Türkiye, Rusya’ya yönelik AB ve ABD yaptırımlarına katılmamıştır; Türk hukukunda malvarlığı dondurma, BM Güvenlik Konseyi kararlarına ve 6415 ile 7262 sayılı Kanunlara dayanır. Buna rağmen Rusya’dan gelen hakediş ödemeleri, bankaların ABD’nin ikincil yaptırım yetkisinden (Executive Order 14114) ve muhabir bankalardaki AB ve ABD kontrollerinden çekinmesi nedeniyle sıkça durdurulur veya iade edilir. Para hesabınıza geçmedikçe borç ifa edilmiş sayılmaz ve işverenin temerrüdü sürer. AB’nin 833/2014 sayılı Tüzüğü AB’de kurulu şirketlere, AB vatandaşlarına ve kısmen AB’de yapılan işlere uygulanır; 2025’ten beri Rusya’daki şirketlere inşaat hizmeti verilmesini de yasaklar (m.5n/2). Rusya’nın dost olmayan ülkeler listesinde Türkiye yoktur; ancak bu ülkelerden kişilerin kontrolündeki Türk şirketleri Rus karşı tedbirlerinde o ülkelerin kişisi gibi işlem görebilir. Rus mahkemeleri yaptırım bulunan uyuşmazlıklarda yurt dışı tahkim şartına rağmen yetki kullanabilir (APK m.248.1); Rusya Yüksek Mahkemesinin 17 Haziran 2026 tarihli 8/2026 sayılı incelemesi, dost ülkelerdeki tahkim yerlerinin de bu riskin dışında olmadığını göstermektedir. Rus işverenin Türkiye’deki malvarlığı için tahkim şartına rağmen ihtiyati haciz istenebilir (İİK m.257, 4686 sayılı Kanun m.6).
Bu rehber, Rusya’da inşaat, sanayi tesisi, enerji veya altyapı projesi yürüten ya da Rus işverenle başka bir ülkede çalışan Türk müteahhitler ve onların finans ekipleri için yazıldı. Ödemenin neden takıldığını, AB, ABD ve Rusya’nın yaptırım ve karşı tedbirlerinin Türk şirketine hangi durumda dokunduğunu, ödeme kanallarının hukuki risklerini, sözleşmeye yazılması gereken hükümleri, uyuşmazlığın nerede çözüleceğini, Türkiye’deki koruma yollarını, yatırım anlaşmasını ve vergi boyutunu kanun maddeleriyle anlatır. Sonunda Rus işverene gönderilecek ödeme ihtarı (Türkçe ve İngilizce) ile Türk mahkemesinden ihtiyati haciz talep dilekçesi örneği yer alır. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Bu yazının dayanakları. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.89, 97, 99, 117, 120, 136, 138 ve 139; 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.24, 31, 47, 50, 54, 60-62; 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu m.6; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.257, 258, 259 ve 264; 6415 sayılı Terörün Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanun; 7262 sayılı Kitle İmha Silahlarının Yayılmasının Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanun; 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu m.5/1-b, 5/1-h ve 32/C; Türkiye-Rusya Federasyonu Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunmasına İlişkin Anlaşma (15.12.1997, RG 16.05.2000) m.VI, VIII ve X; Türkiye-Rusya Federasyonu Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması (RG 17.12.1999) m.5; Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve Tenfizi Hakkında New York Sözleşmesi (1958); AB Konseyinin 833/2014 ve 269/2014 sayılı Tüzükleri (16. paket: 2025/395, 20. paket: 2026/506, 21. paket: 2026/1848 sayılı Tüzüklerle değişik) m.5n, 8a, 11, 12g ve 13; ABD Executive Order 14024 (2021) ve 14114 (2023); Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026 ve Executive Order 14436 (16.10.2026); Rusya Federasyonu Medeni Kanunu m.140, 309, 310, 317, 328, 395, 401 ve 451; Rusya Federasyonu Ticaret Usul Kanunu (APK) m.248.1 ve 248.2; Rusya Devlet Başkanının 81, 95, 254 ve 302 sayılı Kararnameleri; Rusya Federasyonu Yüksek Mahkemesi Başkanlar Kurulunun 17.06.2026 tarihli 8/2026 sayılı içtihat incelemesi; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 09.06.1999, E.1999/19-467, K.1999/489; Yargıtay 19. Hukuk Dairesi, E.2018/579, K.2018/6742.
Yazı 17 Kasım 2026 tarihinde yürürlükte olan mevzuat ve yaptırım listeleri esas alınarak hazırlanmıştır. Yaptırım rejimleri sık değişir; bir ödeme veya sözleşme kararından önce işverenin, ortaklarının ve ödeme yapan bankanın güncel listelerde bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir. Rus hukukuna ilişkin açıklamalar genel niteliktedir ve Rusya’da yetkili bir hukukçunun görüşüyle birlikte değerlendirilmelidir.
Rusya, uzun yıllar boyunca Türk müteahhitlerin yurt dışında en çok iş yaptığı pazarların başında geldi. 2022’den sonra pek çok Türk firması Rusya’daki projelerine devam etti, bir kısmı Batılı yüklenicilerin bıraktığı işleri üstlendi. Türkiye yaptırımlara katılmadığı için işin kendisi Türk hukukunda yasak değildir; sorun, paranın Rusya’dan Türkiye’ye gelmesinde çıkar. Hakediş Rus bankasından çıkar, muhabir bankada bekletilir, Türk bankası ek belge ister, sonunda para göndericiye iade edilir. İşveren “ödedim” der, yüklenici parayı görmez, sözleşmedeki süreler işlemeye devam eder.
Bu durumda hukuki soru üç katmanlıdır. Birincisi, hangi ülkenin yaptırım kuralı bu işleme gerçekten uygulanıyor: AB’nin mi, ABD’nin mi, Rusya’nın karşı tedbirlerinin mi? İkincisi, ödemenin yapılamaması sözleşme bakımından kimin riskidir: işverenin temerrüdü mü, imkânsızlık mı, mücbir sebep mi? Üçüncüsü, uyuşmazlık çıkarsa nerede çözülecek ve karar nerede tahsil edilecek? Aşağıda bu soruları sırasıyla ele alıyoruz.
Rusya’da İş Yapan Türk Müteahhidin Karşısındaki Yaptırım Rejimleri
Rusya ile ilgili bir ödemede aynı anda dört ayrı hukuk düzeni devreye girebilir. Bunların hiçbiri tek başına “Türk şirketi Rusya’da çalışamaz” demez; ama her biri ödeme zincirinin bir halkasına dokunur. Hangi rejimin uygulandığı, işlemin hangi ülkeyle bağlantı kurduğuna göre belirlenir: kullanılan para birimi, ödemeye aracılık eden bankalar, şirketin ortakları ve çalışanları, malzemenin menşei ve karşı tarafın kim olduğu.
Rusya bağlantılı bir ödemede devreye girebilecek kurallar
| Rejim | Temel dayanak | Türk şirketine ne zaman dokunur? | Ödemeye etkisi |
|---|---|---|---|
| Türkiye | BM Güvenlik Konseyi kararları; 6415 ve 7262 sayılı Kanunlar | Rusya’ya yönelik bir BM yaptırımı yoktur; Türk hukukunda Rusya ile iş yapmak yasak değildir | Doğrudan bir yasak yoktur; bankaların kendi risk politikaları uygulanır |
| Avrupa Birliği | 833/2014 ve 269/2014 sayılı Tüzükler | AB’de kurulu şirket veya şube, AB vatandaşı çalışan, AB’de yapılan işlem, AB menşeli mal, avro üzerinden AB bankasından geçen ödeme | Listedeki kişi ve bankalarla işlem yasağı, inşaat ve mühendislik hizmeti yasağı, ödeme ajanı yasağı |
| Amerika Birleşik Devletleri | Executive Order 14024 ve 14114; 2026 tarihli Graham Kanunu | ABD doları ile ödeme, ABD menşeli mal ve teknoloji, ABD vatandaşı çalışan; ayrıca ikincil yaptırım yoluyla ABD bağlantısı olmayan yabancı bankalar | Listedeki kişilerle işlem riski; bankaların işlemi reddetmesi veya iade etmesi |
| Rusya Federasyonu | 81, 95, 254 ve 302 sayılı Kararnameler; dost olmayan ülkeler listesi; döviz mevzuatı | Türk şirketi dost olmayan bir ülke kişisinin kontrolündeyse veya ödeme belirli işlem türlerine ilişkinse | İzin şartı, özel hesaplara ödeme, transfer kısıtlamaları |
Bu tablodan çıkan ilk sonuç şudur: Türk şirketi açısından risk çoğu zaman doğrudan bir yasaktan değil, bankaların yaptırım riskinden doğar. Türk bankası, ABD ve AB’deki muhabir ilişkilerini kaybetmemek için kendi hukukunda yasak olmayan bir ödemeyi de reddedebilir. Bu nedenle ödeme sorununu çözmek için hem hukuki dayanak hem de bankanın risk değerlendirmesini karşılayacak bir belge dosyası gerekir.
Türkiye’nin Konumu: Türk Hukuku Yabancı Yaptırımlara Nasıl Bakar?
Türkiye, Rusya’ya karşı AB, ABD veya İngiltere’nin tek taraflı yaptırımlarını iç hukukuna aktarmamıştır. Türk hukukunda yaptırım niteliğindeki malvarlığı dondurma, BM Güvenlik Konseyi kararlarına ve terörün finansmanı ile kitle imha silahlarının yayılmasının finansmanını önlemeye ilişkin 6415 ve 7262 sayılı Kanunlara dayanır. Rusya hakkında bu kapsamda bir BM kararı bulunmadığından Rus işverenle sözleşme yapmak, Rusya’da iş yapmak veya Rusya’dan ödeme almak Türk hukukunda yasak değildir. Malvarlığı dondurma kararlarının nasıl işlediği malvarlığı dondurma kararına karşı yapılacaklar rehberimizde ayrıca anlatılmıştır.
Bu, yabancı yaptırımların Türk hukukunda hiçbir sonuç doğurmadığı anlamına gelmez. Sözleşmeye yabancı bir hukuk uygulanıyorsa, sözleşmeyle sıkı ilişkili üçüncü bir devletin doğrudan uygulanan kurallarına etki tanınabilir; mahkeme bunu yaparken bu kuralların amacını, niteliğini, içeriğini ve sonuçlarını dikkate alır (5718 sayılı Kanun m.31). Örneğin ödemenin ABD doları ile ve ABD’deki bir muhabir banka üzerinden yapılması kararlaştırılmışsa, ABD yaptırımları sözleşmeyle sıkı ilişkili sayılabilir. Ayrıca yaptırım, Türk hukuku uygulansa bile bir olgu olarak ifayı etkileyebilir: ödeme kanalının kapanması geçici veya sürekli imkânsızlık (TBK m.136) ya da aşırı ifa güçlüğü (TBK m.138) tartışmasına konu olabilir.
