Suriye’ye yönelik ekonomik yaptırımların büyük bölümü 2025-2026’da kaldırıldı: AB ekonomik yaptırımları 28 Mayıs 2025’te kaldırdı, ABD’de 14312 sayılı Başkanlık Kararnamesi 1 Temmuz 2025’te yürürlüğe girdi, Sezar Yasası 18 Aralık 2025’te yürürlükten kalktı ve Suriye’nin “terörü destekleyen devlet” sıfatı 24 Ağustos 2026’da sona erdi. Bankalar ise hâlâ temkinli; Esad dönemine bağlı kişi ve kuruluşlara yönelik listeler de sürüyor. Bu yüzden Suriye’de iş alacak Türk müteahhidin sözleşmesinde üç hüküm belirleyicidir: ödeme güvencesi (teyitli akreditif veya Türkiye’de ödeme), yaptırım ve mevzuat değişikliği hükmü ve Suriye dışında tahkim. Kamu kurumlarının sözleşmeleri 51/2004 sayılı Kanuna tabidir; 4/2008 sayılı Tahkim Kanunu idari sözleşmelere uygulanmaz ve kamu sözleşmesinde tahkim önceden onaya bağlıdır (51/2004 m.66). Türkiye-Suriye Yatırım Anlaşması (yürürlük 3 Ocak 2006) devlet fiillerine karşı altı aylık müzakere ve bir yıllık yerel yargı aşamasından sonra ICSID, UNCITRAL veya ICC tahkimine imkân verir (m.VII). Türkiye’de ise Suriyeli işverenin malvarlığına, tahkim şartına rağmen ihtiyati haciz istenebilir (İİK m.257; 4686 sayılı Kanun m.6).
Bu rehber, Suriye’nin yeniden yapılanmasında kamu kurumu, özel yatırımcı veya uluslararası finansmanlı proje için iş almaya hazırlanan, sözleşmesi devam eden ya da 2011 öncesinden alacağı bulunan Türk müteahhitler, ortak girişim ortakları ve alt yükleniciler için hazırlanmıştır. Yaptırımların hangi tarihte ve hangi kapsamda kalktığını, hâlâ süren listeleri, Suriye kamu sözleşmeleri ve tahkim mevzuatını, ödeme güvencesi ve para birimi riskini, teminat ve kontrgaranti yapısını, 2025 Yatırım Kanunu değişikliğini, Türkiye-Suriye Yatırım Anlaşmasını ve Türkiye’deki ihtiyati haciz ve tenfiz yollarını madde numaralarıyla tablolar hâlinde anlatır. Sonunda Suriyeli işverene gönderilecek ödeme güvencesi, yaptırım ve uyuşmazlık bildirimi örneği (Türkçe ve İngilizce) ile işverenin Türkiye’deki alacaklarına ihtiyati haciz konulması için mahkemeye sunulacak dilekçe örneği yer alır. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Bu yazının dayanakları. Suriye: 1949 tarihli Medeni Kanun m.148/2; 51/2004 sayılı Kamu Sözleşmeleri Kanunu m.66 ve 450/2004 sayılı Genel Şartname; 4/2008 sayılı Tahkim Kanunu; 18/2021 sayılı Yatırım Kanunu ve 114/2025 sayılı Kararname; 32/2019 sayılı Danıştay Kanunu; 293/2025 sayılı Kararname. ABD: 14312 sayılı Başkanlık Kararnamesi; 2026 mali yılı Savunma Yetkilendirme Kanunu m.6211; Dışişleri Bakanlığının 24.08.2026 tarihli SST kararı. AB: (ÜDGP) 2025/1096 sayılı Karar ve (AB) 2025/1098 sayılı Tüzük. BM: Güvenlik Konseyinin 2799 (2025) sayılı kararı. Türkiye: Türkiye-Suriye Yatırım Anlaşması (2004) m.IV, V, VII ve IX; İİK m.50, 257-265; 4686 sayılı Kanun m.6; MÖHUK m.24, 49 ve 60-62; HMK m.10 ve 389; TBK m.136 ve 138; 6415 sayılı Kanun m.5.
Yazı 17 Kasım 2026 tarihli mevzuat ve kararlar esas alınarak hazırlanmıştır. Suriye’de geçiş dönemi mevzuatı hızla değiştiğinden süre, oran ve tutarlar her dosyada Arapça resmî metinden ve güncel yaptırım listelerinden ayrıca kontrol edilmelidir.
Suriye’de 2025’te başlayan yaptırım çözülmesi, Türk müteahhitler için son on beş yılın en büyük bölgesel fırsatını yarattı: elektrik santralleri, iletim hatları, konut, yol, köprü, su ve hastane projeleri peş peşe gündeme geliyor. Ancak yaptırımın kalkması, alacağın tahsil edileceği anlamına gelmez. Bankalar Suriye bağlantılı ödemelerde hâlâ çekingen, kamu kurumlarının bütçesi sınırlı, para birimi yeni değişti ve sözleşmelerin önemli kısmı Arapça, Suriye kamu hukukuna tabi metinler.
Bu rehber, Suriye’de iş almadan önce sözleşmeye yazılması gerekenleri, iş sırasında ödeme ve yaptırım riskini yönetmeyi ve uyuşmazlık çıktığında Suriye’de, tahkimde ve Türkiye’de kullanılabilecek hukuki yolları müteahhidin karşılaştığı sırayla ele alır.
Suriye 2026: Yeniden Yapılanma Pazarı ve Türk Müteahhit
Dünya Bankası 2025’te Suriye’nin yeniden yapılanma maliyetini, kendi ifadesiyle muhafazakâr bir tahminle, yaklaşık 216 milyar dolar olarak hesapladı. Ticaret Bakanlığının 2026 tarihli pazar bilgilerine göre Türkiye-Suriye ticaret hacmi 2025’te 3,7 milyar dolara ulaştı; hedef önce 5, ardından 10 milyar dolardır. Aynı notta, aralarında Kalyon ve Cengiz’in de bulunduğu bir konsorsiyumun toplam 5.000 MW gücünde beş santral planladığı ve Kilis hattından doğal gaz ihracatının 2 Ağustos 2025’te başladığı belirtilir.
Uluslararası finansman da açılıyor. Dünya Bankası Haziran 2025’te elektrik için 146 milyon dolar, 23 Nisan 2026’da su ve sağlık hizmetleri için 225 milyon dolar, Ağustos 2026’da finans sektörünün modernizasyonu için 100 milyon dolar hibe onayladı; 18 Ekim 2026’da Suriye ile birlikte imtiyazlı finansman, yatırım garantisi ve teknik destek sağlayacak çok donörlü bir güven fonu (START) kurulduğu açıklandı.
Riskler de aynı ölçüde belirgindir. Bakanlık notu Ocak 2026’daki çatışmalara ve Aralık 2024-Aralık 2025 arasında 1.000’i aşkın İsrail hava saldırısına dikkat çeker; bankacılık kanalının hâlâ en büyük engel olduğunu vurgular. Sözleşme bu risklerin her birine cevap vermelidir.
2025-2026: Suriye’de iş alacak Türk müteahhidi etkileyen gelişmeler
| Tarih | Gelişme | Müteahhit için anlamı |
|---|---|---|
| 28 Mayıs 2025 | AB ekonomik yaptırımları kaldırdı | AB bankaları ve tedarikçileriyle çalışmanın önü açıldı; güvenlik temelli tedbirler sürüyor |
| 1 Temmuz 2025 | ABD’de 14312 sayılı Kararname yürürlüğe girdi | Ülke çapındaki ABD yaptırım programı sona erdi; kişi bazlı listeler sürüyor |
| 9 Temmuz 2025 | 114/2025 sayılı Kararname ile Yatırım Kanunu değişti | Yüzde 100 yabancı mülkiyet, transfer ve kamulaştırma güvencesi; yap-işlet modelleri için zemin |
| 6 Kasım 2025 | BM Güvenlik Konseyi 2799 (2025) sayılı kararı | Cumhurbaşkanı Şara ve İçişleri Bakanı Hattab BM listesinden çıkarıldı |
| 18 Aralık 2025 | Sezar Yasası yürürlükten kaldırıldı | Üçüncü ülke şirketlerine yönelik ikincil yaptırım riski büyük ölçüde azaldı |
| 1 Ocak 2026 | Yeni Suriye lirasına geçiş (100 eski lira = 1 yeni lira) | Sözleşmedeki tutar, kur ve ödeme para birimi hükümleri gözden geçirilmeli |
| 11 Mayıs 2026 | AB-Suriye İşbirliği Anlaşmasının tam uygulanmasına dönüldü | Ticari ilişkilerde AB tarafında normalleşme |
| 31 Temmuz 2026 | Suriye Merkez Bankası, TCMB nezdinde TL hesabı açtı | Türk lirası ile ödeme ve takas kanalı güçlendi |
| 24 Ağustos 2026 | ABD, Suriye’nin SST sıfatını kaldırdı | Bankaların risk değerlendirmesindeki son büyük engel kalktı |
| 18 Ekim 2026 | Dünya Bankası ile START güven fonu | Garantili ve uluslararası finansmanlı proje sayısının artması beklenir |
Yaptırımlar Nasıl Kalktı? ABD, AB ve BM Takvimi
ABD’de 30 Haziran 2025 tarihli 14312 sayılı Başkanlık Kararnamesi, 1 Temmuz 2025’ten itibaren Suriye yaptırım programını sona erdirdi. OFAC 518 kişi ve kuruluşu listeden çıkardı; bunların 139’u Esad dönemiyle bağlantıları nedeniyle 13894 sayılı Kararname kapsamında yeniden listelendi. Suriye Yaptırım Yönetmeliği 26 Ağustos 2025’te federal mevzuattan çıkarıldı. Sezar Yasası, 18 Aralık 2025’te imzalanan 2026 mali yılı Savunma Yetkilendirme Kanununun 6211. maddesiyle yürürlükten kaldırıldı.
Son adım 24 Ağustos 2026’da atıldı: Dışişleri Bakanlığı, Başkanın 8 Temmuz 2026’da Kongreye yaptığı bildirimin ardından 45 günlük süre dolunca Suriye’nin “terörü destekleyen devlet” (SST) sıfatını kaldırdı; karar 31 Ağustos 2026’da Federal Register’da yayımlandı. Aynı gün Heyet Tahrir eş-Şam’ın (HTŞ) küresel terörist listesindeki kaydı da kaldırıldı; örgütün yabancı terör örgütü kaydı 8 Temmuz 2025’ten itibaren zaten kaldırılmıştı.
