Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber 2026: Tebliğ’in Arkasındaki Uygulama Kuralları — Geri Alım İşleminin Durdurulamaması, Sırası Kapatılan Paylarda Karşılık Takvimi (1/30/90 Gün), Serbest Fon Muafiyetinin Gerçek Sınırı, Opsiyon Satıcılığı Yasağı ve TEFAS Komisyon Oranları

Bu serideki yazılarda defalarca “Rehber” adı geçti; çünkü 2026/61 sayılı Bülten’deki tasfiye usul ve esaslarının son maddesi, düzenlenmeyen konularda Rehber’in 11. maddesinin (f) bendi hükümlerinin uygun olduğu ölçüde uygulanacağını söylüyor. Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber, Kurul’un i-SPK.52.4 sayılı İlke Kararı olarak kabul ettiği ve III-52.1 sayılı Tebliğ’in uygulamasını ayrıntılandıran bağlayıcı bir metindir. Fon hukukunun en somut kuralları çoğu zaman Tebliğ’de değil burada yazılıdır. Bu yazı Rehber’in yatırımcıyı doğrudan ilgilendiren hükümlerini açar: katılma paylarının geri alınması işleminin kural olarak durdurulamayacağını, borsada sırası kapatılan payların fon portföyünde nasıl kademeli olarak sıfırlandığını ve bunun fon fiyatına etkisini, temerrüde düşen borçlanma araçlarında karşılık ve masraf rejimini, serbest fonların hangi kurallardan muaf olup hangilerinden olmadığını, opsiyon satıcılığı yasağını, unvanda kullanılamayacak ifadeleri, TEFAS komisyon oranlarını ve para piyasası fonlarına özgü sınırları.

Rehber Nedir, Neden Önemlidir?

Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber, Sermaye Piyasası Kurulu’nun i-SPK.52.4 sayılı (20.06.2014 tarih ve 19/614 sayılı) İlke Kararı olarak kabul edilmiş bir metindir. III-52.1 sayılı Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği’nin uygulamasını ayrıntılandırır ve yıllar içinde çok sayıda Kurul kararıyla güncellenmiştir.

Geri Alım İşlemi Kural Olarak Durdurulamaz

Rehber’in katılma payı adedine üst limit belirlenmesine ilişkin bölümünde, çoğu yatırımcının bilmediği bir güvence yer alır. Bir fonun satılabilecek katılma payı adedi için üst limit belirlenmesi mümkündür ve limite ulaşıldığında satış durdurulur. Ancak aynı bölümün son bendi şunu söyler: Fon Tebliği’nin 14. maddesinin yedinci fıkrası saklı kalmak üzere, katılma paylarının fon tarafından geri alınması işlemi durdurulamaz.

Bu ayrım, “fonum işleme kapatıldı” tartışmasının hukuki zeminini oluşturur: fona giriş kapatılabilir; fondan çıkış ise kural olarak kapatılamaz. Çıkışın durdurulabildiği hâller sınırlı sayıdadır ve Kurul’un uygun görmesine bağlıdır. İşleme kapatmanın hukuki niteliğini Fonum İşleme Kapatıldı Ama Tasfiye Listesinde Yok yazımızda ayrıntılı inceledik.

Rehber ayrıca küsurat konusunda da bir kolaylık getirir: katılma payları bir paydan daha küçük birimler hâlinde, küsuratlı olarak ihraç edilebilir ve geri alınabilir; buna karşılık teminat ve virman gibi işlemler ancak bir pay ve katları üzerinden yapılabilir.

Sırası Kapatılan Paylar: Karşılık Takvimi

Bu bölüm, portföyünde borsada sırası kapatılan pay bulunan fonlar bakımından doğrudan fiyat etkisi yaratır ve bu dosyada özellikle önemlidir. Rehber, sırası kapatılan ortaklık payları için kademeli bir karşılık ayırma rejimi öngörür.

