölçüsü tartışmalıdır. Bu ayrımın sigorta tazminatlarındaki uygulaması Sigorta Tazminatı Geç Ödendi: Kur Farkı ve Aşkın Zarar yazımızda anlatılmıştır.

Döviz Bedeli Geçerli mi? 32 Sayılı Karar ve Yasağın Kapsamı

Borcun dövizle kurulup kurulamayacağı, kur hesabından önce gelen sorudur. Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Kararın 2018’de eklenen 4 üncü maddesinin (g) bendi, Türkiye’de yerleşik kişilerin kendi aralarındaki menkul ve gayrimenkul alım satımı ve kiralaması, finansal kiralama, iş, hizmet ve eser sözleşmelerinde sözleşme bedelini ve bu sözleşmelerden doğan diğer ödeme yükümlülüklerini, Bakanlığın belirlediği istisnalar dışında, döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırmayı yasaklar. İstisnalar Tebliğ No: 2008-32/34’ün 8 inci maddesinde sayılır. Yasağın kapsamı, yabancı sermayeli şirketlere tanınan istisna ve Anayasa Mahkemesinin 17 Haziran 2025 tarihli kararı ile sonrasındaki tartışma Döviz Cinsinden Sözleşme Yasağı rehberimizde ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Hangi borçta döviz kararlaştırılabilir?

Borcun kaynağıTaraflar Türkiye’de yerleşikseNot
Konut veya iş yeri kirasıKural olarak yasak; istisnalar Tebliğ m.8’deAyrıntı: kira bedelinin döviz cinsinden belirlenmesi rehberi
Taşıt dışındaki taşınır satışı ve kirasıDöviz kararlaştırılabilirTebliğ m.8/9, m.8/10
Taşınmaz satışıKural olarak yasakİstisnalar Tebliğ m.8’de
İş, hizmet ve eser sözleşmesiKural olarak yasakYabancı sermayeli şirket, ihracat bağlantılı işler ve döviz maliyetli eser sözleşmeleri (Tebliğ m.8/8) gibi istisnalar ayrıca incelenmeli
Para ödüncü (borç para)m.4/g’de sayılan sözleşmeler arasında değildirKişiler arası döviz ödüncü kural olarak yasak kapsamında görülmez; Tebliğde açıkça düzenlenmemiştir, kredi niteliği taşıyan işlemlerde 32 Sayılı Karar m.17 ayrıca değerlendirilir. Ödünç görüntüsü altında yasak kapsamındaki bir bedelin dövize bağlanması da ayrıca incelenir
Taraflardan biri dışarıda yerleşikYasak uygulanmaz32 Sayılı Karar m.4/g yalnızca yerleşikler arasındaki sözleşmeleri kapsar (Tebliğ m.8/24 saklı)
Bankadan döviz kredisiAyrı kurallara tabi32 Sayılı Karar m.17 ve ilgili düzenlemeler

Yasak kapsamında olduğu hâlde döviz cinsinden yazılmış bir bedel, kur hesabını tamamen değiştirir. Böyle bir bedel hükmü TBK m.27 uyarınca kesin hükümsüzlük yönünden değerlendirilir; Yargıtay 12. Hukuk Dairesi yasağın ekonomik kamu düzenine ilişkin olduğunu ve mahkemelerce re’sen gözetileceğini kabul etmiştir. Türk lirası karşılığının nasıl belirleneceği somut sözleşmeye göre ayrıca tartışılır. Yasak kapsamındaki kira bedelleri için Kira Bedelinin Döviz Cinsinden Belirlenmesi Yasağı yazımıza bakabilirsiniz. Şirketlerin yurt dışından veya bankadan döviz kredisi kullanmasına ilişkin sınırlar Yurt Dışından Kredi ve Döviz Kredisi rehberinde anlatılmıştır. Bu sayfadaki kurallar, döviz kararlaştırılmasının geçerli olduğu borçlar için geçerlidir.

Vadesinde Ödüyorsanız: Seçim Sizde

Konusu para olan borç Türk parasıyla ödenir. Başka bir para birimiyle ödeme kararlaştırılmışsa, sözleşmede aynen ödeme veya bu anlama gelen bir ifade bulunmadıkça borç, ödeme günündeki rayiç üzerinden Türk parasıyla da ödenebilir (TBK m.99/1-2). Bu hüküm borçluya bir seçim hakkı verir: borcunuzu dövizle ödeyebilir ya da ödeme günündeki kur üzerinden hesaplanan Türk lirası tutarını ödeyebilirsiniz. Alacaklı, vadesinde ve doğru kurla yapılan Türk lirası ödemesini “dövizle isterim” diyerek reddedemez.

Bu seçim hakkının iki sınırı vardır. Birincisi, sözleşmede “aynen ödeme”, “yalnızca avro olarak”, “efektif döviz olarak” gibi bir ifade varsa borçlu Türk lirası ödemeye zorlayamaz; dövizi temin edip ödemek zorundadır. İkincisi, seçim hakkı ödeme gününde kullanılır: kur, sizin ödediğiniz günün kurudur. Ödemeyi ertelemek, kur yükselirse borcun Türk lirası karşılığını artırır; kur düşerse azaltır. Kur riski bu nedenle sözleşme süresince borçluda kalır.