AB, 28 Mayıs 2025’te (ÜDGP) 2025/1096 sayılı Karar ve (AB) 2025/1098 sayılı Tüzükle ekonomik yaptırımları kaldırdı; güvenlik temelli tedbirleri ve Esad dönemine bağlı kişilere yönelik listeleri sürdürdü. 18 Mayıs 2026’da bu listeler 1 Haziran 2027’ye kadar uzatıldı, Savunma ve İçişleri bakanlıkları dahil yedi kuruluş listeden çıkarıldı. BM Güvenlik Konseyi ise 6 Kasım 2025’te 2799 (2025) sayılı kararla Ahmed eş-Şara ve Enes Hattab’ı IŞİD ve El Kaide yaptırım listesinden çıkardı; karar 14 oyla, Çin’in çekimser oyuyla kabul edildi.
Suriye yaptırımları: kim, ne zaman, ne kaldırdı?
| Makam | İşlem ve tarih | Hâlâ süren |
|---|---|---|
| ABD Başkanı | 14312 sayılı Kararname (30.06.2025; yürürlük 01.07.2025) | 13894 sayılı Kararname kapsamındaki Esad dönemi listeleri |
| ABD Hazine (OFAC) | 518 kayıt silindi; Suriye Yaptırım Yönetmeliği 26.08.2025’te kaldırıldı | 139 kaydın 13894 kapsamında yeniden listelenmesi; terör ve uyuşturucu programları |
| ABD Kongresi | Sezar Yasasının kaldırılması (NDAA 2026 m.6211; 18.12.2025) | Yeni bir yasa veya kararnameyle yeniden düzenleme ihtimali |
| ABD Dışişleri | SST sıfatının kaldırılması (24.08.2026); HTŞ küresel terörist kaydının kaldırılması | İhracat kontrollerinde (EAR) ürün bazlı lisans kuralları |
| AB Konseyi | 2025/1096 ve 2025/1098 (28.05.2025) | Esad dönemi listeleri (01.06.2027’ye kadar); güvenlik temelli tedbirler |
| BM Güvenlik Konseyi | 2799 (2025) sayılı karar (06.11.2025) | IŞİD ve El Kaide listesindeki diğer kayıtlar |
Kalan Riskler: Hâlâ Listede Olanlar ve Uyum Kontrolü
Ülke çapındaki yaptırımlar kalktı; kişi ve kuruluş bazlı yaptırımlar sürüyor. İşverenin, ortaklarının, işverene kredi veren bankanın, yerel alt yüklenicinin veya malzeme tedarikçisinin listede olması, ödemenin bloke edilmesine ve Türk bankasının işlemi reddetmesine yol açabilir. Türkiye’de BM Güvenlik Konseyi listeleri 6415 sayılı Kanunun 5. maddesine göre uygulanır; bu listedeki bir kişinin malvarlığı Türkiye’de de dondurulur. Ayrıntı için malvarlığının dondurulması ve kaldırılması rehberimize bakabilirsiniz.
ABD menşeli ekipman, yazılım ve yedek parça kullanılan projelerde ihracat kontrolleri ayrıca incelenmelidir; ülke yaptırımının kalkması, ürün bazlı lisans gereğini her durumda ortadan kaldırmaz.
Sözleşme öncesi uyum kontrol listesi
| Kontrol edilecek kişi veya işlem | Bakılacak liste veya kural | Sözleşmeye yansıması |
|---|---|---|
| İşveren ve nihai faydalanıcıları | OFAC SDN (13894 dahil), AB Esad listesi, BM 1267 listesi, 6415 kararları | Liste dışı olduğuna dair beyan ve güvence; değişiklikte bildirim yükümlülüğü |
| Ödemeyi yapacak ve akreditifi açacak banka | Aynı listeler ve muhabir bankanın politikası | Banka değişikliği yalnız müteahhidin onayıyla |
| Yerel alt yüklenici ve tedarikçiler | Aynı listeler; Suriyeli şirket kullanma zorunluluğu varsa seçim kriterleri | İşverenin aday gösterdiği taşeronda sorumluluğun işverende kalması |
| ABD menşeli ürün ve yazılım | EAR ürün sınıflandırması ve lisans istisnaları | Lisans gecikmesinde süre uzatımı ve maliyet hakkı |
| Proje sahası ve askeri kullanım riski | AB ve ABD’nin güvenlik temelli tedbirleri | Çift kullanımlı malzeme listesinin teklif ekine konulması |
| Döviz transferi ve ödeme kanalı | Bankanın risk politikası, SWIFT bağlantısı | Alternatif ödeme yeri ve para birimi hükmü |
Suriye’de Hangi Kurallar Uygulanır? Mevzuat Haritası
Suriye’de özel hukuk sözleşmelerine 1949 tarihli Medeni Kanun uygulanır. Kamu kurumlarının yapım işleri ise 51/2004 sayılı Kamu Sözleşmeleri Kanunu ve 450/2004 sayılı Genel Şartnameye tabidir; bu sözleşmeler idari sözleşme niteliğindedir ve uyuşmazlıkları kural olarak Danıştay’a bağlı idari yargıda görülür (32/2019 sayılı Kanun). Tahkim 4/2008 sayılı Kanunla düzenlenmiştir.
Türk mahkemesi önüne gelen bir uyuşmazlıkta önce sözleşmedeki hukuk seçimine bakar (MÖHUK m.24/1). Suriye kamu sözleşmelerinde seçim çoğunlukla Suriye hukukudur ve Türk mahkemesi bu hukuku resen uygular. Ayrıntı için tahkim yeri ve uygulanacak hukuk rehberimize bakabilirsiniz.
Suriye’de müteahhidi ilgilendiren mevzuat haritası
| Düzenleme | Konusu | Müteahhit için önemi |
|---|---|---|
| Medeni Kanun (1949) | Borçlar ve sözleşmeler | Aşırı ifa güçlüğünde borcun makul ölçüye indirilmesi (m.148/2); aksine anlaşma geçersiz |
| 51/2004 sayılı Kanun | Kamu kurumlarının ihale ve sözleşmeleri | İhale usulü, idari sözleşme rejimi, tahkimin önceden onaya bağlanması (m.66) |
| 450/2004 sayılı Genel Şartname | Kamu yapım işlerinin genel şartları | Hakediş, teminat, süre, ceza ve kabul hükümleri; özel şartnameyle birlikte okunur |
| 4/2008 sayılı Tahkim Kanunu | Ulusal ve uluslararası ticari tahkim | İdari sözleşmelere uygulanmaz; tahkim yeri Suriye ise usul ve iptal davası bu Kanuna tabidir |
| 32/2019 sayılı Danıştay Kanunu | İdari yargı | İdari sözleşme uyuşmazlıklarında görevli yargı yolu |
| 18/2021 sayılı Yatırım Kanunu ve 114/2025 sayılı Kararname | Yatırım teşvik ve güvenceleri | Yap-işlet ve yatırım niteliğindeki projelerde transfer ve kamulaştırma güvencesi |
| 293/2025 sayılı Kararname | Yeni Suriye lirası | 1 Ocak 2026’dan itibaren 100 eski lira = 1 yeni lira |
| Türkiye-Suriye Yatırım Anlaşması | Yatırımların karşılıklı korunması | Kamulaştırma, transfer ve devlete karşı tahkim (m.IV, V ve VII) |
| New York Sözleşmesi (1958) ve ICSID Sözleşmesi | Hakem kararlarının tanınması; yatırım tahkimi | Suriye 1959’dan beri New York Sözleşmesine, 24 Şubat 2006’dan beri ICSID’e taraftır |
İşveren Kim? Kamu Kurumu, Özel Yatırımcı ve Uluslararası Finansmanlı Proje
Suriye’de aynı türden bir iş üç farklı işveren profiliyle karşınıza çıkabilir: bakanlık, belediye veya kamu kuruluşu; Suriyeli ya da Körfez kaynaklı özel yatırımcı; Dünya Bankası, BM kuruluşları veya donör fonlarıyla finanse edilen proje. Ödeme kaynağı, uygulanacak sözleşme modeli, yargı bağışıklığı ve tahsil yolu her birinde farklıdır.
Suriye’de işveren türlerine göre risk ve hukuki yol
| İşveren | Tipik sözleşme | Başlıca risk | İlk tercih edilecek koruma |
|---|---|---|---|
| Bakanlık, belediye, kamu kuruluşu | 51/2004 ve 450/2004 esaslı idari sözleşme; bazen FIDIC esaslı özel koşul | Bütçe yetersizliği, ödeme gecikmesi, idari yargı | Onaylı tahkim şartı, teyitli akreditif, Yatırım Anlaşması |
| Kamu iktisadi kuruluşu (enerji, su, liman) | Ticari nitelikte yapım veya EPC sözleşmesi | Kurumun döviz bulamaması | Türkiye’de ödeme, teminat karşılığı ödeme takvimi |
| Suriyeli veya Körfez kaynaklı özel yatırımcı | FIDIC veya sermayedarın kendi şablonu | Finansmanın kesilmesi, şirketin malvarlığının yurt dışında olması | Ana şirket garantisi, emanet hesap, Türkiye’de ihtiyati haciz |
| Dünya Bankası veya donör finansmanlı proje | Bankanın standart ihale belgeleri ve FIDIC esaslı koşullar | Uygunluk kuralları, yasaklama (debarment) riski, fon onayı gecikmesi | Bankanın ödeme mekanizması ve şikâyet yolu |
| Yap-işlet veya kamu-özel işbirliği | İmtiyaz sözleşmesi ve alt EPC sözleşmesi | Tarife, alım garantisi ve kamulaştırma | Yatırım Kanunu güvenceleri, Yatırım Anlaşması, politik risk sigortası |
Kamu Sözleşmeleri: 51/2004 Sayılı Kanun ve 450/2004 Genel Şartname
Suriye’de bakanlıklar, belediyeler ve kamu kuruluşları yapım işlerini 51/2004 sayılı Kanunun öngördüğü usullerle ihale eder; sözleşmenin genel şartları 450/2004 sayılı Genel Şartnameden, işe özgü şartlar özel şartnameden gelir. Bu sözleşmeler idari sözleşme niteliğindedir: idarenin tek taraflı değişiklik, ceza ve fesih yetkileri geniştir, uyuşmazlık kural olarak idari yargıda görülür.
