FIDIC esaslı bir sözleşmede süre uzatımı veya ek ödeme hakkı doğuran bir olayı, öğrendiğiniz ya da öğrenmeniz gereken tarihten itibaren en geç 28 gün içinde mühendise yazılı olarak bildirmezseniz, sözleşmenin metnine göre süre uzamaz, ek ödeme hakkı doğmaz ve işveren o talepten doğan sorumluluktan kurtulur. Bu kural FIDIC 1999 baskısında m.20.1’de, 2017 baskısında m.20.2.1’de yer alır. İngiliz mahkemeleri, Dubai Uluslararası Finans Merkezi Temyiz Mahkemesi ve 2026’da Privy Council bu bildirimi hakkın ön koşulu saymıştır. 2017 baskısı ise mühendise, geç bildirimin haklı gerekçelere dayandığı durumlarda bildirimi geçerli kabul etme imkânı tanır; bu değerlendirmede karşı tarafın gecikmeden zarar görüp görmediği ve olayı önceden bilip bilmediği dikkate alınabilir. Sözleşmeye Türk hukuku uygulanıyorsa taraflar sözleşmenin içeriğini kanunun sınırları içinde serbestçe belirleyebilir (TBK m.26). Öğretide 28 günlük sürenin genel işlem koşulu olarak geçersiz sayılamayacağı görüşü savunulmuştur. Bu yüzden tek güvenli yol, bildirimi tutarı belli olmasa bile süresinde yapmaktır.
Bu rehber, FIDIC esaslı sözleşmelerle yurt dışında veya Türkiye’de iş yapan müteahhitler, proje müdürleri ve sözleşme yönetimi ekipleri için yazıldı. Hangi olayların hak talebi doğurduğunu, 1999 ve 2017 baskılarında bildirim, ayrıntılı talep ve mühendis tespiti sürelerini, sürenin hangi gün başladığını, yabancı mahkemelerin ve Türk hukukunun bu süreye nasıl baktığını, iyi bir bildirimin nasıl yazılacağını ve süre kaçmışsa nelerin hâlâ yapılabileceğini anlatır. Sayfanın sonunda bir hak talebi bildirimi örneği yer alır. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Bu yazının dayanakları. FIDIC Kırmızı, Sarı ve Gümüş Kitap 1999 birinci baskı m.1.3, 1.9, 2.1, 2.5, 3.5, 4.12, 8.4, 8.7, 13.7, 16.1, 19.2, 19.4 ve 20.1; 2017 ikinci baskı m.1.3, 3.7, 8.5, 8.8, 18.2, 18.4, 20.1, 20.2.1-20.2.7 ve 21.4; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.20-27, 106, 138, 147, 148, 182 ve 480; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.18 ve 22; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.2; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.193; 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu m.10; Yapım İşleri Genel Şartnamesi m.29; Obrascon Huarte Lain SA v Attorney General for Gibraltar [2014] EWHC 1028 (TCC); Panther Real Estate Development LLC v Modern Executive Systems Contracting LLC [2022] DIFC CA 016; Uniform Building Contractors Ltd v Water and Sewerage Authority of Trinidad and Tobago [2026] UKPC 2; Polonya Yüksek Mahkemesi, 23.03.2017, V CSK 449/16; Multiplex v Honeywell (No 2) [2007] EWHC 447 (TCC); Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, 26.02.2001, E.2000/4429, K.2001/1032.
Yazı 16 Kasım 2026 tarihinde yürürlükte olan mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır. FIDIC koşulları telif hakkına tabi olduğundan madde metinleri aktarılmamış, yalnızca madde numaralarıyla ve kendi ifademizle anlatılmıştır. Süreler standart metne göredir; sözleşmenizin özel koşulları bunları değiştirmiş olabilir.
Yurt dışı projelerde en büyük para kayıpları çoğu zaman tahkimde değil, şantiyede, kimsenin dikkat etmediği bir tarihte yaşanır. Zemin beklenenden farklı çıkar, işveren sahayı geç teslim eder, proje çizimleri gecikir, yerel mevzuat değişir. Ekip işi kurtarmaya odaklanır, maliyet ve süre etkisi netleşince talep yazmayı planlar. Netleştiğinde ise 28 gün çoktan geçmiştir. Aylar sonra tahkimde yüklenicinin haklılığı tartışılmadan, yalnızca bildirimin geç yapıldığı gerekçesiyle talep reddedilebilir.
FIDIC’in hak talebi usulü bu nedenle sözleşme yönetiminin merkezindedir. Kural basittir ama acımasızdır: önce bildirim, sonra ayrıntı. Tutarın veya gün sayısının belli olması beklenmez. Bu yazı, bu kuralın iki baskıdaki işleyişini, mahkemelerin ve hakemlerin ona nasıl baktığını ve sözleşmeye Türk hukuku uygulandığında nelerin değiştiğini anlatıyor.
Hak Talebi Nedir, Hangi Olaylar Talep Doğurur?