Ödeme gününü belgeleyin. Türk lirası ile ödeme yapıyorsanız havale açıklamasına borcun döviz tutarını, kullandığınız kuru ve kurun tarihini yazın; örneğin “10.000 USD borç karşılığı, 02.03.2026 TCMB efektif satış kuru üzerinden”. Kısmi ödemelerde her ödemenin hangi döviz tutarını kapattığı aynı şekilde gösterilmelidir. Borçlu, faiz veya giderleri ödemede gecikmemişse kısmi ödemeyi ana borçtan düşme hakkına sahiptir (TBK m.100).

Hangi Kur? “Rayiç” Ne Demek?

Kanun “rayiç” kelimesini kullanır ve belirli bir kur türü göstermez. Sözleşmede kur türü (Merkez Bankası döviz satış kuru, efektif satış kuru veya belirli bir bankanın kuru) belirlenmişse o kur uygulanır. Sözleşmede hüküm yoksa yargı kararlarında sıklıkla fiilî ödeme tarihindeki efektif satış kuru üzerinden Türk lirası karşılığına hükmedildiği görülür (örneğin Yargıtay 3. HD, 28.09.2016, E.2016/2549, K.2016/11315); ancak yerleşik tek bir uygulama bulunduğunu söylemek güçtür. Kur türünü sözleşmede açıkça belirlemek en güvenli yoldur. Efektif satış kuru, nakit döviz için uygulanan ve döviz satış kurundan biraz yüksek olan kurdur; aradaki fark büyük tutarlarda önemli olabilir.

Kur türleri ve uygulamada nerede karşılaşılır?

KurNe anlatır?Ne zaman önem kazanır?
TCMB döviz satış kuruMerkez Bankasının ilan ettiği gösterge döviz satış kuruSözleşmede açıkça kararlaştırılmışsa ve ticari faturalarda
TCMB efektif satış kuruNakit döviz için gösterge satış kuruSözleşmede kur belirtilmemişse yargı kararlarında sıkça esas alınır
Banka kuruÖdemenin yapıldığı bankanın o anki kuruYalnızca sözleşmede kararlaştırılmışsa bağlayıcıdır
Vade günü kuruBorcun ödenmesi gereken günün kuruGecikmede alacaklı bu kuru seçebilir (TBK m.99/3)
Fiilî ödeme günü kuruParanın alacaklıya fiilen ödendiği günün kuruGecikmede alacaklı bu kuru seçebilir; alacaklı bu kuru seçmişse icra tahsilatında tahsil gününün kuru uygulanır

Döviz borcunuzu birlikte hesaplayalım

Sözleşmeyi, senedi veya borç yazısını, yaptığınız ödemelerin dekontlarını ve alacaklıdan gelen ihtarı yanınıza alın. Borcun döviz mi, dövize endeksli mi olduğunu, hangi kurla ve hangi faizle hesaplanması gerektiğini birlikte netleştirelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15

Ara: 0554 648 37 15WhatsApp

Geç Kaldıysanız: Seçim Alacaklıya Geçer

Döviz borcu ödeme gününde ödenmezse seçim hakkı alacaklıya geçer. Sözleşmede aynen ödeme ya da bu anlama gelen bir ifade bulunmadıkça alacaklı, alacağının aynen veya vade ya da fiilî ödeme günündeki rayiç üzerinden Türk parası ile ödenmesini isteyebilir (TBK m.99/3). Alacaklı bu üç seçenekten kendisine en elverişli olanı seçer. Türk lirasının değer kaybettiği dönemlerde alacaklı çoğunlukla fiilî ödeme günündeki kuru seçer; böylece gecikme süresince oluşan kur artışı borçluya yüklenir.

Gecikme hâlinde alacaklının seçenekleri

Alacaklının seçimiBorçlu ne öder?Kur artışının etkisiFaiz
Aynen ödemeDövizin kendisiBorçlu dövizi temin eder; kur artışı dolaylı olarak borçluya yansır3095 s.K. m.4/a (döviz faizi)
Vade günündeki kurVade günü kuruyla hesaplanan Türk lirasıVade sonrasındaki kur artışı borca yansımazTürk lirası üzerinden kanuni veya sözleşme faizi
Fiilî ödeme günündeki kurÖdeme günü kuruyla hesaplanan Türk lirasıVade sonrasındaki kur artışı borçluya yansırTahsile kadar 3095 s.K. m.4/a (döviz faizi)

Alacaklının bu seçimi yenilik doğuran bir haktır ve bir kez kullanılmakla tükenir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, dava dilekçesinde seçimini Türk lirası yönünde kullanan davacının, sonradan ıslah yoluyla talebini dolara çeviremeyeceğini kabul etmiştir (Yargıtay HGK, 18.06.2025, E.2024/305, K.2025/368). Bu kural borçlu için de önemlidir: alacaklı takip talebinde veya dava dilekçesinde Türk lirasını vade günü kuruyla istemişse, kur sonradan yükselse bile fiilî ödeme günü kuruna dönemez. İhtarnamedeki seçimin aynı sonucu doğurup doğurmadığı tartışmalıdır.

Seçim hakkının alacaklıya geçmesi için borcun ödeme gününde ödenmemiş olması gerekir. Borcun ödeneceği gün birlikte belirlenmişse bu günün geçmesiyle borçlu temerrüde düşer; böyle bir gün yoksa muaccel borcun borçlusu alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer (TBK m.117). Belirli bir vade kararlaştırılmamış ödünçte ödünç alan, ödünç verenin ilk isteminden başlayarak altı hafta geçmedikçe geri vermekle yükümlü değildir (TBK m.392). Bu sürelerin hesabı, alacaklının “vade günü kuru” dediği tarihin hangisi olduğunu belirler.