Ancak para borcu bakımından bu savunmaların başarı şansı sınırlıdır. Para borcu bir çeşit borcudur; bir ödeme kanalının kapanması, başka bir kanalla, başka bir para birimiyle veya başka bir yerde ödeme yapılabildiği sürece borcu imkânsız hâle getirmez. Yabancı para borcunda borçlu, sözleşmede aynen ödeme şartı yoksa ödeme günündeki rayiç üzerinden Türk parasıyla da ödeme yapabilir (TBK m.99). Yaptırımların mücbir sebep ve mevzuat değişikliği olarak nasıl değerlendirildiği savaş, darbe ve yaptırımda mücbir sebep rehberimizde ayrıntılı olarak ele alınmıştır.
ABD: Executive Order 14114 ve Türk Bankalarının Temkini
ABD’nin Rusya yaptırımları esas olarak 15 Nisan 2021 tarihli Executive Order 14024’e dayanır. Bu karar uyarınca listeye alınan kişilerin ABD’deki malvarlığı dondurulur ve ABD kişilerinin bu kişilerle işlem yapması yasaklanır. Türk müteahhit açısından asıl önemli olan, 22 Aralık 2023 tarihli Executive Order 14114 ile getirilen ikincil yaptırım yetkisidir: ABD Hazine Bakanlığı, Rusya’nın askerî-sanayi tabanını ilgilendiren önemli işlemleri gerçekleştiren veya bunlara aracılık eden yabancı bankaları yaptırım listesine alabilir ya da onların ABD’deki muhabir hesaplarını kısıtlayabilir. Hazine Bakanlığı Haziran 2024’te, askerî-sanayi tabanının Executive Order 14024 uyarınca listeye alınmış bütün kişileri kapsadığını açıklamıştır.
Bu yetki, ABD ile hiçbir bağlantısı olmayan bir Türk bankasını da etkileyebilir. Türk bankaları bu nedenle 2023 sonundan itibaren Rusya bağlantılı ödemelerde kontrollerini sıkılaştırmıştır; 2024 başında Rusya’dan gelen ödemelerin geciktiği, iade edildiği ve bazı Rus şirketlerinin hesaplarının kapatıldığı basına yansımıştır. Bir müteahhit için bu, ödemenin hukuken yasak olmasa bile bankanın risk iştahına takılması demektir.
ABD, 22 Ekim 2025’te Rusya’nın en büyük iki petrol şirketi Rosneft ve Lukoil’i ve bunların yüzde 50 veya daha fazla payına sahip olduğu şirketleri listeye almıştır. Rusya’daki rafineri, petrokimya ve enerji tesislerinde çalışan Türk müteahhitler bakımından işverenin veya onun hâkim ortağının bu şirketlerden biri olması, ödemenin Türk bankasında durması için tek başına yeterli olabilir. Bu nedenle işverenin pay yapısı, ABD’nin “yüzde 50 kuralı” dikkate alınarak incelenmelidir: listedeki bir veya birkaç kişinin toplamda yüzde 50 veya daha fazla payına sahip olduğu şirket de listede sayılır.
ABD Kongresi 18 Eylül 2026’da Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026’yı kabul etmiştir. Kanun, mevcut yaptırımları kanuni dayanağa kavuşturmayı, Rus devlet bankalarıyla önemli işlem yapan yabancı bankalara ikincil yaptırım uygulanmasını ve Rus petrol ve gazını en çok alan ülkelerin mallarına ek gümrük vergisi getirilmesini öngörmüştür. Ancak 16 Ekim 2026 tarihli Executive Order 14436 ile Kanunun Rusya’ya ilişkin hükümlerinin neredeyse tamamının uygulanmasından feragat edilmiş, gümrük vergileri de belirlenmekle birlikte uygulanmamıştır. Executive Order 14024 kapsamındaki yaptırımlar ve listeler ise aynen yürürlüktedir; Kanundaki yetkiler her an yeniden işletilebilir. Uygulamada bu, Türk bankalarının temkinli tutumunun kısa vadede değişmeyeceği anlamına gelir.
AB: Türk Şirketi Hangi Durumda AB Yaptırımına Tabidir?
AB’nin Rusya’ya yönelik sektörel yaptırımları 833/2014 sayılı Tüzükte, malvarlığı dondurma ve listeler ise 269/2014 sayılı Tüzükte düzenlenir. Tüzüklerin uygulama alanı sınırlıdır: AB topraklarında, AB üyesi devlet vatandaşlarına (nerede olurlarsa olsunlar), bir üye devlet hukukuna göre kurulmuş tüzel kişilere (AB dışında olsalar bile) ve tamamen veya kısmen AB içinde yapılan her işe uygulanır (833/2014 m.13). Türkiye’de kurulu bir şirketin Rusya’da yürüttüğü ve AB ile bağlantısı olmayan bir iş, kural olarak bu Tüzüğün doğrudan kapsamında değildir.
Ancak Türk müteahhitlerin çoğunun AB ile bağlantısı vardır: Avrupa’da şubeleri veya şirketleri, AB vatandaşı mühendisleri, AB’den alınan ekipmanları, avro üzerinden yapılan ödemeleri ve AB bankalarından alınan teminat mektupları. Bu bağlantılardan her biri, işlemin bir halkasını AB yaptırımlarının içine çeker. 2024’ten itibaren AB kişileri, sahip oldukları veya kontrol ettikleri AB dışındaki şirketlerin yaptırımları boşa çıkaran faaliyetlere katılmaması için de en iyi çabayı göstermekle yükümlüdür (833/2014 m.8a).
Türk müteahhidin AB yaptırımlarıyla karşılaştığı tipik durumlar
| Durum | İlgili hüküm | Sonuç |
|---|---|---|
| AB’de kurulu grup şirketi veya AB vatandaşı mühendis, Rusya’daki projede çalışıyor | 833/2014 m.5n/2 ve m.13 | Rusya’daki şirketlere inşaat, mimarlık ve mühendislik hizmeti verilmesi yasağı bu kişileri doğrudan bağlar |
| Projeye AB menşeli ekipman veya yedek parça alınıyor | 833/2014 m.12g | AB’li satıcı sözleşmeye Rusya’ya yeniden ihracat yasağı koymak zorundadır; malın Rusya’ya götürülmesi satış sözleşmesinin ihlali olur |
| Ödeme avro olarak bir AB bankası üzerinden yapılıyor | 833/2014 m.13 ve listeler | İşlemin bir kısmı AB’de yapıldığı için listedeki Rus bankaları ve kişilerle ilgili yasaklar devreye girer |
| Ödeme bir aracı şirket veya ödeme ajanı üzerinden yapılıyor | 20. paket (2026/506 sayılı Tüzük) | AB kişilerinin yaptırımları aşmak için uluslararası ödemeye aracılık eden ajanlarla işlem yapması yasaktır |
| Rus işveren, AB yaptırımı nedeniyle ifa edilemeyen sözleşmeden tazminat istiyor | 833/2014 m.11 | Yaptırımdan etkilenen sözleşmelere ilişkin Rus tarafların talepleri AB’de karşılanmaz |
| Rus mahkemesi AB’li bir grup şirketi aleyhine yaptırım nedeniyle karar veriyor | 14. paket (2024/1745) ve 21. paket (2026/1848 sayılı Tüzük) | Bu kararlar AB’de tanınmaz ve tenfiz edilmez; AB şirketi uğradığı zararı AB’de dava edebilir |
16. paketle (24 Şubat 2025, 2025/395 sayılı Tüzük) getirilen inşaat hizmeti yasağı müteahhitler için özel önem taşır. Yasak, Rus hükûmetine veya Rusya’da kurulu tüzel kişilere doğrudan veya dolaylı olarak inşaat hizmeti verilmesini kapsar; şantiye hazırlığı, bina ve inşaat mühendisliği işleri, montaj, tesisat ve bitirme işleri bu kapsamdadır. Yasak AB kişilerini bağlar; Türk şirketi açısından anlamı, projede AB vatandaşı yöneticileri ve mühendisleri çalıştıramaması, AB’deki grup şirketinden tasarım veya mühendislik desteği alamaması ve AB’li alt yükleniciyle çalışamamasıdır. AB’li bir şirketin işi AB dışındaki bir alt yüklenici veya grup şirketi üzerinden yapması da dolaylı hizmet sayılabilir.
2026’da kabul edilen 20. paket (23 Nisan 2026) ve 21. paket (23 Temmuz 2026) ödeme kanallarını hedef almıştır. 20. paketle işlem yasağı getirilen Rus bankalarının sayısı 70’e çıkmış, üçüncü ülkelerde kurulu bazı bankalar da işlem yasağına alınmış, Rusya’dan yapılan uluslararası ödemeleri yaptırımları aşmak amacıyla yürüten ödeme ajanlarıyla işlem yapılması yasaklanmıştır. 21. paket, işlem yasağı uygulanan Rus bankalarının sayısını 100’ün üzerine çıkarmış, kripto varlık hizmetlerine ilişkin yasakları genişletmiş ve yaptırımları aşmaya yardım ettiği değerlendirilen 27’si üçüncü ülkelerde olmak üzere 51 şirketi listeye eklemiştir; bunların dördü Türkiye’dedir. Rusya’ya mal veya hizmet tedarik eden Türk şirketlerinin bu listeleri düzenli olarak kontrol etmesi gerekir; listeye alınan bir Türk şirketiyle AB’li tedarikçilerin ve bankaların ilişkisi fiilen kesilir.
Rusya’nın Karşı Tedbirleri: Dost Olmayan Ülkeler ve Kontrol Ölçütü
Rusya, 2022’den itibaren Batı yaptırımlarına karşı bir dizi kararname çıkarmıştır. Bunların merkezinde, Rus Hükûmetinin 5 Mart 2022 tarihli ve 430-r sayılı kararıyla oluşturulan dost olmayan ülkeler listesi vardır. Listede ABD, İngiltere, AB üyesi ülkelerin tamamı, İsviçre, Norveç, Japonya, Güney Kore ve Avustralya gibi ülkeler bulunur; Türkiye bu listede değildir. Bu nedenle Türk şirketi, kural olarak, Rus karşı tedbirlerinin hedefi değildir ve Rus işverenden yapacağı tahsilatlar bu kararnamelerle kısıtlanmaz.