FIDIC’te hak talebi, taraflardan birinin sözleşme kapsamında veya sözleşmeyle bağlantılı olarak süre uzatımı, ek ödeme ya da başka bir hak istemesidir. Yüklenicinin süre uzatımı hakkı 1999 baskısında 8.4. maddede sayılan sebeplere bağlanmış ve açıkça hak talebi usulüne tabi tutulmuştur. Aşağıdaki tablo, yurt dışı projelerde en sık karşılaşılan olayları ve bunların sözleşmedeki karşılığını gösterir.
Yüklenici için hak talebi doğuran tipik olaylar (FIDIC 1999 Kırmızı Kitap)
| Olay | İlgili madde | Ne istenebilir |
|---|---|---|
| Sahanın geç teslim edilmesi veya sahaya erişimin engellenmesi | m.2.1 | Süre uzatımı ve maliyet ile makul kâr |
| Proje çizimlerinin veya talimatların geç verilmesi | m.1.9 | Süre uzatımı ve maliyet ile makul kâr |
| Öngörülemeyen fiziki koşullar (zemin, su, kaya) | m.4.12 | Süre uzatımı ve maliyet |
| İşveren veya mühendisten kaynaklanan gecikme ve engel | m.8.4 | Süre uzatımı |
| Mevzuat değişikliği | m.13.7 | Süre uzatımı ve maliyet |
| Mücbir sebep (2017’de istisnai olay) | 1999 m.19.4; 2017 m.18.4 | Süre uzatımı; bazı olaylarda maliyet |
| Ödeme gecikmesine bağlı işi yavaşlatma | m.16.1 | Süre uzatımı ve maliyet ile makul kâr |
1999 Baskısında Usul: m.20.1
1999 baskısında yüklenicinin hak talepleri tek bir maddede, 20.1’de düzenlenmiştir. Usul iki aşamalıdır: kısa bir bildirim ve ardından ayrıntılı talep. Mühendis bu talebi değerlendirir ve 3.5. maddeye göre tespit yapar.
FIDIC 1999 m.20.1’e göre hak talebi takvimi
| Aşama | Süre | Sonuç |
|---|---|---|
| Bildirim | Mümkün olan en kısa sürede ve olayın öğrenildiği veya öğrenilmesi gerektiği tarihten itibaren en geç 28 gün | Süresinde yapılmazsa süre uzamaz, ek ödeme hakkı doğmaz, işveren talepten doğan sorumluluktan kurtulur |
| Güncel kayıtlar | Olay süresince | Mühendis kayıtları inceleyebilir ve ek kayıt tutulmasını isteyebilir |
| Ayrıntılı talep | Olayın öğrenildiği veya öğrenilmesi gerektiği tarihten itibaren 42 gün | Talebin dayanağı, istenen süre ve tutar belgeleriyle gösterilir |
| Sürekli etkili olay | Ayrıntılı talep ara talep sayılır; aylık aralıklarla güncellenir; etkiler sona erdikten sonra 28 gün içinde son talep | Her ara talep, toplam etkinin kaydını oluşturur |
| Mühendisin cevabı | Ayrıntılı talebin alınmasından itibaren 42 gün | Mühendis talebi kabul veya reddeder; gerekçeli yorum yapar |
| Tespit | m.3.5 | Mühendis taraflarla görüşür, uzlaşma olmazsa tespit yapar; itiraz uyuşmazlık kuruluna götürülür |
Metnin sonuç cümlesi açıktır: süresinde bildirim yapılmazsa tamamlanma süresi uzatılmaz, yüklenici ek ödemeye hak kazanmaz ve işveren talepten doğan bütün sorumluluktan kurtulur. 42 günlük ayrıntılı talep süresi için ise metinde aynı açık sonuç yer almaz. Dubai Uluslararası Finans Merkezi Temyiz Mahkemesi bu farka dikkat çekmiş ve 42 günlük şartın talebi tamamen düşürmediğine, ancak mühendisin talebin incelenmesinde yaşanan güçlük ölçüsünde süre uzatımını azaltabileceğine hükmetmiştir.
2017 Baskısında Usul: m.20.2 ve Yeni Güvenceler
2017 baskısı hak talebi usulünü yeniden yazmıştır. Hak talepleri 20. maddede, uyuşmazlıklar ise 21. maddede düzenlenir. İşverenin talepleri de artık yüklenicininkiyle aynı 28 günlük bildirim kuralına tabidir; 1999 baskısında işverenden yalnızca “mümkün olan en kısa sürede” bildirim yapması beklenirdi. Bildirim için ayrıca biçim şartları getirilmiştir: 1.3. maddeye göre geçerli bir bildirim yetkili temsilcinin imzasını taşıyan kâğıt veya elektronik bir asıl olmalı ve bildirim olduğu açıkça belirtilmelidir.
