Yurt Dışındaki İşveren Hakedişi Ödemiyor 2026: Alacak Hangi Ülkede, Hangi Yolla Tahsil Edilir? Finansman Gideri, İşi Durdurma, Uyuşmazlık Kurulu, Türkiye’de İhtiyati Haciz, Yabancı Devlete İcra ve Dilekçe Örneği (FIDIC m.14.7-14.8, İİK m.257, 4686 m.6)
16 Kasım 2026

Yurt Dışındaki İşveren Hakedişi Ödemiyor 2026: Alacak Hangi Ülkede, Hangi Yolla Tahsil Edilir? Finansman Gideri, İşi Durdurma, Uyuşmazlık Kurulu, Türkiye’de İhtiyati Haciz, Yabancı Devlete İcra ve Dilekçe Örneği (FIDIC m.14.7-14.8, İİK m.257, 4686 m.6)

Yurt dışındaki işveren hakedişi ödemiyorsa alacağın tahsili iki hatta birlikte yürür: sözleşmenin kendi basamakları (bildirim, finansman gideri, işi yavaşlatma, uyuşmazlık kurulu ve tahkim) ve işverenin malvarlığının bulunduğu ülkede cebri icra. FIDIC 1999 Kırmızı Kitap’ın standart metninde mühendis hakediş belgesini beyanı aldıktan sonra 28 gün içinde düzenler, işveren de beyanın mühendise ulaşmasından itibaren 56 gün içinde öder; gecikmede yüklenici, ayrıca bildirim yapmaksızın finansman gideri isteyebilir. İşverenin Türkiye’de malı veya Türkiye’deki bir kişiden alacağı varsa, vadesi gelmiş para alacağı için Türk mahkemesinden ihtiyati haciz istenebilir (İİK m.257/1); tahkim şartı buna engel değildir (4686 sayılı Kanun m.6). Borçlu yabancı devletse ona karşı ilamsız takip yapılamaz (İİK m.42/2); tenfiz edilmiş bir hakem veya mahkeme kararıyla diplomatik ve konsolosluk amaçlarına tahsis edilmemiş mallarına gidilebilir. Sözleşmeye Türk hukuku uygulanıyorsa yabancı para alacağında alacaklı, vade veya fiilî ödeme günündeki kuru seçebilir (TBK m.99/3).

Bu rehber, yurt dışında yapım, altyapı, enerji veya montaj işi yapan ve hakedişlerini tahsil edemeyen Türk müteahhitler ile onların alt yüklenicileri için yazıldı. Hakedişin sözleşmeye göre hangi tarihte ödenmiş olması gerektiğini, ödeme gelmeyince sözleşme içinde hangi sırayla hangi adımın atılacağını, uyuşmazlık kurulu ve hızlandırılmış tahkim yollarını, alacağın işverenin ülkesinde, Türkiye’de ve üçüncü ülkelerde nasıl takip edileceğini, Türkiye’de ihtiyati haczin şartlarını, yabancı devlet ve kamu idaresine karşı icranın sınırlarını, faiz, kur ve zamanaşımı kurallarını kanun maddeleriyle anlatır. Sayfanın sonunda bir ihtiyati haciz talep dilekçesi örneği yer alır. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Bu yazının dayanakları. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.32, 42, 50, 58, 82, 89, 257, 258, 259 ve 264; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.89, 99, 117, 120, 146 ve 147; 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun m.1, 2 ve 4/a; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.6 ve 10; 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu m.1, 6, 10 ve 15; 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.8, 24, 40, 48, 49, 50, 57 ve 60-62; 1961 tarihli Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi m.22; Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 24.05.2004, E.2004/6469, K.2004/13007; FIDIC Kırmızı Kitap 1999 m.2.4, 14.3, 14.6, 14.7, 14.8, 16.1, 16.2, 20.4, 20.6 ve 20.7 ile 2017 baskısının ilgili maddeleri; ICC Tahkim Kuralları (2026).

Yazı 16 Kasım 2026 tarihinde yürürlükte olan mevzuat metinleri esas alınarak hazırlanmıştır. FIDIC koşulları telif hakkına tabi olduğundan yalnızca madde numarasıyla ve kendi ifademizle anılmıştır; süreler standart metne göredir ve sözleşmenizin özel koşulları bunları değiştirmiş olabilir. Hakedişin Türkiye’deki bir kamu ihalesinden doğduğu durumlar için idare hakedişi ödemiyor yazımıza bakabilirsiniz.

Yurt dışında hakedişin gecikmesi çoğu zaman tek bir sebebe bağlı değildir. İşveren kamu kurumuysa ödenek ve bütçe süreçleri, döviz kıtlığı, hükümet değişikliği ya da finansmanı sağlayan kalkınma bankasının ödemeyi askıya alması gerekçe gösterilir. İşveren özel bir şirketse proje finansmanının tıkanması, satış gelirlerinin düşmesi ya da ana yatırımcının çekilmesi söz konusu olur. Müteahhit için sonuç aynıdır: şantiyede işçi, malzeme ve ekipman maliyeti işlemeye devam eder, Türkiye’deki bankaya olan borç büyür.

Bu durumda yapılan en yaygın hata, ödemeyi sözlü vaatlerle aylarca beklemek ve sonra bir anda işi bırakmaktır. Doğru yol, ilk gecikmeden itibaren sözleşmenin öngördüğü belgeleri ve bildirimleri eksiksiz üretmek, alacağı faiziyle birlikte kayda geçirmek ve aynı zamanda işverenin nerede, hangi malvarlığına sahip olduğunu araştırmaya başlamaktır. Tahkimi kazanmak ancak bu araştırma yapılmışsa tahsilata dönüşür.

Hakediş Ne Zaman Ödenmiş Olmalıydı? FIDIC Ödeme Takvimi

Ödemenin gecikip gecikmediği sözleşmedeki takvime göre belirlenir. FIDIC Kırmızı Kitap’ın 1999 baskısında süreler aşağıdaki gibidir. 2017 baskısında yapı benzerdir; ancak özel koşulların ve sözleşme verilerinin bu süreleri değiştirip değiştirmediği mutlaka kontrol edilmelidir.

FIDIC 1999 Kırmızı Kitap’ta ara hakedişin ödeme takvimi (standart metin)

AşamaSüreMadde
Hakediş beyanıHer dönem sonunda, yüklenicinin hak ettiği tutarı gösteren beyan ve destekleyici belgeler mühendise verilirm.14.3
Ara hakediş belgesiMühendis, beyanı ve destekleyici belgeleri aldıktan sonra 28 gün içinde düzenlerm.14.6
Ödemeİşveren, mühendisin beyanı ve belgeleri almasından itibaren 56 gün içinde öderm.14.7
Gecikmede finansman gideriGecikme süresince, ödenmeyen tutar üzerinden aylık bileşik olarak; ayrıca bildirim veya belge gerekmezm.14.8
Finansman giderinin oranıÖzel koşullarda aksi yazılmadıkça, ödeme para biriminin bulunduğu ülkenin merkez bankası iskonto oranının üç puan üzerim.14.8
İşverenin mali düzenlemesiYüklenicinin talebinden itibaren 28 gün içinde, ödemeyi yapabilecek mali düzenlemenin yapıldığını gösteren makul kanıtın sunulmasım.2.4

Finansman gideri, müteahhidin kendiliğinden doğan hakkıdır; ödeme süresinde yapılmadığı anda işlemeye başlar. Yine de her gecikmede tutarın, vade tarihinin ve oranın yazılı olarak işverene ve mühendise bildirilmesi, ileride tahkimde hesaplamanın tartışmasız olması için yararlıdır. 2017 baskısında oran, birinci sınıf borçlulara uygulanan ortalama kısa vadeli banka kredi faizinin üç puan fazlası olarak belirlenir.