Yabancı müteahhit için en önemli hüküm 51/2004 sayılı Kanunun 66. maddesidir: kamu sözleşmesinde tahkim kararlaştırılabilir, ancak bu, yetkili makamın önceden onayına bağlıdır. Onay alınmadan sözleşmeye yazılan tahkim şartı, Suriye’de geçersizlik itirazıyla karşılaşabilir ve hakem kararının Suriye’de tenfizini tehlikeye sokar.
Suriye kamu sözleşmesinde imzadan önce kontrol edilecek hükümler
| Konu | Kontrol edilecek nokta | Müzakere önerisi |
|---|---|---|
| Tahkim | 51/2004 m.66 onayının alınıp alınmadığı, onay belgesinin sözleşmeye eklenmesi | Suriye dışında tahkim yeri, kurumsal kurallar (ICC veya ISTAC) |
| Dil ve öncelik sırası | Arapça metin ile çevirinin uyumu; özel şartnamenin genel şartnameye önceliği | İki dilli metin ve terimler listesi |
| Ödeme para birimi | Döviz mi, Suriye lirası mı; kurun hangi tarihte ve kaynaktan alınacağı | Döviz ödemesi, Türkiye’de ödeme yeri, kur farkı hükmü |
| Ödeme süresi ve faiz | Hakediş onay ve ödeme süreleri; gecikme faizinin varlığı | Açık süre, faiz oranı ve askıya alma hakkı |
| Fiyat farkı | Formül ve endeks kaynağı | Malzeme ve döviz bazlı formül; olağanüstü artışta uyarlama |
| Gecikme cezası | Günlük oran ve üst sınır | Üst sınır ve işverenden kaynaklanan gecikmede istisna |
| Teminat | Oran, süre, nakde çevirme şartları | Talep üzerine ödenen teminatta bildirim şartı |
| Fesih | İdarenin fesih ve tasfiye yetkileri | Müteahhidin ödeme yapılmaması ve uzun askıya almada fesih hakkı |
Sözleşmeye Yazılması Gereken Yaptırım, Mevzuat Değişikliği ve Askıya Alma Hükümleri
Yaptırımlar siyasi kararlarla kalktı ve aynı yolla geri gelebilir. Bu ihtimal, sözleşmenin en çok ihmal edilen riskidir. FIDIC 2017 koşullarında mevzuat değişikliği 13.6, istisnai olaylar 18, müteahhidin işi askıya alması 16.1 ve feshi 16.2 maddelerinde düzenlenir; ancak bu hükümler yaptırımın geri gelmesini, ödeme kanalının kapanmasını veya bankanın işlem yapmayı reddetmesini her zaman açıkça kapsamaz.
Suriye hukuku uygulanıyorsa Medeni Kanunun 148/2. maddesi, öngörülemeyen olağanüstü ve genel olaylar borcun ifasını aşırı derecede güçleştirdiğinde hâkime borcu makul ölçüye indirme yetkisi verir ve bunun aksine anlaşmayı geçersiz sayar. Türk hukuku uygulanıyorsa TBK m.136 (ifa imkânsızlığı) ve m.138 (aşırı ifa güçlüğü) gündeme gelir. Ayrıntı için savaş, darbe ve yaptırım hâlinde mücbir sebep rehberimize bakabilirsiniz.
Suriye sözleşmesine eklenecek yaptırım ve risk hükümleri
| Hüküm | Önerilen içerik | Dayanak |
|---|---|---|
| Yaptırım tanımı | BM, AB, ABD, Birleşik Krallık ve Türkiye yaptırımları ile ihracat kontrolleri; geri gelme ve genişleme hâli dahil | FIDIC 2017 m.13.6 ve 18’in özel koşulla genişletilmesi |
| Liste dışı olma beyanı | İşveren, ortakları ve bankası için beyan; değişiklikte 5 gün içinde bildirim | Özel koşul; TBK m.112 (sözleşmeye aykırılık) |
| Ödeme kanalının kapanması | Alternatif banka, alternatif para birimi veya Türkiye’de ödeme; masraf işverene ait | FIDIC 2017 m.14.15 ve 2.4 |
| Askıya alma | Yaptırım nedeniyle ödeme veya ifa imkânsızsa bekleme süresi olmadan askıya alma | FIDIC 2017 m.16.1 (normalde 21 günlük bildirim) |
| Fesih | Yaptırım 90 günden uzun sürerse fesih; yapılan iş, malzeme ve demobilizasyon bedeli | FIDIC 2017 m.16.2 ve 18.5-18.6’ya benzer düzen |
| Süre ve maliyet | Lisans, transfer ve gümrük gecikmelerinde süre uzatımı ve maliyet | FIDIC 2017 m.8.5, 13.6 ve 20.2 |
| Teminatın korunması | Yaptırım hâlinde teminatın nakde çevrilmemesi ve süresinin işletilmemesi | Özel koşul; teminat metnine yansıtılması |
| Uyarlama | Olağanüstü kur ve maliyet artışında yeniden müzakere ve hakem yetkisi | Suriye MK m.148/2; TBK m.138 |
Ödeme Güvencesi: Akreditif, Avans Teminatı ve Emanet Hesap
Ticaret Bakanlığının 2026 pazar notuna göre Sezar Yasası kaldırıldıktan sonra da bankalar Suriye’ye akreditif açmaktan, emanet hesabı kurmaktan ve ödeme transferinden kaçınmaktadır. Bu tablo değişmeye başladı: Ziraat Bankası ve Aktif Bank Nisan 2026 itibarıyla Suriye’de faaliyet için başvuruda bulundu, Haziran 2026’da iki ülke Türk bankalarının Suriye pazarına girişine izin verilmesi konusunda anlaştı ve Suriye Merkez Bankası 31 Temmuz 2026’da TCMB nezdinde Türk lirası hesabı açtı. Yine de her projede ödemenin hangi bankadan, hangi para birimiyle ve hangi ülkede yapılacağı sözleşmede açıkça belirlenmelidir.
FIDIC 2017 m.2.4, işverene, sözleşme bedelini ödeyebileceğini gösteren mali düzenlemelerin ayrıntısını müteahhide verme yükümlülüğü yükler; bu bilgi verilmezse müteahhit m.16.1 uyarınca işi yavaşlatabilir veya askıya alabilir. Suriye projelerinde bu hüküm, ödeme güvencesini zorunlu kılan bir özel koşulla güçlendirilmelidir.
Suriye projelerinde ödeme güvencesi araçları
| Araç | Nasıl işler? | Avantaj | Dikkat |
|---|---|---|---|
| Teyitli akreditif | Suriyeli bankanın açtığı akreditife Türk veya üçüncü ülke bankası teyit verir | Ödeme riski teyit bankasına geçer | Teyit bankası bulmak zor ve pahalı; uyumlu belge şartı |
| Peşin ödeme ve avans | İş başlangıcında yüzde 10-20 avans; avans teminatı karşılığında | Mobilizasyon finansmanı | Avans teminatının mahsupla azalması yazılmalı |
| Emanet hesap (escrow) | Bedel üçüncü ülke bankasında bloke; hakediş onayıyla serbest | İşverenin fonu baştan ayırması | Serbest bırakma şartları ve uyuşmazlıkta hesabın durumu |
| Türkiye’de ödeme yeri | Hakedişler müteahhidin Türkiye’deki hesabına ödenir | İfa yeri Türkiye olur; Türk mahkemesinin yetkisi güçlenir | İşverenin transfer kapasitesi |
| Ana şirket veya ortak garantisi | Özel yatırımcının Körfez veya Türkiye’deki ana şirketi garanti verir | Suriye dışında tahsil imkânı | Garanti verenin malvarlığı ve tabi olduğu hukuk |
| Kalkınma bankası ödemesi | Fon kaynağından doğrudan müteahhide ödeme | Ödeme riskinin önemli ölçüde azalması | Bankanın uygunluk ve belge kuralları |
| Politik risk sigortası | Transfer yasağı, kamulaştırma, savaş ve sözleşme ihlaline karşı sigorta | Tahsil edilemeyen alacağın karşılanması | Teminat dışı haller, ihbar süreleri, rücu |
Para Birimi, Yeni Suriye Lirası ve Transfer Riski
293/2025 sayılı Kararnameyle 1 Ocak 2026’dan itibaren yeni Suriye lirasına geçildi; 100 eski lira 1 yeni liraya eşittir. Eski lira üzerinden yazılmış sözleşmelerde tutarlar dönüşüm oranıyla yeni liraya çevrilir; ancak paranın değer kaybı ve kur riski bu değişimle ortadan kalkmaz. Sözleşmede bedelin hangi para biriminde belirlendiği ile hangi para biriminde ödeneceği ayrı ayrı düzenlenmelidir.
Yatırım niteliğindeki projelerde 114/2025 sayılı Kararname, yabancı yatırımcıya kâr ve sermayeyi transfer etme güvencesi verir; Türkiye-Suriye Yatırım Anlaşmasının V. maddesi de yatırımla ilgili transferlerin serbestçe ve gecikmeden yapılmasını öngörür. Saf yapım sözleşmesinde bu güvencelerin kapsama girip girmediği ayrıca değerlendirilmelidir.
Para birimi ve transfer riskine karşı sözleşme hükümleri
| Risk | Sözleşme çözümü | Not |
|---|---|---|
| Suriye lirasının değer kaybı | Bedelin dolar veya avro ile belirlenmesi ve ödenmesi | Kısmi yerel para ödemesinde günlük kur ve kaynak belirtilmeli |
| Kur kaynağı belirsizliği | Suriye Merkez Bankasının ilan ettiği kur veya bağımsız bir kaynak; ödeme günü kuru | Çoklu kur uygulamasına karşı en yüksek kur esası |
| Transfer kısıtlaması | Ödemenin Türkiye’de veya üçüncü ülkede yapılması | Transfer kısıtı işveren riskidir; askıya alma hakkı |
| Döviz bulunamaması | Teminat karşılığı TL veya avro ile ödeme seçeneği | Suriye Merkez Bankasının TCMB’deki TL hesabı bu imkânı güçlendirir |
| Yerel maliyetler | Suriye lirası kısmının ayrı fiyat farkı formülüne bağlanması | Yerel işçilik ve malzeme endeksi |
| Vergi ve kesintiler | Kesinti oranlarının ve stopajın sözleşme bedeline etkisinin yazılması | Türkiye’de KVK m.5/1-h istisnası ile birlikte planlanmalı |
Teminat Mektupları ve Türk Bankasının Kontrgarantisi
Suriyeli işveren çoğunlukla teminatı yerel bir bankadan ister; yerel banka da Türk bankasının kontrgarantisine dayanarak teminat verir. Bu yapıda işveren teminatı nakde çevirdiğinde Suriyeli banka Türk bankasına başvurur ve Türk bankası müteahhidin hesabını borçlandırır. Kontrgaranti talep üzerine ödenen bağımsız bir taahhüttür ve genellikle URDG 758’e tabidir.