FIDIC 2017 m.20.2’ye göre hak talebi takvimi
| Aşama | Süre | Sonuç |
|---|---|---|
| Hak talebi bildirimi | Olayın öğrenildiği veya öğrenilmesi gerektiği tarihten itibaren en geç 28 gün (m.20.2.1) | Süresinde yapılmazsa hak doğmaz; ancak aşağıdaki güvenceler saklıdır |
| Mühendisin geç bildirim bildirimi | Hak talebi bildiriminin alınmasından itibaren 14 gün (m.20.2.2) | Mühendis bu sürede bildirimin geç olduğunu gerekçesiyle bildirmezse hak talebi bildirimi geçerli sayılır |
| Güncel kayıtlar | Olay süresince (m.20.2.3) | Talebi destekleyen kayıtlar tutulur ve mühendisin incelemesine açılır |
| Ayrıntılı talep | Olayın öğrenildiği veya öğrenilmesi gerektiği tarihten itibaren 84 gün (m.20.2.4) | Sözleşmesel veya hukuki dayanak beyanı bu sürede verilmezse bildirim düşmüş sayılır; mühendis bunu 14 gün içinde bildirmezse bildirim geçerliliğini korur |
| Mühendisin uzlaştırma ve tespiti | m.20.2.5 ve 3.7 | Mühendis talebin esasıyla birlikte, geç bildirimin geçerli kabul edilip edilmeyeceğine de karar verir |
| Sürekli etkili talepler | Aylık ara talepler; etkiler bittikten sonra son talep (m.20.2.6) | Toplam etki aşamalı olarak kayda geçer |
2017 baskısının en önemli yeniliği, geç bildirimin mazur görülebilmesidir. Mühendis süreyi kaçıran bir bildirim hakkında gerekçeli bildirimde bulunursa, talep sahibi ayrıntılı talebinde buna katılmadığını ya da geç bildirimin neden haklı olduğunu açıklayabilir. Mühendis 20.2.5’e göre karar verirken, bağlayıcı olmamak üzere, şu durumları dikkate alabilir: karşı tarafın geç bildirimin kabulünden zarar görüp görmeyeceği ve karşı tarafın olaydan ya da talebin dayanağından önceden haberdar olup olmadığı. Önceden haberdar olma, örneğin düzenli iş programı güncellemelerinden anlaşılabilir.
Bu güvenceler yüklenici lehine önemli bir yumuşamadır, ama bir hak değildir. Mühendisin takdiri ve onu denetleyecek uyuşmazlık kurulu ile hakem heyetinin yaklaşımı belirsizdir. Mühendis süresi içinde tespit yapmazsa talep reddedilmiş sayılır ve uyuşmazlık kuruluna götürülebilir.
Mühendisin talimatının değişiklik olup olmadığı tartışmalıysa 2017 baskısında, hak talebi bildiriminden ayrı olarak, işe başlamadan önce m.3.5 uyarınca bildirim yapılması gerekir. Değişiklik usulü, yeni birim fiyat ve talimatsız ek işin riski yurt dışı projede iş artışı ve değişiklik emri rehberimizde ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
28 Gün Ne Zaman Başlar? Mahkemelerin Yaklaşımı
Sürenin başlangıcı, yüklenicinin olayı “öğrendiği veya öğrenmesi gerektiği” tarihtir. Bu ifade iki soruyu gündeme getirir: süre olayın kendisinin mi, yoksa olayın işlere etkisinin mi öğrenilmesiyle başlar ve bildirim hangi biçimde yapılmalıdır? Mahkemelerin cevapları birbirinden farklıdır ve hangisinin uygulanacağı sözleşmeye uygulanan hukuka ve uyuşmazlığı çözecek merciye bağlıdır.
İngiltere’de Obrascon kararında (2014) mahkeme, 20.1’in ön koşul niteliğini kabul etmekle birlikte, sonucu ağır olan bu maddenin yüklenici aleyhine katı yorumlanması için bir sebep görmemiş, makul ölçüde geniş yorumlanması gerektiğini belirtmiştir. Karara göre bildirim belirli bir biçime bağlı değildir; mühendise yazılı olarak yapılması, dayanılan olayı veya durumu tarif etmesi ve sözleşme kapsamında bir hak talebi niteliği taşıdığının anlaşılması yeterlidir. Mahkeme, süre uzatımı talebi bakımından bildirimin gecikmenin fiilen başladığı noktada zorunlu hâle geldiğini, ancak yüklenicinin gecikme beklediğine makul olarak inandığı anda da bildirimde bulunabileceğini kabul etmiştir.
Dubai Uluslararası Finans Merkezi Temyiz Mahkemesi ise Panther kararında (2022) daha katı bir çizgi izlemiş, 28 günlük bildirimin yüklenicinin hakkının ön koşulu olduğunu “açık” bularak sürenin gecikmenin fiilen ortaya çıkmasıyla değil, talebe dayanak olan olayın öğrenilmesiyle başladığına hükmetmiştir. Aynı karar, 42 günlük ayrıntılı talep şartının ise talebi düşürmediğini kabul etmiştir. Privy Council da 2026’da Trinidad ve Tobago’dan gelen bir uyuşmazlıkta, değiştirilmeden kullanılan 1999 Sarı Kitap’ın 20.1. maddesinin klasik bir ön koşul olduğunu ve uyulmamasının yüklenicinin hakkını ortadan kaldırdığını kabul etmiştir. Kurul Obrascon kararındaki yaklaşımı onaylamış, 2017 baskısının daha esnek hükümler içermekle birlikte aynı nitelikte olduğuna işaret etmiş, sözleşmenin feshedilmesinin süresi geçmiş talepleri yeniden canlandırmayacağını belirtmiş ve yüklenicinin feragat ve kapanma (estoppel) savunmalarını da kabul etmemiştir.
