Türkiye’de yerleşik kişiler kendi aralarında yaptıkları konut ve çatılı iş yeri dahil gayrimenkul satış ve kiralama sözleşmelerinde, taşıt satış ve kiralama sözleşmelerinde, iş sözleşmelerinde ve istisnalar dışındaki hizmet sözleşmelerinde bedeli altın cinsinden veya altına endeksli olarak kararlaştıramaz. Bunun dayanağı 32 Sayılı Karar m.4/g ve Tebliğ 2008-32/34 m.8’dir. Karar döviz cinsinden ve dövize endeksli sözleşmeleri yasaklar; Tebliğ m.8/23 ise uluslararası piyasalarda fiyatı döviz cinsinden belirlenen kıymetli madenlere endekslenen sözleşmeleri de dövize endeksli sözleşme sayar. Altının fiyatı uluslararası piyasada ABD doları cinsinden belirlendiğinden, “aylık kira 5 gram altın” veya “evin bedeli 1 kilogram altın” gibi hükümler yasağın kapsamındadır. Hazine ve Maliye Bakanlığı da 29 Ağustos 2024 tarihli açıklamasında kira bedelinin altın cinsinden belirlenmesinin mevzuata aykırı olduğunu duyurmuştur. Buna karşılık taşıt dışındaki menkul satış ve kiralama sözleşmeleri, döviz maliyeti içeren eser sözleşmeleri ve Türk vatandaşı olmayan kişilerin alıcı veya kiracı olduğu gayrimenkul sözleşmeleri gibi istisnalarda bedel altına bağlanabilir; altın alım satımı ve mücevher satışı da bu nedenle serbesttir. Yasağa aykırılık, 1567 sayılı Kanun m.3/1 kapsamında idari para cezası doğurur. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, yasak kapsamındaki bedellerin Türk parası olarak yeniden belirlenmesi gerektiğini ve bu hususun kamu düzenine ilişkin olduğundan icra takibinde de mahkemece kendiliğinden gözetileceğini kabul etmiştir. Bu rehber hangi sözleşmede altının kullanılabileceğini, hangisinde kullanılamayacağını, aykırılığın sonuçlarını ve çözüm yollarını anlatır.
Kira, satış veya hizmet sözleşmenizde bedel altın olarak mı yazıldı?
Altın cinsinden veya altına endeksli kira, konut ve araç satışı, iş ve hizmet sözleşmelerinin 32 Sayılı Karar karşısındaki durumu, bedelin Türk lirası olarak yeniden belirlenmesi, kira tespit ve uyarlama davaları, icra takibinde kamu düzeni itirazı ve 1567 sayılı Kanun kapsamındaki idari para cezası süreçlerinde Hukukçular Evi uzman kadrosuyla yanınızdayız. Telefon: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın💬 WhatsAppYasağın Dayanağı: 32 Sayılı Karar ve Tebliğ m.8/23
Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar m.4/g, 2018’de yapılan değişiklikle Türkiye’de yerleşik kişilerin Bakanlıkça belirlenen hâller dışında kendi aralarındaki menkul ve gayrimenkul alım satım, taşıt ve finansal kiralama dahil her türlü menkul ve gayrimenkul kiralama, leasing ile iş, hizmet ve eser sözleşmelerinde sözleşme bedelini ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülüklerini döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştıramayacağını hükme bağlamıştır. Hangi sözleşmelerin yasak kapsamında olduğu ve hangi istisnaların bulunduğu Tebliğ 2008-32/34 m.8’de ayrıntılı olarak düzenlenir.
Altın bakımından belirleyici hüküm Tebliğ m.8/23’tür: “Uluslararası piyasalarda fiyatı döviz cinsinden belirlenen kıymetli madenlere ve/veya emtiaya endekslenen ve/veya dolaylı olarak dövize endekslenen sözleşmeler, 32 sayılı Kararın 4 üncü maddesinin (g) bendi uygulaması kapsamında dövize endeksli sözleşme olarak değerlendirilir.” Altının uluslararası fiyatı ABD doları cinsinden oluştuğundan, bedeli altın gramı, ons veya adet cinsinden belirlemek ya da Türk lirası bedeli altın fiyatındaki değişime bağlamak, yasak kapsamındaki sözleşmelerde dövize endekslemeyle aynı sonucu doğurur. Hazine ve Maliye Bakanlığı 29 Ağustos 2024’te yaptığı açıklamada bu hükme dayanarak kira bedelinin altın cinsinden ödenmesinin mevzuata aykırılık oluşturduğunu açıkça belirtmiştir. Döviz cinsinden kira yasağının genel çerçevesi için kira bedelinin döviz cinsinden belirlenmesi yasağı rehberimize bakılabilir.