Silver Book ve özel sözleşmeler. Anahtar teslim işlerde kullanılan Gümüş Kitap’ta mühendis bulunmaz; hakediş işverenin kendisine sunulur ve süreler buna göre işler. Kalkınma bankalarının finansmanıyla yapılan işlerde ise genel koşulların bankanın uyarladığı sürümü kullanılabilir. Takvimi çıkarırken imzaladığınız sözleşmenin hangi kitaba ve sürüme dayandığını ilk iş olarak belirleyin.

Ödeme Gelmedi: Sözleşme İçinde Atılacak Adımlar

FIDIC, ödeme alamayan yükleniciye kademeli araçlar verir. Her basamak bir öncekinin süresine bağlıdır; atlanan basamak sonraki adımı geçersiz kılabilir. Aşağıdaki sıra 1999 Kırmızı Kitap’ın standart metnine göredir.

Ödenmeyen hakedişte sözleşme içi basamaklar

BasamakNe yapılırSüre ve madde
1. Kayıt ve finansman gideriVadesi geçen her hakediş için tutar, vade tarihi ve işleyen finansman gideri yazılı olarak bildirilirÖdeme süresinin dolduğu gün; m.14.8
2. Mali kanıt talebiİşverenden ödemeyi yapabilecek mali düzenlemeye ilişkin makul kanıt istenirTalepten itibaren 28 gün; m.2.4
3. İşi yavaşlatma veya durdurmaİşverene ön bildirim yapılır; süre dolunca iş yavaşlatılabilir veya durdurulabilirEn az 21 gün önceden bildirim; m.16.1
4. Yüklenicinin feshiMali kanıtın 16.1 bildiriminden itibaren 42 gün içinde verilmemesi, mühendisin beyandan itibaren 56 gün içinde belge düzenlememesi veya ödemenin 14.7’deki sürenin bitiminden itibaren 42 gün içinde yapılmaması hâllerinde bildirimle fesihKural olarak 14 gün önceden bildirim; m.16.2
5. Hak talebiÖdeme gecikmesinden doğan ek maliyet ve süre uzatımı için hak talebiOlayın öğrenilmesinden itibaren 28 gün; m.20.1
6. Uyuşmazlık kuruluÖdenmeyen tutar uyuşmazlık kuruluna götürülürKarar 84 gün içinde; m.20.4
7. TahkimKurul kararından sonra veya kurul kararına uyulmaması üzerine tahkimm.20.6 ve 20.7

İşin yavaşlatılması veya durdurulması, finansman giderine ve fesih hakkına halel getirmez. Ancak bu araçlar sert sonuçlar doğurur: işveren çoğu zaman işin durmasını sözleşmeye aykırılık olarak niteler, gecikme cezası keser ve teminat mektuplarına başvurur. Bu yüzden 16.1 bildirimi yapılmadan önce teminat mektubu dökümü güncellenmeli ve olası bir nakde çevirme talebine karşı Türkiye’deki hazırlık yapılmalıdır. Bu konunun ayrıntısı için kontrgaranti ve yurt dışı teminat mektubu rehberimize bakabilirsiniz. Durdurma ve fesih bildirimlerinin süreleri, şekli ve örnekleri için işi durdurma ve fesih hakkı rehberimizi hazırladık.

Fesih son çaredir. Fesihten sonra yüklenici şantiyeden çekilir ve sözleşmenin öngördüğü hesaplaşma yapılır; bu hesaplaşmada yüklenici, o güne kadar yapılan işin bedelini, çekilme masraflarını ve sözleşme izin veriyorsa kâr kaybını ister. Fesih sebeplerinden birinin gerçekleştiği kesinleşmeden ve bildirim süreleri eksiksiz işletilmeden bu yola gidilmemelidir.

Mühendis Belge Düzenlemiyor veya Hakedişten Kesinti Yapıyorsa

Gecikme bazen işverenin ödemesinden değil, mühendisin hakediş belgesini düzenlememesinden ya da tutarı düşük belirlemesinden kaynaklanır. Mühendisin belgeyi beyanın alınmasından itibaren 56 gün içinde de düzenlememesi, 1999 baskısında yükleniciye fesih hakkı veren hâllerden biridir; ancak çoğu müteahhit için fesih orantısız bir sonuçtur. Daha işlevsel yol, mühendisin kestiği veya belgelemediği her kalemi gerekçesiyle yazılı olarak kayda geçirmek ve bu kalemler için sözleşmenin hak talebi usulünü işletmektir. Bildirim süresinin ne zaman başladığı ve iyi bir bildirimin nasıl yazılacağı için FIDIC’te 28 günlük hak talebi bildirimi rehberimize bakabilirsiniz.

Hakediş belgesine giren tutar ile müteahhidin beyan ettiği tutar arasındaki fark, sözleşme açısından bir uyuşmazlıktır. Bu uyuşmazlık mühendisin tespitine, ardından uyuşmazlık kuruluna götürülür. 2017 baskısında mühendisin tespitine 28 gün içinde itiraz bildirimi yapılmazsa tespit kabul edilmiş sayılır. Kesintiler aylar boyunca birikirse, her biri için ayrı ayrı süre işlediği unutulmamalıdır.

Uyuşmazlık Kurulu Kararı ve Karara Uyulmaması

Onaylanmış ve ödenmemiş bir hakediş, uyuşmazlık kurulunun önüne götürülebilecek en net uyuşmazlıklardan biridir. Kurul kararını uyuşmazlığın kendisine götürülmesinden itibaren 84 gün içinde verir (1999 m.20.4; 2017 m.21.4). Karar verildiği anda taraflar için bağlayıcıdır ve taraflar karara derhâl uymakla yükümlüdür. Taraflardan biri kararın alınmasından itibaren 28 gün içinde itiraz bildiriminde bulunmazsa karar kesinleşir.

İşveren kurul kararına rağmen ödeme yapmazsa ne olacağı iki baskıda farklı düzenlenmiştir. 1999 baskısında, kesinleşmiş ve bağlayıcı hâle gelmiş bir karara uyulmaması, ayrıca uyuşmazlık kurulu ve dostane çözüm basamakları aranmaksızın doğrudan tahkime götürülebilir (m.20.7). 2017 baskısı bu imkânı, itiraz edilmiş olsa da bağlayıcı olan kararlara uyulmaması hâline de genişletmiştir (m.21.7). Müteahhit bakımından bunun anlamı şudur: ödenmeyen hakediş için hızlıca alınmış bir kurul kararı, esas uyuşmazlığın tamamı tartışılmadan ödeme emri niteliğinde bir hakem kararına giden kısa yoldur.

Kurul hiç kurulmamışsa. Birçok sözleşmede uyuşmazlık kurulu iş başında kurulmaz ve uyuşmazlık çıktığında oluşturulmaya çalışılır. İşverenin üye atamaktan kaçınması süreci aylarca geciktirebilir. Sözleşmenin, kurul kurulamadığında üye atayacak makamı ve doğrudan tahkime gidilebilecek hâli nasıl düzenlediği bu yüzden baştan okunmalıdır.