28 günlük bildirim hakkında başlıca kararlar
| Karar | Merci | Sonuç |
|---|---|---|
| Obrascon Huarte Lain v Attorney General for Gibraltar [2014] EWHC 1028 (TCC) | İngiltere Yüksek Mahkemesi (Teknoloji ve İnşaat Mahkemesi) | Ön koşuldur; ancak dar yorumlanmaz, bildirim belirli bir biçime bağlı değildir |
| Polonya Yüksek Mahkemesi, 23.03.2017, V CSK 449/16 | Polonya Yüksek Mahkemesi | Süre, sözleşmeyle kararlaştırılabilen hak düşürücü bir süredir; geç bildirilen ek iş talebi düşmüştür |
| Panther v Modern Executive Systems [2022] DIFC CA 016 | Dubai Uluslararası Finans Merkezi Temyiz Mahkemesi | Ön koşuldur; süre olayın öğrenilmesiyle başlar; 42 günlük ayrıntılı talep şartı ise talebi düşürmez |
| Uniform Building Contractors Ltd v Water and Sewerage Authority of Trinidad and Tobago [2026] UKPC 2 | Privy Council (Trinidad ve Tobago) | Klasik ön koşuldur; fesih süresi geçmiş talepleri canlandırmaz; feragat ve estoppel savunmaları kabul edilmemiştir |
Tablodaki kararların ortak noktası, 28 günlük bildirimin büyük ölçüde uygulandığıdır. Bazı hukuk düzenleri ise bu tür sözleşmesel sürelerin etkisini sınırlayabilir; örneğin Körfez ülkelerindeki Arap medeni kanunlarının bu bakımdan farklı sonuçlar doğurabileceği belirtilmektedir. Sözleşmenize hangi ülkenin hukuku uygulanıyorsa, o hukukun bu konudaki tutumu ayrıca araştırılmalıdır. Uygulanacak hukukun nasıl belirlendiği için tahkimde uygulanacak hukuk ve yurt dışı müteahhitlik uyuşmazlıkları merkezi sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Sözleşmeye Türk Hukuku Uygulanıyorsa
FIDIC esaslı sözleşmelere Türk hukuku da uygulanabilir: Türkiye’deki uluslararası finansmanlı projelerde, iki Türk şirketi arasındaki alt yüklenici sözleşmelerinde veya taraflar Türk hukukunu seçtiğinde. Bu durumda 28 günlük sürenin geçerliliği Türk Borçlar Kanunu’na göre değerlendirilir.
Başlangıç noktası sözleşme özgürlüğüdür: taraflar bir sözleşmenin içeriğini kanunda öngörülen sınırlar içinde özgürce belirleyebilir (TBK m.26). Kanunun emredici hükümlerine, ahlaka veya kamu düzenine aykırı hükümler kesin olarak hükümsüzdür (m.27). FIDIC koşulları çoğu zaman işverenin önceden hazırlayıp sunduğu hükümler olduğundan genel işlem koşullarına ilişkin kurallar da gündeme gelir. Karşı tarafın menfaatine aykırı genel işlem koşulları, düzenleyen bunların varlığı hakkında açıkça bilgi verip içeriklerini öğrenme imkânı sağlamadıkça ve karşı taraf bunları kabul etmedikçe yazılmamış sayılır (m.21/1); genel işlem koşullarına dürüstlük kurallarına aykırı olarak karşı tarafın aleyhine hükümler konulamaz (m.25).
Öğretide, Kıta Avrupası hukukçularının bir kısmının 28 günlük sürenin müzakere edilmeden kabul edildiği için geçersiz sayılabileceğini savunduğu, ancak Türk Borçlar Kanunu’nun genel işlem koşullarına ilişkin hükümleri karşısında bu görüşün kabul edilemeyeceği ileri sürülmüştür. Uygulamaya dönük bir değerlendirmede ise Türk mahkemelerinin bu sürelere uluslararası uygulamaya benzer biçimde baktığı ve Yargıtay 15. Hukuk Dairesi’nin 26.02.2001 tarihli kararında (E.2000/4429, K.2001/1032) zamanında ve yeterli dayanakla yapılmayan süre uzatımı taleplerinin mühendis tarafından reddedilmesinin sözleşmeye aykırı sayılamayacağını kabul ettiği aktarılmıştır. Aynı değerlendirmede, Yargıtay’ın inşaat sözleşmelerindeki bu tür süre hükümlerini eski usul kanunundaki delil sözleşmesi hükmü (bugün HMK m.193) kapsamında ele aldığı ve 2002 tarihli bir kararında (K.2002/3931) bu yaklaşımı FIDIC’in dördüncü baskısındaki 44, 53 ve 67. maddelere uyguladığı da belirtilmektedir. Bu nitelendirme kabul edilirse, taraflardan birinin ispat hakkını kullanmasını imkânsız kılan veya fevkalade güçleştiren delil sözleşmelerinin geçersiz olduğuna ilişkin kural (HMK m.193/2), olağanüstü kısa veya uyulması fiilen imkânsız bir sürenin sınırı olarak tartışılabilir.