Yasağın mevzuat zinciri
| Düzenleme | İçerik |
|---|---|
| 1567 sayılı Kanun m.1 | Cumhurbaşkanına Türk parasının kıymetini koruma yetkisi |
| 32 Sayılı Karar m.4/g | Yerleşikler arası sözleşmelerde döviz cinsinden ve dövize endeksli bedel yasağı |
| Tebliğ 2008-32/34 m.8/1-21 | Yasak kapsamındaki sözleşmeler ve istisnalar |
| Tebliğ m.8/22 | Yasak kapsamındaki sözleşmelere ilişkin kıymetli evraklarda da döviz bedel yok |
| Tebliğ m.8/23 | Kıymetli madene ve emtiaya endeksleme dövize endeksleme sayılır |
| 1567 sayılı Kanun m.3/1 | Aykırılıkta idari para cezası |
Hangi Sözleşmede Altın Kullanılamaz?
Tebliğ m.8, yasağı sözleşme türlerine göre düzenler. Türkiye’de yerleşik kişilerin kendi aralarında yaptığı ve konusu yurt içindeki gayrimenkuller olan, konut ve çatılı iş yeri dahil gayrimenkul satış sözleşmelerinde (m.8/1) ve gayrimenkul kiralama sözleşmelerinde (m.8/2) bedel altın cinsinden kararlaştırılamaz. Yurt dışında ifa edilecekler ve gemi adamlarının taraf olduğu sözleşmeler dışındaki iş sözleşmelerinde (m.8/6) ve danışmanlık, aracılık ve taşımacılık dahil hizmet sözleşmelerinde (m.8/7) de aynı yasak geçerlidir. 2025’te değiştirilen m.8/9 uyarınca taşıt satış sözleşmeleri, m.8/10 uyarınca taşıt kiralama sözleşmeleri de yasak kapsamında kalmıştır.
Yasak yalnızca sözleşme bedelini değil, “bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülüklerini” de kapsar. Bu nedenle bir kira sözleşmesinde kira bedelinin Türk lirası belirlenip gecikme cezasının veya tahliye tazminatının altın olarak yazılması da yasak kapsamında değerlendirilebilir. m.8/22 ise yasak kapsamındaki sözleşmeler için düzenlenen kıymetli evraklarda, örneğin kira bedeli için verilen senetlerde, bedelin döviz cinsinden veya dövize endeksli belirlenemeyeceğini öngörür; altın cinsinden senet zaten bono niteliği taşımadığından bu tür senetler hem kambiyo hukuku hem kambiyo mevzuatı bakımından sorunludur.
Altın cinsinden bedel: yasak olan sözleşmeler
| Sözleşme | Örnek | Dayanak |
|---|---|---|
| Gayrimenkul satışı | “Dairenin bedeli 1 kilogram altındır.” | Tebliğ m.8/1 |
| Gayrimenkul kiralama | “Aylık kira 5 gram 24 ayar altındır.” | Tebliğ m.8/2 |
| İş sözleşmesi | “Aylık ücret 10 çeyrek altındır.” | Tebliğ m.8/6; İş K. m.32 |
| Hizmet sözleşmesi | “Danışmanlık bedeli her ay 20 gram altındır.” | Tebliğ m.8/7 |
| Taşıt satışı | “Aracın bedeli 30 Cumhuriyet altınıdır.” | Tebliğ m.8/9 |
| Taşıt kiralama | “Günlük araç kirası 1 gram altındır.” | Tebliğ m.8/10 |
| Bu sözleşmelere ilişkin senet | “Kira borcu için 60 gram altın senedi” | Tebliğ m.8/22 |
Hangi Sözleşmede Altın Kullanılabilir? İstisnalar
Yasağın geniş olmasına karşın önemli istisnalar vardır. En önemlisi m.8/9’dur: Türkiye’de yerleşik kişilerin kendi aralarında yaptıkları, taşıt satış sözleşmeleri dışında kalan menkul satış sözleşmelerinde bedel döviz cinsinden veya dövize endeksli, dolayısıyla altın cinsinden kararlaştırılabilir. Kuyumcudan altın, mücevher veya saat alımı, makine veya emtia satışı gibi menkul satışları bu kapsamdadır. m.8/10 ise taşıt dışındaki menkul kiralama sözleşmelerinde aynı serbestiyi tanır. Döviz cinsinden maliyet içeren eser sözleşmelerinde de bedelin dövize endekslenmesi mümkündür (m.8/8); örneğin altın maliyeti içeren özel yapım bir mücevher siparişinde bedelin altın fiyatına bağlanması bu kapsamda değerlendirilebilir.
Kişiye bağlı istisnalar da vardır. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmayan Türkiye’de yerleşik kişilerin alıcı veya kiracı olarak taraf olduğu gayrimenkul satış ve kiralama sözleşmelerinde (m.8/3) ve bu kişilerin taraf olduğu iş sözleşmelerinde (m.8/14) bedel dövize, dolayısıyla altına bağlanabilir. Kültür ve Turizm Bakanlığından belgeli konaklama tesislerinin kiralanması (m.8/4), gümrüksüz satış mağazalarının kiralanması (m.8/5), ihracat ve transit ticaret kapsamındaki hizmet sözleşmeleri (m.8/7-b) ve yurt dışında ifa edilecek sözleşmeler gibi hâller de istisna kapsamındadır. Taraflardan biri dışarıda yerleşikse yasak zaten uygulanmaz.