Ancak kararnameler kişileri yalnızca kuruluş yerine göre değil, kontrol ilişkisine göre de sınıflandırır. Dost olmayan bir ülkenin vatandaşı olan, orada kurulu bulunan veya esas faaliyetini orada yürüten kişilerin yanında, bu kişilerin kontrolündeki şirketler de nerede kurulu olurlarsa olsunlar aynı rejime tabi tutulur. Hollanda’daki bir holding şirketinin çoğunluk payına sahip olduğu Türk şirketi, ya da AB’li ortağın kontrolündeki bir Türk ortak girişimi, Rusya bakımından dost olmayan ülke kişisi gibi işlem görebilir.
Rus karşı tedbirlerinin Türk müteahhit bakımından önemli olanları
| Düzenleme | İçeriği | Türk şirketine etkisi |
|---|---|---|
| 81 sayılı Kararname (01.03.2022) | Dost olmayan ülke kişileriyle belirli işlemler, özellikle taşınmaz ve menkul kıymet işlemleri, Hükûmet Komisyonunun iznine bağlıdır | Türk şirketi dost olmayan bir ülke kişisinin kontrolündeyse Rusya’daki şirket payı veya taşınmaz işlemleri izne tabi olabilir |
| 95 sayılı Kararname (05.03.2022) | Dost olmayan ülkelerdeki alacaklılara kredi ve menkul kıymet borçlarının ödenmesi Rusya’daki özel “C tipi” hesaplar üzerinden yapılır | Para Rusya’da kalır; yurt dışına transfer ayrıca izne bağlıdır |
| 254 sayılı Kararname (04.05.2022) | Dost olmayan ülkelerdeki ortaklara kâr payı ödemesi kısıtlanır | Rusya’daki şirketten Türkiye’ye kâr payı aktarımı, şirketin kontrol yapısına göre engellenebilir |
| 302 sayılı Kararname (25.04.2023) | Dost olmayan ülke kişilerinin Rusya’daki şirketlerine geçici yönetim atanabilir | 2025-2026 döneminde çok sayıda Avrupa şirketinin Rus iştiraki bu rejime alınmıştır; 17.09.2026 tarihli 661 sayılı Kararnameyle dört Avrupa grubunun Rus iştiraklerine daha uygulanmıştır |
2026 sonbaharında Rusya’nın, Rus borçluların dost olmayan ülkelerdeki alacaklılara ödemeyi durdurabilmesine imkân veren yeni düzenlemeler yaptığı da bildirilmektedir. Bu gelişmeler Türk şirketini doğrudan hedef almasa da, şirketin pay yapısında AB, İngiltere veya ABD bağlantısı varsa Rus işverenin ödemeyi bu düzenlemelere dayanarak geciktirmesi ihtimali sözleşmede ayrıca düzenlenmelidir. Rusya’da bir iştirak veya şube kurmadan önce, şirketin nihai ortaklarının dost olmayan ülkelerle bağlantısı mutlaka değerlendirilmelidir.
Rus tarafında ayrıca bankacılık altyapısına ilişkin sorunlar vardır. Rus bankalarının önemli bir kısmı SWIFT sisteminden çıkarılmıştır ve yurt dışı ödemeler Rusya Merkez Bankasının mali mesajlaşma sistemi (SPFS) veya muhabir ilişkileri üzerinden yürütülür. AB’nin 2025 ve 2026 paketleri SPFS’ye bağlı üçüncü ülke bankalarını da hedef aldığından, Rus işverenin hangi bankadan ödeme yaptığı, paranın Türkiye’ye ulaşıp ulaşmayacağını belirleyen başlıca etkenlerden biridir.
Ödeme Neden Takılıyor? Bankanın Baktığı Noktalar
Rusya’dan gelen bir ödemeyi inceleyen Türk bankası, işlemin hukuken yasak olup olmadığından çok, kendisini ikincil yaptırım veya muhabir banka riskine sokup sokmayacağına bakar. Bu inceleme genellikle aşağıdaki sorular etrafında yapılır. Her soruya hazır ve belgeli bir cevap vermek, ödemenin süresini kısaltır ve iade ihtimalini azaltır.
- Gönderen kim? İşveren, ortakları ve yöneticileri ABD, AB, İngiltere veya BM listelerinde mi; yüzde 50 kuralı uyarınca listede sayılıyor mu?
- Gönderen banka kim? Ödemeyi yapan Rus bankası ABD listesinde, AB işlem yasağı listesinde veya SWIFT dışında mı?
- Para birimi ve güzergâh ne? ABD doları veya avro ile yapılan ödeme, ABD veya AB’deki bir muhabir bankadan geçer ve o ülkenin yaptırımlarına tabi olur.
- Ödeme neyin karşılığı? Sözleşme, hakediş, fatura ve kabul belgeleri ödemenin gerçek bir inşaat işine karşılık geldiğini gösteriyor mu?
- Proje neyle ilgili? Askerî, savunma, enerji veya çift kullanımlı ürün üreten bir tesis mi; yoksa konut, ticari bina, altyapı gibi sivil bir proje mi?
- Malzeme nereden geliyor? Projeye ihracat yapılan ürünler AB ve ABD’nin ortak yüksek öncelikli ürün listesinde mi?
- Ödemeyi borçlu mu yapıyor? Paranın sözleşmedeki işverenden değil de üçüncü bir şirketten gelmesi, bankanın en çok şüphelendiği durumlardandır.
Uygulamada etkili olan, ödemeden önce bankayla bir “işlem dosyası” paylaşmaktır: sözleşmenin ilgili sayfaları, hakediş ve fatura, işverenin ve ortaklarının yaptırım listelerinde bulunmadığını gösteren tarama sonuçları, projenin sivil niteliğini gösteren belgeler ve ödemenin hangi bankadan, hangi para biriminde geleceği. Banka bir ödemeyi reddederse veya iade ederse, gerekçenin yazılı olarak istenmesi ve iadenin hangi aşamada (Türk bankasında mı, muhabir bankada mı) gerçekleştiğinin işlem takip numarasıyla (UETR) tespit edilmesi gerekir.
Ödeme Kanalları ve Hukuki Riskleri
Ödemenin takıldığı durumda işverenle birlikte başka bir kanal aranır. Her kanalın hem pratik hem de hukuki riski farklıdır. Aşağıdaki tablo, Türk müteahhitlerin sık başvurduğu kanalları ve bunların hukuki sonuçlarını özetler.
Rusya’dan tahsilatta ödeme kanalları
| Kanal | Avantajı | Hukuki risk |
|---|---|---|
| ABD doları veya avro, muhabir bankalar üzerinden | Sözleşmedeki para birimiyle doğrudan ödeme | ABD veya AB muhabirinde blokaj ya da iade; işlem ABD veya AB yaptırımlarının kapsamına girer |
| Türk lirası, Türk bankası ile Rus bankası arasındaki muhabir ilişkisiyle | ABD ve AB bankalarına uğramaz | Türk bankasının kendi risk politikası; Rus bankası listedeyse ikincil yaptırım riski |
| Ruble, yüklenicinin Rusya’daki şube veya şirket hesabına | Rusya içindeki ödeme kolaydır; borç Rusya’da ifa edilmiş olur | Paranın Türkiye’ye transferi ayrı bir sorundur; kur riski yükleniciye geçer |
| Mahsup (takas): yüklenicinin Rus tarafa borcu ile alacağının karşılıklı kapatılması | Para transferi gerekmez | Karşılıklı ve muaccel borç şartı (TBK m.139); vergi ve kayıt düzeni; üçlü mahsup yaptırımları aşma olarak görülebilir |
| Üçüncü kişi veya ödeme ajanı üzerinden ödeme | Hızlı görünür | AB’nin 20. paketiyle AB kişilerine yasaklanmıştır; bankada şüpheli işlem bildirimine yol açabilir (5549 sayılı Kanun m.4); borcun kim tarafından ödendiğinin ispatı zorlaşır |
| Akreditif veya bloke hesap | Ödeme güvencesi sağlar | Bankalar Rusya bağlantılı akreditife temkinli yaklaşır; akreditif metnindeki yaptırım şartları ödemeyi engelleyebilir |
| Kripto varlık | Banka sistemine uğramaz | AB’nin 20. ve 21. paketleri Rusya bağlantılı kripto hizmetlerini yasaklar; Türkiye’de kripto varlık hizmet sağlayıcıları Sermaye Piyasası Kurulu iznine tabidir; vergi ve ispat sorunları |
Üçüncü kişi aracılığıyla yapılan ödemelere özellikle dikkat edilmelidir. Bu yapılar sıklıkla, Rus işverenin parayı başka bir ülkedeki bir şirkete yatırdığı, o şirketin de Türk yükleniciye ödeme yaptığı zincirler biçiminde önerilir. Türk hukukunda borcun üçüncü kişi tarafından ödenmesi kural olarak mümkündür; ancak bu yapı, bankanın şüpheli işlem bildirimi yapmasına, ödemenin iadesine ve ileride işverenin ödemeyi inkâr etmesi hâlinde ispat güçlüğüne yol açabilir. Ayrıca ödeme yapan aracı şirket ABD veya AB listelerine alınırsa, bu şirketten para almış olan yüklenici de bankaların gözünde riskli müşteri hâline gelir. Bu tür bir teklif geldiğinde, ödemenin kimin adına yapıldığını gösteren üçlü bir yazılı anlaşma yapılmadan ve bankanın görüşü alınmadan işlem yapılmamalıdır.
Sözleşmede Yaptırım ve Ödeme Hükümleri: Ne Yazılmalı?
Rusya’daki projelerde ödeme sorunlarının büyük kısmı, sözleşmenin 2022 öncesi şablonlarla yapılmasından kaynaklanır. Yeni bir sözleşmede veya mevcut sözleşmeye yapılacak ek protokolde aşağıdaki konuların açıkça düzenlenmesi gerekir.
- Ödemenin yapılmış sayılacağı an. Ödeme, tutarın yüklenicinin belirtilen hesabına kayıtsız şartsız geçtiği anda yapılmış sayılmalı; muhabir bankada bekleyen veya iade edilen para ödeme sayılmamalıdır.