Faiz: Döviz Faizi mi, Kanuni Faiz mi?

Sözleşmede daha yüksek akdi veya gecikme faizi kararlaştırılmadığı hâllerde yabancı para borcunun faizinde Devlet bankalarının o yabancı para ile açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz oranı uygulanır (3095 s.K. m.4/a). Döviz mevduat faizleri Türk lirası faizlerinin çok altında olduğundan bu oran genellikle düşüktür. Hangi faizin işleyeceği ise alacaklının kur seçimine bağlıdır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu ilişkiyi açıkça ortaya koymuştur. Alacaklı fiilî ödeme tarihindeki kur üzerinden ödeme isterse takip konusu alacak tahsil tarihine kadar yabancı para alacağı sayılır ve alacaklı vade tarihinden fiilî ödeme tarihine kadar 3095 sayılı Kanunun 4/a maddesindeki faizi isteyebilir. Alacaklı vade veya takip tarihindeki kur üzerinden Türk parası isterse alacağını o tarihteki kurla Türk parasına çevirmeli ve bunu takip talebinde göstermelidir; bu tarihten itibaren Türk parası alacağına dönüşen alacağa 3095 sayılı Kanunun 1 inci maddesine göre kanuni faiz istenebilir. Alacaklı, yabancı para alacağını ve işlemiş döviz faizini takip tarihindeki kurla Türk lirasına çevirip takibe koymuşsa, takip tarihinden sonrası için döviz faizi isteyemez (Yargıtay HGK, 19.10.2022, E.2019/12-500, K.2022/1326).

Döviz faizinin oranı nasıl bulunur? Kanun belirli bir oran yazmaz; Devlet bankalarının o para birimiyle açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek oranı esas alır. Oran zaman içinde değiştiği için uygulamada mahkemeler ve bilirkişiler ilgili dönemin oranlarını kamu sermayeli bankalardan yazıyla sorar. Kendi hesabınızı yaparken gecikme dönemine ait oranları bu bankaların ilan ettiği mevduat faiz tablolarından kontrol edin.

Kur seçimi ile faizin bağlantısı

Alacaklının talebiFaiz türüHangi tarihten hangi tarihe?Dayanak
Fiilî ödeme günü kuruDöviz faizi (Devlet bankalarının bir yıllık döviz mevduatına ödediği en yüksek oran)Vade tarihinden fiilî ödemeye kadar3095 s.K. m.4/a; HGK 2022/1326
Vade veya takip tarihi kuruyla Türk lirasıKanuni faiz; ticari işlerde avans faizi (3095 s.K. m.2/2) veya sözleşmedeki Türk lirası faiziTürk lirasına çevrilen tarihten ödemeye kadar3095 s.K. m.1; HGK 2022/1326
Sözleşmede daha yüksek döviz faiziSözleşmedeki faizSözleşmeye göre3095 s.K. m.4/a

Borçlu açısından pratik sonuç şudur: alacaklı hem fiilî ödeme günü kurunu hem de Türk lirası üzerinden yüksek bir faizi aynı anda isteyemez. Takip talebinde döviz alacağı fiilî ödeme günü kuruyla istenmiş ama faiz Türk lirası oranlarıyla hesaplanmışsa ya da alacak Türk lirasına çevrildiği hâlde sonraki dönem için döviz faizi istenmişse, bu kalemlere itiraz edilebilir. Faiz türlerinin genel anlatımı için İcra Borcuna Faiz Nasıl Hesaplanır? yazımıza, kanuni faiz hesabı için Yasal Faiz Hesaplama aracımıza bakabilirsiniz.

Örnek Hesap: Aynı Borcun Üç Ayrı Sonucu

Kendi rakamlarınızla hesaplayın: Döviz tutarını, vade ve ödeme tarihlerini ve kurları girerek aynen ödeme, vade kuru, fiilî ödeme kuru ve takip kuru seçeneklerini faiziyle birlikte yan yana görmek için Yabancı Para Borcu Hesaplama Aracı sayfamızı kullanabilirsiniz.

Aşağıdaki örnekte kurlar ve faiz oranı açıklama amacıyla seçilmiş varsayımsal değerlerdir; gerçek bir tarihin Merkez Bankası kurunu göstermez. Hesabı kendi borcunuza uygularken ilgili günlerin Merkez Bankası kurlarını ve Devlet bankalarının döviz mevduat faizini kullanmanız gerekir.

Varsayımlar: 10.000 ABD doları borç, vade 2 Mart 2026, borç 2 Eylül 2026’da ödeniyor (184 gün gecikme)

KalemVarsayımsal değer
Vade günü kuru1 ABD doları = 40,00 TL
Fiilî ödeme günü kuru1 ABD doları = 43,00 TL
Devlet bankalarının bir yıllık dolar mevduatına ödediği en yüksek faizYıllık %1,5
Döviz faizi (184 gün)10.000 × %1,5 × 184 / 365 = 75,62 ABD doları

Alacaklının seçimine göre borçlunun ödeyeceği tutar

SeçenekHesapSonuç
Vadesinde ödeseydiniz (TBK m.99/2)10.000 × 40,00400.000,00 TL; faiz yok
Gecikme, alacaklı vade günü kurunu seçti10.000 × 40,00 = 400.000 TL + 2 Mart’tan itibaren Türk lirası kanuni faiz400.000,00 TL ve kanuni faizi
Gecikme, alacaklı fiilî ödeme günü kurunu seçti(10.000 + 75,62) × 43,00433.251,66 TL