Altın cinsinden bedel: serbest olan hâller
| Hâl | Örnek | Dayanak |
|---|---|---|
| Taşıt dışı menkul satışı | Altın, mücevher, saat, makine satışı | Tebliğ m.8/9 |
| Taşıt dışı menkul kiralama | İş makinesi veya ekipman kirası | Tebliğ m.8/10 |
| Döviz maliyetli eser sözleşmesi | Altın maliyetli özel yapım mücevher | Tebliğ m.8/8 |
| Yabancı uyruklu alıcı/kiracı | Yabancı uyruklunun kiracı olduğu konut | Tebliğ m.8/3 |
| Yabancı uyruklu işçi | Yabancı uyruklu çalışanın iş sözleşmesi | Tebliğ m.8/14 |
| Turizm tesisi ve gümrüksüz mağaza kirası | Belgeli otel kiralaması | Tebliğ m.8/4-5 |
| İhracat ve transit kapsamındaki hizmet | İhracat danışmanlığı | Tebliğ m.8/7-b |
| Dışarıda yerleşik taraf | Yurt dışındaki kişiyle sözleşme | 32 SK m.4/g |
Kira Sözleşmesinde Altın: En Sık Karşılaşılan Durum
Altın cinsinden sözleşmeler uygulamada en çok kira ilişkisinde görülür. Yüksek enflasyon döneminde kiraya verenler, kira artış sınırlamalarından etkilenmemek ve kira bedelinin değerini korumak için bedeli altın gramı veya çeyrek altın olarak belirlemeye yönelmiştir. Özellikle konut kiralarında 1 Temmuz 2024’e kadar uygulanan yüzde 25’lik artış sınırının sona ermesiyle aynı dönemde bu tür teklifler artmış, Hazine ve Maliye Bakanlığı da bu nedenle Ağustos 2024’te kamuoyunu uyarmıştır.
Kira bedelinin altın cinsinden belirlenmesi, TBK m.344’teki kira artış kuralını da fiilen işlevsiz bırakır. m.344’e göre yenilenen kira dönemlerinde kira bedelindeki artış, bir önceki kira yılında tüketici fiyat endeksindeki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçemez; beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen kiralarda bedel hâkim tarafından hakkaniyete göre belirlenir. Bedelin altına bağlanması, bu sınırın dolanılması anlamına geldiğinden, kiracı açısından hem 32 Sayılı Karara hem de kira hukukunun koruyucu kurallarına dayanan bir itiraz imkânı doğar. Kira artışının yasal sınırı için kira artış oranı ve TBK 344 rehberimize bakılabilir.
Kira sözleşmesinde altın senaryoları
| Sözleşme hükmü | Değerlendirme |
|---|---|
| “Kira aylık 5 gram altındır.” | Yasak; bedel Türk lirası olarak belirlenmeli |
| “Kira 20.000 TL’dir; altın fiyatı %10 artarsa kira da artar.” | Altına endeksleme; yasak |
| “Kira 20.000 TL’dir; kiracı isterse altınla ödeyebilir.” | Bedel TL; ödeme kolaylığı tartışmalı, dolanma riski |
| “Depozito 10 çeyrek altındır.” | Diğer ödeme yükümlülüğü; yasak kapsamında değerlendirilebilir |
| Kiracı yabancı uyruklu | İstisna; altın cinsinden bedel mümkün (m.8/3) |
Ev ve Araç Satışında Altın
Gayrimenkul satışlarında da bedelin altın olarak belirlenmesine sık rastlanır: “Daire 2 kilogram altına satılmıştır” ya da “bedel teslim günündeki 1.500 gram altın karşılığı Türk lirasıdır” gibi hükümler, Tebliğ m.8/1 ve m.8/23 uyarınca yasak kapsamındadır. Tapuda satış bedeli Türk lirası olarak beyan edilse bile, taraflar arasındaki satış vaadi veya adi sözleşmedeki altın bedel hükmü mevzuata aykırıdır. Bu durum, özellikle bedelin taksitle ödendiği satış vaadi sözleşmelerinde, altın fiyatının yükseldiği dönemlerde ciddi uyuşmazlıklara yol açar.
Taşıt satışları bakımından durum 2025’te netleşmiştir. Tebliğ m.8/9’un 6 Mart 2025 tarihli değişikliğiyle menkul satışlarındaki serbestiden taşıt satışları çıkarılmıştır; bu nedenle ikinci el araç alım satımında bedelin altın cinsinden kararlaştırılması da yasaktır. Aracın “30 Cumhuriyet altını karşılığında” satılması veya bedelin altın fiyatına endekslenmesi bu kapsamdadır. Buna karşılık altın, mücevher, ev eşyası veya makine gibi taşıt dışındaki menkullerin satışında altın cinsinden bedel serbesttir. Kıymetli maden alım satımının vergi boyutu için altın alım satımında vergi rehberimize bakılabilir.