Talep açıkça hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse, Türkiye’de bankanın ödemesinin durdurulması için ihtiyati tedbir istenebilir (TMK m.2; HMK m.389). Suriye’de ayrıca yaptırım dönemine özgü bir sorun vardır: yaptırımlar nedeniyle yıllarca işlem yapılamayan teminatların yeniden işletilmesi. Ayrıntı için yurt dışı teminat mektubu ve kontrgaranti rehberimize bakabilirsiniz.
Suriye projelerinde teminat türleri
| Teminat | Tipik oran ve süre | Müteahhit için kritik nokta |
|---|---|---|
| Geçici teminat | Teklif bedelinin küçük bir yüzdesi; teklif geçerlilik süresi | Teklif geri çekilmedikçe iade; süre uzatımı talebine dikkat |
| Kesin (performans) teminat | Genellikle yüzde 5-10; kabule kadar | Talep şartının ihlal bildirimi ve süreye bağlanması |
| Avans teminatı | Avans tutarı kadar; mahsupla azalan | Azalmanın otomatik olması; banka metnine yazılması |
| Teminat kesintisi (retention) | Hakedişlerden yüzde 5-10 | Kesin kabulde iade; teminat mektubu ile değiştirme hakkı |
| Kontrgaranti | Yerel teminatla aynı tutar ve biraz daha uzun süre | URDG 758; bankanın inceleme süresi en fazla beş iş günü |
Yatırım Kanunu 18/2021, 114/2025 Değişikliği ve Şirket Kurma
9 Temmuz 2025 tarihli 114/2025 sayılı Kararname, 18/2021 sayılı Yatırım Kanununu değiştirerek yabancı yatırımcıya yüzde 100’e kadar mülkiyet, kâr ve sermaye transferi ve kamulaştırma hâlinde tazminat güvencesi tanıdı. Ticaret Bakanlığının pazar notuna göre yatırımcı, toplam çalışanların en az yüzde 60’ı oranında yerel işgücü istihdam etmek zorundadır; nitelikli işgücü bulunamazsa 30 gün içinde Kurula gerekçeli başvuru yapılabilir. Projeler Suriyeli bir sigorta şirketince sigortalanmalı ve Suriyeli şirketler kullanılmalıdır.
Yap-işlet, yap-işlet-devret ve enerji santrali projelerinde Türk şirketi yalnız müteahhit değil, yatırımcı da olur. Bu durumda Yatırım Kanunu güvenceleri ve Yatırım Anlaşmasının koruması daha belirgin biçimde devreye girer. Suriye Yatırım Ajansının uyuşmazlıklarda ICC tahkimini kabul ettiği, Nisan 2026’da ise yatırım uyuşmazlıkları için bir tahkim merkezi kurulacağı açıklanmıştır; merkezin işleyişine ilişkin ayrıntılar henüz sınırlıdır.
Yatırım Kanunu ve 114/2025 sayılı Kararname: müteahhidi ilgilendiren hükümler
| Konu | Düzenleme | Uygulamada |
|---|---|---|
| Yabancı mülkiyet | Yüzde 100’e kadar yabancı mülkiyet | Ortak girişimde yerel ortak zorunlu değil |
| Transfer | Kâr, sermaye ve tasfiye bedelinin transferi | Bankacılık kanalının fiilen işlemesine bağlı |
| Kamulaştırma | Tazminat karşılığı; ayrımcı olmayan | Yatırım Anlaşması m.IV ile birlikte değerlendirilir |
| Yerel istihdam | Toplam çalışanların en az yüzde 60’ı | İstisna için 30 gün içinde gerekçeli başvuru |
| Sigorta | Projenin Suriyeli sigortacıda sigortalanması | Reasürans ve politik risk sigortasıyla birlikte planlanmalı |
| Gümrük muafiyeti | Onaylı projelerin makine ve ekipmanı gümrük ve diğer vergilerden muaf | Muafiyet belgesinin ithalattan önce alınması |
| Oturma izni | Yabancı yatırımcıya yıllık yenilenen geçici oturma izni | Proje işletmeye geçene kadar |
Suriye’de şube ve şirket kurma: temel şartlar
| Yapı | Asgari sermaye veya şart | Not |
|---|---|---|
| Yabancı şirket şubesi | 10.000 dolar; ana şirketin ödenmiş sermayesi en az 50 milyon Suriye lirası | Suriye’de yerleşik müdür atanır |
| Limited veya tek kişilik şirket | 50 milyon Suriye lirası (yaklaşık 4.500 dolar) | Başvuruya 10 iş günü içinde karar verilir |
| Kapalı anonim şirket | 100 milyon Suriye lirası (yaklaşık 9.000 dolar) | Onaydan sonraki işlemler 30 gün içinde tamamlanır |
| Belgeler | Noter onayı, Suriye konsolosluğu ve Dışişleri onayı, Arapça tercüme | Ticari defterler Arapça tutulur, yıllık bağımsız denetim zorunlu |
| Vergi | Kurumlar vergisi beyannamesi yıl sonunu izleyen 4 ay içinde | Geç beyanda ağır gecikme faizi ve ceza |
Türkiye-Suriye Yatırım Anlaşması: Hangi Korumayı Sağlar?
Türkiye ile Suriye arasındaki yatırımların karşılıklı teşviki ve korunması anlaşması 6 Ocak 2004’te Ankara’da imzalandı ve 3 Ocak 2006’da yürürlüğe girdi. Suriye 24 Şubat 2006’dan beri ICSID Sözleşmesine taraftır. Anlaşma, Suriye devletinin sözleşmeyi aşan fiillerine (kamulaştırma, transfer yasağı, ayrımcı uygulama) karşı müteahhide Suriye mahkemelerinden bağımsız bir yol açar.
Anlaşmanın VII. maddesine göre uyuşmazlık önce müzakereyle çözülmeye çalışılır; altı ay içinde çözülemezse yatırımcı ev sahibi devletin mahkemesine gidebilir ve bir yıl içinde nihai karar verilmezse ICSID, UNCITRAL kuralları veya ICC tahkimine başvurabilir. IX. madde, anlaşmanın yürürlüğe girmeden önce doğan uyuşmazlıklara uygulanmayacağını öngörür. Salt yapım sözleşmesinin “yatırım” sayılıp sayılmadığı ise tahkim içtihadında tartışmalıdır; ICSID’in Salini – Fas kararından beri katkı, süre ve risk ölçütleri aranır. Ayrıntı için yatırım tahkimi ve ICSID rehberimize bakabilirsiniz.
Türkiye-Suriye Yatırım Anlaşmasının müteahhidi ilgilendiren hükümleri
| Madde | Konusu | Müteahhit için anlamı |
|---|---|---|
| m.IV | Kamulaştırma ve tazminat | Kamulaştırma ancak kamu yararı için, ayrımcılık yapılmadan ve tazminat karşılığında yapılabilir |
| m.V | Transferler | Yatırımla ilgili ödemelerin serbestçe ve gecikmeden transferi |
| m.VII | Yatırımcı ile devlet arasındaki uyuşmazlık | 6 ay müzakere; yerel mahkemede 1 yıl içinde nihai karar yoksa ICSID, UNCITRAL veya ICC |
| m.IX | Uygulama alanı | Yürürlükten (03.01.2006) önce doğan uyuşmazlıklar kapsam dışı |
| ICSID Sözleşmesi | Suriye bakımından 24.02.2006’dan beri yürürlükte | ICSID kararı Sözleşmenin 54. maddesine göre kesin hüküm gibi tanınır |
Eski Alacaklar: 2011 Öncesi Projeler ve Savaşta Yarım Kalan İşler
2011’den önce Suriye’de iş üstlenen pek çok Türk müteahhit, ödenmemiş hakedişler, iade edilmemiş teminatlar ve sahada bırakılan ekipmanla ayrıldı. Uluslararası hukukta hükümet değişikliği devletin borçlarını ortadan kaldırmaz; devletin sürekliliği ilkesine göre Esad dönemi kamu kurumlarının sözleşme borçları Suriye devletinin borcu olmaya devam eder. Asıl sorun, alacağın belgelenmesi, zamanaşımı ve doğru yolun seçilmesidir.
Yatırım Anlaşması 2006’dan sonra doğan uyuşmazlıkları kapsar; bu nedenle 2011 sonrası savaş döneminde doğan zararlar için uygulanma ihtimali vardır. Benzer bir dönemden geçen Libya’daki Türk müteahhitlerin deneyimi için Libya’daki müteahhit alacakları rehberimize bakabilirsiniz.
Eski alacak türlerine göre ilk adımlar
| Alacak | Dayanak | İlk adım |
|---|---|---|
| Ödenmemiş hakediş | Sözleşme, onaylı hakediş belgeleri | Belgelerin derlenmesi, alacak mutabakatı talebi, zamanaşımının kesilmesi |
| İade edilmeyen teminat | Teminat metni ve kontrgaranti | Türk bankasından teminat dökümü; iade ve kapatma talebi |
| Sahada kalan ekipman ve malzeme | Teslim tutanakları, gümrük kayıtları | Ekipmanın tespiti; iade veya bedel talebi |
| Savaş nedeniyle fesih zararı | Sözleşmenin mücbir sebep ve fesih hükümleri | Fesih tarihindeki iş durumu ve maliyet belgeleri |
| Kamulaştırma veya el koyma | Yatırım Anlaşması m.IV; Yatırım Kanunu | Yatırım Anlaşması m.VII bildirimi |
| Yeni yönetimle uzlaşma | Protokol veya yeniden yapılandırma sözleşmesi | Feragat hükmünü kapsamıyla sınırlamak; faiz ve masrafları saklı tutmak |
Tahkim: 4/2008 Sayılı Kanun, Tahkim Yeri ve Kurum Seçimi
Suriye’nin 4/2008 sayılı Tahkim Kanunu 25 Mart 2008’de kabul edildi ve 1 Mayıs 2008’de yürürlüğe girdi. Kanun ulusal ve uluslararası ticari tahkimi düzenler, idari sözleşmelere ise uygulanmaz; kamu sözleşmelerinde tahkim 51/2004 sayılı Kanunun 66. maddesine ve önceden onaya bağlıdır. Suriye 1959’dan beri New York Sözleşmesine taraftır; yabancı hakem kararları Suriye’de bu Sözleşmeye göre tanınır ve tenfiz edilir.