Bu örnekte altı aylık gecikme, kur artışı nedeniyle borcun Türk lirası karşılığını 30.000 TL, döviz faiziyle birlikte 33.251,66 TL artırmıştır. Alacaklı vade günü kurunu seçseydi kur artışı borca yansımayacak, buna karşılık 400.000 TL’ye Türk lirası kanuni faizi işleyecekti. Hangi seçeneğin alacaklı için daha kârlı olduğu, gecikme süresindeki kur artışı ile Türk lirası faiz oranının karşılaştırılmasına bağlıdır. Borçlu bu seçimi yapamaz; ancak alacaklının yaptığı seçimin kanuna uygun hesaplanıp hesaplanmadığını denetleyebilir. Kanuni faiz hesabında 31 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren 3095 sayılı Kanunun 1 inci maddesindeki değişiklik dikkate alınmalıdır.

İcra Takibi Geldiyse: Kur Tarihi, Türk Lirası Karşılığı ve İtiraz

Takip talebinde alacağın Türk parasıyla tutarı ve faizli alacaklarda faizin miktarı ile işlemeye başladığı gün; alacak yabancı para ise alacağın hangi tarihteki kur üzerinden talep edildiği ve faizi gösterilir (İİK m.58/2-3). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu hükmün kamu düzenine ilişkin olduğunu, Türk parası karşılığı gösterilmeden yabancı para alacağının aynen istendiği takip talebinin icra müdürlüğünce kendiliğinden reddedilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay HGK, 19.10.2022, E.2019/12-500, K.2022/1326). Alacaklı fiilî ödeme günü kurunu seçerse takip tarihindeki Türk lirası karşılığını göstermekle birlikte alacağın fiilî ödeme tarihindeki kur üzerinden tahsilini istemelidir.

Döviz alacağına dayalı ödeme emrinde kontrol edilecekler

KontrolNeye bakılır?Hata varsa
Türk lirası karşılığıTakip talebinde ve ödeme emrinde döviz tutarının Türk lirası karşılığı gösterilmiş mi?İcra mahkemesine süresiz şikâyet (kamu düzeni)
Kur tarihiVade, takip veya fiilî ödeme günü kurlarından hangisi istenmiş?Kur tarihinin belirsiz olması şikâyet konusudur
Faiz türüFiilî ödeme kuru istenmişse döviz faizi mi, Türk lirasına çevrilmişse Türk lirası faizi mi işletilmiş?Faiz kalemine itiraz (İİK m.62)
Faiz başlangıcıVade günü mü, ihtar günü mü, takip günü mü?Faiz kalemine itiraz
Aynen ödeme kaydıSözleşmede aynen ödeme kaydı var mı, kur seçimi buna uygun mu?Borca itiraz veya şikâyet
Borcun döviz olarak kurulabilirliğiYasak kapsamında bir sözleşme mi?Borca itiraz; yasak kapsamı ayrıca değerlendirilir

Genel haciz yoluyla ilamsız takipte ödeme emrine itiraz süresi tebliğden itibaren yedi gündür ve itiraz icra dairesine yapılır (İİK m.62/1); döviz cinsinden bono veya çeke dayalı kambiyo takibinde ise borca itiraz beş gün içinde icra mahkemesine yapılır (İİK m.168/5, m.169). İlamlı takipte icra emrindeki faiz ve kur hataları icra mahkemesine şikâyet yoluyla ileri sürülür; Hukuk Genel Kurulunun 2022 tarihli kararı da böyle bir şikâyete ilişkindir. Borcun aslını kabul edip yalnızca kur tarihine veya faiz kalemine itiraz etmek mümkündür; bu durumda takip itiraz edilmeyen kısım bakımından devam eder. İtiraz usulü İcra Takibine İtiraz: Ödeme Emrine 7 Gün İçinde İtiraz yazımızda, itirazdan sonra alacaklının açabileceği dava İtirazın İptali Davası yazımızda anlatılmıştır. Alacaklının takip talebini nasıl doldurması gerektiğini görmek için Yabancı Para Alacağında İcra Takibi rehberimize bakabilirsiniz.

Ödeme emri geldiyse yedi gününüz var

Genel haciz yoluyla takipte ödeme emrine itiraz süresi tebliğden itibaren yedi gün, döviz cinsinden bono veya çeke dayalı kambiyo takibinde beş gündür. Takip talebindeki kur tarihini, Türk lirası karşılığını ve faiz kalemlerini birlikte kontrol edip yalnızca hatalı kısma itiraz edilip edilemeyeceğini değerlendirelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15

Ara: 0554 648 37 15WhatsApp

Alacaklı Türk Lirasını Kabul Etmiyorsa: Alacaklı Temerrüdü ve Tevdi

Aynen ödeme kaydı bulunmayan bir döviz borcunu vadesinde ödeme günündeki kurla Türk lirası olarak ödemek borçlunun hakkıdır (TBK m.99/2). Alacaklı, gereği gibi önerilen bu ödemeyi haklı bir sebep olmaksızın kabul etmezse temerrüde düşer (TBK m.106). Alacaklının temerrüde düşmesi durumunda borçlu, hasar ve giderleri alacaklıya ait olmak üzere teslim edeceği şeyi tevdi ederek borcundan kurtulabilir; tevdi yerini ifa yerindeki hâkim belirler (TBK m.107). Tevdi mahallinin belirlenmesi çekişmesiz yargı işidir ve bu işlerde görevli mahkeme kural olarak sulh hukuk mahkemesidir (HMK m.382/2-d-3, m.383).