- Alternatif para birimi ve kur. Sözleşmedeki para birimiyle ödeme yapılamazsa hangi para biriminde, hangi kurla ve hangi bankaya ödeme yapılacağı yazılmalı; kur farkının ve banka masraflarının kime ait olduğu belirlenmelidir.
- Yaptırım beyanları. Taraflar, kendilerinin, ortaklarının ve ödemeyi yapacak bankanın ABD, AB, İngiltere ve BM listelerinde bulunmadığını beyan etmeli ve bu durumun değişmesi hâlinde derhâl bildirim yükümlülüğü öngörülmelidir.
- Yaptırım değişikliği. Sözleşme kurulduktan sonra çıkan bir yaptırımın ödemeyi engellemesi hâlinde tarafların ne yapacağı, sürenin uzayıp uzamayacağı, ek maliyetin kime ait olacağı ve hangi süre sonra fesih hakkı doğacağı düzenlenmelidir.
- İşi durdurma hakkı. Ödeme belirli bir süre içinde hesaba geçmezse yüklenicinin işi yavaşlatma veya durdurma hakkı açıkça yazılmalıdır.
- Teminat ve avans. Avans ödemesi ve hakediş öncesi ödeme güvencesi, Rusya’dan transfer riskini azaltan en etkili araçlardır.
- Uygulanacak hukuk ve uyuşmazlık çözümü. Tahkim yeri, kurumu ve hakemlerin uyruğu, aşağıda anlatılan APK m.248.1 riski dikkate alınarak seçilmelidir.
Sözleşme FIDIC esaslıysa, bazı genel şartlar bu riskleri kısmen karşılar ama tamamen çözmez. 2017 metninde mevzuat değişikliğine ilişkin hüküm (m.13.6; 1999 metninde m.13.7), yalnızca işin yapıldığı ülkenin, yani Rusya’nın mevzuatındaki değişiklikleri kapsar. AB ve ABD yaptırımları bu hükmün kapsamına girmez; bunlar ancak istisnai olay (2017 m.18) veya mücbir sebep (1999 m.19) olarak tartışılabilir ya da özel şartlarda ayrıca düzenlenmelidir. Ödeme para birimleri m.14.15’te, gecikmiş ödemeler için finansman gideri m.14.8’de, ödeme yapılmaması nedeniyle işi durdurma ve fesih hakları m.16.1 ve 16.2’de düzenlenir. Bu hakların kullanımı işveren ödemiyor: işi durdurma ve fesih rehberimizde ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
Rus Hukuku Uygulanıyorsa: Ödeme Borcu, Faiz ve Mücbir Sebep
Rus işverenle yapılan sözleşmelerin çoğu Rus hukukuna tabidir. Taraflar hukuk seçmemişse Rus Medeni Kanununun 1211. maddesi, inşaat sözleşmelerinde kural olarak işin sonucunun esas olarak ortaya çıktığı ülkenin, yani Rusya’nın hukukunu gösterir. Türk mahkemesinde veya Türkiye’de görülen bir tahkimde de hukuk seçimi yoksa, sözleşmeyle en sıkı ilişkili hukuk aranır (5718 sayılı Kanun m.24/4). Bu nedenle ödeme uyuşmazlığında çoğu zaman Rus Medeni Kanununun hükümlerine bakmak gerekir.
Rus hukukunda borçlar sözleşmeye ve kanuna uygun olarak ifa edilir ve bir tarafın ifadan tek taraflı olarak kaçınması kural olarak kabul edilmez (m.309, 310). Rusya’da kanuni ödeme aracı rubledir (m.140). Borcun ruble olarak, belirli bir yabancı para veya hesap birimi tutarının karşılığı üzerinden ödenmesi kararlaştırılabilir; bu durumda ödenecek ruble tutarı, aksi kararlaştırılmadıkça ödeme günündeki resmî kurla belirlenir (m.317/2). Yabancı para ile ödeme ise döviz mevzuatının izin verdiği hâllerde mümkündür (m.317/3). Para borcunun gecikmesinde alacaklı, gecikme süresi için faiz isteyebilir (m.395). Karşı edimini ifa etmeyen tarafa karşı, kendi ediminin ifasını durdurma hakkı vardır (m.328); sözleşmede ayrıca düzenlenmemişse, hakedişi ödenmeyen yüklenici işi yavaşlatma veya durdurma hakkı için bu hükme dayanabilir.
Rus mahkemeleri ve tahkim kurulları uygulamada, ödemenin hangi para biriminde ve hangi hesaba yapılacağını belirleyen sözleşme hükümlerine büyük önem verir. Sözleşmede para birimi ve ödeme hesabı açıkça belirlenmemişse işveren ödemeyi rubleyle yapmaya çalışabilir; bu da kur riskinin kime ait olduğu tartışmasını doğurur. Sözleşmede “ödeme yalnızca ABD doları veya avro ile ve yüklenicinin Türkiye’deki hesabına yapılır” şeklinde açık bir hüküm, bu riski azaltır; ancak işverenin bu para birimiyle ödeme imkânı kalmamışsa, alternatif bir para birimi ve kur mekanizmasının da öngörülmesi gerekir.
Uyuşmazlık Nerede Görülür? APK m.248.1 ve Yüksek Mahkemenin 2026 İncelemesi
Rusya, 2020’de Ticaret Usul Kanununa (APK) eklediği 248.1 ve 248.2. maddelerle, yabancı yaptırımlardan etkilenen uyuşmazlıklarda Rus ticaret mahkemelerine münhasır yetki tanımıştır. Bir taraf yaptırım listesindeyse veya uyuşmazlık yabancı yaptırımlardan doğuyorsa, Rus tarafı yurt dışındaki tahkim veya mahkeme anlaşmasına rağmen Rusya’da dava açabilir. Rus Yüksek Mahkemesi 2021’deki Uraltransmash kararında, yaptırımların varlığının yurt dışında adalete erişimi engellediğinin ayrıca ispat edilmesine gerek olmadığını kabul etmiştir. APK m.248.2 uyarınca Rus mahkemesi, yurt dışındaki yargılamanın yürütülmesini yasaklayabilir; bu yasağa uymayan taraf aleyhine, yurt dışında talep edilen tutara kadar para cezasına hükmedilebilir.
Rusya Federasyonu Yüksek Mahkemesi Başkanlar Kurulu 17 Haziran 2026’da, yaptırım uyuşmazlıklarına ilişkin içtihadı derleyen 8/2026 sayılı incelemeyi onaylamıştır. İnceleme, APK m.248.1 ve 248.2’nin geniş yorumlanması gerektiğini benimser. Buna göre uyuşmazlık, yargılama yeri Rusya dışındaysa ve yabancı kısıtlayıcı tedbirler veya adalete erişime engeller bulunuyorsa, tahkim şartına rağmen Rus mahkemesinde görülebilir; duruşma için vize verilmemesi de böyle bir engel sayılmaktadır. İncelemede ayrıca, hakem kurulunda dost olmayan ülke vatandaşlarının bulunması hâlinde tarafsızlıklarının şüpheli sayılacağı, bu karinenin aksinin ispat edilebileceği belirtilmiştir.
Türk müteahhit bakımından risk iki yönlüdür. Birincisi, alacaklı olarak Türkiye’de veya başka bir ülkede tahkime gittiğinde, Rus işverenin Rusya’da dava açıp tahkimin durdurulmasını istemesidir. İkincisi, Rus işverenin, örneğin gecikme cezası veya teminat mektubu konusunda Rusya’da doğrudan dava açmasıdır. Türk mahkemeleri, taraflar arasında geçerli bir tahkim anlaşması varsa New York Sözleşmesinin II/3. maddesi uyarınca uyuşmazlığı tahkime gönderir ve Rus mahkemesinin yargılama yasağıyla bağlı değildir. AB de 21. paketle, Rus mahkemelerinin yaptırımlarla bağlantılı kararlarının AB’de tanınmamasını ve AB mahkemelerinin bu kararların üçüncü ülkelerde tenfizini engellemeye yönelik ihtiyati tedbir verebilmesini öngörmüştür. Tahkim süreçlerinin işleyişi FIDIC uyuşmazlık kurulu ve ICC tahkimi rehberimizde anlatılmıştır.
Kararın Tanınması ve Tenfizi: Türkiye ile Rusya Arasında
Türkiye ile Rusya arasında mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizine ilişkin yürürlükte bir ikili anlaşma yoktur; 1997’de imzalanan hukuki, ticari ve cezai konularda adli yardımlaşma anlaşması 2002’de yürürlükten kalkmıştır. Bu nedenle Rus mahkemesi kararının Türkiye’de tenfizinde 5718 sayılı Kanunun 54. maddesindeki karşılıklılık şartı, kanuni veya fiilî karşılıklılık yoluyla aranır. Türk mahkemeleri bazı kararlarda Rusya ile fiilî karşılıklılığın bulunduğunu kabul etmiş (Ankara 8. Asliye Ticaret Mahkemesi, E.2020/347, K.2021/464), Yargıtay da Rus mahkemesi kararının tanındığı bir dosyayı incelemiştir (Yargıtay 19. Hukuk Dairesi, E.2018/579, K.2018/6742). Karşılıklılık her dosyada Adalet Bakanlığından alınan güncel bilgiyle değerlendirilir. Rusya’daki “arbitraj mahkemesi” adı yanıltıcıdır; bunlar tahkim kurulu değil, ticari uyuşmazlıklara bakan devlet mahkemeleridir ve kararları mahkeme kararı olarak tenfiz edilir.
Hakem kararlarında durum daha elverişlidir. Türkiye ve Rusya, Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve Tenfizi Hakkında 1958 tarihli New York Sözleşmesine taraftır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, Rusya’da verilen hakem kararlarının bu Sözleşme uyarınca Türkiye’de tenfiz edilebileceğini kabul etmiştir (09.06.1999, E.1999/19-467, K.1999/489). Türk alacaklı lehine verilmiş bir hakem kararının Rusya’da tenfizinde ise Rus mahkemeleri kamu düzeni denetimi yapar; 8/2026 sayılı inceleme, tenfiz isteyen tarafın dost olmayan bir ülkeyle bağlantısını ve uyuşmazlığın türünü dikkate alınacak ölçütler arasında saymaktadır. Türk alacaklının bu bakımdan Batılı alacaklılara göre daha elverişli bir konumda olduğu söylenebilir. Rusya’da icra yoluyla tahsil edilen paranın alacaklının Rusya’daki bir banka hesabına ödenmesi istenebildiğinden, tahsil aşamasında Rusya’da hesap açılması gerekebilir. Türkiye’deki tenfiz süreci yabancı mahkeme ve hakem kararlarının tanınması ve tenfizi ve New York Sözleşmesine göre tenfiz rehberlerimizde anlatılmıştır.