Rehber, sıranın yeniden açılması hâlini de düzenler. Karşılık tutarı %100’e ulaştıktan sonra sıra açılırsa, açıldığı ilk işlem günü hesaplanacak değer aynı ağırlık dikkate alınarak 1, 30 veya 90 günlük zaman diliminde eşit tutarlarda portföye gelir olarak yansıtılır; ikinci iş gününden itibaren olağan değerlemeye dönülür. Karşılık %100’e ulaşmadan sıra açılırsa, kayıtlı değer ile işlem görmeye başladığı günkü değer arasındaki olumlu fark karşılık ayrıldığı süreye eşit gün içinde eşit tutarlarda gelir, olumsuz fark ise belirlenen süreler tamamlanacak şekilde eşit tutarlarda gider olarak kaydedilir.

Temerrüde Düşen Borçlanma Araçları

Portföydeki bir özel sektör borçlanma aracının ihraççısı ödeme yapmazsa ne olur? Rehber bu soruyu da cevaplar ve kararı kurucunun yönetim kuruluna bırakır.

Son satır yatırımcı lehine bir kuraldır ve bu serideki diğer masraf hükümleriyle aynı mantığı taşır: fon dışı bir olumsuzluğun maliyeti fona yansıtılmaz. Benzer kuralları dönüşüm, birleşme ve devir bakımından Fon Dönüşümü ve Birleşmesi yazımızda ele almıştık. Üçüncü satır ise bir kontrol noktası oluşturur: karşılık kararı yönetim kurulu kararına bağlanmak zorundadır, dolayısıyla bu kararın varlığı ve tarihi sorulabilir.

Serbest Fonlar: Muafiyetin Gerçek Sınırı

Serbest fonların “hiçbir kurala tabi olmadığı” yaygın bir yanılgıdır ve Rehber bu yanılgıyı açıkça düzeltir. İlgili bölüm şöyledir: serbest fonlar, Tebliğ’in 17 ilâ 24. maddelerinde yer alan oransal sınırlamalara tabi olmaksızın izahnamedeki yatırım stratejisi ve limitleri dâhilinde yatırım yapabilir. Ancak devamı kritiktir: özel esaslar saklı kalmak kaydıyla, fon portföyüne dahil edilecek varlık ve işlemler için belirlenen oransal yatırım sınırlaması dışındaki diğer tüm şartlar serbest fonlar için de aranır.

Rehber bunu somut bir örnekle açıklar: bir serbest fon borsa dışında ortaklık payı alım satım işlemi gerçekleştiremez. Ayrıca Tebliğ ve Rehber’de yatırım yapılabilir seviyede derecelendirme notunun arandığı durumlarda, serbest fonlar için derecelendirme yapılmış olması yeterlidir.

Rehber, yatırımcı sayısı düşen serbest fonlar için de bir mekanizma kurar: unvanında “özel” ibaresi yer almayan ve TEFAS’ta işlem görmeyen serbest fonlarda, ihraç izin yazısını takip eden üçüncü ayın sonundan başlayarak her ay sonu itibarıyla portföy saklayıcısı yatırımcı sayısını kontrol eder. Kontrol yapılan aylık dönemde 15 gün ve daha fazla süreyle yatırımcı sayısının on ve daha az olması hâlinde en geç beş iş günü içinde kurucuya ve Kurul’a bilgi verilir; bildirimi takip eden en geç on iş günü içinde kurucu tarafından fonun özel fona dönüştürülmesi, başka bir fonla birleştirilmesi, TEFAS’ta işlem görmesi veya tasfiye edilmesi talebiyle Kurul’a başvuru yapılır.

Türev İşlemlerde Rehber’in Getirdiği Sınırlar

Tebliğ türev araçlara genel çerçeveyi çizer; somut yasak ve şartlar Rehber’dedir.

Yedinci satır, çıkar çatışması incelemesinde somut bir delil kaynağıdır: garantili ve koruma amaçlı fonlarda üç farklı kurumdan alınan fiyat tekliflerinin belgeleri kurucu veya yönetici nezdinde saklanmak zorundadır. Bu belgelerin varlığı sorulabilir.