Maaş, Prim ve Hizmet Bedeli Altınla Ödenebilir mi?
İş sözleşmelerinde yasak iki ayrı kaynaktan gelir. Birincisi Tebliğ m.8/6’dır: yurt dışında ifa edilecekler ve gemi adamlarının taraf olduğu sözleşmeler dışında iş sözleşmelerinde ücret dövize, dolayısıyla altına bağlanamaz. İkincisi 4857 sayılı İş Kanunu m.32’dir: ücret kural olarak Türk parası ile işyerinde veya özel olarak açılan bir banka hesabına ödenir; yabancı para olarak kararlaştırılmışsa ödeme günündeki rayice göre Türk parası ile ödenebilir. Ücretin altın olarak kararlaştırılması bu iki hükmün birlikte etkisiyle geçerli değildir. İşverenin çalışanına bayram veya evlilik gibi vesilelerle hediye olarak altın vermesi ise ücretin kararlaştırılması niteliği taşımaz; ancak bunun vergi ve sigorta primi bakımından ayni ödeme olarak değerlendirilmesi ayrıca incelenmelidir.
Hizmet sözleşmelerinde de (m.8/7) danışmanlık, aracılık, taşımacılık, avukatlık, organizasyon ve benzeri hizmetlerin bedeli altına bağlanamaz; ihracat ve transit ticaret kapsamındaki hizmetler, yabancı uyruklu kişilerin taraf olduğu hizmetler ve yurt dışında gerçekleştirilecek faaliyetler istisnadır. Bir düğün organizasyonunun, emlak komisyonunun veya bir danışmanlık hizmetinin bedelinin “gram altın” olarak yazılması bu nedenle yasak kapsamındadır. Transit ticaret kapsamındaki hizmetler için transit altın ticareti rehberimize bakılabilir.
Altın Ödünç Vermek Yasak mı?
Tebliğ m.8 satış, kiralama, iş, hizmet ve eser sözleşmelerini düzenler; tüketim ödüncü bu listede yer almaz. Bir kişinin başka bir kişiye altın ödünç vermesi ve aynı miktar ve ayarda altının geri verilmesinin kararlaştırılması, bedeli altına bağlanan bir satış veya kira değil, konusu doğrudan altın olan bir tüketim ödüncüdür (TBK m.386). Bu nedenle altın ödüncü 32 Sayılı Karar m.4/g yasağının kapsamında değildir. Ancak ödünç görünümü altında gerçekte bir kira veya satış bedelinin altına bağlanması, yasağın dolanılması olarak değerlendirilebilir.
Altın ödüncünden doğan alacağın tahsili ise kendine özgü kurallara tabidir: altının aynen verilmesi talebiyle ilamsız icra takibi yapılamaz; alacaklı ya altının Türk lirası karşılığıyla takip başlatmalı ya da aynen iade davası açmalıdır. Bu kurallar için altın borcu ve icra takibi rehberimize bakılabilir.
Aykırılığın Sonuçları: Geçersizlik, Türk Lirasına Çevirme ve Ceza
Yasak kapsamındaki bir sözleşmede bedelin altın olarak kararlaştırılmasının üç sonucu vardır. Birincisi hukuki sonuçtur: altın cinsinden bedel hükmü mevzuata aykırıdır ve bedelin Türk parası olarak belirlenmesi gerekir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 06.10.2022 tarihli ve 2022/6469 E., 2022/9954 K. sayılı kararında, döviz cinsinden kira bedeline dayalı takipte, istisna kapsamında olmayan sözleşmede bedelin Türk parası olarak yeniden belirlenmesi gerektiğini ve Türk parasının korunmasına ilişkin kuralların kamu düzenine ilişkin olduğunu, bu nedenle İİK m.63’e rağmen mahkemece kendiliğinden dikkate alınması gerektiğini belirterek kararı bozmuştur. Tebliğ m.8/23 altına endekslemeyi dövize endekslemeyle eşit tuttuğundan bu içtihat altın cinsinden bedeller için de yol göstericidir.
İkincisi bedelin belirlenme yöntemidir. Tebliğ m.8/28 ve m.8/29, yasağın yürürlüğe girdiği 2018’den önce kurulmuş sözleşmeler için bedelin taraflarca Türk parası olarak yeniden belirlenmesini, anlaşma sağlanamazsa 2 Ocak 2018 tarihli Merkez Bankası efektif satış kuru ve sonrasındaki TÜFE değişimi esas alınarak hesaplanmasını öngörür. Yasağın yürürlüğünden sonra kurulan sözleşmelerde ise bedelin nasıl belirleneceği; tarafların Türk lirası karşılığı olarak ne öngördüğü, sözleşme tarihindeki altın fiyatı ve kira ilişkilerinde kira tespit kuralları dikkate alınarak değerlendirilir. Üçüncüsü idari yaptırımdır: 1567 sayılı Kanun m.3/1 uyarınca Cumhurbaşkanı kararları ve bunlara dayanan düzenlemelerdeki yükümlülüklere aykırı hareket eden kişi, kanun metninde 3.000 TL ile 25.000 TL arasında gösterilen ve her yıl yeniden değerleme oranında artırılan idari para cezasıyla cezalandırılır. Kambiyo cezalarının ayrıntıları için 1567 sayılı Kanun idari para cezası rehberimize bakılabilir.