Türkiye’deki Malvarlığı Üzerinden Koruma: İhtiyati Haciz
Rus işverenin veya onun grup şirketlerinin Türkiye’de banka hesapları, Türk tedarikçilerden veya alt yüklenicilerden alacakları, taşınır ya da taşınmaz malları bulunabilir. Türkiye, Rusya’ya yönelik yaptırımları uygulamadığından bu malvarlığı Türk hukukunda dondurulmuş değildir ve alacaklı tarafından haczedilebilir. Rehinle güvence altına alınmamış ve vadesi gelmiş bir para alacağının alacaklısı, borçlunun malvarlığının ihtiyaten haczedilmesini isteyebilir (İİK m.257/1). Talep, İİK m.50 yollamasıyla Hukuk Muhakemeleri Kanununa göre yetkili mahkemeye yapılır; alacaklı alacağını ve gerekiyorsa haciz sebebini mahkemeye kanaat verecek delillerle göstermek zorundadır (İİK m.258) ve kural olarak teminat gösterir (İİK m.259).
Sözleşmede tahkim şartı bulunması bu yolu kapatmaz: tahkim yargılamasından önce veya sırasında mahkemeden ihtiyati haciz istenmesi tahkim anlaşmasına aykırılık oluşturmaz (4686 sayılı Kanun m.6); tahkim yeri yurt dışında olsa da bu hüküm uygulanır (m.1/3). Dava veya takipten önce ihtiyati haciz uygulayan alacaklı, haczin uygulanmasından itibaren yedi gün içinde takip talebinde bulunmak veya dava açmak zorundadır (İİK m.264); tahkim şartı varsa bu süre içinde tahkim başvurusunun yapılması gerekir. Borçlu Rus devletine ait bir kurum veya şirketse, icra bağışıklığı ayrıca değerlendirilmelidir; ticari amaçla kullanılan malvarlığı kural olarak haczedilebilir. Bu konu yabancı devlet veya kamu idaresi borcunu ödemiyor rehberimizde, ihtiyati haczin süreleri ise ihtiyati haciz ve tedbir süre hesaplama sayfamızda anlatılmıştır.
Türkiye-Rusya Yatırım Anlaşması: Transfer Serbestisi ve Tahkim
Türkiye ile Rusya arasında 15 Aralık 1997’de Ankara’da imzalanan Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunmasına İlişkin Anlaşma, onaylanmasının uygun bulunduğuna dair 4464 sayılı Kanunun ardından 16 Mayıs 2000 tarihli Resmî Gazetede yayımlanmıştır. Anlaşma, 1 Ocak 1987’den sonra yapılan yatırımlara uygulanır. Rusya’da şirket, şube, şantiye ekipmanı, taşınmaz veya sözleşmeden doğan alacakları bulunan Türk müteahhit, bu Anlaşmanın koruduğu yatırımcı sayılabilir; salt bir inşaat sözleşmesinin yatırım sayılıp sayılmayacağı ise somut olaya göre tartışmalıdır.
Yatırım Anlaşmasının ödeme sorunlarıyla ilgili hükümleri
| Madde | İçeriği | Müteahhit bakımından anlamı |
|---|---|---|
| m.VIII (Transferler) | Her taraf, vergi yükümlülükleri yerine getirilmek kaydıyla yatırımla ilgili kazançların, kredi ödemelerinin, satış ve tasfiye bedellerinin ve tazminatların serbestçe transferine izin verir; transfer serbestçe çevrilebilir para ile ve gecikmeksizin yapılır | Rusya’daki şirketin kârının veya tasfiye bedelinin Türkiye’ye aktarılmasının devlet tedbiriyle engellenmesi Anlaşmaya aykırılık oluşturabilir |
| m.VI (Kamulaştırma) | Kamulaştırma veya benzeri tedbirler kamu yararı, hukuki usul ve ayrım yapmama şartıyla ve zamanında, yeterli ve etkili tazminat karşılığında yapılabilir | Şirkete geçici yönetim atanması veya varlıklara el konulması bu hüküm kapsamında değerlendirilebilir |
| m.X (Yatırımcı-devlet uyuşmazlıkları) | Yazılı bildirimden itibaren altı ay içinde dostane çözüm sağlanamazsa yatırımcı, ev sahibi devletin mahkemelerine, Stockholm Ticaret Odası Tahkim Enstitüsüne veya UNCITRAL kurallarına göre geçici tahkime başvurabilir | ICSID seçeneği yoktur; altı aylık müzakere süresi uyuşmazlık bildirimiyle başlar |
Yatırım anlaşması, işverenin ödememesine karşı değil, Rus devletinin tedbirlerine karşı koruma sağlar. Rus işverenin bir özel şirket olduğu ve yalnızca ödemediği bir dosyada Anlaşmaya başvurmak kural olarak mümkün değildir. Buna karşılık Türk şirketinin Rusya’daki kazancının transferinin bir devlet tedbiriyle engellenmesi, şirkete geçici yönetim atanması veya varlıklara el konulması hâlinde Anlaşma, Rus mahkemelerine bağlı kalmadan uluslararası tahkime gitme imkânı verir. Yatırım tahkiminin genel işleyişi yatırım tahkimi ve devlete karşı talepler rehberimizde anlatılmıştır.
Vergi ve Türkiye’ye Transfer: KVK m.5/1-h ve Çifte Vergilendirme Anlaşması
Para Rusya’da kaldığında müteahhitlerin sık sorduğu soru, vergi istisnasının kaybedilip kaybedilmeyeceğidir. Yurt dışında yapılan inşaat, onarım, montaj işleri ile teknik hizmetlerden sağlanan ve Türkiye’de genel sonuç hesaplarına aktarılan kazançlar kurumlar vergisinden istisnadır (KVK m.5/1-h). Bu istisna için kazancın fiilen Türkiye’ye transfer edilmesi şartı aranmaz; kazancın Türkiye’deki merkezin hesaplarına aktarılması yeterlidir. Bu nedenle Rusya’daki şantiyenin kazancı transfer güçlüğü nedeniyle Rusya’da tutulsa da, merkez hesaplarına doğru aktarıldığı sürece istisna kaybedilmez.
İş Rusya’da kurulan bir şirket üzerinden yürütülüyorsa durum farklıdır. Yurt dışı iştiraklerden elde edilen kâr paylarının istisnası, kural olarak kazancın kurumlar vergisi beyannamesinin verilmesi gereken tarihe kadar Türkiye’ye transfer edilmesi gibi şartlara bağlıdır (KVK m.5/1-b). Ancak yurt dışındaki inşaat, onarım, montaj ve teknik hizmet işlerinin yapılabilmesi için ilgili ülke mevzuatına göre ayrı şirket kurulması zorunluysa ve şirket ana sözleşmesinde bu özel amaçla kurulduğu belirtilip fiilen başka faaliyette bulunmuyorsa, bu şirketten elde edilen kazançlar için bu şartlar aranmaz. Yurt içi asgari kurumlar vergisi (KVK m.32/C) hesabında bu istisnaların nasıl dikkate alınacağı ayrıca değerlendirilmelidir. Konu yurt dışı inşaat kazancı istisnası rehberimizde ayrıntılı olarak ele alınmıştır.
Türkiye-Rusya Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması (RG 17.12.1999; 01.01.2000’den itibaren uygulanmaktadır) m.5 uyarınca on sekiz ayı aşan bir inşaat şantiyesi, yapım, montaj veya kurma projesi ya da bunlarla ilgili gözetim faaliyeti işyeri oluşturur. Bu süreyi aşan projelerde kazanç Rusya’da vergilendirilir ve Türkiye’de mükerrer vergilendirme, Anlaşma ve KVK hükümlerine göre önlenir. Sürenin hesabında projenin bitim tarihi olarak geçici kabul tarihi dikkate alınır.
Teminat Mektupları ve Rus Bankaları
Rus işverenler genellikle avans, performans ve bakım teminatlarının bir Rus bankası tarafından verilmesini ister; Rus bankası da bu mektubu Türk bankasının kontrgarantisine dayanarak düzenler. Kontrgaranti lehdarı Rus bankası ABD veya AB listesine alınmışsa, Türk bankası kontrgaranti kapsamındaki ödeme talebini yaptırım riski nedeniyle yerine getirmekte tereddüt edebilir veya yeni kontrgaranti vermeyi reddedebilir. Bu durum yüklenici için iki yönlü bir risk doğurur: bir yanda Türk bankasıyla ilişkisi zedelenir, öte yanda Rus işveren teminatın ödenmediğini ileri sürerek sözleşmeye aykırılık iddiasında bulunabilir.
Yeni projelerde teminatın, yaptırım listesinde bulunmayan bir bankadan, mümkünse Türk bankasının Rusya’daki iştiraki veya dost bir ülkedeki bankalar üzerinden verilmesi; sözleşmede teminatın yaptırım nedeniyle ödenememesinin yüklenicinin temerrüdü sayılmayacağının yazılması önerilir. Teminat mektubunun haksız olarak nakde çevrilmesine karşı Türkiye’de alınabilecek önlemler yurt dışı teminat mektubu ve kontrgaranti rehberimizde anlatılmıştır.
Dosyada Bulunması Gereken Belgeler
Rusya’dan ödeme alamayan müteahhidin dosyası
| Belge | Neden önemli? |
|---|---|
| Sözleşme, ekleri ve özel şartlar | Ödeme para birimi, ödeme yeri, uygulanacak hukuk ve uyuşmazlık çözümü buradan belirlenir |
| Onaylı hakedişler, faturalar ve kabul tutanakları | Alacağın muaccel olduğunu ve tutarını gösterir |
| Banka yazışmaları, işlem takip numaraları (UETR) ve iade bildirimleri | Ödemenin nerede ve neden durduğunu gösterir |
| İşverenin, ortaklarının ve ödeme yapan bankanın yaptırım listesi tarama sonuçları | Bankanın risk değerlendirmesini karşılar; ihtilafta yüklenicinin özenini ispat eder |
| İşverenin pay yapısını gösteren belgeler | Yüzde 50 kuralı ve Rus karşı tedbirlerindeki kontrol ölçütü bakımından gereklidir |
| Projenin sivil niteliğini gösteren belgeler | Askerî-sanayi tabanıyla bağlantı kuşkusunu giderir |
| Malzeme ve ekipman listesi ile menşe bilgileri | AB ve ABD ihracat kısıtlamaları ve yeniden ihracat yasağı bakımından gereklidir |
| İşverene gönderilen ödeme ihtarları ve cevaplar | Temerrüdü ve faizin başlangıcını belirler |
| Alternatif ödeme kanalına ilişkin yazışmalar ve ek protokoller | Ödeme yükümlülüğünün nasıl değiştiğini gösterir |
| Rusya’daki şube veya şirketin kayıtları ve Türkiye’deki merkez hesaplarına aktarım kayıtları | Vergi istisnası ve transfer serbestisi bakımından gereklidir |
Ödemesi Takılan Müteahhit İçin Adım Adım
- Ödemenin nerede durduğunu tespit edin. Bankadan işlem takip numarası ve iade gerekçesi yazılı olarak istenmelidir.