Bu yol, kurun yükselmeye devam ettiği dönemlerde borçluyu korur: alacaklının kabulden kaçındığı tarihteki kurla hesaplanan tutarı ödemeye hazır olduğunu belgeleyen borçlu, sonraki kur artışının kendisine yüklenmesine karşı güçlü bir savunma elde eder. Bunun için ödemenin gereği gibi, yani tam tutarıyla, ödeme gününde ve ifa yerinde önerilmiş olması gerekir; yazılı yapılması ispat bakımından önemlidir. Para borcunda ifa yeri, aksine anlaşma yoksa alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yeridir (TBK m.89/1-1). Önerinin noter ihtarnamesiyle ya da alacaklının kabul edebileceği somut bir ödeme imkânıyla (banka havalesi gibi) yapılması ispat bakımından önemlidir. Tevdi edilecek tutarın öneri tarihindeki kurla mı, tevdi günündeki kurla mı hesaplanacağı tartışmalı olduğundan tevdinin gecikmeksizin yapılması önerilir.

Kur Yükseldi, Ödeyemiyorum: Uyarlama ve Diğer Yollar

Kurdaki her artış sözleşmenin değiştirilmesini haklı kılmaz. Sözleşmenin yapıldığı sırada taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durum, borçludan kaynaklanmayan bir sebeple ortaya çıkar ve mevcut olguları, kendisinden ifanın istenmesini dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede borçlu aleyhine değiştirirse; borçlu, borcunu henüz ifa etmemiş veya haklarını saklı tutarak ifa etmişse hâkimden sözleşmenin uyarlanmasını, bu mümkün değilse sözleşmeden dönmeyi isteyebilir. Kanun bu hükmün yabancı para borçlarında da uygulanacağını açıkça belirtir (TBK m.138). Döviz cinsinden borçlanan kişinin kur riskini sözleşme anında üstlendiği kabul edildiğinden, olağan kur dalgalanmaları bu şartları karşılamaz; uyarlama ancak olağanüstü ve öngörülemeyen bir kur şokunda gündeme gelir. Şartların ayrıntısı için Sözleşmeden Sonra Döviz Aşırı Arttı: Sözleşme Uyarlanabilir mi? ve Aşırı İfa Güçlüğü ve Uyarlama Davası yazılarımıza bakabilirsiniz.

Kur artışı karşısında borçlunun başlıca yolları

YolNe sağlar?Şart ve riskDayanak
Vadesinde Türk lirası ile ödemeKur riskini vade gününde sabitlerAynen ödeme kaydı olmamalıTBK m.99/2
Alacaklıyla yeniden yapılandırmaBorcun Türk lirasına çevrilmesi, vade uzatımıYazılı yapılmalı; yasak kapsamındaki sözleşmede döviz yeniden kurulamazTBK m.26; 32 Sayılı Karar m.4/g
Uyarlama davasıBedelin yeni koşullara uyarlanmasıOlağanüstü ve öngörülemeyen durum; ifadan önce veya ihtirazi kayıtla ifaTBK m.138
Kira sözleşmesinde beş yıl kuralıBeş yıldan sonra bedelin hâkimce belirlenmesiYabancı para kirası için 1567 sayılı Kanun saklıTBK m.344/4 (m.138 saklı)
KonkordatoTüm borçlar için toplu çözümMali durumun bozulmuş olması; döviz alacakları ortak tarihte Türk lirasına çevrilirİİK m.285 vd.; ayrı rehber

Ticari borçlarda kur artışı birden fazla alacaklıyı etkiliyorsa konkordato gündeme gelebilir. Konkordatoda döviz alacaklarının hangi tarihteki kurla Türk lirasına çevrileceği ve Hukuk Genel Kurulunun 2025 tarihli kararı Konkordatoda Yabancı Para ve Döviz Alacağı yazımızda anlatılmıştır. Kişisel borçlar için genel yol haritası Borçlarımı Ödeyemiyorum: Borçlu Rehberi sayfamızdadır.

Kişiler Arasında Döviz Ödüncü: Ne Zaman, Hangi Kurla Geri Verilir?

Tüketim ödüncü sözleşmesi, ödünç verenin bir miktar parayı ödünç alana devretmeyi, ödünç alanın da aynı nitelik ve miktarda şeyi geri vermeyi üstlendiği sözleşmedir (TBK m.386). Dolar ödünç alan kişi dolar geri vermeyi üstlenmiştir; ödünç aldığı gün dolar karşılığında eline geçen Türk lirası tutarını değil. Ticari olmayan ödünçte faiz kararlaştırılmamışsa faiz istenemez (TBK m.387/1). Bu kural sözleşme faizine ilişkindir; geri vermede temerrüde düşülürse döviz faizi işler (3095 s.K. m.4/a). Geri verme günü belirlenmemişse ödünç alan, ilk istemden başlayarak altı hafta geçmedikçe geri vermekle yükümlü değildir (TBK m.392).