Aykırılığın sonuçları
| Sonuç | İçerik | Dayanak |
|---|---|---|
| Bedelin Türk lirasına çevrilmesi | Altın bedel hükmü uygulanmaz; bedel TL olarak belirlenir | Tebliğ m.8/28; Y.12.HD 2022/9954 K. |
| Kamu düzeni | Mahkeme kendiliğinden gözetir; İİK m.63 engel değil | Y.12.HD 2022/6469 E., 2022/9954 K. |
| 2018 öncesi sözleşmeler | 2.1.2018 kuru ve TÜFE ile hesap | Tebliğ m.8/29 |
| İdari para cezası | Kanunda 3.000–25.000 TL; yıllık yeniden değerleme | 1567 m.3/1 |
| Senet | Yasak kapsamındaki sözleşmeye ilişkin altın senedi kullanılamaz | Tebliğ m.8/22 |
Kiracı veya Alıcı Ne Yapmalı?
Altın cinsinden kira veya satış sözleşmesi imzalamış olan kiracı ya da alıcı için ilk adım, bedelin Türk lirası karşılığının yazılı olarak belirlenmesini talep etmektir; bu talep noter ihtarnamesiyle yapılabilir. Taraflar anlaşırsa sözleşmeye Türk lirası bedeli gösteren bir ek yapılır. Anlaşma sağlanamazsa kira ilişkilerinde kira bedelinin Türk lirası olarak belirlenmesi, sulh hukuk mahkemesinde açılacak bir tespit davasıyla istenebilir; 1 Eylül 2023’ten beri kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur.
Kiraya veren altın cinsinden bedel üzerinden icra takibi başlatırsa, kiracı borca itiraz ederken yasağa aykırılığı da ileri sürmelidir; ancak Yargıtay’ın yaklaşımına göre bu itiraz ileri sürülmemiş olsa bile mahkeme kamu düzeni gereği yasağa aykırılığı kendiliğinden gözetmek zorundadır. Kiracının, altın fiyatındaki artış nedeniyle Türk lirası olarak ödediği kira bedelinin, belirlenecek Türk lirası bedelini aşması hâlinde fazla ödemenin iadesini istemesi de gündeme gelebilir. Kira tespit davasının usulü için kira bedelinin tespiti dava dilekçesi rehberimize bakılabilir. Sözleşmenizin değerlendirilmesi için 0554 648 37 15 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz.
Kiraya Veren Açısından: Değer Kaybına Karşı Hukuka Uygun Yollar
Kiraya verenin altın cinsinden kira istemesinin temel nedeni, yüksek enflasyon döneminde kira bedelinin gerçek değerinin erimesidir. Bu risk, mevzuata uygun araçlarla da yönetilebilir. Kira bedeli Türk lirası olarak belirlenir ve yenilenen kira dönemlerinde TBK m.344/1 uyarınca bir önceki kira yılındaki on iki aylık TÜFE ortalamasına kadar artırılır. Beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen kira sözleşmelerinde ise m.344/3 uyarınca yeni kira yılındaki bedel, TÜFE’deki değişim, kiralananın durumu ve emsal kira bedelleri dikkate alınarak hâkim tarafından hakkaniyete göre belirlenir; bu, kiraya verenin rayice yakın bir bedele ulaşmasının kanuni yoludur.
Sözleşmenin kurulmasından sonra öngörülemeyen olağanüstü bir durumun edimler arasındaki dengeyi aşırı ölçüde bozması hâlinde TBK m.138’deki aşırı ifa güçlüğü hükümleri çerçevesinde uyarlama davası da gündeme gelebilir. Kira tespit davasında, yeni kira döneminin başlangıcından en geç otuz gün önce açılan veya kiracıya bu süre içinde yazılı bildirimde bulunulmuş olan davada, belirlenen bedel yeni dönemin başından itibaren geçerli olur. Bu araçlar, altın cinsinden kira hükmünün doğuracağı geçersizlik ve ceza riskine girmeden değer koruma imkânı sağlar. Kira bedelinin uyarlanması için kira bedelinin uyarlanması ve kira tespit davası rehberimize bakılabilir.