Tahkim: Hızlandırılmış Yollar

FIDIC 1999 baskısında son basamak, Milletlerarası Ticaret Odası’nın (ICC) tahkim kurallarına göre yürütülen tahkimdir (m.20.6). ICC’nin 2026 Tahkim Kuralları 1 Haziran 2026’da yürürlüğe girmiştir ve tarafların aksine bir anlaşması yoksa bu tarihte veya sonrasında başlatılan tahkimlere, tahkim anlaşmasının tarihi ne olursa olsun uygulanır. Yeni kurallarla görev belgesi (Terms of Reference) zorunlu olmaktan çıkmış, erken karar ve çok hızlı tahkim mekanizmaları eklenmiştir.

Ödenmemiş hakediş gibi belgeye dayanan ve tutarı belli alacaklar için hızlandırılmış usul önemlidir. Bu usul, tarafların açıkça dışarıda bırakmadığı hâllerde uyuşmazlık tutarı belirli bir eşiğin altındaysa kendiliğinden uygulanır ve nihai karar ilk dosya yönetim toplantısından itibaren altı ay içinde verilir. Eşik, tahkim anlaşmasının yapıldığı tarihe göre değişir.

ICC hızlandırılmış usulünün kendiliğinden uygulandığı tutarlar

Tahkim anlaşmasının tarihiEşikNot
1 Mart 2017 – 31 Aralık 20202 milyon ABD dolarıTaraflar dışarıda bırakmamışsa
1 Ocak 2021 – 31 Mayıs 20263 milyon ABD dolarıTaraflar dışarıda bırakmamışsa
1 Haziran 2026 ve sonrası4 milyon ABD dolarıTaraflar dışarıda bırakmamışsa
Eşiği aşan uyuşmazlıklarTarafların anlaşmasıylaTaraflar daha yüksek tutarlar için de bu usulü seçebilir

2026 Kurallarıyla getirilen çok hızlı tahkim usulü ise ancak bütün tarafların onayıyla uygulanır; tek hakemle yürür ve nihai karar üç ay içinde verilir. Yurt dışındaki bir işverenin bu usule onay vermesi zayıf bir ihtimal olsa da, ödeme taahhüdü veren ama ödemeyen işverenlerle yapılan ara protokollerde bu usulün kararlaştırılması değerlendirilebilir.

Tahkim yeri Türkiye olan ve 4686 sayılı Kanuna tabi uyuşmazlıklarda, tarafların aksine bir anlaşması yoksa hakem veya hakem kurulu bir yıl içinde esas hakkında karar verir (m.10/B). Bu karara karşı yalnızca iptal davası açılabilir ve dava kararın bildirilmesinden itibaren otuz gün içinde açılır (m.15/A). Kurumsal tahkimin genel işleyişi için ICC ve ISTAC karşılaştırması yazımıza bakabilirsiniz.

Alacak Hangi Ülkede Tahsil Edilir? Malvarlığı Haritası

Hakem kararı veya mahkeme kararı, borçlunun malvarlığının bulunduğu ülkede o ülkenin usulüne göre icra edilir. Bu nedenle tahkim başvurusu yapılmadan önce işverenin nerede, hangi malvarlığına sahip olduğu araştırılmalı ve kararın hangi ülkede icra edileceği planlanmalıdır. Araştırma, karar alındıktan sonra yapılırsa borçlunun malvarlığını başka yere taşımak için yeterince zamanı olmuş olur.

İşverenin malvarlığına göre tahsil yolu

Malvarlığının bulunduğu yerTahsil yoluDikkat edilecek nokta
İşin yapıldığı ülkeHakem kararının o ülkede tanınması ve icrası; o ülke mahkemesinde alacak davasıKamu işveren ise o ülkenin kendi devletine karşı icra kuralları; yerel avukat zorunluluğu
Türkiyeİhtiyati haciz, ardından tenfiz ve ilamlı icra; Türkiye’deki kişilerden alacaklara haciz ihbarnamesiİİK m.257, 89; 5718 sayılı Kanun m.60-62
New York Sözleşmesi’ne taraf üçüncü ülkelerHakem kararının o ülkede tanınması ve tenfiziBorçlunun banka hesapları, gemi, uçak veya ticari alacakları
Kalkınma bankası veya uluslararası kuruluş finansmanıFinansman kuruluşunun ödeme ve şikâyet mekanizmalarıFinansman sözleşmesindeki doğrudan ödeme veya askıya alma hükümleri

Türkiye’deki malvarlığı, yurt dışı işlerde düşünülenden sık karşımıza çıkar. İşverenin Türk şirketlerinden aldığı malzeme, hizmet veya ekipman için yaptığı ödemeler, Türkiye’deki bir şirkete karşı alacakları, Türk bankalarındaki hesapları ya da Türkiye’ye gelen gemi, uçak ve yükleri bu kapsamdadır. Bu bilgiler çoğu zaman müteahhidin kendi tedarik zincirinden, şantiyedeki yazışmalardan ve işverenin Türkiye’deki iş ortaklarından elde edilir.

Uluslararası alacak tahsilinin genel yöntemi için yurt dışındaki alıcının bedeli ödememesi yazımıza bakabilirsiniz; orada anlatılan ihtiyati haciz, tahkim ve tenfiz adımları yapım işleri için de aynı mantıkla işler.

Türkiye’de İhtiyati Haciz: Şartlar ve Süreler

Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun kendisinde veya üçüncü kişide bulunan taşınır ve taşınmaz mallarını, alacaklarını ve diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir (İİK m.257/1). Onaylanmış ve ödeme süresi geçmiş bir ara hakediş, vadesi gelmiş para borcunun tipik örneğidir. Vadesi gelmemiş borç için ihtiyati haciz ancak kanunda sayılan hâllerde istenebilir; bunlardan biri borçlunun belirli bir yerleşim yerinin bulunmamasıdır (m.257/2-1). Bu şekilde ihtiyati haciz konulursa borç yalnızca borçlu hakkında muacceliyet kazanır.

İhtiyati hacze, İİK m.50’ye göre yetkili mahkeme karar verir (m.258/1). Bu hüküm, para borcu için takipte HMK’nın yetki kurallarının kıyasen uygulanacağını öngörür. Genel yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri mahkemesidir (HMK m.6); sözleşmeden doğan davalar sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de açılabilir (HMK m.10). Sözleşmede ödemenin müteahhidin Türkiye’deki banka hesabına yapılacağı kararlaştırılmışsa ifa yeri Türkiye’dir. Böyle bir hüküm yoksa ve sözleşmeye Türk hukuku uygulanıyorsa para borçları alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yerinde ifa edilir (TBK m.89/1-1). Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi de bu iç hukuk kurallarına göre belirlenir (5718 sayılı Kanun m.40).

Alacaklı, alacağı ve gerektiğinde haciz sebepleri hakkında mahkemeye kanaat getirecek deliller göstermek zorundadır; mahkeme tarafları dinleyip dinlememekte serbesttir (İİK m.258/1-2). Alacaklı haksız çıkması ihtimaline karşı teminat gösterir; alacak bir ilama dayanıyorsa teminat aranmaz, ilam niteliğinde bir belgeye dayanıyorsa mahkeme teminata gerek olup olmadığını takdir eder (m.259). Sözleşmede tahkim şartı bulunması ihtiyati haciz istemeye engel değildir ve bu hüküm tahkim yeri Türkiye dışında olsa da uygulanır (4686 sayılı Kanun m.1/3 ve m.6/1).