Aile içinde veya arkadaşlar arasında verilen döviz ödüncünde en sık uyuşmazlık, paranın ödünç mü bağış mı olduğu ve ne kadar verildiğidir. Banka havalesiyle gönderilen dövizde açıklama kısmına “ödünç” yazılması, elden verilen dövizde ise tutarı, para birimini ve geri verme şeklini gösteren kısa bir yazılı belge düzenlenmesi bu tartışmayı baştan önler. Geri ödeme Türk lirası ile yapılacaksa, ödeme günündeki kurun ve hangi kurun kullanıldığının yazılı olarak kayda geçirilmesi, sonradan “eksik ödedin” tartışmasını engeller.

Mirasta döviz borcu. Döviz cinsinden borcu bulunan kişi öldüğünde borç mirasçılara geçer ve kur hesabı aynı kurallarla yapılır. Terekedeki döviz varlıklarının ve borçlarının paylaşımda hangi tarihteki kurla değerlendirileceği ayrı bir sorudur.

İhtarname ve Dilekçe Örnekleri

Aşağıdaki metinler, köşeli parantez içindeki bilgiler kendi durumunuza göre doldurularak kullanılabilir. Tutarları ve kurları ilgili günün Merkez Bankası verileriyle kontrol edin.

Örnek 1: Döviz borcunu Türk lirası ile ödeme önerisi (ihtarname)

[NOTERLİĞİ] ARACILIĞIYLA

İHTAR EDEN: [Ad soyad / unvan], [adres]
MUHATAP: [Ad soyad / unvan], [adres]
KONU: [Tarih] tarihli sözleşmeden doğan [tutar ve para birimi] borcun ödeme günündeki kur üzerinden Türk lirası olarak ödenmesi önerisidir.

AÇIKLAMALAR

1. Aramızdaki [tarih] tarihli [sözleşmenin türü] sözleşmesi uyarınca tarafınıza [tutar ve para birimi] borcum bulunmakta olup borcun vadesi [vade tarihi]’dir. Sözleşmede aynen ödeme veya bu anlama gelen bir hüküm yoktur.

Türk Borçlar Kanunu madde 99/2 yönünden

2. Başka bir para birimiyle ödeme kararlaştırılmış borç, sözleşmede aynen ödeme veya bu anlama gelen bir ifade bulunmadıkça ödeme günündeki rayiç üzerinden Türk parasıyla da ödenebilir. Borcumu vade günü olan [tarih] tarihinde, o gün geçerli Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası [efektif satış / döviz satış] kuru üzerinden hesaplanacak Türk lirası tutarı olarak ödemeye hazırım.

Türk Borçlar Kanunu madde 106 ve 107 yönünden

3. Bu tutarın ödenmesi için [banka adı ve IBAN / ödeme yeri ve saati] bilgilerini en geç vade gününden önce bildirmenizi rica ederim. Gereği gibi önerilen ödemenin haklı bir sebep olmaksızın kabul edilmemesi hâlinde alacaklı temerrüdü doğacak ve tutarı, hâkimin belirleyeceği yere tevdi ederek borcumdan kurtulma hakkımı kullanacağım. Bu tarihten sonraki kur farkından ve giderlerden sorumlu olmayacağımı bildiririm.

Sayın Noterlikçe bu ihtarnamenin bir örneğinin muhataba tebliğini, bir örneğinin de tarafıma verilmesini rica ederim.

[Tarih]
İhtar eden [ad soyad, imza]

Örnek 2: Tevdi mahalli belirlenmesi talep dilekçesi

[İFA YERİ – kural olarak alacaklının yerleşim yeri] NÖBETÇİ SULH HUKUK MAHKEMESİNE

TALEP EDEN: [Ad soyad], [T.C. kimlik no], [adres]
KARŞI TARAF: [Ad soyad / unvan], [adres]
KONU: Alacaklının temerrüdü nedeniyle borç tutarının tevdi edileceği yerin belirlenmesi istemidir.

AÇIKLAMALAR

1. Karşı tarafa [tarih] tarihli [sözleşme] nedeniyle [tutar ve para birimi] borcum bulunmaktadır. Sözleşmede aynen ödeme kaydı bulunmamaktadır.

Türk Borçlar Kanunu madde 99/2 yönünden

2. Borcumu vade günü olan [tarih] tarihinde, ödeme günündeki rayiç üzerinden Türk lirası olarak ödemeyi [tarih] tarihli ve [yevmiye no] yevmiye numaralı ihtarnamemle önerdim. Kanun, aynen ödeme kaydı bulunmayan döviz borcunun ödeme günündeki rayiç üzerinden Türk parasıyla ödenebileceğini açıkça kabul etmektedir.

Türk Borçlar Kanunu madde 106 yönünden

3. Karşı taraf, gereği gibi önerilen bu ödemeyi [tarih] tarihli cevabıyla / cevap vermeyerek haklı bir sebep olmaksızın kabul etmemiştir. Bu durumda alacaklı temerrüdü gerçekleşmiştir.

Türk Borçlar Kanunu madde 107 ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu madde 382/2-d-3 yönünden

4. Alacaklının temerrüde düşmesi durumunda borçlu, edimin konusunu tevdi ederek borcundan kurtulabilir; tevdi yerini ifa yerindeki hâkim belirler. Para borcunda ifa yeri, aksine anlaşma yoksa alacaklının yerleşim yeri olduğundan başvurum oradaki sulh hukuk mahkemesine yapılmaktadır (TBK m.89/1-1, m.107/2). Tevdi mahallinin belirlenmesi çekişmesiz yargı işidir.

DELİLLER: Sözleşme, ihtarname ve tebliğ şerhi, karşı tarafın cevabı, ödeme günündeki Merkez Bankası kur bilgisi, banka hesap bilgileri.