Tahkim yeri, iptal davasının nerede açılacağını ve kararın hangi ülkede “yerli” sayılacağını belirler. Suriye’de geçiş döneminin yargı kapasitesi göz önüne alındığında, Türk müteahhit için tarafsız bir tahkim yeri ve kurumsal kurallar tercih edilmelidir. Kurum seçimi için ICC ve ISTAC karşılaştırmamıza bakabilirsiniz.
Suriye sözleşmelerinde tahkim yeri seçenekleri
| Seçenek | Uygulanacak usul hukuku | Türkiye’de icra | Suriye’de icra |
|---|---|---|---|
| İstanbul (ISTAC veya ICC) | 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu | İptal davası süresi geçince icraya konulabilir (MTK m.15) | New York Sözleşmesine göre tenfiz |
| Paris, Cenevre veya Londra (ICC) | Tahkim yeri ülkesinin hukuku | MÖHUK m.60-62 ve New York Sözleşmesine göre tenfiz | New York Sözleşmesine göre tenfiz |
| Körfez’de tahkim yeri (örneğin Dubai) | Tahkim yeri ülkesinin hukuku | MÖHUK m.60-62 ve New York Sözleşmesi | New York Sözleşmesi; bölgesel yakınlık |
| Şam (4/2008 sayılı Kanun) | Suriye Tahkim Kanunu | MÖHUK m.60-62 ve New York Sözleşmesi | Yerli karar; iptal denetimi Suriye mahkemesinde |
| Yatırım tahkimi (ICSID, UNCITRAL, ICC) | Yatırım Anlaşması m.VII; ICSID Sözleşmesi | ICSID kararı m.54’e göre kesin hüküm gibi | ICSID m.54; icra bağışıklığı saklı (m.55) |
Uyuşmazlık basamakları ve süreler
FIDIC esaslı bir Suriye sözleşmesinde uyuşmazlık, bildirimle başlar ve uyuşmazlık kurulu aşamasından geçerek tahkime ulaşır. Süreler hak düşürücü nitelikte olabileceğinden ilk bildirimden itibaren takvim tutulmalıdır. FIDIC basamakları için FIDIC uyuşmazlık kurulu ve ICC tahkimi rehberimize bakabilirsiniz.
Suriye projelerinde kritik süreler
| Aşama | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Hak talebi bildirimi | Olayın öğrenilmesinden itibaren 28 gün | FIDIC 2017 m.20.2.1 |
| Ayrıntılı hak talebi | Olayın öğrenilmesinden itibaren 84 gün | FIDIC 2017 m.20.2.4 |
| Uyuşmazlık kurulu kararı | Başvurudan itibaren 84 gün | FIDIC 2017 m.21.4.3 |
| Karara itiraz (NOD) | Kararın alınmasından itibaren 28 gün | FIDIC 2017 m.21.4.4 |
| Dostane çözüm | İtiraz bildiriminden sonra 28 gün | FIDIC 2017 m.21.5 |
| Yatırım Anlaşması müzakeresi | 6 ay; ardından yerel yargıda 1 yıl | Türkiye-Suriye Yatırım Anlaşması m.VII |
| İhtiyati hacizden sonra esas başvuru | 7 gün | İİK m.264 |
| İhtiyati hacze itiraz | 7 gün | İİK m.265 |
| Dava öncesi tedbirden sonra esas başvuru | 2 hafta | HMK m.397 |
| İstanbul merkezli hakem kararına iptal davası | Tebliğden itibaren 30 gün | 4686 sayılı Kanun m.15 |
Türkiye’de Koruma: İhtiyati Haciz, Tedbir ve Tenfiz
Suriyeli işverenin Türkiye’de banka hesabı, Türk tedarikçilerden alacağı, gemisi, malı veya iştiraki varsa alacak Türkiye’de güvenceye alınabilir. Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para alacağı için ihtiyati haciz istenebilir (İİK m.257/1). Vadesi gelmemiş alacak için ihtiyati haciz ise borçlunun belirli bir yerleşim yeri bulunmaması veya mallarını kaçırmaya hazırlanması hâlinde mümkündür (İİK m.257/2). Alacaklı alacağını ve haciz sebebini yaklaşık olarak ispat eder (m.258) ve kural olarak teminat gösterir (m.259).
Tahkim şartı ihtiyati hacze engel değildir: taraflardan biri tahkim yargılamasından önce veya yargılama sırasında mahkemeden ihtiyati haciz isteyebilir (4686 sayılı Kanun m.6). Dava açılmadan önce haciz yaptıran alacaklı yedi gün içinde takip talebinde bulunmalı veya dava açmalıdır (İİK m.264); uygulamada tahkim şartı varsa bu süre içinde tahkim başvurusunun yapıldığının belgelenmesi aranır. Borçlu yedi gün içinde itiraz edebilir (m.265). Borçlu bir kamu kuruluşuysa, ticari işlemden doğan uyuşmazlıkta yargı bağışıklığı ileri sürülemez (MÖHUK m.49); haczedilecek varlığın egemenlik amacıyla kullanılmaması gerekir.
Türkiye’de kullanılabilecek hukuki araçlar
| Araç | Dayanak | Şart | Süre ve not |
|---|---|---|---|
| İhtiyati haciz | İİK m.257-264; 4686 m.6 | Para alacağı; yaklaşık ispat; vadesi gelmemişse m.257/2 sebebi | Tatbikten sonra 7 gün içinde takip, dava veya tahkim başvurusu |
| İhtiyati tedbir (kontrgaranti) | HMK m.389; TMK m.2 | Açık kötüye kullanma; ciddi zarar | Dava öncesi tedbirde 2 hafta içinde esas başvuru |
| Yabancı hakem kararının tenfizi | MÖHUK m.60-62; New York Sözleşmesi | Kesinleşmiş ve icra edilebilir karar | Tenfiz kararından sonra icra takibi |
| Yabancı mahkeme kararının tenfizi | MÖHUK m.50-57 | Karşılıklılık ve kesinleşme | Suriye ile karşılıklılık dosya bazında araştırılmalı |
| Kamu kuruluşu varlığına haciz | MÖHUK m.49; icra bağışıklığı ilkeleri | Ticari amaçla kullanılan varlık | Elçilik, merkez bankası ve egemenlik varlıkları kapsam dışı |
| Alt yükleniciye ödemenin durdurulması | Alt sözleşme; TBK m.97 | Ana işverenin ödememesi; “ödenirse öderim” hükmü | Hükmün geçerliliği ayrıca incelenir |
Ayrıntılı bilgi için yurt dışı işveren hakediş ödemiyor, yabancı devlet ve kamu idaresi borcunu ödemiyor ve yabancı hakem kararının tenfizi rehberlerimize bakabilirsiniz.
Dosyada Bulunması Gereken Belgeler
Suriye dosyası için belge listesi
| Belge | Neden gerekli? | Not |
|---|---|---|
| Arapça ve çeviri sözleşme metni, özel ve genel şartlar | Bağlayıcı metin ve öncelik sırası | Yeminli tercüme; terimler listesi |
| 51/2004 m.66 tahkim onay belgesi | Kamu sözleşmesinde tahkim şartının geçerliliği | Sayı ve tarih sözleşmede yazılı olmalı |
| Hakediş, ödeme sertifikası ve ödeme dökümü | Alacağın miktarı ve vadesi | Mühendis veya idare onayı |
| Bildirim, ihtar ve yazışmalar | Hak düşürücü sürelerin korunduğunun ispatı | Tebliğ belgesiyle |
| Teminat mektubu ve kontrgaranti dökümü | Nakde çevrilme riskinin takibi | Türk bankasından güncel liste |
| Yaptırım tarama raporları | Uyum yükümlülüğü ve haciz için | Liste sürümü ve tarihiyle |
| Akreditif, banka ve transfer kayıtları | Ödeme kanalının ve gecikmenin ispatı | SWIFT mesajları ve banka yazıları |
| İşverenin Türkiye’deki varlıklarına ilişkin belgeler | İhtiyati haciz talebi | Hesap, alacak, gemi, iştirak bilgisi |
| Saha, iş programı ve maliyet kayıtları | Süre uzatımı ve ek maliyet talebi | Fotoğraf, günlük rapor, faturalar |
| Şirket ve şube belgeleri, vekâletname | Taraf ehliyeti ve temsil | Suriye konsolosluğu ve Dışişleri onayı |
Suriye’de İş Alan Türk Müteahhit İçin Adım Adım
- İşvereni, ortaklarını ve bankasını güncel BM, AB, ABD ve Türkiye listelerinde tarayın; sonucu tarih ve liste sürümüyle saklayın.
- İşveren kamu kurumuysa sözleşmenin 51/2004 ve 450/2004’e mi, FIDIC esaslı özel koşullara mı dayandığını belirleyin; tahkim için m.66 onayını isteyin.
- Ödeme güvencesini imzadan önce çözün: teyitli akreditif, emanet hesap veya Türkiye’de ödeme yeri.
- Bedelin ve ödemenin para birimini, kur kaynağını ve yeni Suriye lirasına ilişkin dönüşüm hükmünü yazın.
- Yaptırımın geri gelmesi, ödeme kanalının kapanması ve banka reddi için askıya alma, süre uzatımı ve fesih hükmü ekleyin.
- Teminat metinlerini talep şartı, süre ve azalma bakımından kontrol edin; kontrgarantinin URDG 758’e tabi olup olmadığını öğrenin.
- Proje yatırım niteliğindeyse Yatırım Kanunu kaydını yaptırın ve Yatırım Anlaşmasının kapsamını değerlendirin; politik risk sigortası alın.
- İş sırasında her olay için 28 günlük bildirim takvimi tutun; yazışmaları tebliğ belgesiyle saklayın.
- Ödeme geciktiğinde finansman gideri, askıya alma ihbarı ve uyuşmazlık bildirimini aynı yazıda yapın.