Suriyeli özel bir işverenin Türkiye’deki banka hesabına ve Türk tedarikçiden olan alacağına, vadesi gelmiş hakediş ve vadesi gelmemiş teminat kesintisi için ihtiyati haciz istenmesine ilişkin dilekçe örneği Suriye’de Türk müteahhit rehberimizde yer almaktadır.

Yabancı hakem kararı henüz tenfiz edilmeden de ihtiyati haciz talebinde güçlü bir delil olarak kullanılabilir. Tenfiz davası sürerken ihtiyati haciz istenmesinin şartları ve teminat sorunu öğretide ayrıca incelenmiştir. Karar Türkiye’de tenfiz edildikten sonra ise alacak artık bir ilama dayandığından teminat aranmaz (İİK m.259/2).

İhtiyati haczin adımları ve süreleri

AdımKuralDayanak
TalepAlacağın ve gerekirse haciz sebebinin delilleriyle birlikte yetkili mahkemeye başvuruİİK m.257 ve 258
TeminatKural olarak gösterilir; ilama dayanan alacakta aranmazİİK m.259
Üçüncü kişideki alacağın hacziTürkiye’deki borçlulara haciz ihbarnamesi; üçüncü kişi yedi gün içinde itiraz edebilirİİK m.89
Takip veya davaHaczin uygulanmasından, gıyapta yapılmışsa tutanağın tebliğinden itibaren yedi gün içinde takip talebi veya davaİİK m.264/1
Tahkim davası (tahkim yeri Türkiye)Mahkemeden ihtiyati haciz alan taraf otuz gün içinde tahkim davasını açar4686 sayılı Kanun m.10/A
Tahkim yeri yurt dışındaKanunun yalnızca 5. ve 6. maddeleri uygulanır; İİK m.264’teki yedi günlük süre esas alınarak başvuru yapılması güvenli yoldur4686 sayılı Kanun m.1/3

İhtiyati haciz kararı alındıktan sonra işveren, hacze itiraz edebilir veya teminat göstererek haczi kaldırtmaya çalışabilir. Karşı tarafın bakış açısından bu süreç şirkete ihtiyati haciz geldi yazımızda anlatılmıştır. Süreleri hesaplamak için ihtiyati haciz ve tedbir süre hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Müteahhidin yurt dışındaki şirketi alacaklıysa. Sözleşmeyi Türk şirketi yerine onun yurt dışında kurulu şirketi veya ortak girişimi imzalamışsa, Türkiye’de takip yapan veya dava açan yabancı tüzel kişi olarak yargılama ve takip giderleri için teminat göstermesi gerekebilir; karşılıklılık varsa mahkeme teminattan muaf tutar (5718 sayılı Kanun m.48). Alacaklı sıfatının hangi şirkette olduğu, Türkiye’de atılacak her adımdan önce belirlenmelidir.

Borçlu Yabancı Devlet veya Kamu İdaresi ise

Yurt dışı işlerde işveren çoğunlukla bir bakanlık, belediye veya kamu kuruluşudur. Türk mahkemeleri önünde yabancı devlete, özel hukuk ilişkilerinden doğan hukuki uyuşmazlıklarda yargı muafiyeti tanınmaz ve bu uyuşmazlıklarda yabancı devletin diplomatik temsilcilerine tebligat yapılabilir (5718 sayılı Kanun m.49). Yargı muafiyetinin bulunmaması ise devletin her malının haczedilebileceği anlamına gelmez; cebri icra ayrı kurallara tabidir.

İcra ve İflas Kanunu bu konuda iki açık hüküm içerir. Yabancı devlet aleyhine ilamsız takip yoluna başvurulamaz (İİK m.42/2); alacak için önce bir mahkeme kararı veya Türkiye’de tenfiz edilmiş bir hakem kararı gerekir. Yabancı devlet aleyhine başlatılan ilamlı takiplerde icra emrinde, uluslararası antlaşmalar saklı kalmak kaydıyla borçlu devlete ait mallar hakkında cebri icra yapılabileceği ayrıca ihtar edilir (m.32/2).

Hangi malların haczedilebileceği konusunda Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, Devlet mallarının haczedilemeyeceğine ilişkin hükmün (İİK m.82/1-1) yalnızca Türk devlet mallarını kapsadığını, Türk hukukunda yabancı devlet mallarının cebri icra bağışıklığına ilişkin yasal bir düzenleme bulunmadığını ve yargı bağışıklığı ile cebri icra bağışıklığının farklı olduğunu belirtmiş; diplomatik ve konsolosluk amaçları için kullanılmayan malların haczedilebileceğini, buna karşılık elçilik veya konsolosluk giderlerini karşılamak için tutulan genel cari hesabın haczedilemeyeceğini kabul etmiştir (24.05.2004, E.2004/6469, K.2004/13007). Adalet Bakanlığı da 29.09.2020 tarihli yazısıyla icra dairelerinin bu ayrıma uymasını istemiştir.

Türkiye’nin 1985’ten beri taraf olduğu Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi’ne göre misyon binaları, bunların içindeki eşya ve diğer mallar ile misyonun nakil vasıtaları arama, el koyma, haciz veya icradan muaftır (m.22). Bu nedenle yabancı devletten alacakta Türkiye’de hedeflenecek mallar, diplomatik ve konsolosluk amaçlarına tahsis edilmemiş, özellikle ticari faaliyette kullanılan mallar ve alacaklardır.

Yabancı devlete karşı Türkiye’de icra

KonuKuralDayanak
Yargı muafiyetiÖzel hukuk ilişkisinden doğan uyuşmazlıkta tanınmaz5718 sayılı Kanun m.49/1
TebligatYabancı devletin diplomatik temsilcilerine yapılabilir5718 sayılı Kanun m.49/2
Takip yoluİlamsız takip yapılamaz; ilam veya tenfiz edilmiş hakem kararı gerekirİİK m.42/2
İcra emriUluslararası antlaşmalar saklı kalmak kaydıyla devlet malları hakkında cebri icra yapılabileceği ihtar edilirİİK m.32/2
Haczedilemeyen mallarMisyon binaları, içindeki eşya ve diğer mallar, nakil vasıtaları; elçilik giderleri için tutulan genel cari hesapViyana Sözleşmesi m.22; Yargıtay 12. HD, E.2004/6469
Haczedilebilen mallarDiplomatik ve konsolosluk amaçlarıyla kullanılmayan mallar ve alacaklarYargıtay 12. HD, E.2004/6469, K.2004/13007

Borçlunun kim olduğu da dikkatle belirlenmelidir. İşveren, devletten ayrı tüzel kişiliği bulunan bir kamu şirketi veya kurumu ise borçlu odur; kararın o tüzel kişinin malvarlığından tahsili gerekir. Bazı dosyalarda iki ülke arasındaki yatırım anlaşmasına dayanan tahkim yolu da gündeme gelebilir; bu yolun koşulları yurt dışı müteahhitlik uyuşmazlıkları merkezi sayfamızda ele alınmıştır. Tahkim şartının icra bağışıklığından feragat sayılıp sayılmadığı, Türk müteahhitlerin yatırım tahkimi kararları, İngiltere, ABD ve Fransa’da icra ve haciz talebi örneği için yabancı devlet veya kamu idaresi borcunu ödemiyor rehberimize bakabilirsiniz.