Kiraya veren için hukuka uygun araçlar
| Araç | İçerik | Dayanak |
|---|---|---|
| Yıllık artış | Önceki yılın 12 aylık TÜFE ortalamasına kadar | TBK m.344/1 |
| Beş yıl sonra tespit | Hâkim hakkaniyete göre, emsal kiraları dikkate alarak belirler | TBK m.344/3 |
| Uyarlama | Öngörülemeyen olağanüstü durumda aşırı ifa güçlüğü | TBK m.138 |
| Tespit davasında zamanlama | Yeni dönemden 30 gün önce dava veya bildirim | TBK m.345 |
Kuyumcu Siparişleri ve Eser Sözleşmeleri
Kuyum sektöründe sık karşılaşılan bir durum, müşterinin kuyumcuya özel bir mücevher yaptırmasıdır. Bu bir eser sözleşmesidir ve eserin maliyetinin önemli bir kısmını altın oluşturur. Tebliğ m.8/8, Türkiye’de yerleşik kişilerin kendi aralarında yaptığı döviz cinsinden maliyet içeren eser sözleşmelerinde bedelin döviz cinsinden veya dövize endeksli kararlaştırılmasına izin verir. Altının fiyatı dövize bağlı olduğundan, altın maliyeti içeren özel yapım mücevherin bedelinin altın fiyatına bağlanması bu kapsamda değerlendirilebilir.
Müşterinin elindeki altını kuyumcuya verip yeni bir mücevher yaptırması hâlinde ise ortada altın cinsinden bir bedel yoktur: müşterinin verdiği altın hammaddedir, kuyumcunun işçilik bedeli ise Türk lirası olarak belirlenir. Bozdurma ve takas işlemlerinde altının altınla değiştirilmesi de bir menkul satışı niteliğinde olduğundan m.8/9 kapsamında serbesttir. Kuyum işletmelerinin kambiyo mevzuatı kapsamındaki diğer yükümlülükleri için kuyumcu ve aracı kuruluş uyum danışmanlığı rehberimize bakılabilir.
Uygulamadan Örnekler
Günlük hayattan örnekler
| Durum | Değerlendirme | Dayanak |
|---|---|---|
| Düğün salonu bedelinin “50 gram altın” olarak yazılması | Hizmet sözleşmesi; yasak | Tebliğ m.8/7, m.8/23 |
| Emlak komisyonunun altın olarak belirlenmesi | Aracılık hizmeti; yasak | Tebliğ m.8/7 |
| Avukatlık ücretinin altın cinsinden kararlaştırılması | Hizmet sözleşmesi; kural olarak yasak | Tebliğ m.8/7 |
| Kuyumcudan bilezik alımında bedelin altın cinsinden hesaplanması | Menkul satış; serbest | Tebliğ m.8/9 |
| Tarla satışında bedelin “2 kg altın” olması | Gayrimenkul satışı; yasak | Tebliğ m.8/1 |
| Yabancı uyruklu kiracıyla altın cinsinden kira | İstisna; mümkün | Tebliğ m.8/3 |
| İkinci el araç takasında altın verilmesi | Taşıt satışı; bedel altın olamaz | Tebliğ m.8/9 |
Sözleşme Hazırlarken: Doğru Yöntem
Değer kaybından korunmak isteyen taraflar için mevzuata uygun yöntemler vardır. Kira sözleşmelerinde bedel Türk lirası olarak belirlenir ve artış TBK m.344 çerçevesinde TÜFE’ye bağlanır; beş yıllık süre dolduğunda ise hakkaniyete uygun bedelin tespiti istenebilir. Satış sözleşmelerinde bedel Türk lirası olarak belirlenir; uzun vadeli taksitlerde vade farkı veya faiz kararlaştırılabilir. Taşıt dışındaki menkul satışlarında ve istisna kapsamındaki sözleşmelerde ise altın cinsinden bedel mümkündür. Sözleşmenin hangi istisnaya dayandığının sözleşme metninde açıkça gösterilmesi, sonraki uyuşmazlıklarda ispat kolaylığı sağlar.
Sözleşme türüne göre güvenli yöntem
| Sözleşme | Güvenli yöntem |
|---|---|
| Konut ve iş yeri kirası | TL bedel; artış TÜFE (TBK m.344) |
| Gayrimenkul satışı | TL bedel; taksitte vade farkı |
| Araç satışı ve kiralama | TL bedel |
| İş sözleşmesi | TL ücret; artış dönemsel zam |
| Hizmet sözleşmesi | TL bedel; istisna varsa açıkça yazın |
| Altın ve mücevher satışı | Altın cinsinden bedel serbest |
| Döviz maliyetli eser | Altına veya dövize endeksleme serbest |
Dava Dilekçesi Örneği: Altın Cinsinden Kira Bedelinin Türk Lirası Olarak Belirlenmesi
Aşağıdaki örnek, bedeli altın gramı olarak kararlaştırılmış bir konut kira sözleşmesinde kiracının açacağı davaya ilişkindir; olay ve talepler somut dosyaya göre uyarlanmalıdır.
ANKARA NÖBETÇİ SULH HUKUK MAHKEMESİNE
DAVACI (KİRACI): Ad Soyad, T.C. kimlik no, adres
VEKİLİ: Av. Ad Soyad, adres
DAVALI (KİRAYA VEREN): Ad Soyad, T.C. kimlik no, adres
KONU: Aylık 5 gram 24 ayar altın olarak kararlaştırılan kira bedelinin, 32 Sayılı Karar ve Tebliğ 2008-32/34 m.8 uyarınca Türk lirası olarak belirlenmesi talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. 32 Sayılı Karar m.4/g ve Tebliğ 2008-32/34 m.8/2 uyarınca konut kira bedeli altın cinsinden kararlaştırılamaz. Müvekkil ile davalı arasında 01.03.2025 başlangıç tarihli, bir yıl süreli konut kira sözleşmesi imzalanmış ve kira bedeli “aylık 5 gram 24 ayar altın” olarak yazılmıştır. Taraflar Türkiye’de yerleşik Türk vatandaşlarıdır ve sözleşme Tebliğde sayılan istisnaların hiçbirine girmemektedir.