- İşverenin Türkiye’deki varlıklarını tespit edin; gerekiyorsa ihtiyati haciz isteyin ve yedi gün içinde tahkim başvurusunu yapın.
Suriyeli İşverene Ödeme Güvencesi, Yaptırım ve Uyuşmazlık Bildirimi Örneği (Türkçe ve İngilizce)
Aşağıdaki bildirim, FIDIC 2017 esaslı ve 51/2004 sayılı Kanunun 66. maddesine göre onaylı tahkim şartı içeren bir kamu sözleşmesi için hazırlanmıştır. Tek yazıyla ödeme talebi, akreditif talebi, para birimi itirazı, hak talebi, askıya alma ihbarı ve Yatırım Anlaşması bildirimi birlikte yapılır. Sözleşmenizdeki madde numaraları ve süreler farklıysa metin ona göre uyarlanmalıdır.
Türkçe bildirim
[KAMU KURULUŞUNUN TAM ADI] GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE
Dikkatine: Mühendis [ad ve unvan]
Gönderen: [Müteahhit] İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. Suriye Şubesi, [adres]
Konu: [Sözleşme numarası] sayılı sözleşme; vadesi geçen ödemeler, akreditif, ödeme para birimi, hak talebi, askıya alma ihbarı ve uyuşmazlık bildirimi
AÇIKLAMALAR
1. Şirketimiz ile Kuruluşunuz arasında [tarih] tarihinde imzalanan [sözleşme numarası] sayılı [işin adı] sözleşmesi, FIDIC 2017 Kırmızı Kitap genel koşulları ile özel koşullara dayanmaktadır. Sözleşmenin [madde] maddesine göre bedel ABD doları olarak belirlenmiş ve ödemelerin Şirketimizin [banka] Gaziantep Şubesindeki hesabına yapılması kararlaştırılmıştır. Bu bildirim Arapça metniyle birlikte gönderilmektedir.
2. Mühendis tarafından [tarihler] tarihlerinde düzenlenen [sayı] adet ara ödeme sertifikasından doğan [tutar] ABD doları alacak ödenmemiştir. [Tarih] tarihli ödemeniz ise sözleşmeye aykırı olarak yeni Suriye lirası ile yapılmıştır.
A. Sözleşmenin 14.7 ve 14.8 maddeleri: Vadesi geçen ödemeler ve finansman gideri
3. Ara ödeme sertifikalarının bedeli, Mühendisin hakediş beyanını almasından itibaren 56 gün içinde ödenmelidir. Bu süre dolmuş olup vadesi geçen her tutar için 14.8. maddeye göre finansman gideri işlemektedir; hesap ektedir.
B. Sözleşmenin 2.4 maddesi ve [madde] maddesi: Mali düzenlemeler ve akreditif
4. Kuruluşunuz, sözleşme bedelini ödeyebileceğini gösteren mali düzenlemeleri bildirmek ve [madde] maddesine göre [tutar] ABD doları tutarında teyitli akreditif açtırmakla yükümlüdür. Akreditif bugüne kadar açılmamış, mali düzenlemelere ilişkin [tarih] tarihli talebimiz cevapsız kalmıştır. Bu bilgilerin ve akreditifin 28 gün içinde verilmesini talep ederiz.
C. Sözleşmenin 13.6 ve 14.15 maddeleri: Ödeme para birimi
5. 293/2025 sayılı Kararnameyle yeni Suriye lirasına geçilmiş olması, sözleşmede ABD doları olarak belirlenen ödeme para birimini değiştirmez. Yeni lira ile yapılan [tutar] tutarındaki ödeme, ödeme günündeki kur esas alınarak yalnız mahsup için kabul edilmiş olup bakiye ve kur farkı için haklarımız saklıdır.
Ç. Sözleşmenin 20.2.1 maddesi: Hak talebi bildirimi
6. Ödeme gecikmesinin ve akreditifin açılmamasının doğurduğu finansman maliyeti, ek maliyet ve süre etkisi için bu yazı 20.2.1. madde anlamında hak talebi bildirimidir. Ayrıntılı hak talebi 20.2.4. maddedeki süre içinde sunulacaktır.
D. Sözleşmenin 16.1 maddesi: Askıya alma ihbarı
7. Yukarıdaki ödemeler ve akreditif bu bildirimin tebliğinden itibaren 21 gün içinde sağlanmazsa, Şirketimiz işi yavaşlatma veya askıya alma hakkını kullanacaktır. Askıya almanın doğuracağı süre ve maliyet sonuçları Kuruluşunuza aittir.
E. Sözleşmenin [madde] maddesi: Yaptırım beyanı
8. Sözleşmenin yaptırım maddesi uyarınca Kuruluşunuzun ve ödemeye aracılık eden [banka]nın hiçbir yaptırım listesinde yer almadığına ilişkin güncel beyanın verilmesini, ödemeye aracılık edecek bankanın değiştirilmesi düşünülüyorsa bunun önceden ve yazılı olarak bildirilmesini talep ederiz.
F. 51/2004 sayılı Kanunun 66. maddesi, Sözleşmenin 21.6 maddesi ve Türkiye-Suriye Yatırım Anlaşmasının VII. maddesi: Saklı haklar
9. Sözleşmenin tahkim şartı, [tarih ve sayı] onayıyla 51/2004 sayılı Kanunun 66. maddesine uygun olarak kararlaştırılmıştır. Uyuşmazlığın dostane çözümü için [14] gün içinde toplantı öneriyoruz. Bu yazı aynı zamanda Türkiye-Suriye Yatırım Anlaşmasının VII. maddesi anlamında uyuşmazlık bildirimidir; tahkim ve Anlaşmadan doğan haklarımız saklıdır.
SONUÇ VE İSTEM
10. [Tutar] ABD doları alacağın finansman gideriyle birlikte 21 gün içinde Şirketimizin hesabına ödenmesini, teyitli akreditifin açılmasını ve yaptırım beyanının verilmesini talep ederiz.
[Müteahhit] İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. Suriye Şubesi
[Yetkili imza]
[Tarih]
İngilizce bildirim (English notice)
TO THE GENERAL DIRECTORATE OF [FULL NAME OF THE PUBLIC ESTABLISHMENT]
Attention: The Engineer, [name and title]
From: [Contractor] İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş., Syria Branch, [address]
Subject: Contract No. [ ]; overdue payments, letter of credit, currency of payment, notice of claim, notice of suspension and notice of dispute
STATEMENT OF FACTS
1. Contract No. [ ] dated [date] between our Company and your Establishment for [project] is based on the FIDIC 2017 Red Book General Conditions and the Particular Conditions. Under Clause [ ], the Contract Price is fixed in US dollars and payments are to be made to our account with [bank], Gaziantep Branch. This notice is sent together with its Arabic version.
2. USD [amount] arising from [number] Interim Payment Certificates issued by the Engineer on [dates] remains unpaid. Your payment of [date] was made in new Syrian pounds, contrary to the Contract.
A. Sub-Clauses 14.7 and 14.8: overdue payments and financing charges
3. Each Interim Payment Certificate must be paid within 56 days after the Engineer receives the Statement. That period has expired, and financing charges accrue on every overdue amount under Sub-Clause 14.8; the calculation is attached.
B. Sub-Clause 2.4 and Clause [ ]: Employer’s financial arrangements and letter of credit
4. Your Establishment must give details of its financial arrangements and, under Clause [ ], open a confirmed letter of credit for USD [amount]. No letter of credit has been opened and our request of [date] remains unanswered. We request this information and the letter of credit within 28 days.
C. Sub-Clauses 13.6 and 14.15: currency of payment
5. The introduction of the new Syrian pound under Decree No. 293/2025 does not change the currency of payment fixed in US dollars. The payment of [amount] made in new pounds is accepted only as a credit at the exchange rate of the payment date; our rights to the balance and the exchange difference are reserved.
D. Sub-Clause 20.2.1: notice of claim
6. This letter is a Notice of Claim under Sub-Clause 20.2.1 for the financing costs, additional costs and time effects caused by the late payment and the failure to open the letter of credit. A fully detailed claim will be submitted within the period stated in Sub-Clause 20.2.4.
E. Sub-Clause 16.1: notice of suspension
7. If the payments and the letter of credit are not provided within 21 days of receipt of this notice, our Company will suspend work or reduce the rate of work. All time and cost consequences of the suspension shall be borne by your Establishment.
F. Clause [ ] of the Contract: sanctions representation
8. Under the sanctions clause of the Contract, we request an updated representation that neither your Establishment nor [bank] acting in the payment is listed under any sanctions regime, and prior written notice of any intended change of the paying bank.
G. Article 66 of Law No. 51/2004, Sub-Clause 21.6 and Article VII of the Turkey-Syria Bilateral Investment Treaty: reservation of rights
9. The arbitration agreement was concluded in accordance with Article 66 of Law No. 51/2004 under approval No. [ ] dated [date]. We propose a meeting within [14] days for amicable settlement. This letter is also a notice of dispute under Article VII of the Turkey-Syria Bilateral Investment Treaty; all our rights to arbitration and under the Treaty are reserved.
RELIEF REQUESTED
10. We request payment of USD [amount] together with financing charges to our account within 21 days, the opening of the confirmed letter of credit and the sanctions representation.
[Contractor] İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş., Syria Branch
[Authorised signatory]
[Date]
Suriyeli İşverenin Türkiye’deki Alacaklarına İhtiyati Haciz Dilekçesi Örneği
Aşağıdaki örnek, Halep’te konut projesi yaptıran özel bir Suriyeli şirketin ödenmeyen hakedişleri ve henüz vadesi gelmemiş teminat kesintisi için, şirketin Türkiye’deki banka hesabına ve bir Türk tedarikçiden olan alacağına ihtiyati haciz konulmasına yöneliktir. Borçlunun bir kamu kuruluşu olduğu dosyalarda yargı ve icra bağışıklığına ilişkin bir husus ayrıca eklenmelidir. İtiraz sürecini yönetmek için ihtiyati hacze itiraz rehberimize de bakabilirsiniz.