Faiz ve Kur: Hangi Oran, Hangi Gün?

Gecikmenin bedeli önce sözleşmeye göre belirlenir. FIDIC 1999 baskısında finansman gideri, özel koşullarda aksi yazılmadıkça ödeme para biriminin bulunduğu ülkenin merkez bankası iskonto oranının üç puan üzerinden, aylık bileşik olarak işler (m.14.8). Sözleşmenin uygulanacak hukuku faize sınır getiriyorsa bu sınır da dikkate alınır; bazı ülkelerin hukuku bileşik faizi yasaklar veya sınırlar.

Sözleşmeye Türk hukuku uygulanıyorsa veya alacak Türkiye’de takip ediliyorsa şu kurallar devreye girer. Muaccel bir borcun borçlusu alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer; borcun ifa edileceği gün birlikte belirlenmişse bu günün geçmesiyle temerrüt kendiliğinden gerçekleşir (TBK m.117). Sözleşmede kararlaştırılan yıllık temerrüt faizi, kanuni orana göre belirlenen yıllık faiz oranının yüzde yüz fazlasını aşamaz (TBK m.120/2). Yabancı para borcunun faizinde, sözleşmede daha yüksek akdî veya gecikme faizi kararlaştırılmamışsa Devlet bankalarının o yabancı para ile açılmış bir yıl vadeli mevduat hesaplarına ödediği en yüksek faiz oranı uygulanır (3095 sayılı Kanun m.4/a). Türk lirası alacaklarda kanuni faiz, 16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle Merkez Bankasının önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranının yüzde sekseni üzerinden belirlenir (m.1); ticari işlerde avans faizi oranında temerrüt faizi istenebilir (m.2/2).

Kur konusunda TBK m.99 belirleyicidir. Konusu para olan borç kural olarak Türk parasıyla ödenir; başka bir para birimiyle ödeme kararlaştırılmışsa, sözleşmede aynen ödeme veya bu anlama gelen bir ifade yoksa borç ödeme günündeki rayiç üzerinden Türk parasıyla da ödenebilir. Borç ödeme gününde ödenmezse alacaklı, alacağının aynen veya vade ya da fiilî ödeme günündeki rayiç üzerinden Türk parasıyla ödenmesini isteyebilir (m.99/3). Türkiye’de takip yapılırken takip talebinde alacağın Türk parası karşılığı ile yabancı para alacağının hangi tarihteki kur üzerinden talep edildiği gösterilir (İİK m.58/2-3).

Faiz ve kur: sözleşmeye göre özet

KonuFIDIC 1999 (standart metin)Türk hukuku uygulanıyorsa
TemerrütÖdeme süresinin dolmasıyla; bildirim gerekmez (m.14.8)Belirli vade gününün geçmesiyle veya ihtarla (TBK m.117)
OranMerkez bankası iskonto oranı + 3 puan, aylık bileşik (m.14.8)Yabancı parada Devlet bankalarının bir yıllık mevduat en yüksek faizi (3095 m.4/a); TL’de 3095 m.1-2
Sözleşmesel üst sınırÖzel koşullarda belirlenirKanuni oranın yüzde yüz fazlası (TBK m.120/2)
KurSözleşmedeki ödeme para birimi (m.14.15)Alacaklı aynen ödeme veya vade ya da fiilî ödeme günü kurunu seçebilir (TBK m.99/3)

Zamanaşımı ve Süreler

Zamanaşımı, hukuki işlem ve ilişkinin esasına uygulanan hukuka tabidir (5718 sayılı Kanun m.8). Sözleşmeye yabancı bir hukuk uygulanıyorsa zamanaşımı o hukuka göre hesaplanır. Aşağıdaki tablodaki Türk hukuku süreleri yalnızca Türk hukukunun uygulandığı veya Türkiye’de takip edilen alacaklar içindir.

Süreler

KonuSüreDayanak
Eser sözleşmesinden doğan alacakBeş yıl; yüklenicinin ağır kusuru hâli dışındaTBK m.147/6
Genel zamanaşımıOn yılTBK m.146
İhtiyati hacizden sonra takip veya davaYedi günİİK m.264/1
Tahkim davası (tahkim yeri Türkiye, ihtiyati haciz alınmışsa)Otuz gün4686 sayılı Kanun m.10/A
Hakem kararı (tahkim yeri Türkiye)Aksine anlaşma yoksa bir yıl4686 sayılı Kanun m.10/B
Hakem kararına karşı iptal davasıKararın bildirilmesinden itibaren otuz gün4686 sayılı Kanun m.15/A
Uyuşmazlık kurulu kararına itirazKararın alınmasından itibaren 28 günFIDIC 1999 m.20.4; 2017 m.21.4
ICC hızlandırılmış usulde nihai kararİlk dosya yönetim toplantısından itibaren altı ayICC Tahkim Kuralları (2026), Ek V

Tahsilat Beklenirken Finansman ve Vergi

Tahsil süreci yıllar alabileceğinden şantiyenin ayakta tutulması ayrı bir sorundur. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Destekler Platformu’ndaki özet bilgi formuna göre Türk Eximbank’ın Yurt Dışı Müteahhitlik Hizmetleri Köprü Kredisi, 2008 ve sonrasında tahakkuk etmiş, işveren makamlarca onaylanmış ancak tahsil edilememiş alacakları bulunan müteahhitlik ve müşavirlik firmalarını desteklemeyi amaçlar. Formda kredi üst limiti 25 milyon ABD doları olarak gösterilmiş, projenin devam ettiğinin ilgili ülkedeki Ticaret Müşavirliği veya Büyükelçilik belgesiyle kanıtlanması aranmış, başvurunun süreyle sınırlı olmadığı belirtilmiştir. Programın güncel koşulları ve vade ile teminat şartları bankadan teyit edilmelidir.

Hakediş alacağı Eximbank nezdinde sigortalıysa, işveren ödemediğinde yapılacak riziko ihbarı ve tazminat süreci Eximbank politik risk sigortası rehberimizde ayrıca anlatılmıştır.

Bu tür bir krediye başvuruda işverenin onayladığı hakediş belgeleri temel belgedir. Mühendis tarafından düzenlenmemiş veya işveren tarafından onaylanmamış tutarlar bu kapsamda değerlendirilmeyebilir. Bu da hakediş beyanlarının ve belgelerinin düzenli tutulmasının yalnızca tahkim için değil, finansman için de önemli olduğunu gösterir.

Tahsil edilen tutarın vergilendirilmesi ayrıca düşünülmelidir. Yurt dışında yapılan inşaat, onarım, montaj işleri ile teknik hizmetlerden sağlanarak Türkiye’de genel sonuç hesaplarına intikal ettirilen kazançlar kurumlar vergisinden istisnadır (5520 sayılı Kanun m.5/1-h). Hakem kararıyla tahsil edilen anapara, faiz ve tazminatın bu istisna karşısındaki durumu karar alınmadan önce mali müşavirle değerlendirilmelidir; ayrıntı için yurt dışı inşaat kazancı istisnası yazımıza bakabilirsiniz.