2. Tebliğ m.8/23 uyarınca altına endeksli bedel, dövize endeksli bedel sayılır. Altının uluslararası fiyatı ABD doları cinsinden belirlendiğinden, kira bedelinin altın gramı olarak belirlenmesi dövize endekslemeyle aynı sonucu doğurmaktadır. Hazine ve Maliye Bakanlığı da 29.08.2024 tarihli açıklamasında kira bedelinin altın cinsinden belirlenmesinin mevzuata aykırı olduğunu açıkça duyurmuştur. Davalının, sözleşmeyi müvekkilin serbest iradesiyle imzaladığı yönündeki savunması, kamu düzenine ilişkin bu yasağı ortadan kaldırmaz.
3. Tebliğ m.8/28 ve Yargıtay içtihadı uyarınca yasağa aykırılık kamu düzenine ilişkindir ve bedel Türk parası olarak belirlenmelidir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 2022/6469 E., 2022/9954 K. sayılı kararında, istisna kapsamında olmayan sözleşmede döviz cinsinden belirlenen kira bedelinin Türk parası olarak yeniden belirlenmesi gerektiği ve bu hususun mahkemece kendiliğinden dikkate alınacağı kabul edilmiştir. Kira bedelinin, sözleşmenin kurulduğu tarihte tarafların öngördüğü ekonomik değer esas alınarak, sözleşme tarihindeki gram altın fiyatı üzerinden Türk lirası olarak belirlenmesi, tarafların iradesine en uygun çözümdür.
4. 7445 sayılı Kanunla getirilen dava şartı arabuluculuk tamamlanmıştır. Taraflar arasında yapılan arabuluculuk görüşmesi anlaşmazlıkla sonuçlanmış olup son tutanak dilekçe ekindedir.
HUKUKİ SEBEPLER
32 Sayılı Karar m.4/g; Tebliğ 2008-32/34 m.8/2, m.8/23, m.8/28; TBK m.344; HMK m.106 ve ilgili mevzuat.
DELİLLER
Kira sözleşmesi, ödeme dekontları, sözleşme tarihindeki altın fiyatlarına ilişkin kayıtlar, arabuluculuk son tutanağı, bilirkişi incelemesi ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM
Davanın kabulüyle, taraflar arasındaki kira sözleşmesinde altın cinsinden belirlenen kira bedelinin, sözleşme tarihindeki gram altın fiyatı esas alınarak Türk lirası olarak belirlenmesine, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederiz.
Tarih, davacı vekili, imza
Sıkça Sorulan Sorular
Kira bedeli altın olarak belirlenebilir mi?
Türkiye’de yerleşik iki kişi arasındaki konut ve iş yeri kiralarında hayır. 32 Sayılı Karar m.4/g ve Tebliğ m.8/2 döviz ve dövize endeksli kira bedelini yasaklar; Tebliğ m.8/23 altına endekslemeyi dövize endeksleme sayar. Kiracı yabancı uyrukluysa istisna uygulanır (m.8/3).
Altına endeksli kira neden yasak?
Altının uluslararası fiyatı ABD doları cinsinden belirlendiğinden Tebliğ m.8/23 altına endeksli sözleşmeleri dövize endeksli sözleşme olarak kabul eder. Hazine ve Maliye Bakanlığı 29.08.2024’te kira bedelinin altın cinsinden belirlenmesinin mevzuata aykırı olduğunu açıklamıştır.
Ev satışında bedel altın olarak yazılabilir mi?
Hayır. Türkiye’de yerleşik kişiler arasındaki gayrimenkul satış sözleşmelerinde bedel altın cinsinden veya altına endeksli kararlaştırılamaz (Tebliğ m.8/1, m.8/23). Alıcı yabancı uyrukluysa istisna uygulanır.
Araba altınla satılabilir mi?
6 Mart 2025 değişikliğiyle Tebliğ m.8/9’daki menkul satış serbestisinden taşıt satışları çıkarılmıştır; bu nedenle araç satışında bedelin altın cinsinden kararlaştırılması yasaktır.
Altın ve mücevher satışında bedel altın olabilir mi?
Evet. Tebliğ m.8/9 uyarınca taşıt dışındaki menkul satış sözleşmelerinde bedel döviz veya dövize endeksli kararlaştırılabilir; altın ve mücevher satışı bu kapsamdadır.
Maaş altın olarak ödenebilir mi?