GAZİANTEP NÖBETÇİ ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ’NE
İHTİYATİ HACİZ TALEP EDEN (ALACAKLI): [Müteahhit] İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş., [adres], [vergi kimlik numarası]
VEKİLİ: Av. [ad soyad], [adres]
KARŞI TARAF (BORÇLU): [Suriyeli gayrimenkul geliştirme şirketinin tam unvanı], [adres], Şam, Suriye Arap Cumhuriyeti
KONU: [Tutar] ABD doları vadesi gelmiş hakediş alacağı ile [tutar] ABD doları teminat kesintisi alacağının tahsilini sağlamak üzere, borçlunun Türkiye’deki banka hesapları ve üçüncü kişideki alacağı üzerine teminatsız, bu kabul edilmezse uygun teminat karşılığında ihtiyati haciz konulması talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkil şirket ile borçlu arasında [tarih] tarihinde, Halep’te [konut projesi] yapımı için FIDIC 2017 Kırmızı Kitap esaslı bir sözleşme imzalanmıştır. Borçlu, Suriye’de kurulu özel hukuk tüzel kişisi bir gayrimenkul geliştirme şirketidir. Sözleşmeye Türk hukuku uygulanmakta, uyuşmazlıklar İstanbul Tahkim Merkezi (ISTAC) kurallarına göre İstanbul’da tahkim yoluyla çözülmektedir. Sözleşmenin [madde] maddesine göre ödemeler müvekkilin [banka] Gaziantep Şubesindeki hesabına ABD doları olarak yapılacaktır.
2. Mühendis, [tarihler] tarihlerinde toplam [tutar] ABD doları tutarında [sayı] adet ara ödeme sertifikası düzenlemiş, borçlu bunların hiçbirini ödememiştir. Sözleşmenin 14.7. maddesine göre her sertifikanın bedeli, Mühendisin hakediş beyanını almasından itibaren 56 gün içinde ödenmesi gerekirken bu süreler en geç [tarih] tarihinde dolmuştur.
3. Ayrıca hakedişlerden yapılan ve toplamı [tutar] ABD dolarına ulaşan teminat kesintisi, Sözleşmenin 14.9. maddesine göre geçici kabul ve kusur sorumluluk süresinin sona ermesiyle müvekkile iade edilecektir.
4. Borçlunun, Türkiye’den malzeme almak için kullandığı [banka] Gaziantep Şubesinde hesabı bulunmaktadır. Borçlu ayrıca iptal ettiği bir malzeme siparişi nedeniyle [Türk tedarikçi] A.Ş.’den [tutar] ABD doları avans iadesi alacaklıdır. Tedarikçinin [tarih] tarihli yazısından, borçlunun bu iadenin Türkiye dışındaki bir bankaya ödenmesini istediği anlaşılmaktadır.
A. İİK m.257/1: Hakediş alacağı rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para alacağıdır
5. Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun kendisinde veya üçüncü kişide bulunan mallarını, alacaklarını ve diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir. Ara ödeme sertifikalarından doğan alacak bir miktar paraya ilişkindir, rehinle güvence altına alınmamıştır ve sözleşmedeki ödeme sürelerinin dolmasıyla muaccel olmuştur.
6. Borçlunun ileride ileri sürebileceği kusurlu iş veya gecikme cezası iddiaları, Mühendisin onayladığı sertifikaların bedelini ödememe hakkı vermez. Sözleşme, işverenin itirazlarını ayrı bir hak talebi usulüne bağlamış olup böyle bir hak talebi de bildirilmemiştir.
B. İİK m.257/2: Vadesi gelmemiş teminat kesintisi için de ihtiyati haciz şartları gerçekleşmiştir
7. Vadesi gelmemiş bir alacak için borçlunun mallarını kaçırmaya hazırlanması hâlinde ihtiyati haciz istenebilir. Borçlu, Türkiye’deki tek alacağının iadesini Türkiye dışındaki bir bankaya yönlendirmiş ve böylece Türkiye’deki malvarlığını müvekkilin ulaşamayacağı bir yere aktarmaya başlamıştır. Ayrıca borçlunun Türkiye’de belirli bir yerleşim yeri, şubesi veya temsilcisi bulunmamaktadır.
C. İİK m.258/1: Alacak ve haciz sebebi belgelerle yaklaşık olarak ispatlanmıştır
8. Alacağın varlığı ve miktarı, Mühendisin düzenlediği ara ödeme sertifikalarıyla ve borçlunun [tarih] tarihli e-postasında ödeme takvimi önererek borcu kabul etmesiyle sabittir. Haciz sebebi ise tedarikçinin [tarih] tarihli yazısıyla belgelenmektedir.
Ç. İİK m.50, HMK m.10 ve MÖHUK m.40: Mahkemenizin yetkisi
9. İhtiyati hacze İİK m.50’ye göre yetkili mahkeme karar verir ve bu konuda Hukuk Muhakemeleri Kanununun yetki kuralları kıyasen uygulanır. Sözleşmeden doğan davalar sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de açılabilir. Taraflar ödemelerin müvekkilin Gaziantep’teki hesabına yapılmasını kararlaştırdığından para borcunun ifa yeri Gaziantep’tir. Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi iç hukukun yer itibarıyla yetki kurallarına göre belirlendiğinden Sayın Mahkemeniz yetkilidir.
D. 4686 sayılı Kanun m.6 ve İİK m.264: Tahkim şartı ihtiyati hacze engel değildir
10. Tahkim yeri İstanbul olduğundan uyuşmazlığa 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu uygulanır. Bu Kanunun 6. maddesine göre taraflardan biri tahkim yargılamasından önce mahkemeden ihtiyati haciz isteyebilir. Hakem kurulu üçüncü kişileri bağlayan ve icra dairesince uygulanacak bir haciz kararı veremeyeceğinden bu koruma ancak Sayın Mahkemenizce sağlanabilir.
11. Müvekkil, ihtiyati haczin tatbikinden itibaren İİK m.264’te öngörülen yedi günlük süre içinde ISTAC nezdinde tahkim talebinde bulunacak ve başvuru belgesini dosyaya sunacaktır.
E. 6415 sayılı Kanun m.5: Haczi istenen varlıklar üzerinde yaptırım engeli yoktur
12. Ekte sunulan güncel tarama sonucuna göre borçlu ve ortakları BM Güvenlik Konseyi, Türkiye, Avrupa Birliği ve ABD yaptırım listelerinin hiçbirinde yer almamaktadır. ABD’nin Suriye yaptırım programı 1 Temmuz 2025’te, AB’nin ekonomik yaptırımları 28 Mayıs 2025’te sona ermiştir. Haczi istenen hesap ve alacak dondurulmuş varlık niteliğinde değildir; haczin uygulanmasının önünde hukuki bir engel bulunmamaktadır.
F. İİK m.259: Teminat alınmaması veya düşük teminat belirlenmesi gerekmektedir
13. Talebimiz, borçlunun seçtiği Mühendisin düzenlediği sertifikalara ve borçlunun kendi kabulüne dayanmaktadır. Sayın Mahkemenizin teminata gerek olmadığına, bu kabul edilmezse düşük bir teminat belirlenmesine ve teminatın banka teminat mektubu olarak gösterilebileceğine karar vermesini talep ediyoruz.
HUKUKİ SEBEPLER
14. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.50, 89, 257, 258, 259 ve 264; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.10; 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu m.1 ve 6; 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.24 ve 40; 6415 sayılı Kanun m.5; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu; ilgili mevzuat.
DELİLLER
15. Sözleşme ve ekleri; ara ödeme sertifikaları ve hakediş beyanları; borçlunun [tarih] tarihli e-postası; ödeme ihtarı ve tebliğ belgesi; tedarikçinin [tarih] tarihli yazısı; borçlunun ticaret sicil kaydı ve yeminli tercümesi; banka hesabına ilişkin belgeler; yaptırım tarama raporu; bilirkişi incelemesi; her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM
16. Açıklanan nedenlerle; [tutar] ABD doları vadesi gelmiş hakediş alacağı ile [tutar] ABD doları teminat kesintisi alacağının tahsilini sağlamak üzere, borçlunun [banka] Gaziantep Şubesindeki hesapları ile [Türk tedarikçi] A.Ş.’deki alacağı üzerine ihtiyati haciz konulmasına, teminat alınmamasına, bu talep kabul edilmezse uygun bir teminat belirlenmesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederiz.
[Tarih]
İhtiyati haciz talep eden vekili
Av. [ad soyad]
EKLER: Vekâletname; Sözleşme; ara ödeme sertifikaları; e-posta çıktısı; ödeme ihtarı; tedarikçi yazısı; ticaret sicil kaydı ve tercümesi; yaptırım tarama raporu.
Sık Yapılan Hatalar
- Yaptırımın kalkmasını ödeme güvencesi saymak. Liste dışı bir işverenle yapılan sözleşmede de banka, transfer ve para birimi riski ayrıca çözülmelidir.
- Uyum taramasını yalnız işveren için yapmak. İşverenin ortakları, ödemeyi yapan banka, yerel alt yüklenici ve tedarikçiler de taranmalı, sonuç tarih ve liste sürümüyle saklanmalıdır.
- Kamu sözleşmesinde 51/2004 m.66 onayını almamak. Onaysız tahkim şartı Suriye’de geçersizlik itirazıyla karşılaşabilir ve kararın Suriye’de tenfizini zorlaştırır.
- Arapça metni okumadan çeviriyle imza atmak. Bağlayıcı metin çoğunlukla Arapçadır; ceza, süre ve fesih hükümlerindeki küçük farklar büyük sonuç doğurur.
- Ödeme para birimini ve kur kaynağını yazmamak. Yeni Suriye lirasına geçiş ve çoklu kur riski, dolar olarak hesaplanan bedeli fiilen eritebilir.
- Yaptırımın geri gelmesine karşı hüküm koymamak. Askıya alma, süre uzatımı, teminatın korunması ve fesih hükmü olmayan sözleşmede müteahhit beklemek zorunda kalır.
- Eski teminat mektuplarını takip etmemek. 2011 öncesi projelerden açık kalan teminatlar yeni dönemde nakde çevrilmek istenebilir.
- Uzlaşma protokolünde genel feragat imzalamak. Yeni iş karşılığı imzalanan protokol, eski alacağın tamamını ortadan kaldırabilir.
- İhtiyati hacizden sonra yedi günü kaçırmak. Tahkim şartı olsa da süre içinde tahkim başvurusu yapılıp belgelenmezse haciz kendiliğinden kalkar (İİK m.264).
Hukukçular Evi Suriye Dosyalarında Ne Yapar?