- Tarafların ve bankaların listelerde olup olmadığını kontrol edin. İşveren, ortakları, ödemeyi yapan Rus bankası ve muhabir bankalar ABD, AB, İngiltere ve BM listelerinde taranmalıdır.
- Sözleşmenin ödeme hükümlerini okuyun. Para birimi, ödeme yeri, ödemenin yapılmış sayılacağı an, faiz ve işi durdurma hakkı belirlenmelidir.
- İşverene yazılı ihtar gönderin. Ödemenin hesaba geçmediği, borcun devam ettiği ve faizin işlediği bildirilmeli, alternatif ödeme kanalı önerilmelidir.
- Bankayla işlem dosyası paylaşın. Sözleşme, hakediş, tarama sonuçları ve projenin sivil niteliğini gösteren belgeler önceden sunulmalıdır.
- Aracılı ödeme tekliflerine karşı temkinli olun. Üçüncü kişiden ödeme ancak yazılı üçlü anlaşma ve bankanın görüşüyle kabul edilmelidir.
- Sözleşmedeki hakları kullanın. Gerekirse işi yavaşlatma veya durdurma, süre uzatımı ve maliyet talepleri süresinde bildirilmelidir.
- Türkiye’deki malvarlığını araştırın. Rus işverenin veya grup şirketlerinin Türkiye’deki hesapları ve alacakları tespit edilerek ihtiyati haciz değerlendirilmelidir.
- Uyuşmazlık yolunu belirleyin. Tahkim yeri, hakem seçimi ve APK m.248.1 riski dikkate alınarak strateji kurulmalıdır.
Rus İşverene Ödeme İhtarı ve Alternatif Ödeme Kanalı Bildirimi Örneği (Türkçe ve İngilizce)
Aşağıdaki örnek, Rus hukukuna tabi ve Rusya Federasyonu Ticaret ve Sanayi Odası nezdindeki Uluslararası Ticari Tahkim Mahkemesinde (MKAS) tahkim şartı içeren bir inşaat sözleşmesinde, ABD doları cinsinden onaylanmış hakediş bedeli muhabir bankadan iade edilen Türk yüklenici için hazırlanmıştır. Sözleşmedeki madde numaraları ve süreler kendi sözleşmenize göre doldurulmalıdır.
[İŞVERENİN UNVANI]’NA
Adres: [İşverenin Rusya’daki adresi]
Gönderen: [Yüklenicinin unvanı ve adresi]
Konu: [Proje adı] Sözleşmesi; [sayı] numaralı hakediş bedelinin ödenmediğine ilişkin ihtar ve alternatif ödeme kanalı bildirimi
AÇIKLAMALAR
A. Sözleşme m.[ ] ile Rusya Federasyonu Medeni Kanunu m.309 ve m.310: ödeme borcu
1. Şirketiniz ile şirketimiz arasında [tarih] tarihinde imzalanan sözleşme uyarınca düzenlenen [sayı] numaralı hakediş, [tarih] tarihinde tarafınızca onaylanmıştır. Sözleşmenin [madde] maddesine göre [tutar] ABD doları tutarındaki hakediş bedelinin en geç [tarih] tarihinde şirketimizin [banka] nezdindeki [IBAN] numaralı hesabına ödenmesi gerekmekteydi.
B. Sözleşme m.[ ] ve Medeni Kanun m.401: ödemenin yapılmamış olması
2. [Tarih] tarihli yazınızla bu tutarın gönderildiği bildirilmiş, ancak para [muhabir banka] tarafından [tarih] tarihinde [işlem takip numarası] numaralı işlemle bankanıza iade edilmiş ve hesabımıza geçmemiştir. Sözleşmenin [madde] maddesine göre ödeme, tutarın hesabımıza geçtiği anda yapılmış sayılır. Bu nedenle borcunuz devam etmektedir.
3. Ödemenin iadesinin bankanızın tabi olduğu kısıtlamalardan kaynaklandığı yönündeki açıklamanız ödeme yükümlülüğünüzü ortadan kaldırmaz. Medeni Kanunun 401. maddesinin 3. fıkrası, borçlunun gerekli paraya sahip olmamasını ve sözleşme taraflarının yükümlülüklerini ihlal etmesini mücbir sebep saymamaktadır. Şirketiniz bildiğimiz kadarıyla herhangi bir yaptırım listesinde bulunmamaktadır ve aşağıda belirtilen ödeme yolları açıktır.
C. Sözleşme m.[ ] ve Medeni Kanun m.317: alternatif ödeme kanalı
4. Ödemenin, sözleşmedeki ödeme yükümlülüğünüzü ve yukarıdaki tutarı değiştirmemek kaydıyla, aşağıdaki yollardan biriyle yapılmasını öneriyoruz: (a) Türk lirası olarak şirketimizin [Türk bankası] nezdindeki [IBAN] numaralı hesabına, ödeme günündeki [kur] üzerinden; (b) ruble olarak şirketimizin Rusya’daki şubesinin [banka] nezdindeki [hesap numarası] numaralı hesabına, ödeme günündeki Rusya Merkez Bankası kuru üzerinden. Her iki hâlde de kur farkı ve banka masrafları şirketinize aittir.
5. Ödemenin doğrudan şirketinizin hesabından yapılması ve ödeme açıklamasında sözleşme tarihi ile hakediş numarasının yer alması gerekmektedir. Üçüncü kişiler veya ödeme aracıları üzerinden yapılacak ödemeleri kabul edemeyeceğimizi bildiririz. Ödemenin gecikmeden hesabımıza geçebilmesi için, ödemeyi yapacak bankanın adını ve şirketinizin pay yapısını gösteren güncel belgeleri en geç [tarih] tarihine kadar tarafımıza iletmenizi rica ederiz.
Ç. Sözleşme m.[ ], Medeni Kanun m.395 ve m.328: faiz ve işi durdurma hakkı
6. Hakediş bedeline vade tarihi olan [tarih] tarihinden itibaren sözleşmenin [madde] maddesi uyarınca, bu maddede bir oran öngörülmemişse Medeni Kanunun 395. maddesi uyarınca faiz işlemektedir.
7. Bu ihtarın tebliğinden itibaren [14] gün içinde ödeme hesabımıza geçmezse, sözleşmenin [madde] maddesi ve Medeni Kanunun 328. maddesi uyarınca işin ilerleme hızını düşürme ve gerekirse işi durdurma hakkımızı kullanacağımızı bildiririz. Bu nedenle doğacak süre uzaması ve ek maliyetler şirketinize ait olacaktır.
SONUÇ VE İSTEM
8. Açıklanan nedenlerle [tutar] ABD doları tutarındaki hakediş bedelinin, işlemiş faiziyle birlikte bu ihtarın tebliğinden itibaren [14] gün içinde yukarıda belirtilen yollardan biriyle ödenmesini; aksi hâlde sözleşmenin [madde] maddesinde öngörülen tahkim yolu dâhil bütün hukuki yollara başvurulacağını ihtar ederiz. Bu ihtar, sözleşmeden ve kanundan doğan diğer haklarımızı etkilemez.
[Yüklenici yetkilisi]
[Tarih]
İmza
Ekler: 1. Onaylı hakediş ve fatura 2. Banka iade bildirimi ve işlem takip kaydı 3. Yaptırım listesi tarama sonuçları
TO: [NAME OF THE EMPLOYER]
Address: [Address of the Employer in Russia]
From: [Name and address of the Contractor]
Subject: [Project] Contract; Notice of non-payment of Interim Payment Certificate No. [ ] and proposal of an alternative payment channel
A. Clause [ ] of the Contract and Articles 309 and 310 of the Civil Code of the Russian Federation: the payment obligation
1. Interim Payment Certificate No. [ ], issued under the contract between your company and our company dated [date], was approved by you on [date]. Under Clause [ ] of the Contract, the amount of USD [ ] was due to be paid into our account No. [IBAN] with [bank] no later than [date].
B. Clause [ ] of the Contract and Article 401 of the Civil Code: the payment has not been made
2. By your letter dated [date] you informed us that the amount had been remitted. However, the funds were returned to your bank by [correspondent bank] on [date] under transaction reference [UETR] and have not been credited to our account. Under Clause [ ] of the Contract, payment is deemed made when the amount is credited to our account. Your obligation therefore remains outstanding.
3. Your explanation that the return resulted from restrictions applicable to your bank does not discharge your payment obligation. Under Article 401(3) of the Civil Code, the debtor’s lack of the necessary funds and breaches by the debtor’s counterparties do not constitute force majeure. To our knowledge your company is not subject to any sanctions list, and the payment channels set out below remain available.
C. Clause [ ] of the Contract and Article 317 of the Civil Code: alternative payment channel
4. Without changing your payment obligation or the amount stated above, we propose that payment be made by one of the following means: (a) in Turkish lira to our account No. [IBAN] with [Turkish bank], at the [rate] on the date of payment; or (b) in roubles to the account No. [ ] of our Russian branch with [bank], at the Central Bank of Russia rate on the date of payment. In either case, exchange differences and bank charges shall be borne by your company.
5. Payment must be made directly from your company’s account, and the payment reference must state the contract date and the certificate number. Please note that we cannot accept payments made through third parties or payment agents. To allow the payment to be credited without delay, please provide us by [date] with the name of the remitting bank and current documents showing your company’s ownership structure.
D. Clause [ ] of the Contract and Articles 395 and 328 of the Civil Code: interest and suspension
6. Interest accrues on the certified amount from the due date of [date] under Clause [ ] of the Contract or, if no rate is specified there, under Article 395 of the Civil Code.