Adım Adım Yol Haritası

  1. Ödenmeyen hakedişlerin dökümünü çıkarın. Her hakediş için beyan tarihi, mühendis belgesi tarihi, ödeme vadesi, ödenen ve ödenmeyen tutar, para birimi ve işleyen finansman gideri tek tabloda görülmelidir.
  2. Sözleşmenin hangi kitap ve sürüme dayandığını, özel koşulların süreleri nasıl değiştirdiğini belirleyin.
  3. Vadesi geçen her hakediş için yazılı bildirim gönderin. Bildirim sözleşmedeki adrese ve sözleşmenin öngördüğü yolla yapılmalıdır.
  4. İşverenden mali düzenlemesine ilişkin kanıt isteyin. Talep tarihi, sonraki işi yavaşlatma ve fesih sürelerinin başlangıcıdır.
  5. Teminat mektuplarının dökümünü güncelleyin. İşi yavaşlatma veya durdurma bildirimi, işverenin teminat mektubuna başvurmasını tetikleyebilir.
  6. İşverenin malvarlığını araştırın. Türkiye’deki alacakları, hesapları ve iş ortakları; üçüncü ülkelerdeki varlıkları.
  7. Gerekiyorsa Türkiye’de ihtiyati haciz isteyin. Onaylanmış hakedişler ve ödeme belgeleri, alacağın delilidir.
  8. Uyuşmazlık kuruluna başvurun. Ödenmeyen hakediş için hızlı bir karar, karara uyulmaması hâlinde doğrudan tahkimin yolunu açar.
  9. Tahkim başvurusunda hızlandırılmış usulün uygulanıp uygulanmayacağını değerlendirin.
  10. Kararın icra edileceği ülkeyi belirleyin ve tenfiz başvurusunu hazırlayın.

Yurt Dışındaki İşverene Karşı İhtiyati Haciz Talep Dilekçesi Örneği

Aşağıdaki örnek, sözleşmede ödemenin müteahhidin Türkiye’deki banka hesabına yapılacağının kararlaştırıldığı, onaylanmış ara hakedişlerin ödenmediği, uyuşmazlıkların yurt dışında tahkimde çözüleceğinin öngörüldüğü ve işverenin Türkiye’de alacakları bulunan bir dosya için hazırlanmıştır. Köşeli parantez içindeki yerler kendi dosyanıza göre doldurulmalı, yetkili mahkeme ve süreler dosyanın özelliğine göre ayrıca belirlenmelidir.

[İSTANBUL] NÖBETÇİ ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİNE

İHTİYATİ HACİZ TALEP EDEN (ALACAKLI): [Müteahhit] İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. — [adres], [vergi kimlik numarası]

VEKİLİ: Av. [ad soyad] — [adres]

KARŞI TARAF (BORÇLU): [İşveren şirketin tam unvanı] — [yabancı ülkedeki adresi]

KONU: [tutar ve döviz cinsi] tutarındaki vadesi gelmiş hakediş alacağı ile işlemiş finansman giderinin tahsilini sağlamak üzere, borçlunun Türkiye’deki taşınır ve taşınmaz malları, üçüncü kişilerdeki alacakları ve banka hesapları üzerine teminatsız, bu kabul edilmezse uygun teminat karşılığında ihtiyati haciz konulması talebidir.

AÇIKLAMALAR

1. Müvekkil şirket ile borçlu arasında [tarih] tarihinde, [ülke] [şehir] bölgesinde [işin adı] yapımı için sözleşme imzalanmıştır. Sözleşme FIDIC Kırmızı Kitap [baskı] genel koşullarına dayanmaktadır. Özel koşulların [madde] maddesinde hakediş ödemelerinin müvekkilin [Türk bankası] [şube] Şubesi nezdindeki [IBAN] numaralı hesabına [döviz cinsi] olarak yapılacağı kararlaştırılmıştır.

2. Müvekkil, [dönemler] dönemlerine ilişkin hakediş beyanlarını sözleşmeye uygun olarak mühendise sunmuş, mühendis bu beyanlar üzerine [tarihler] tarihli ve [numaralar] numaralı ara hakediş belgelerini düzenlemiştir. Belgelerde ödenmesi gereken toplam tutar [tutar] olarak gösterilmiştir.

3. Sözleşmenin [madde] maddesine göre işveren, ara hakediş tutarını mühendisin beyanı ve destekleyici belgeleri almasından itibaren 56 gün içinde ödemekle yükümlüdür. Bu süreler en geç [tarih] tarihinde dolmuş, borçlu [tutar] tutarındaki kısmi ödeme dışında hiçbir ödeme yapmamıştır. Ödenmeyen anapara [tutar]’dır.

4. Borçlu, müvekkilin [tarih] tarihli ödeme bildirimlerine verdiği [tarih] tarihli cevabında hakediş tutarlarına itiraz etmemiş, ödemenin bütçe süreçleri nedeniyle geciktiğini bildirmiştir. Sözleşme gereği gecikme süresince ödenmeyen tutar üzerinden finansman gideri işlemekte olup [tarih] itibarıyla tutarı [tutar]’dır.

5. Borçlunun Türkiye’de [banka] nezdinde hesapları bulunduğu ve [Türk şirketi] A.Ş.’den [sebep] nedeniyle [tutar] tutarında alacağı olduğu ekte sunulan [belge] ile anlaşılmaktadır. Borçlunun Türkiye’de bilinen başka bir malvarlığı bulunmamakta, bu alacakların tahsil edilerek yurt dışına aktarılması hâlinde müvekkilin alacağına Türkiye’de ulaşma imkânı ortadan kalkacaktır.

A. İİK m.257/1: Alacak rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para alacağıdır

6. Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun kendisinde veya üçüncü kişide bulunan taşınır ve taşınmaz mallarını, alacaklarını ve diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir. Müvekkilin alacağı bir miktar paraya ilişkindir, herhangi bir rehinle güvence altına alınmamıştır ve sözleşmedeki ödeme sürelerinin dolmasıyla muaccel hâle gelmiştir.

7. Alacağın varlığı ve miktarı, borçlunun kendi mühendisinin düzenlediği ara hakediş belgeleriyle ve borçlunun tutarlara itiraz etmeyen yazısıyla sabittir. Sözleşmede alacağın uyuşmazlık kurulu veya tahkim yoluyla da ileri sürülebilecek olması, bu belgelerin delil değerini ortadan kaldırmaz; ihtiyati haciz aşamasında aranan yaklaşık ispat bu belgelerle fazlasıyla sağlanmıştır.

B. İİK m.258/1, İİK m.50 ve HMK m.10: Mahkemenizin yetkisi

8. İhtiyati hacze İİK m.50’ye göre yetkili mahkeme karar verir; bu hüküm HMK’nın yetki kurallarının kıyasen uygulanacağını öngörür. Sözleşmeden doğan davalar sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de açılabilir. Taraflar hakediş ödemelerinin müvekkilin [şehir]’deki banka hesabına yapılmasını kararlaştırdığından para borcunun ifa yeri [şehir]’dir. Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi de iç hukukun yer itibarıyla yetki kurallarına göre belirlendiğinden (5718 sayılı Kanun m.40) Sayın Mahkemeniz yetkilidir.

C. 4686 sayılı Kanun m.1/3 ve m.6/1: Tahkim şartı ihtiyati hacze engel değildir

9. Taraflar arasındaki sözleşme uyuşmazlıkların [tahkim yeri]’nde tahkim yoluyla çözüleceğini öngörmektedir. Taraflardan birinin tahkim yargılamasından önce mahkemeden ihtiyati haciz istemesi ve mahkemenin buna karar vermesi tahkim anlaşmasına aykırılık oluşturmaz; bu hüküm tahkim yeri Türkiye dışında olsa da uygulanır. Hakem kurulu üçüncü kişileri bağlayan ve cebri icra organlarınca uygulanması gereken bir haciz kararı veremeyeceğinden, borçlunun Türkiye’deki alacakları üzerine konulacak haciz ancak Sayın Mahkemenizce karara bağlanabilir.