Müteahhidin tacir olması da önemlidir. Her tacir, ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmek zorundadır (TTK m.18/2). Uluslararası ihalelere giren bir müteahhidin FIDIC’in en bilinen kuralını bilmediğini veya içeriğini öğrenme imkânı bulamadığını ileri sürmesi bu nedenle zordur. Genel işlem koşulu savunması, daha çok özel koşullarla süreyi olağanın çok altına indiren veya bildirim usulünü fiilen uygulanamaz hâle getiren hükümler bakımından gündeme gelir.
Türk hukukunda yükleniciye kanundan doğan bazı haklar da tanınmıştır. Götürü bedelli işte başlangıçta öngörülemeyen durumlar eserin yapılmasını son derece güçleştirirse yüklenici sözleşmenin uyarlanmasını isteyebilir (TBK m.480/2); öngörülemeyen olağanüstü durumlar karşısında aşırı ifa güçlüğü hükümleri de uygulanabilir (m.138). 1999 baskısındaki hak talebi usulünün sözleşme “ile bağlantılı” bütün talepleri kapsayacak biçimde geniş yazılmış olması nedeniyle bu kanuni taleplerin de 28 günlük bildirime tabi olup olmadığı tartışmaya açıktır. Güvenli yol, bunları da süresinde bildirmektir. Aşırı ifa güçlüğü ve uyarlama için aşırı ifa güçlüğü ve uyarlama davası yazımıza bakabilirsiniz.
Türk kamu ihalelerindeki kuralla karşılaştırma
| Konu | FIDIC 1999 / 2017 | Türkiye’de kamu yapım işi |
|---|---|---|
| Bildirim süresi | Olayın öğrenilmesinden itibaren 28 gün | Mücbir sebepte olayı izleyen 20 gün içinde idareye yazılı bildirim ve yetkili mercilerin belgesi (4735 m.10; YİGŞ m.29) |
| Süreyi kaçırmanın sonucu | Hak doğmaz; 2017’de mühendis geç bildirimi mazur görebilir | Zamanında yapılmayan bildirimler dikkate alınmaz; mücbir sebep devam ediyorsa başvuru süresi de devam eder (YİGŞ m.29/8) |
| İş sahibinden kaynaklanan gecikme | Aynı 28 günlük kural uygulanır | İdarenin sebep olduğu gecikmelerde 20 günlük bildirim şartı aranmaz; süre en az gecikilen süre kadar uzatılır (YİGŞ m.29/4, 29/7) |
| Karar veren | Mühendis tespiti, uyuşmazlık kurulu, tahkim | İdare; uyuşmazlıkta adli yargı |
Türkiye’deki kamu ihale sözleşmelerinde süre uzatımı ve gecikme cezasının ayrıntıları için gecikme cezası ve süre uzatımı ile fesih ihtarına cevap yazısı örneği yazılarımıza bakabilirsiniz.
İyi Bir Bildirim Nasıl Yazılır?
Bildirim, ileride tahkim dosyasının ilk belgesi olacaktır. Kısa olabilir, ama aşağıdaki unsurları içermelidir. 2017 baskısında 1.3. maddenin biçim şartları ayrıca karşılanmalıdır.
Bildirimde bulunması gerekenler
| Unsur | Neden önemli | Zayıf bildirim örneği |
|---|---|---|
| Muhatap ve gönderim yolu | Sözleşme bildirimin kime, hangi adrese, hangi yolla yapılacağını belirler (m.1.3) | Şantiyedeki mühendis temsilcisine e-postayla bilgi verilmesi |
| “Bildirim” başlığı ve dayanılan madde | 2017 baskısında bildirimin bildirim olarak açıkça belirtilmesi gerekir; 1999’da da ayırt ediciliği artırır | Aylık ilerleme raporunun bir paragrafına gömülen not |
| Olayın veya durumun tarifi | Bildirimin asgari içeriğidir | “Sahada bazı sorunlar yaşanmaktadır” |
| Olayın öğrenildiği tarih | Sürenin başlangıcını gösterir ve tartışmayı daraltır | Tarih belirtilmemesi |
| Beklenen etki | Süre ve maliyet etkisi beklendiğini belirtmek yeterlidir; tutar gerekmez | Tutar netleşene kadar bildirimin ertelenmesi |
| Kayıt taahhüdü | Güncel kayıtların tutulacağını ve mühendisin incelemesine açılacağını gösterir | Kayıtlardan hiç söz edilmemesi |
| Yetkili imza | 2017 baskısında yetkili temsilcinin imzası aranır | İmzasız veya yetkisiz kişi tarafından gönderilen yazı |
Bildirimin dili sözleşmenin dili olmalıdır. Türkçe hazırlanan taslak, gönderilmeden önce sözleşme diline çevrilmeli ve iki metin dosyada birlikte saklanmalıdır. Aynı olay için birden fazla madde dayanak olabiliyorsa hepsi sayılmalıdır; hangi maddenin uygulanacağı tartışması bildirimin geçersizliğine yol açmamalıdır.
Güncel Kayıtlar: Talebin Asıl Delili
Bildirim talebin kapısını açar; talebi kazandıran ise kayıtlardır. Her iki baskıda da yüklenici, talebi desteklemek için gerekli güncel kayıtları tutmak zorundadır ve mühendis bu kayıtları inceleyebilir. Olaydan aylar sonra hazırlanan hesaplar ve tanık anlatımları, olay günlerinde tutulmuş kayıtların yerini tutmaz.