Suriye dosyalarında önce işvereni, ödeme kanalını ve sözleşmeyi birlikte inceliyoruz: yaptırım taramasını, sözleşmenin 51/2004 ve 450/2004’e mi yoksa FIDIC esaslı özel koşullara mı dayandığını, tahkim onayını, ödeme para birimini ve teminat metinlerini çıkarıyor; imzadan önce eklenmesi gereken yaptırım, ödeme güvencesi ve askıya alma hükümlerini Türkçe ve İngilizce hazırlıyoruz. Arapça metinlerin karşılaştırmasını ve Suriye’deki işlemleri çözüm ortaklarımızla koordine ediyoruz.
ICC, ISTAC ve yatırım tahkimlerini; Türkiye’de ihtiyati haciz, kontrgaranti tedbiri, alt yüklenici ve ortak girişim uyuşmazlıklarını ve tenfiz davalarını yürütüyor, 2011 öncesinden kalan alacaklar için belge derleme ve uzlaşma görüşmelerini yönetiyoruz.
Suriye’de iş almaya hazırlanıyorsanız ya da alacağınız, teminat talebiniz veya ödeme sorununuz varsa sözleşmenizi, son yazışmaları ve teminat dökümünü 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz.
İlgili Rehberler
- Cezayir’de Türk Müteahhit 2026: Kamu İhalesi, Ödeme Gecikmesi ve Devlet Kurumuyla Tahkim
- Ukrayna’da Türk Müteahhit 2026: Savaş Riski, FIDIC İstisnai Olay, Sigorta ve Tahkim
- Yurt Dışı Müteahhitlik Uyuşmazlıkları Merkezi
- Savaş, Darbe ve Yaptırım: Mücbir Sebep
- Rusya’da Yaptırım ve Para Transferi
- Libya’daki Müteahhit Alacakları
- Irak’ta Müteahhit Alacağı
- Suudi Arabistan ve Körfez’de Müteahhit Alacağı
- Romanya’da Türk Müteahhit
- Yurt Dışı Teminat Mektubu ve Kontrgaranti
- Yurt Dışı İşveren Hakediş Ödemiyor
- Yabancı Devlet veya Kamu İdaresi Borcunu Ödemiyor
- FIDIC Uyuşmazlık Kurulu ve ICC Tahkimi
- Yurt Dışı Ortak Girişim Uyuşmazlığı
- Yurt Dışı Transfer Muhabir Bankada Durduruldu
- Yatırım Tahkimi ve ICSID
Sıkça Sorulan Sorular
Suriye’ye yönelik yaptırımlar tamamen kalktı mı?
Ülke çapındaki ekonomik yaptırımlar büyük ölçüde kalktı: AB 28 Mayıs 2025’te, ABD 1 Temmuz 2025’te (14312 sayılı Kararname) programını sona erdirdi, Sezar Yasası 18 Aralık 2025’te kaldırıldı ve SST sıfatı 24 Ağustos 2026’da sona erdi. Esad dönemine bağlı kişi ve kuruluşlara yönelik listeler ise sürüyor.
Türk müteahhit Suriye’de kamu ihalesine girebilir mi?
Girebilir. Kamu kurumlarının yapım işleri 51/2004 sayılı Kamu Sözleşmeleri Kanunu ve 450/2004 sayılı Genel Şartnameye tabidir. Bu sözleşmeler idari sözleşme niteliğindedir; tahkim kararlaştırılacaksa 66. maddeye göre önceden onay alınmalıdır.
Suriye sözleşmesinde tahkim şartı geçerli mi?
4/2008 sayılı Tahkim Kanunu ticari tahkimi düzenler ve idari sözleşmelere uygulanmaz. Özel işverenle yapılan sözleşmede tahkim serbestçe kararlaştırılabilir; kamu sözleşmesinde 51/2004 m.66’ya göre yetkili makamın önceden onayı gerekir.
Suriye New York Sözleşmesine taraf mı?
Evet. Suriye 1959’dan beri New York Sözleşmesine taraftır; Türkiye’de veya üçüncü bir ülkede verilen hakem kararı Suriye’de bu Sözleşmeye göre tanınıp tenfiz edilebilir. Suriye ayrıca 24 Şubat 2006’dan beri ICSID Sözleşmesine taraftır.
Suriyeli işveren ödeme yapmazsa işi durdurabilir miyim?
FIDIC 2017 esaslı sözleşmede, ödeme yapılmaması veya işverenin mali düzenlemelerini bildirmemesi hâlinde en az 21 günlük ihbarla işi yavaşlatabilir veya askıya alabilirsiniz (m.16.1). Ödeme yine yapılmazsa m.16.2’deki fesih hakkı doğar.
Suriye projesinde ödeme güvencesi nasıl sağlanır?
Teyitli akreditif, emanet hesap, avans ve avans teminatı, ana şirket garantisi veya ödemenin Türkiye’deki hesaba yapılması en sık kullanılan araçlardır. Bankalar hâlâ temkinli olduğundan güvence imzadan önce sağlanmalıdır.
Yeni Suriye lirası sözleşmemi nasıl etkiler?
293/2025 sayılı Kararnameyle 1 Ocak 2026’dan itibaren 100 eski lira 1 yeni liraya eşittir. Bedeli dolar olarak belirlenmiş sözleşmede ödeme para birimi değişmez; Suriye lirası kısmı varsa dönüşüm, kur kaynağı ve fiyat farkı hükmü yeniden kontrol edilmelidir.
Türkiye-Suriye Yatırım Anlaşması müteahhidi korur mu?
Anlaşma 3 Ocak 2006’da yürürlüğe girdi ve kamulaştırma, transfer ve devlete karşı tahkim güvencesi verir (m.IV, V ve VII). Altı aylık müzakereden sonra yerel yargıda bir yıl içinde nihai karar çıkmazsa ICSID, UNCITRAL veya ICC tahkimine gidilebilir. Salt yapım sözleşmesinin yatırım sayılıp sayılmadığı dosya bazında değerlendirilir.
2011 öncesinden kalan Suriye alacağımı şimdi isteyebilir miyim?
Hükümet değişikliği devletin borçlarını ortadan kaldırmaz; kamu kurumlarının sözleşme borçları Suriye devletinin borcu olarak devam eder. Belgeler derlenmeli, zamanaşımı kontrol edilmeli ve Yatırım Anlaşmasının 2006 sonrası uyuşmazlıklara uygulandığı dikkate alınmalıdır.
Suriyeli işverenin Türkiye’deki parasına haciz koydurabilir miyim?
Evet. Vadesi gelmiş ve rehinle temin edilmemiş para alacağı için İİK m.257/1’e göre ihtiyati haciz istenebilir; tahkim şartı buna engel değildir (4686 sayılı Kanun m.6). Haczin tatbikinden itibaren yedi gün içinde takip, dava veya tahkim başvurusu yapılmalıdır (İİK m.264).
Suriye’de şube açmak için ne gerekir?
Ticaret Bakanlığının pazar notuna göre yabancı şirket şubesi için 10.000 dolar asgari sermaye, ana şirketin en az 50 milyon Suriye lirası ödenmiş sermayesi, Suriye’de yerleşik bir müdür ve konsolosluk ile Dışişleri onaylı, Arapçaya çevrilmiş belgeler gerekir.
Suriye’de yatırım yapan müteahhit yerel işçi çalıştırmak zorunda mı?
Yatırım Kanunu kapsamındaki projelerde toplam çalışanların en az yüzde 60’ı yerel işgücünden oluşmalıdır. Nitelikli işgücü bulunamazsa 30 gün içinde Kurula gerekçeli başvuru yapılabilir. Proje ayrıca Suriyeli bir sigorta şirketince sigortalanmalıdır.
Kaynakça
- Suriye: Medeni Kanun (1949) m.148/2; 51/2004 sayılı Kamu Sözleşmeleri Kanunu m.66; 450/2004 sayılı Genel Şartname; 4/2008 sayılı Tahkim Kanunu (25.03.2008; yürürlük 01.05.2008); 32/2019 sayılı Danıştay Kanunu; 18/2021 sayılı Yatırım Kanunu ve 114/2025 sayılı Kararname (09.07.2025); 293/2025 sayılı Kararname.
- ABD: 14312 sayılı Başkanlık Kararnamesi (30.06.2025); 13894 sayılı Kararname; OFAC, Suriye Yaptırım Yönetmeliğinin kaldırılması (26.08.2025); 2026 mali yılı Savunma Yetkilendirme Kanunu m.6211 (18.12.2025); Dışişleri Bakanlığı, SST kararının kaldırılması, Public Notice 13114 (24.08.2026; 91 FR 55965, 31.08.2026).
- AB: (ÜDGP) 2025/1096 sayılı Konsey Kararı ve (AB) 2025/1098 sayılı Konsey Tüzüğü (28.05.2025); 18.05.2026 tarihli Konsey kararı; AB-Suriye İşbirliği Anlaşması (11.05.2026). BM: Güvenlik Konseyinin 2799 (2025) sayılı kararı (06.11.2025).
- Uluslararası: Türkiye-Suriye Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması Anlaşması (06.01.2004; yürürlük 03.01.2006) m.IV, V, VII ve IX; New York Sözleşmesi (1958); ICSID Sözleşmesi m.54 ve 55; Salini Costruttori ve Italstrade – Fas, ICSID ARB/00/4; FIDIC 2017 Kırmızı Kitap m.2.4, 13.6, 14.7-14.9, 14.15, 16.1-16.2, 18, 20.2 ve 21.4-21.6; URDG 758.
- Türkiye: İİK m.50, 89, 257-265; 4686 sayılı Kanun m.1, 6 ve 15; MÖHUK m.24, 40, 49, 50-57 ve 60-62; HMK m.10, 389 ve 397; TMK m.2; TBK m.97, 112, 136 ve 138; 6415 sayılı Kanun m.5; KVK m.5/1-h.
- T.C. Ticaret Bakanlığı, Suriye Pazar Bilgileri (2026); Dünya Bankası basın açıklamaları (11.03.2026, 23.04.2026, 07.08.2026) ve START güven fonu ortak açıklaması (18.10.2026); Suriye Merkez Bankası ile TCMB arasındaki TL hesabı anlaşması (31.07.2026).
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosya güncel resmî metinler, yaptırım listeleri ve sözleşme belgeleri esas alınarak ayrıca değerlendirilmelidir.
Suriye’de iş mi alıyorsunuz, hakedişiniz mi ödenmiyor?
Sözleşmenizin, ödeme güvencesinin, yaptırım riskinin ve teminat metinlerinin incelenmesi, işverene bildirim ve Türkiye’de ihtiyati haciz için sözleşmenizle hemen arayın.