Hayır. Tebliğ m.8/6 iş sözleşmelerinde döviz ve dövize endeksli ücreti yasaklar ve İş Kanunu m.32 ücretin Türk parası ile ödenmesini öngörür. Yabancı uyruklu çalışanlar (m.8/14) ve yurt dışında ifa edilen sözleşmeler istisnadır.
Hizmet bedeli altın olarak kararlaştırılabilir mi?
Kural olarak hayır (Tebliğ m.8/7). İhracat ve transit ticaret kapsamındaki hizmetler, yabancı uyruklu kişilerin taraf olduğu hizmetler ve yurt dışında gerçekleştirilecek faaliyetler istisnadır.
Altın ödünç vermek yasak mı?
Hayır. Tüketim ödüncü Tebliğ m.8’de sayılan sözleşmeler arasında değildir ve altın ödüncü TBK m.386 kapsamında geçerlidir. Ancak ödünç görünümü altında bir kira veya satış bedelinin altına bağlanması yasağın dolanılması sayılabilir.
Altın cinsinden kira sözleşmesi geçersiz mi?
Sözleşmenin tamamı değil, altın cinsinden bedel hükmü mevzuata aykırıdır ve bedelin Türk lirası olarak belirlenmesi gerekir. Yargıtay 12. HD 2022/9954 K. sayılı kararında bu hususu kamu düzenine ilişkin saymıştır.
Altın cinsinden kira için icra takibi yapılırsa ne olur?
Kiracı borca itiraz ederken yasağa aykırılığı ileri sürmelidir; ancak Yargıtay’a göre mahkeme kamu düzeni gereği bunu kendiliğinden gözetir ve bedelin Türk lirası olarak belirlenmesi gerekir.
Altın cinsinden sözleşme yapmanın cezası var mı?
Evet. 1567 sayılı Kanun m.3/1 uyarınca Karar ve Tebliğdeki yükümlülüklere aykırılık, kanunda 3.000–25.000 TL olarak gösterilen ve her yıl yeniden değerleme oranında artırılan idari para cezası gerektirir.
Kira bedeli TL, ödeme altınla yapılabilir mi?
Sözleşmede bedel Türk lirası olarak belirlenmişse, ödeme anında tarafların anlaşmasıyla altın verilmesi sözleşme bedelinin altına bağlanması niteliği taşımayabilir; ancak bu uygulama düzenli ve önceden kararlaştırılmış bir yönteme dönüşürse yasağın dolanılması olarak değerlendirilebilir.
Altın cinsinden kira sözleşmesinde kiracı ne yapmalı?
Önce kiraya verenden Türk lirası bedelin yazılı belirlenmesini istemeli, anlaşma olmazsa arabuluculuğa başvurmalı ve ardından sulh hukuk mahkemesinde kira bedelinin Türk lirası olarak belirlenmesini talep etmelidir.
Kuyumcuya özel mücevher yaptırırken bedel altına bağlanabilir mi?
Özel yapım mücevher bir eser sözleşmesidir; Tebliğ m.8/8 döviz cinsinden maliyet içeren eser sözleşmelerinde bedelin dövize endekslenmesine izin verdiğinden altın maliyetli siparişlerde bedelin altın fiyatına bağlanması bu kapsamda değerlendirilebilir.
Kiraya veren enflasyona karşı nasıl korunur?
Kira TL olarak belirlenir ve yıllık artış TBK m.344/1 uyarınca TÜFE ortalamasına bağlanır; beş yıldan sonra m.344/3 uyarınca hakkaniyete uygun bedelin tespiti istenebilir. Olağanüstü durumlarda TBK m.138 kapsamında uyarlama da gündeme gelebilir.
2018 öncesi altın veya dövizli kiralar nasıl çevrilir?
Tebliğ m.8/29 uyarınca anlaşma olmazsa bedel, 2 Ocak 2018 tarihli Merkez Bankası efektif satış kuru ve sonrasındaki TÜFE değişimi esas alınarak Türk lirası olarak belirlenir. Somut hesaplama için 0554 648 37 15 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz.
📚 İlgili Rehberler
- 🧭 Ticaret Hukuku Rehberi (Hub)Şirketler, ticari işletme ve dış ticaret konuları
- Kira Bedelinin Döviz Cinsinden Belirlenmesi Yasağı
- Kira Artış Oranı ve TBK 344
- Altın Borcu ve İcra Takibi
- 1567 Sayılı Kanun İdari Para Cezası
- Kira Hukuku Rehberi
Bu konuda avukat desteğine mi ihtiyacınız var?
Durumunuzu Hukukçular Evi uzman kadrosuyla değerlendirin; ilk görüşme için 0554 648 37 15 numaralı hattımızdan ulaşabilirsiniz.
📞 Hemen Arayın💬 WhatsAppDosyanız için değerlendirme
Süreler kısadır ve usul hataları geri alınamaz. Belgelerinizi birlikte inceleyelim. Telefon: 0554 648 37 15
İletişime GeçinBu içerik Ticaret ve Şirketler Hukuku alanındadır.
Ticaret Hukuku Rehberi · Bu alandaki tüm rehberler · Tüm hukuk dalları