Fon Unvanında Yasak İfadeler

Tebliğ’in 7. maddesi unvanın yanıltıcı olamayacağını söyler; Rehber ise hangi ifadelerin kullanılamayacağını açıkça sayar. İlgili bölüme göre asgari zorunlu ibarelere ilave olarak en fazla bir ibareye daha unvanda yer verilebilir ve hiçbir surette unvanda “gelecek, performans, getiri, küresel, odak, global” gibi yatırım stratejisini yansıtmayan subjektif ifadelere, katılma payları TEFAS’ta işlem gören fonların unvanında ise belirli bir dağıtıcı kuruma ilişkin ibarelere yer verilemez.

Üçüncü ve dördüncü satırlar, unvanın pazarlama aracına dönüşmesini engellemeyi amaçlar. Fon türleri ve unvan kurallarının tamamını Yatırım Fonu Türleri: Hangi Fon Neye Tabi? yazımızda ele aldık.

TEFAS: Komisyon Oranları ve Nitelikli Yatırımcı Kontrolü

TEFAS’ın işleyişine ilişkin somut oranlar da Rehber’dedir ve yatırımcının ödediği maliyetin nereye gittiğini gösterir.

Üçüncü satır, hesap ekstrenizde izahnamede yazmayan bir kesinti görürseniz doğrudan dayanak oluşturur. Yedinci satır ise nitelikli yatırımcı statüsü tartışmasında kontrol noktasıdır: bu kontrolün yapılıp yapılmadığı, dağıtım kuruluşundan sorulabilir. TEFAS’ın hukuki altyapısını TEFAS Nedir, Nasıl Çalışır? yazımızda anlattık.

Para Piyasası Fonlarına Özgü Sınırlar

Para piyasası fonları bu dosyada en likit grup olarak öne çıkıyor; Rehber bu fonlara özgü ek sınırlar getirir.

İkinci ve dördüncü satırlar, para piyasası fonlarının neden görece güvenli kabul edildiğini açıklar: tek bankaya yoğunlaşma %6 ile sınırlıdır ve portföyün en az %10’u devlet iç borçlanma senedinde tutulur. Bu, fonun anapara garantisi taşıdığı anlamına gelmez; yalnızca yoğunlaşma riskinin sınırlandığını gösterir.

Rehber’de Yer Alan Diğer Yatırımcı Lehine Kurallar

Yedinci satır çıkar çatışması bakımından kilit öneme sahiptir: kurucunun veya yöneticinin grup şirketlerinin ihracına aracılık ettiği borçlanma araçlarına yapılan yatırım iki ayrı sınıra tabidir. Bu sınırların aşılıp aşılmadığı portföy dağılım raporlarından kontrol edilebilir.

Rehber’i Dosyanızda Nasıl Kullanırsınız?

Örnek Dilekçe: Rehber Hükümlerine Dayalı Bilgi Talebi

Sık Yapılan Hatalar

Kontrol Listesi

Haklarınızın tamamını Yatırım Fonu Katılma Payı Sahibinin Hakları, sorumluluk haritasını ise Fon Tasfiyesinde Zararımı Kimden Alırım? yazımızda bulabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber nedir, bağlayıcı mıdır?

Rehber, Sermaye Piyasası Kurulu’nun i-SPK.52.4 sayılı (20.06.2014 tarih ve 19/614 sayılı) İlke Kararı olarak kabul edilmiş bir metindir. III-52.1 sayılı Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği’nin uygulamasını ayrıntılandırır ve fon uygulamasında bağlayıcı niteliktedir. Nitekim 2026/61 sayılı Bülten’de yer verilen tasfiye usul ve esaslarında, düzenlenmeyen konularda Rehber’in 11. maddesinin (f) bendi hükümlerinin uygun olduğu ölçüde uygulanacağı belirtilmiştir.

Fonun geri alım işlemi durdurulabilir mi?

Kural olarak hayır. Rehber’in katılma payı adedine üst limit belirlenmesine ilişkin bölümünde, Fon Tebliği’nin 14. maddesinin yedinci fıkrası saklı kalmak üzere, katılma paylarının fon tarafından geri alınması işleminin durdurulamayacağı açıkça düzenlenmiştir. Anılan yedinci fıkra ise olağanüstü durumlarda ve Kurulca uygun görülmesi hâlinde birim pay değerinin hesaplanmayabileceği ve alım satımın durdurulabileceği istisnasını içerir.

Bir payın borsada sırası kapatılırsa fon ne yapar?