Ç. İİK m.259: Teminat alınmaması veya düşük teminat belirlenmesi gerekmektedir

10. Talebimiz, borçlunun kendi mühendisinin düzenlediği ve borçlunun itiraz etmediği belgelere dayanmaktadır. Bu belgeler, alacağın varlığını ve miktarını tartışmaya yer bırakmayacak biçimde göstermektedir. Sayın Mahkemenizin teminata gerek olmadığına, bu kabul edilmezse düşük bir teminat belirlenmesine ve teminatın banka teminat mektubu olarak gösterilebileceğine karar vermesini talep ediyoruz.

HUKUKİ SEBEPLER

11. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.50, 89, 257, 258, 259 ve 264; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.10; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.89 ve 99; 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu m.1 ve 6; 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.24 ve 40; ilgili mevzuat.

DELİLLER

12. Sözleşme ve ekleri; hakediş beyanları ve ara hakediş belgeleri; ödeme dekontları; ödeme bildirimleri ve borçlunun cevap yazısı; finansman gideri hesap tablosu; borçlunun Türkiye’deki hesap ve alacaklarına ilişkin belgeler; yeminli tercümeler; bilirkişi incelemesi; her türlü yasal delil.

SONUÇ VE İSTEM

13. Açıklanan nedenlerle; [tutar ve döviz cinsi] tutarındaki anapara ile [tutar] tutarındaki işlemiş finansman giderinden oluşan alacağın tahsilini sağlamak üzere, borçlunun Türkiye’deki taşınır ve taşınmaz malları, [Türk şirketi] A.Ş. dahil üçüncü kişilerdeki alacakları ve banka hesapları üzerine ihtiyati haciz konulmasına, teminat alınmamasına, bu talep kabul edilmezse uygun bir teminat belirlenmesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederiz.

[Tarih]
İhtiyati haciz talep eden vekili
Av. [ad soyad]

EKLER: Vekâletname; sözleşme; ara hakediş belgeleri; ödeme bildirimleri ve cevap yazısı; finansman gideri tablosu; borçlunun Türkiye’deki alacaklarına ilişkin belgeler; yeminli tercümeler.

Karardan sonra. İhtiyati haciz kararının uygulanmasından itibaren yedi gün içinde takip talebinde bulunulmalı veya dava açılmalıdır (İİK m.264/1). Tahkim yeri Türkiye ise tahkim davası otuz gün içinde açılır (4686 sayılı Kanun m.10/A). Üçüncü kişilere gönderilecek haciz ihbarnamelerinin içeriği İİK m.89’a göre belirlenir. Başka bir alacak türü için hazırlanmış örnek için ihtiyati haciz talebi dilekçesi örneği sayfamıza bakabilirsiniz.

Dosyada Bulunması Gereken Belgeler

  • Sözleşme anlaşması, kabul mektubu, özel ve genel koşullar; ödeme para birimi ve ödeme yerine ilişkin hükümler.
  • Bütün hakediş beyanları, teslim belgeleri ve mühendisin ara hakediş belgeleri.
  • Ödeme dekontları ve ödenmeyen tutarların tarih sırasına göre dökümü; finansman gideri hesap tablosu.
  • Ödeme bildirimleri, mali kanıt talebi, işi yavaşlatma veya durdurma bildirimleri ve tebliğ belgeleri.
  • İşverenin hakedişleri kabul eden, ödemeyi erteleyen veya gerekçe gösteren yazıları.
  • Mühendisin kesintilerine ilişkin itirazlar ve hak talebi dosyaları.
  • İşverenin Türkiye’deki ve üçüncü ülkelerdeki malvarlığına ilişkin bilgi ve belgeler.
  • Teminat mektupları ve kontrgarantilerin güncel dökümü.
  • Bütün yabancı dildeki belgelerin yeminli tercümeleri.

Sık Yapılan Hatalar

  • Gecikmeyi sözlü vaatlerle aylarca beklemek. Finansman gideri işler, ama yazılı kayıt yoksa tahkimde tartışma konusu olur.
  • Ödeme gelmeyince işi bildirimsiz bırakmak. Haklı bir alacak, usulsüz bir iş durdurmayla işverenin fesih ve teminat gerekçesine dönüşür.
  • Mühendisin kesintilerini sessizce kabul etmek. Her kesinti için itiraz ve hak talebi süresi ayrı işler.
  • Uyuşmazlık kuruluna gitmeden doğrudan tahkime başvurmak. Kurul basamağı çoğu sözleşmede tahkimin ön koşuludur; ödenmeyen hakedişte kurul kararı ayrıca hızlı bir yoldur.
  • Malvarlığı araştırmasını karar alındıktan sonra yapmak. Borçlunun icra edilebilir malı olmayan bir ülkede kazanılan karar tahsil edilemez.
  • Yabancı devlete karşı Türkiye’de ilamsız takip başlatmak. Kanun buna izin vermez; önce ilam veya tenfiz kararı alınmalıdır.
  • Alacaklı şirketi yanlış göstermek. Sözleşmeyi yurt dışındaki şube, şirket veya ortak girişim imzalamışsa alacaklı sıfatı ona aittir.

Hukukçular Evi Yurt Dışı Hakediş Alacaklarında Ne Yapar?

Sözleşmenin hangi kitap ve sürüme dayandığını, özel koşulların ödeme sürelerini ve faiz oranını nasıl değiştirdiğini saptayarak ödenmeyen her hakediş için vade ve finansman gideri tablosunu çıkarıyoruz. Ödeme bildirimlerini, mali kanıt talebini, işi yavaşlatma ve fesih bildirimlerini sözleşmenin aradığı şekil ve sırayla hazırlıyor; bu adımlar öncesinde teminat mektubu riskini kontrol ediyoruz.

İşverenin Türkiye’deki ve üçüncü ülkelerdeki malvarlığını araştırıyor, Türkiye’de ihtiyati haciz başvurusunu ve üçüncü kişilere haciz ihbarnamelerini yürütüyoruz. Uyuşmazlık kurulu ve tahkim aşamasında talep dosyasını, işin yapıldığı ülkedeki hukukçular ve teknik uzmanlarla birlikte kuruyor; lehe çıkan kararın Türkiye’de tenfizini ve icrasını takip ediyoruz. Borçlu yabancı devlet veya kamu kuruluşu ise haczedilebilir malvarlığının belirlenmesine özel önem veriyoruz.

Hakedişleriniz ödenmiyorsa sözleşmenizi, hakediş belgelerinizi ve son yazışmaları 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz.

İlgili Rehberler

Sıkça Sorulan Sorular

Yurt dışındaki işveren hakedişi en geç ne zaman ödemek zorunda?

Sözleşmenize göre değişir. FIDIC 1999 Kırmızı Kitap’ın standart metninde mühendis, hakediş beyanını ve belgelerini aldıktan sonra 28 gün içinde ara hakediş belgesini düzenler; işveren de mühendisin beyanı almasından itibaren 56 gün içinde öder (m.14.6 ve 14.7). Özel koşullar bu süreleri değiştirmiş olabilir.

Geç ödenen hakediş için faiz isteyebilir miyim?