- Günlük şantiye defteri: hava durumu, çalışan personel ve ekipman, yapılan ve yapılamayan işler.
- Olayın tarihli fotoğraf ve videoları; zemin veya saha koşullarına ilişkin ölçümler ve laboratuvar sonuçları.
- İş programının olaydan önceki ve sonraki güncellemeleri; kritik yol analizi.
- Bekleyen ekip ve makinelerin maliyet kayıtları; ek malzeme ve taşeron faturaları.
- Mühendis ve işverenle yazışmalar, toplantı tutanakları, talimatlar.
- Yerel makamların yazıları, izin ve ruhsat başvuruları, mevzuat değişikliğini gösteren resmî metinler.
Süre Kaçtıysa Ne Yapılabilir?
28 günlük süre geçmişse talep her zaman kaybedilmiş değildir. Aşağıdaki yollar, dosyanın özelliğine ve uygulanacak hukuka göre ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Hiçbiri kesin sonuç vermez; ama hiçbiri denenmeden talepten vazgeçilmemelidir.
Süre kaçtığında değerlendirilecek yollar
| Yol | Dayanak | Değerlendirme |
|---|---|---|
| Başlangıç tarihinin daha geç olduğunu göstermek | Öğrenme veya öğrenmesi gereken tarih; Obrascon yaklaşımı | Olayın etkisinin ne zaman anlaşılabildiği belgeyle gösterilmelidir; Panther kararı bu yolu daraltmıştır |
| Daha önce yapılmış bir yazının bildirim niteliği taşıdığını göstermek | Bildirimin belirli bir biçime bağlı olmaması (Obrascon) | 2017 baskısındaki biçim şartları bu yolu zorlaştırır |
| Mühendisin 14 günlük süreyi kaçırdığını ileri sürmek | 2017 m.20.2.2 | Mühendis süresinde gerekçeli bildirim yapmamışsa hak talebi bildirimi geçerli sayılır |
| Geç bildirimin haklı olduğunu açıklamak | 2017 m.20.2.5 | Karşı tarafın zarar görmemesi ve olayı önceden bilmesi değerlendirmede dikkate alınabilir |
| Uygulanacak hukukun sözleşmesel süreyi sınırladığını ileri sürmek | Uygulanacak hukukun emredici kuralları; Türk hukuku uygulanıyorsa TMK m.2 | Somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir; yerleşik bir koruma olarak görülmemelidir |
| Talebin 20. madde kapsamında olmadığını göstermek | Talebin niteliği | Onaylanmış hakedişin ödenmesi gibi sözleşmede zaten var olan alacaklar hak talebi usulüne tabi olmayabilir |
Olaydan Tahkime: Takvim
Bir hak talebinin olaydan tahkime kadar takvimi (2017 baskısı, standart metin)
| Gün | Adım | Madde |
|---|---|---|
| 0 | Olayın öğrenilmesi veya öğrenilmesi gerektiği tarih | m.20.2.1 |
| En geç 28 | Hak talebi bildirimi | m.20.2.1 |
| Bildirimden itibaren 14 | Mühendisin geç bildirim yönünden gerekçeli bildirimi; yapılmazsa bildirim geçerli sayılır | m.20.2.2 |
| En geç 84 | Ayrıntılı talep ve dayanak beyanı | m.20.2.4 |
| Ayrıntılı talepten sonra | Mühendisin uzlaştırması, uzlaşma olmazsa tespiti; süresinde tespit yapılmazsa talep reddedilmiş sayılır | m.20.2.5 ve 3.7 |
| Tespitten itibaren 28 | Tespite itiraz bildirimi; yapılmazsa tespit kabul edilmiş sayılır | m.3.7.5 |
| İtirazdan itibaren 42 | Uyuşmazlığın uyuşmazlık kuruluna götürülmesi | m.21.4 |
| Kurula başvurudan itibaren 84 | Kurul kararı; kararın alınmasından itibaren 28 gün içinde itiraz | m.21.4 |
| İtirazdan sonra | Dostane çözüm süresi ve tahkim | m.21.5 ve 21.6 |
Uyuşmazlık kurulu ve tahkim aşamaları için yurt dışı müteahhitlik uyuşmazlıkları merkezi sayfamızdaki FIDIC süre tablosuna ve uyuşmazlık kurulu ve ICC tahkimi rehberimize, ödeme talepleri için yurt dışında hakediş alacağının tahsili rehberimize bakabilirsiniz.
Ayrıntılı Talepte Neler Yer Almalı?
Bildirim kapıyı açar; ayrıntılı talep ise mühendisin ve ileride uyuşmazlık kurulunun ya da hakem heyetinin önüne konacak dosyadır. 1999 baskısı talebin dayanağının ve istenen süre ile tutarın bütün destekleyici ayrıntılarıyla sunulmasını ister. 2017 baskısı içeriği daha açık sayar ve sözleşmesel veya hukuki dayanağın süresinde bildirilmesini ayrıca bir geçerlilik şartı hâline getirir.