Rehber, kademeli bir karşılık ayırma takvimi öngörür. Kapatılmayı izleyen ilk beş işlem gününde pay, Finansal Raporlama Tebliği’nde öngörülen şekilde değerlenir. Kapalılık altıncı ve izleyen iş günlerinde de sürerse, payın portföydeki değerinin fon toplam değerine oranına göre günlük eşit tutarlarda karşılık ayrılarak payın portföydeki değeri sıfıra indirilir.

Karşılık ayırma süresi neye göre belirlenir?

Payın ağırlığına göre. Rehber’e göre sırası kapatılan payın portföydeki değerinin fon toplam değerine oranı %1’e kadar ise 1 gün içinde, %1 ile %5 arasında ise 30 gün içinde, %5’ten fazla ise 90 gün içinde günlük eşit tutarlarda karşılık ayrılır. Yani pay ne kadar ağırsa, değerin sıfırlanması o kadar uzun bir süreye yayılır.

Sıra yeniden açılırsa ne olur?

Rehber bu durumu da düzenler. Karşılık tutarı %100’e ulaştıktan sonra sıra açılırsa, açıldığı ilk işlem günü hesaplanacak değer, aynı ağırlık dikkate alınarak 1, 30 veya 90 günlük zaman diliminde eşit tutarlarda portföye gelir olarak yansıtılır. Karşılık %100’e ulaşmadan açılırsa, kayıtlı değer ile işlem görmeye başladığı günkü değer arasındaki olumlu fark eşit tutarlarda gelir, olumsuz fark ise gider olarak kaydedilir.

Serbest fonlar gerçekten hiçbir kurala tabi değil mi?

Hayır, bu yaygın bir yanılgıdır. Rehber’in serbest fonlara ilişkin bölümü net bir sınır çizer: özel esaslar saklı kalmak kaydıyla, Fon Tebliği ve Rehber’de fon portföyüne dahil edilecek varlık ve işlemler için belirlenen oransal yatırım sınırlaması dışındaki diğer tüm şartlar serbest fonlar için de aranır. Rehber’in verdiği örnek açıktır: bir serbest fon borsa dışında ortaklık payı alım satım işlemi gerçekleştiremez.

Fon opsiyon satıcısı olabilir mi?

Kural olarak hayır. Rehber’in borsa dışı türev araç ve swap sözleşmelerine ilişkin bölümünde, yatırım fonları tarafından borsada ve borsa dışında opsiyon satıcısı olarak opsiyon sözleşmesine taraf olunamayacağı düzenlenmiştir. Aynı bölümün son bendi uyarınca bu hüküm serbest fonlar için uygulanmaz.

Fon unvanında hangi ifadeler kullanılamaz?

Rehber’in fon unvanına ilişkin bölümüne göre hiçbir surette unvanda “gelecek, performans, getiri, küresel, odak, global” gibi yatırım stratejisini yansıtmayan subjektif ifadelere yer verilemez. Katılma payları TEFAS’ta işlem gören fonların unvanında ise belirli bir dağıtıcı kuruma ilişkin ibarelere yer verilemez.

Temerrüde düşen borçlanma aracının masrafını kim öder?

Kurucu. Rehber’in ihraççısı temerrüde düşen, borsada işlem görmekten men edilen veya yeniden yapılandırılan özel sektör borçlanma araçlarına ilişkin bölümünde, bu kapsama giren borçlanma araçlarının ihraççısının temerrüdünden veya yeniden yapılandırılmasından kaynaklanan her tür harcamanın kurucu tarafından karşılanacağı düzenlenmiştir.

TEFAS’ta dağıtım kuruluşuna ne kadar komisyon ödeniyor?

Rehber’in TEFAS bölümüne göre katılma paylarının satışını gerçekleştiren dağıtım kuruluşuna ödenecek genel komisyon oranı sabit olarak ilgili fonun yönetim ücretinin %35’idir. Kurucular ile dağıtım kuruluşları arasında aktif pazarlamaya yönelik ikili özel anlaşma yapılması hâlinde özel komisyon oranı, genel oranın altında olmamak üzere yönetim ücretinin azami %65’i olabilir.