7. If payment is not credited to our account within [14] days of receipt of this notice, we will exercise our right under Clause [ ] of the Contract and Article 328 of the Civil Code to reduce the rate of progress and, if necessary, suspend the works. Any resulting delay and additional cost shall be borne by your company.
CONCLUSION AND REQUEST
8. We therefore request that the amount of USD [ ], together with accrued interest, be paid by one of the means set out above within [14] days of receipt of this notice. Failing payment, we will pursue all legal remedies, including arbitration under Clause [ ] of the Contract. This notice is without prejudice to our other rights under the Contract and the law.
[Authorised representative of the Contractor]
[Date]
Signature
Türk Mahkemesinden İhtiyati Haciz Talep Dilekçesi Örneği
Aşağıdaki örnek, Türk hukukuna tabi ve İstanbul Tahkim Merkezi (ISTAC) tahkim şartı içeren bir sözleşmede, Rus işverenden onaylanmış hakediş alacağı bulunan ve işverenin Türkiye’deki banka hesaplarını ve alacaklarını tespit etmiş olan Türk yüklenici adına hazırlanmıştır. İhtiyati haczin uygulanmasından itibaren yedi gün içinde tahkim başvurusunun yapılması gerektiği unutulmamalıdır (İİK m.264).
İSTANBUL ( ). ASLİYE TİCARET MAHKEMESİNE
İhtiyati Haciz Talep Eden: [Yüklenici şirketin unvanı, adresi]
Vekili: [Avukatın adı soyadı, adresi]
Karşı Taraf: [Rus işverenin unvanı], [Rusya’daki adresi], Rusya Federasyonu
Alacak: [tutar] ABD doları asıl alacak ve işlemiş faiz
Konu: Karşı tarafın Türkiye’deki banka hesapları, üçüncü kişilerdeki alacakları ve diğer malvarlığı üzerine teminat karşılığında ihtiyati haciz konulması istemidir.
AÇIKLAMALAR
A. İİK m.257/1: muaccel ve rehinle güvence altına alınmamış para alacağı
1. Müvekkil şirket ile karşı taraf arasında [tarih] tarihinde, Rusya’nın [şehir] kentindeki [proje adı] projesinin [işin adı] işlerine ilişkin sözleşme imzalanmıştır. Sözleşmenin [madde] maddesine göre sözleşmeye Türk hukuku uygulanır ve uyuşmazlıklar İstanbul Tahkim Merkezi kurallarına göre İstanbul’da tahkim yoluyla çözülür.
2. Müvekkil şirketin düzenlediği [sayılar] numaralı hakedişler karşı tarafça [tarihler] tarihlerinde onaylanmış, toplam [tutar] ABD doları tutarındaki bedelin sözleşmenin [madde] maddesi uyarınca en geç [tarih] tarihinde ödenmesi gerekmiştir. Ödeme yapılmamış, [tarih] tarihli ihtarnameye rağmen borç ödenmemiştir. Alacak, karşı tarafın onayını taşıyan belgelere dayanmakta olup muaccel ve rehinle güvence altına alınmamış bir para alacağıdır.
B. TBK m.99 ve m.136 ile 5718 sayılı Kanun m.31: yaptırımların ödeme borcunu sona erdirmemesi
3. Karşı taraf ihtarnameye verdiği cevapta, AB ve ABD yaptırımları nedeniyle ödeme yapamadığını ileri sürmüştür. Karşı taraf, ortakları ve hesabının bulunduğu banka hiçbir yaptırım listesinde değildir. Türkiye bu yaptırımlara taraf değildir ve sözleşmeye Türk hukuku uygulanmaktadır. Para borcu bir çeşit borcu olup bir ödeme kanalının kapanması, başka kanallarla ödeme mümkün olduğu sürece borcu imkânsız hâle getirmez. Borçlu, sözleşmede aynen ödeme şartı bulunmadığından borcu ödeme günündeki rayiç üzerinden Türk parasıyla da ödeyebilecekken (TBK m.99/2) bu yola da başvurmamış, müvekkil şirketin [tarih] tarihli yazısıyla önerdiği Türk lirası ve ruble ödeme kanallarına cevap vermemiştir. Borçlunun ifanın imkânsızlaştığını gecikmeksizin bildirme yükümlülüğünü de yerine getirmediği görülmektedir (TBK m.136/3).
4. Yabancı devletlerin doğrudan uygulanan kurallarına etki tanınması, bu kuralların sözleşmeyle sıkı ilişkili olmasına ve amaçları ile sonuçlarının değerlendirilmesine bağlıdır (5718 sayılı Kanun m.31). Somut olayda ödeme Türkiye’deki bir hesaba yapılacaktır ve karşı tarafın dayandığı yaptırım kuralları ne taraflardan birini ne de Türk lirası ile yapılacak bir ödemeyi yasaklamaktadır.
C. 4686 sayılı Kanun m.6: tahkim şartının ihtiyati haciz istemine engel olmaması
5. Tahkim yargılamasından önce mahkemeden ihtiyati haciz istenmesi tahkim anlaşmasına aykırılık oluşturmaz. Karşı tarafın ihtarnameye cevabında, uyuşmazlığı Rusya Federasyonu Ticaret Usul Kanununun 248.1. maddesi uyarınca Rus mahkemelerine götüreceğini bildirmesi, taraflar arasındaki tahkim anlaşmasını ve Mahkemenizin yetkisini etkilemez; aksine, karşı tarafın Türkiye’deki malvarlığını yurt dışına çıkarması ve alacağın tahsilinin önemli ölçüde güçleşmesi ihtimalini artırmaktadır.
Ç. İİK m.258 ve m.50 ile HMK m.10: yetki
6. Sözleşmenin [madde] maddesine göre ödemeler müvekkil şirketin İstanbul’daki [banka] şubesinde bulunan hesabına yapılacaktır. Para borcunun ifa yeri İstanbul olduğundan, sözleşmeden doğan davalarda ifa yeri mahkemesi olarak Mahkemeniz yetkilidir.
D. İİK m.259: teminat
7. Alacak, karşı tarafın onayladığı hakedişlere dayandığından, Mahkemenizce takdir edilecek uygun bir teminat karşılığında ihtiyati haciz kararı verilmesini talep ediyoruz.
E. Haczi istenen malvarlığı
8. Karşı tarafın [banka] nezdindeki hesapları; [Türk şirketi] ile aralarındaki [tarih] tarihli tedarik sözleşmesinden doğan alacakları; Türkiye’de bulunan diğer taşınır ve taşınmaz malları ile üçüncü kişilerdeki hak ve alacakları üzerine ihtiyati haciz konulmasını talep ediyoruz.
HUKUKİ SEBEPLER
9. İİK m.50, 257, 258, 259, 264; 4686 sayılı Kanun m.1/3, 6; TBK m.89, 99, 117, 136; 5718 sayılı Kanun m.31, 40; HMK m.10 ve ilgili mevzuat.
DELİLLER
10. Sözleşme ve ekleri, onaylı hakedişler, faturalar, banka iade bildirimleri ve işlem kayıtları, ihtarname ve karşı tarafın cevabı, ödeme kanalına ilişkin yazışmalar, karşı tarafın Türkiye’deki malvarlığına ilişkin belgeler, tanık ve sair yasal deliller.
SONUÇ VE İSTEM
11. Açıklanan nedenlerle, [tutar] ABD doları asıl alacak ve işlemiş faizi tutarında, karşı tarafın yukarıda belirtilen malvarlığı üzerine, Mahkemenizce belirlenecek teminat karşılığında ve karşı taraf dinlenmeksizin ihtiyati haciz konulmasına karar verilmesini saygıyla talep ederiz.
İhtiyati haciz talep eden vekili
[Avukatın adı soyadı]
İmza
Sık Yapılan Hatalar
- İşverenin “gönderdim” demesini ödeme saymak. Para hesaba geçmedikçe borç devam eder; iade kaydı mutlaka alınmalıdır.
- Aracı şirket üzerinden ödeme kabul etmek. Bu yol bankada şüpheli işlem bildirimine ve ispat sorunlarına yol açabilir.
- İşverenin pay yapısını incelememek. Yüzde 50 kuralı nedeniyle listede olmayan bir şirket de listede sayılabilir.
- AB vatandaşı personeli veya AB’deki grup şirketini projede çalıştırmak. Bu kişiler 2025’ten beri inşaat hizmeti yasağıyla bağlıdır.
- AB menşeli ekipmanı satıcıya bildirmeden Rusya’ya götürmek. Satış sözleşmesindeki yeniden ihracat yasağı ihlal edilir.
- Tahkim yerini ve hakemleri APK m.248.1’i düşünmeden seçmek. Rus tarafın uyuşmazlığı Rusya’ya taşıma riski artar.
- Para birimi ve kur hükmü koymamak. İşveren ödemeyi rubleyle yapmaya çalışır, kur riski tartışmalı hâle gelir.
- Rusya’daki kazancı merkez hesaplarına aktarmamak. KVK m.5/1-h istisnası, kazancın genel sonuç hesaplarına aktarılmasına bağlıdır.
- İhtiyati hacizden sonra yedi günlük süreyi kaçırmak. Bu sürede tahkim başvurusu yapılmazsa haciz kendiliğinden kalkar.
Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar?
Rusya bağlantılı ödeme dosyalarında önce işverenin, ortaklarının ve ödeme yapan bankanın yaptırım durumunu, sözleşmenin ödeme ve uyuşmazlık hükümlerini ve ödemenin hangi aşamada durduğunu tespit ediyoruz. Bankaya sunulacak işlem dosyasını, işverene gönderilecek ihtarları ve ödeme kanalına ilişkin ek protokolleri Türkçe ve İngilizce hazırlıyoruz.
Yeni sözleşmelerde yaptırım, ödeme ve tahkim hükümlerini APK m.248.1 riskini ve Rus karşı tedbirlerini dikkate alarak kuruyoruz. Uyuşmazlık çıktığında Türkiye’deki malvarlığı üzerinden ihtiyati haciz, tahkim ve tenfiz süreçlerini yürütüyor, Rus hukukuna ilişkin konuları Rusya’da yetkili yerel hukukçularla birlikte değerlendiriyoruz.
Rusya’dan hakediş veya fatura bedelini alamıyorsanız, sözleşmenizi, banka yazışmalarını ve işverenle yazışmalarınızı 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz.