SONUÇ VE İSTEM: [Türk lirası tutarı] TL’nin tevdi edileceği yerin [banka şubesi / mahkeme veznesi] olarak belirlenmesine ve kararın karşı tarafa tebliğine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim.

[Tarih]
Talep eden [ad soyad, imza]

Örnek 3: Döviz alacağına dayalı takipte faiz kalemlerine kısmi itiraz

[YER] [NUMARA]. İCRA DAİRESİNE

DOSYA NO: [Yıl/Esas]
İTİRAZ EDEN (BORÇLU): [Ad soyad / unvan], [adres]
ALACAKLI: [Ad soyad / unvan]
KONU: Ödeme emrine faiz kalemleri yönünden kısmi itirazımdır.
ÖDEME EMRİNİN TEBLİĞ TARİHİ: [Tarih]

AÇIKLAMALAR

1. Alacaklı, [tutar ve para birimi] asıl alacağın [tarih] tarihli kur üzerinden [Türk lirası tutarı] TL karşılığını, [tutar] TL işlemiş faizi ve takip tarihinden sonra işleyecek faizi talep etmektedir. Asıl alacağın [tutar ve para birimi] olduğunu kabul ediyorum; faiz kalemlerine aşağıdaki nedenlerle itiraz ediyorum.

3095 sayılı Kanun madde 4/a ve 1 yönünden

2. Alacaklı, döviz alacağını takip tarihindeki kur üzerinden Türk lirasına çevirerek takibe koymuştur. Bu durumda alacak takip tarihinden itibaren Türk lirası alacağına dönüşmüş olup takip tarihinden sonrası için yabancı para faizi istenemez; işlemiş faiz de vade tarihinden takip tarihine kadar Devlet bankalarının o para ile açılmış bir yıl vadeli mevduatına ödediği en yüksek oran üzerinden hesaplanabilir. Sözleşmede daha yüksek bir faiz kararlaştırılmamıştır. Takip talebinde ise [vade ile takip tarihi arasındaki dönem için Türk lirası faiz oranı / takip tarihinden sonrası için döviz faizi] istenmiştir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 19.10.2022 tarihli ve 2019/12-500 Esas, 2022/1326 Karar sayılı kararı da bu yöndedir.

Türk Borçlar Kanunu madde 117 yönünden

3. Sözleşmede kesin bir ödeme günü kararlaştırılmamıştır. Alacaklının ihtarı [tarih] tarihinde tebliğ edilmiş olup temerrüt bu tarihte gerçekleşmiştir. Faizin bundan önceki [tarih] tarihinden başlatılması hatalıdır.

İcra ve İflas Kanunu madde 62 yönünden

4. İtirazım ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi günlük süre içindedir. Asıl alacağa ve [kabul edilen tutar] TL işlemiş faize itirazım yoktur; işlemiş faizin bu tutarı aşan [itiraz edilen tutar] TL’lik kısmına ve takip tarihinden sonrası için istenen [faiz türü] faize itiraz ediyorum.

SONUÇ VE İSTEM: Açıklanan nedenlerle, işlemiş faizin [kabul edilen tutar] TL’yi aşan [itiraz edilen tutar] TL’lik kısmı ile takip tarihinden sonrası için istenen [faiz türü] faiz yönünden takibin durdurulmasını saygıyla arz ve talep ederim.

[Tarih]
İtiraz eden [ad soyad, imza]

Sık Yapılan Hatalar

  • Döviz borcunu, borç alındığı gündeki Türk lirası karşılığı kadar sanmak; borç dövizdir ve ödeme günündeki kurla hesaplanır (TBK m.99/2).
  • Vadeyi kaçırıp kurun düşmesini beklemek; gecikmede kur seçimi alacaklıya geçer (TBK m.99/3).
  • Sözleşmedeki “aynen ödeme” kaydını gözden kaçırmak; bu kayıt varsa Türk lirası ile ödeyerek borçtan kurtulamazsınız.
  • Hangi kurun kullanıldığını yazmadan Türk lirası ödemek; havale açıklamasına döviz tutarı, kur ve kur tarihi yazılmalıdır.
  • Alacaklı fiilî ödeme günü kurunu seçtiği hâlde Türk lirası faiz oranlarını kabul etmek; bu durumda faiz 3095 sayılı Kanunun 4/a maddesine göre işler.
  • Ödeme emrinde Türk lirası karşılığı ve kur tarihi gösterilmediği hâlde şikâyet yoluna başvurmamak (İİK m.58/2-3).
  • İtiraz süresini kaçırmak; genel haciz yoluyla takipte ödeme emrine itiraz süresi tebliğden itibaren yedi gün (İİK m.62/1), döviz cinsinden bono veya çeke dayalı kambiyo takibinde beş gündür (İİK m.168/5).
  • Her kur artışında uyarlama davasının kazanılacağını düşünmek; kur riski kural olarak borçlunundur ve olağanüstü, öngörülemeyen bir durum aranır (TBK m.138).
  • Yasak kapsamındaki bir sözleşmede bedeli dövizle yazmak; kira, taşınmaz ve taşıt satışı, iş ve hizmet sözleşmelerinde istisna yoksa bedel Türk lirası olmalıdır (32 Sayılı Karar m.4/g).

Sık Sorulan Sorular

Döviz borcunu hangi kurla ödemem gerekir?