Ayrıntılı talebin zarar bölümünün hangi yöntemle ve hangi kayıtlarla kurulacağı, İngilizce örnek metinle birlikte tahkimde zarar hesabı rehberimizde anlatılmıştır.
2017 baskısında ayrıntılı talebin içeriği (m.20.2.4)
| Unsur | Açıklama | Pratik not |
|---|---|---|
| Olayın ayrıntılı tarifi | Olayın veya durumun ne olduğu, ne zaman başladığı, hangi bölümleri etkilediği | Bildirimdeki anlatımla çelişmemeli; yeni bilgiler tarihleriyle eklenmeli |
| Sözleşmesel veya hukuki dayanak | Dayanılan sözleşme maddeleri ve uygulanacak hukuktaki dayanaklar | 84 gün içinde verilmezse bildirim düşmüş sayılabilir; mühendisin 14 günlük bildirim süresi izlenmeli |
| Güncel kayıtlar | Talebin dayandığı bütün güncel kayıtlar | Sonradan hazırlanan hesaplar güncel kaydın yerini tutmaz |
| Süre ve tutarın ayrıntıları | İstenen süre uzatımı ve ek ödemenin hesabı ile destekleyici belgeler | Süre için gecikme analizi, tutar için maliyet dökümü eklenmeli |
Süre uzatımı talebinde asıl soru, olayın işin tamamlanmasını gerçekten geciktirip geciktirmediğidir. Gecikmenin kritik yol üzerindeki işleri etkilediği, olaydan önceki onaylı iş programı ve güncellemeleriyle gösterilmelidir. Mühendis her yeni süre uzatımı kararında önceki kararlarını da gözden geçirir ve toplam süre uzatımını artırabilir ama azaltamaz (1999 m.8.4; 2017 m.8.5). 2017 baskısı, iş sahibinden ve yükleniciden kaynaklanan gecikmelerin aynı anda gerçekleştiği eş zamanlı gecikme hâlinde süre uzatımının özel koşullardaki kurallara, bunlar yoksa bütün koşullar dikkate alınarak belirleneceğini öngörür. Özel koşullarınız bu konuda bir kural içeriyorsa, gecikme analizini baştan ona göre kurun.
Ek ödeme talebinde ise maliyetin olayla nedensellik bağı ve tutarın kayıtlarla ispatı önemlidir. Hangi olaylarda yalnızca maliyetin, hangilerinde maliyetle birlikte makul kârın istenebileceği ilgili maddeye göre değişir. Birim fiyatlı ve götürü bedelli işlerde talebin hesaplanma yöntemi de farklıdır; ayrım için birim fiyat ve anahtar teslimi götürü bedel sözleşmeler yazımıza bakabilirsiniz.
Ayrıntılı talebin en kapsamlı türü, uzayan dönemin şantiye ve merkez giderlerini isteyen uzama maliyeti talebidir. Hangi olayların masraf ve kâr verdiği, giderlerin hangi döneme göre hesaplanacağı ve merkez genel giderinin formüllerle nasıl ispat edileceği için yurt dışı inşaatta uzama maliyeti rehberimize bakabilirsiniz.
İşverenin Hak Talepleri ve Gecikme Tazminatı
28 günlük kural yalnızca yükleniciyi ilgilendirmez. İşveren de gecikme tazminatı, kusurlu iş, sigorta veya başka bir sebeple yükleniciden para ya da süre talep ediyorsa sözleşmedeki usule uymak zorundadır. Bu, yüklenicinin savunmasında en çok gözden kaçan noktalardan biridir.
İşverenin talepleri: iki baskının karşılaştırması
| Konu | FIDIC 1999 | FIDIC 2017 |
|---|---|---|
| Bildirim süresi | Mümkün olan en kısa sürede, belirli bir gün sayısı olmadan (m.2.5) | Yükleniciyle aynı: olayın öğrenilmesinden itibaren 28 gün (m.20.2.1) |
| Gecikme tazminatı | m.2.5’e göre bildirim yapılması şartıyla (m.8.7) | m.20.2’deki usule tabi olarak (m.8.8) |
| Hakedişten kesinti | İşveren hakediş tutarından ancak 2.5. maddedeki usule göre kesinti veya mahsup yapabilir | Kesinti ve mahsup hak talebi usulüne ve mühendisin tespitine bağlıdır |
| Usule uyulmamasının sonucu | Kesinti ve talep sözleşmeye aykırı olur; yüklenici itiraz edebilir | Talep süresinde bildirilmemişse işverenin hakkı da düşer; 2017’deki güvenceler işveren için de geçerlidir |
Bildirimini yapmamış bir yüklenicinin, işverenin kendi sebep olduğu gecikme için gecikme tazminatı istemesine nasıl karşı koyacağı ayrı bir sorundur. İngiliz hukukunda “önleme ilkesi” olarak bilinen kurala göre, işinin tamamlanmasını kendisi engelleyen taraf, karşı tarafın geç kalmasından yararlanamaz. Avustralya’da Gaymark kararı (1999) bu ilkeyi bildirim şartına rağmen uygulamış, İngiltere’de ise Multiplex v Honeywell kararında (2007) sözleşmede iş sahibinden kaynaklanan gecikmeler için süre uzatımı imkânı varsa ve yüklenici bildirim şartına uymamışsa, önleme ilkesinin bu sonucu ortadan kaldırmayacağı görüşü dile getirilmiştir. Hangi yaklaşımın uygulanacağı sözleşmeye uygulanan hukuka bağlıdır.