İlgili Rehberler
- Hakem Kararının Yurt Dışında İcrası: Devlet Varlıklarına Haciz ve İcra Bağışıklığı
- Ukrayna’da Türk Müteahhit 2026: Savaş Riski, FIDIC İstisnai Olay, Sigorta ve Tahkim
- Suriye’de Türk Müteahhit 2026: Yaptırımlar Sonrası Sözleşme, Ödeme Güvencesi ve Tahkim
- Türkmenistan’da Müteahhit Alacağı: Zamanaşımı, Yatırım Anlaşması ve Tahsil
- Irak’ta Müteahhit Alacağı: Hakediş ve Teminat Ödenmiyor
- Yurt Dışı Müteahhitlik Uyuşmazlıkları Merkezi
- Savaş, Darbe, Yaptırım: Yurt Dışı Projede Mücbir Sebep
- Yurt Dışı Transfer Muhabir Bankada Durduruldu
- Yurt Dışındaki İşveren Hakedişi Ödemiyor: Alacak Tahsili
- İşveren Ödemiyor: İşi Durdurma ve Fesih Hakkı
- Yurt Dışı Teminat Mektubu ve Kontrgaranti
- FIDIC Uyuşmazlık Kurulu ve ICC Tahkimi
- Yabancı Devlet veya Kamu İdaresi Borcunu Ödemiyor
- Yurt Dışı İnşaat Kazancı İstisnası (KVK 5/1-h)
- Yabancı Mahkeme ve Hakem Kararlarının Tanınması ve Tenfizi
- Yatırım Tahkimi ve Devlete Karşı Talepler
- Yaptırım Listeleri, Malvarlığı Dondurma ve Uyum
- İhtiyati Haciz Talebi Dilekçesi Örneği
- Yabancı Para Borcu Hesaplama Aracı
- Tahkim Rehberi
- Dilekçe Örnekleri
Sıkça Sorulan Sorular
Türkiye Rusya’ya yaptırım uyguluyor mu?
Hayır. Türkiye AB, ABD veya İngiltere’nin Rusya’ya yönelik tek taraflı yaptırımlarına katılmamıştır. Türk hukukunda malvarlığı dondurma, BM Güvenlik Konseyi kararlarına ve 6415 ile 7262 sayılı Kanunlara dayanır; Rusya hakkında bu kapsamda bir BM kararı yoktur. Rus işverenle sözleşme yapmak ve Rusya’dan ödeme almak Türk hukukunda yasak değildir.
Türk bankası Rusya’dan gelen parayı neden iade ediyor?
Çoğu durumda sebep, Türk hukukundaki bir yasak değil, bankanın ABD’nin ikincil yaptırım yetkisinden (Executive Order 14114) ve muhabir bankalardaki ABD ve AB kontrollerinden çekinmesidir. Banka; gönderen şirketi, ortaklarını, ödeme yapan Rus bankasını, para birimini ve projenin niteliğini inceler. Bu sorulara belgeli cevap veren bir işlem dosyası iade ihtimalini azaltır.
AB yaptırımları Türk şirketini bağlar mı?
Türkiye’de kurulu ve AB ile bağlantısı olmayan bir şirketi kural olarak doğrudan bağlamaz. Ancak AB’deki grup şirketleri, AB vatandaşı çalışanlar, AB menşeli ekipman ve AB bankaları üzerinden yapılan ödemeler AB yaptırımlarının kapsamına girer (833/2014 m.13). 2025’ten beri AB kişilerinin Rusya’daki şirketlere inşaat hizmeti vermesi de yasaktır.
ABD’nin 2026’da çıkardığı Graham Kanunu ne durumda?
Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026, 18 Eylül 2026’da kabul edilmiştir. Ancak 16 Ekim 2026 tarihli Executive Order 14436 ile Kanunun Rusya’ya ilişkin hükümlerinin neredeyse tamamının uygulanmasından feragat edilmiştir. Executive Order 14024 kapsamındaki yaptırımlar ve listeler yürürlüktedir; Kanundaki yetkiler yeniden işletilebilir.
Rusya’nın dost olmayan ülkeler listesi Türk şirketini etkiler mi?
Türkiye bu listede değildir. Ancak Rus karşı tedbirleri, dost olmayan ülke kişilerinin kontrolündeki şirketleri de nerede kurulu olursa olsun aynı rejime tabi tutar. AB’li, İngiliz veya ABD’li bir ortağın kontrolündeki Türk şirketi, örneğin kâr payı transferinde veya Rusya’daki pay devrinde kısıtlamalarla karşılaşabilir.
Ödeme bir aracı şirket üzerinden alınabilir mi?
Türk hukukunda borcun üçüncü kişi tarafından ödenmesi kural olarak mümkündür; ancak bu yol bankada şüpheli işlem bildirimine, ödemenin iadesine ve ileride ispat güçlüğüne yol açabilir. AB, 2026’daki 20. paketle AB kişilerinin yaptırımları aşmak için ödemeye aracılık eden ajanlarla işlem yapmasını yasaklamıştır. Böyle bir teklif, yazılı üçlü anlaşma ve bankanın görüşü alınmadan kabul edilmemelidir.
Ruble ile ödeme kabul edersem kur riskini kim taşır?
Bu, sözleşmeye bağlıdır. Sözleşmede ödeme para birimi ve kur mekanizması açıkça belirlenmemişse işveren ödemeyi rubleyle yapmaya çalışabilir ve kur farkı tartışmalı hâle gelir. Ruble ödemesini kabul ederken kurun ve kur farkının kime ait olduğu yazılı olarak belirlenmeli, paranın Türkiye’ye transferi ayrıca planlanmalıdır.
Yaptırım nedeniyle ödeme yapılamaması mücbir sebep midir?
Para borcunda kural olarak hayır. Bir ödeme kanalının kapanması, başka kanallarla ödeme mümkün olduğu sürece borcu imkânsız kılmaz. Rus hukukunda da borçlunun gerekli paraya sahip olmaması mücbir sebep sayılmaz (Rus Medeni Kanunu m.401/3). İşveren listeye alınmış ve hiçbir ödeme yolu kalmamışsa durum ayrıca değerlendirilir.
Tahkim şartı varken Rus işveren Rusya’da dava açabilir mi?
Açabilir. Rus Ticaret Usul Kanununun 248.1. maddesi, yaptırımlardan etkilenen uyuşmazlıklarda yurt dışındaki tahkim şartına rağmen Rus mahkemelerine yetki tanır. Rusya Yüksek Mahkemesinin 17 Haziran 2026 tarihli 8/2026 sayılı incelemesi bu yetkiyi geniş yorumlar; dost ülkedeki tahkim yeri de riski tamamen ortadan kaldırmaz.
Rus mahkemesinin kararı Türkiye’de tenfiz edilir mi?
Türkiye ile Rusya arasında tenfize ilişkin yürürlükte bir anlaşma yoktur; bu nedenle fiilî karşılıklılık aranır ve her dosyada ayrıca değerlendirilir. Rus hakem kararları ise New York Sözleşmesi uyarınca Türkiye’de tenfiz edilebilir; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bunu 1999’da kabul etmiştir.
Rus işverenin Türkiye’deki malvarlığına haciz konulabilir mi?
Evet. Türkiye Rusya’ya yönelik yaptırımları uygulamadığından bu malvarlığı dondurulmuş değildir. Muaccel ve rehinle güvence altına alınmamış para alacağı için ihtiyati haciz istenebilir (İİK m.257); tahkim şartı buna engel değildir (4686 sayılı Kanun m.6). Hacizden sonra yedi gün içinde dava, takip veya tahkim başvurusu yapılmalıdır.
Rusya’daki kazancı Türkiye’ye getiremezsem vergi istisnasını kaybeder miyim?
Yurt dışında yapılan inşaat, onarım, montaj ve teknik hizmet kazançlarındaki istisna için kazancın fiilen transfer edilmesi değil, Türkiye’de genel sonuç hesaplarına aktarılması aranır (KVK m.5/1-h). İş Rusya’da kurulan bir şirket üzerinden yürütülüyorsa, özel amaçlı inşaat şirketleri için KVK m.5/1-b’deki transfer şartı aranmaz. Asgari kurumlar vergisi hesabı ayrıca değerlendirilmelidir.
Kaynakça
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu; 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun; 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu; 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu; 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun; 6415 ve 7262 sayılı Kanunlar.
- Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ve Rusya Federasyonu Hükümeti Arasında Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunmasına İlişkin Anlaşma (Ankara, 15.12.1997; RG 16.05.2000, 24051); Türkiye-Rusya Federasyonu Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması (RG 17.12.1999, 23909); 1958 tarihli New York Sözleşmesi.
- AB Konseyinin 833/2014 ve 269/2014 sayılı Tüzükleri; 2024/1745, 2025/395, 2026/506 ve 2026/1848 sayılı değişiklik Tüzükleri.
- ABD Executive Order 14024 (15.04.2021), 14114 (22.12.2023) ve 14436 (16.10.2026); Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026.
- Rusya Federasyonu Medeni Kanunu m.140, 309, 310, 317, 328, 395, 401, 451, 1211; Rusya Federasyonu Ticaret Usul Kanunu m.248.1 ve 248.2; Rusya Devlet Başkanının 81, 95, 254, 302 ve 661 sayılı Kararnameleri; Rus Hükûmetinin 05.03.2022 tarihli ve 430-r sayılı Kararı.
- Rusya Federasyonu Yüksek Mahkemesi, Uraltransmash v PESA, A60-36897/2020 (2021); Rusya Federasyonu Yüksek Mahkemesi Başkanlar Kurulu, 8/2026 sayılı İçtihat İncelemesi (17.06.2026).
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 09.06.1999, E.1999/19-467, K.1999/489; Yargıtay 19. Hukuk Dairesi, E.2018/579, K.2018/6742; Ankara 8. Asliye Ticaret Mahkemesi, E.2020/347, K.2021/464.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Yaptırım listeleri ve karşı tedbirler sık değiştiğinden her dosya güncel listeler, sözleşme ve banka kayıtlarıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Rusya’dan ödeme mi alamıyorsunuz?
Banka iadesi, yaptırım taraması, işverene ihtar ve Türkiye’de ihtiyati haciz için sözleşmeniz ve banka kayıtlarınızla hemen arayın.
İlgili ana rehberler
Yurt Dışı Müteahhitlik Uyuşmazlıkları Merkezi · Savaş ve Yaptırımda Mücbir Sebep · Hakediş Ödenmiyor · Tahkim Rehberi · İletişim