Vadesinde ödüyorsanız ve sözleşmede aynen ödeme kaydı yoksa borcu ödeme günündeki kur üzerinden Türk lirası olarak ödeyebilirsiniz (TBK m.99/2). Sözleşmede kur türü belirlenmişse o kur uygulanır; belirlenmemişse yargı kararlarında sıklıkla efektif satış kurunun esas alındığı görülür, ancak yerleşik tek bir uygulama bulunduğunu söylemek güçtür.

Borcu geç ödersem kur farkını kim öder?

Borç vadesinde ödenmezse alacaklı, alacağın aynen veya vade ya da fiilî ödeme günündeki kur üzerinden Türk lirası olarak ödenmesini seçebilir (TBK m.99/3). Alacaklı fiilî ödeme günü kurunu seçerse gecikme döneminde oluşan kur artışını borçlu öder.

Alacaklı Türk lirası ile ödemeyi reddedebilir mi?

Sözleşmede aynen ödeme kaydı yoksa vadesinde ve ödeme günündeki kurla önerilen Türk lirası ödemesini haklı bir sebep olmadan reddeden alacaklı temerrüde düşer (TBK m.99/2, 106). Borçlu tutarı hâkimin belirleyeceği yere tevdi ederek borcundan kurtulabilir (TBK m.107).

Aynen ödeme kaydı ne anlama gelir?

Sözleşmede borcun mutlaka o yabancı para ile ödeneceğini gösteren ifadedir. Bu kayıt varsa borçlu Türk lirası ödeyerek borcundan kurtulamaz, dövizi temin etmek zorundadır; alacaklının gecikme hâlinde Türk lirası karşılığı seçme imkânı da bu kayıtla sınırlanır (TBK m.99/2-3).

Döviz borcuna hangi faiz işler?

Sözleşmede daha yüksek faiz yoksa Devlet bankalarının o yabancı para ile açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz işler (3095 s.K. m.4/a). Alacaklı alacağını vade veya takip tarihindeki kurla Türk lirasına çevirirse o tarihten sonra Türk lirası kanuni faizi işler (Yargıtay HGK, E.2019/12-500, K.2022/1326).

Alacaklı hem kur farkı hem yüksek Türk lirası faizi isteyebilir mi?

Hayır. Fiilî ödeme günü kuru istenirse alacak tahsile kadar yabancı para alacağı sayılır ve döviz faizi işler; Türk lirasına çevrilirse o tarihten sonra Türk lirası faizi işler ve döviz faizi istenemez (Yargıtay HGK, E.2019/12-500, K.2022/1326).

Alacaklı kur seçimini sonradan değiştirebilir mi?

Hayır. Seçim hakkı yenilik doğuran bir haktır ve bir kez kullanılmakla tükenir. Dava dilekçesinde Türk lirasını seçen alacaklı ıslahla dolara dönemez (Yargıtay HGK, 18.06.2025, E.2024/305, K.2025/368).

Kur çok yükseldi, borcumu azaltabilir miyim?

Ancak sözleşmenin yapıldığı sırada öngörülmeyen ve öngörülmesi beklenmeyen olağanüstü bir durum dengeyi borçlu aleyhine aşırı bozmuşsa uyarlama istenebilir; bu hüküm yabancı para borçlarında da uygulanır (TBK m.138). Olağan kur artışları bu şartı karşılamaz.

Ödeme emrinde Türk lirası karşılığı yazmıyorsa ne yapmalıyım?

Takip talebinde ve ödeme emrinde döviz alacağının Türk lirası karşılığının ve kur tarihinin gösterilmesi kamu düzenine ilişkindir (İİK m.58/2-3; Yargıtay HGK, E.2019/12-500, K.2022/1326). Bu eksiklik için icra mahkemesine şikâyet yoluna başvurulabilir.

Ödeme emrinin yalnızca faiz kısmına itiraz edebilir miyim?

Evet. Borcun aslını kabul edip faiz veya kur kalemine itiraz edebilirsiniz; itiraz edilen kısmın ve miktarın açıkça gösterilmesi gerekir. Genel haciz yoluyla takipte itiraz ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine yapılır (İİK m.62/1); bono veya çeke dayalı kambiyo takibinde süre beş gündür ve itiraz icra mahkemesine yapılır (İİK m.168/5).

Arkadaşımdan dolar ödünç aldım, ne zaman geri vermeliyim?

Geri verme günü belirlenmişse o gün geri vermelisiniz; belirlenmemişse ödünç veren geri istedikten sonra altı hafta geçmedikçe geri vermek zorunda değilsiniz (TBK m.392). Dolar ödünç alan kişi dolar geri vermeyi üstlenmiştir; aynen ödeme kaydı yoksa geri ödeme gününün kuruyla Türk lirası olarak da ödeyebilir (TBK m.99/2).

Kira bedelini dövizle kararlaştırabilir miyiz?

Türkiye’de yerleşik kişiler arasındaki kira sözleşmelerinde bedel, Bakanlığın belirlediği istisnalar dışında döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılamaz (32 Sayılı Karar m.4/g; Tebliğ No: 2008-32/34 m.8).

İlgili Rehberler ve Araçlar

Kaynakça

Mevzuat

Yargıtay kararları

Kanun metinleri 10 Kasım 2026 tarihinde mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel metinlerden kontrol edilmiştir. Örnek hesaptaki kurlar ve faiz oranı varsayımsaldır. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınız için hukuki destek alınız.


Post by Av. Fatma Öztürk