FIDIC 1999 baskısında yüklenici, ödeme süresinde yapılmazsa ayrıca bildirim veya belge gerekmeksizin, gecikme süresince aylık bileşik finansman gideri isteyebilir; oran, özel koşullarda aksi yazılmadıkça ödeme para biriminin ülkesindeki merkez bankası iskonto oranının üç puan üzeridir (m.14.8). Sözleşmeye Türk hukuku uygulanıyorsa yabancı para borcunda 3095 sayılı Kanunun 4/a maddesi uygulanır.

Hakediş ödenmiyor; işi durdurabilir miyim?

Sözleşmedeki usule uyarak durdurabilirsiniz. FIDIC’in 1999 ve 2017 baskılarında yüklenici, işverene en az 21 gün önceden bildirimde bulunduktan sonra işi yavaşlatabilir veya durdurabilir (m.16.1). Bildirim yapılmadan işin bırakılması, işverene fesih ve teminat mektubunu nakde çevirme gerekçesi verebilir.

Hangi durumda sözleşmeyi feshedebilirim?

FIDIC 1999 m.16.2’ye göre, işverenin mali kanıtı 16.1 bildiriminden itibaren 42 gün içinde vermemesi, mühendisin beyanın alınmasından itibaren 56 gün içinde hakediş belgesi düzenlememesi veya ödemenin 14.7’deki sürenin bitiminden itibaren 42 gün içinde yapılmaması gibi hâllerde, kural olarak 14 gün önceden bildirimle fesih mümkündür. Fesih son çare olarak düşünülmelidir.

İşveren uyuşmazlık kurulu kararına rağmen ödemiyor; ne yapabilirim?

FIDIC 1999 baskısında kesinleşmiş ve bağlayıcı bir karara uyulmaması, kurul ve dostane çözüm basamakları aranmaksızın doğrudan tahkime götürülebilir (m.20.7). 2017 baskısı bu imkânı itiraz edilmiş olsa da bağlayıcı olan kararlara da genişletmiştir (m.21.7).

ICC tahkimi ne kadar sürer, daha hızlı bir yol var mı?

1 Haziran 2026’da yürürlüğe giren ICC Tahkim Kuralları’nda, taraflar dışarıda bırakmamışsa ve tutar eşiğin altındaysa hızlandırılmış usul kendiliğinden uygulanır; nihai karar ilk dosya yönetim toplantısından itibaren altı ay içinde verilir. Eşik, tahkim anlaşmasının tarihine göre 2, 3 veya 4 milyon ABD dolarıdır. Bütün tarafların onayıyla üç ayda karar verilen çok hızlı tahkim usulü de seçilebilir.

İşverenin Türkiye’deki malvarlığına haciz koyabilir miyim?

Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para alacağı için borçlunun Türkiye’deki malları, üçüncü kişilerdeki alacakları ve hakları ihtiyaten haczedilebilir (İİK m.257/1). Sözleşmede tahkim şartı bulunması buna engel değildir (4686 sayılı Kanun m.6/1). Haczin uygulanmasından itibaren yedi gün içinde takip veya dava açılmalıdır (İİK m.264/1).

Türk mahkemesi yurt dışındaki işverene karşı ihtiyati haciz kararı vermeye yetkili mi?

İhtiyati hacze İİK m.50’ye göre yetkili mahkeme karar verir; bu hüküm HMK’nın yetki kurallarını kıyasen uygular. Sözleşmeden doğan davalar sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de açılabilir (HMK m.10). Ödemenin müteahhidin Türkiye’deki hesabına yapılacağı kararlaştırılmışsa ifa yeri Türkiye’dir. Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi bu iç hukuk kurallarına göre belirlenir (5718 sayılı Kanun m.40).

Borçlu yabancı bir bakanlık; Türkiye’de takip yapabilir miyim?

Yabancı devlet aleyhine ilamsız takip yapılamaz (İİK m.42/2); önce mahkeme kararı veya Türkiye’de tenfiz edilmiş bir hakem kararı gerekir. İlamlı takipte diplomatik ve konsolosluk amaçlarıyla kullanılmayan mallar haczedilebilir; misyon binaları, eşyası, nakil vasıtaları ve elçilik giderleri için tutulan genel cari hesap haczedilemez (Viyana Sözleşmesi m.22; Yargıtay 12. HD, E.2004/6469, K.2004/13007).

Alacağım dolar; Türkiye’de hangi kurla tahsil edilir?

Sözleşmeye Türk hukuku uygulanıyorsa ve aynen ödeme kararlaştırılmamışsa, borç ödeme gününde ödenmezse alacaklı alacağının aynen veya vade ya da fiilî ödeme günündeki rayiç üzerinden Türk parasıyla ödenmesini isteyebilir (TBK m.99/3). Takip talebinde alacağın hangi tarihteki kur üzerinden istendiği gösterilir (İİK m.58).

Yurt dışı hakediş alacağında zamanaşımı ne kadardır?

Zamanaşımı sözleşmeye uygulanan hukuka tabidir (5718 sayılı Kanun m.8). Türk hukuku uygulanıyorsa eser sözleşmesinden doğan alacaklar, yüklenicinin ağır kusuru hâli dışında, beş yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.147/6). FIDIC’teki bildirim ve itiraz süreleri zamanaşımından ayrıdır ve çok daha kısadır.

Tahsilat beklerken finansman desteği alabilir miyim?

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Destekler Platformu’ndaki özet bilgi formuna göre Türk Eximbank’ın Yurt Dışı Müteahhitlik Hizmetleri Köprü Kredisi, 2008 ve sonrasında tahakkuk etmiş, işverence onaylanmış ve tahsil edilememiş alacakları olan firmalara yöneliktir; formda üst limit 25 milyon ABD doları olarak gösterilmiştir. Güncel koşullar bankadan teyit edilmelidir.

Kaynakça

  • 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (02.07.2012 tarihli ve 6352 sayılı Kanunla eklenen m.32/2 ve m.42/2 işlenmiş metin).
  • 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu.
  • 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun (16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla değişik m.1 işlenmiş metin).
  • 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu; 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun; 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu.
  • 18.04.1961 tarihli Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi.
  • Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 24.05.2004, E.2004/6469, K.2004/13007.
  • Adalet Bakanlığı İcra İşleri Dairesi Başkanlığı, 29.09.2020 tarihli ve 86420598-719/6125 sayılı yazı (Yabancı Ülke Konsolosluklarına İlişkin Haciz Uygulaması).
  • FIDIC, Yapım İşleri Sözleşme Koşulları (Kırmızı Kitap), 1999 birinci baskı ve 2017 ikinci baskı; madde numaralarıyla.
  • Milletlerarası Ticaret Odası, Tahkim Kuralları (2026), Ek V (Hızlandırılmış Usul) ve Ek VI.
  • Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Destekler Platformu, Türk Eximbank Yurt Dışı Müteahhitlik Hizmetleri Köprü Kredisi özet bilgi formu.

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosya kendi sözleşmesi, özel koşulları, uygulanacak hukuku ve süreleriyle birlikte değerlendirilmelidir.


Yurt dışındaki işveren hakedişinizi ödemiyor mu?

Vade ve faiz tablosu, sözleşme içi bildirimler, Türkiye’de ihtiyati haciz ve tahkim için sözleşmeniz ve hakediş belgelerinizle hemen arayın.

📞 Hemen Arayın: 0554 648 37 15💬 WhatsApp

Post by Av. Fatma Öztürk