Sözleşmeye Türk hukuku uygulanıyorsa, iş sahibi yer teslimi, proje veya onay gibi yüklenicinin ifası için kendisinin yapması gereken hazırlık fiillerinden kaçınırsa alacaklının temerrüdüne düşer (TBK m.106). Bu durumda yüklenicinin geç ifasından ve buna bağlanan gecikme cezasından söz etmek güçleşir; ancak sözleşme süre uzatımını bildirime bağlıyorsa bildirimin yapılmamış olması bu savunmayı zayıflatır. Tacir olan borçlu ayrıca cezanın aşırı olduğu iddiasıyla indirilmesini mahkemeden isteyemez (TTK m.22; TBK m.182/3). Türkiye’deki kamu ihalelerinde gecikme cezasının ayrıntıları için gecikme cezası ve süre uzatımı yazımıza bakabilirsiniz.
Gecikme tazminatının hesabı, üst sınır, eşzamanlı gecikme ve uygulanacak hukuka göre cezanın indirilmesi ile Mühendisin gecikme tazminatı tespitine itiraz örneği için yurt dışı projede gecikme cezası rehberimize bakabilirsiniz.
Hak Talebi Bildirimi Örneği (Notice of Claim)
Aşağıdaki örnek, kazı sırasında ihale dokümanlarında öngörülmeyen zemin koşullarıyla karşılaşılan bir yol projesi için hazırlanmıştır. Sözleşmenin dili İngilizce ise bildirim İngilizce gönderilmelidir; bu nedenle aynı metnin İngilizcesi de aşağıdadır. Köşeli parantez içindeki yerler kendi dosyanıza göre doldurulmalı; muhatap, adres ve gönderim yolu sözleşmenin bildirim hükmüne göre belirlenmelidir.
HAK TALEBİ BİLDİRİMİ
Proje: [projenin adı], Sözleşme No: [numara]
Muhatap: [Mühendisin unvanı], [sözleşmede gösterilen bildirim adresi]
Bilgi: [İşverenin unvanı]
Gönderen: [Yüklenicinin unvanı]
Tarih ve sayı: [tarih], [yazı numarası]
Konu: [km 12+300 – 14+100] kesiminde karşılaşılan öngörülemeyen zemin koşulları nedeniyle Sözleşmenin [20.1 / 20.2.1] maddesi uyarınca süre uzatımı ve ek ödeme hak talebi bildirimi
1. Bu yazı, Sözleşmenin [20.1 / 20.2.1] maddesi uyarınca yapılan bir hak talebi bildirimidir ve Sözleşmenin 1.3. maddesinde öngörülen şekilde, yetkili temsilcimizin imzasıyla gönderilmektedir.
2. [Tarih] tarihinde [km 12+300] noktasında başlayan yarma kazısında, ihale dokümanları arasında yer alan [tarih] tarihli zemin etüt raporunda gösterilmeyen yüksek yeraltı suyu seviyesi ve sert kaya tabakası ile karşılaşılmıştır. Durum aynı gün şantiye defterine işlenmiş, [tarih] tarihli haftalık toplantıda mühendis temsilcisine aktarılmış ve tutanağa geçirilmiştir.
3. Bu koşulları [tarih] tarihinde öğrendik. Bu bildirim, söz konusu tarihten itibaren Sözleşmede öngörülen 28 günlük süre içinde yapılmaktadır.
4. Karşılaşılan koşulların, teklif tarihinde deneyimli bir yüklenicinin öngörebileceği koşullar olmadığı kanaatindeyiz. Talebimiz başta Sözleşmenin 4.12 ve 8.4 maddeleri olmak üzere Sözleşmedeki ve uygulanacak hukuktaki bütün dayanaklara ilişkindir.
5. Yarma kazısı ve buna bağlı dolgu imalatı onaylı iş programımızda kritik yol üzerindedir. Bu nedenle durum, işin tamamlanma süresini geciktirmekte ve susuzlaştırma, ek ekipman, kaya kazısı ile bekleyen ekip ve makinelerden kaynaklanan ek maliyetlere yol açmaktadır. Gecikmenin süresi ve ek maliyetin tutarı henüz kesinleşmemiştir; bunlar ayrıntılı talebimizde gösterilecektir.
6. Olayla ilgili güncel kayıtları, özellikle günlük personel ve ekipman kayıtlarını, tarihli fotoğrafları, yeraltı suyu ölçümlerini ve laboratuvar sonuçlarını tutmaktayız. Bu kayıtlar Sözleşme uyarınca mühendisin incelemesine açıktır. Ek kayıt tutulmasını istemeniz hâlinde bunu bize bildirmenizi rica ederiz.
7. Gecikmenin etkisini azaltmak için [tarih] tarihinden itibaren [alternatif kazı yöntemi ve ek susuzlaştırma] uygulanmaktadır. Bu önlemlerin maliyeti de talebimizin kapsamındadır. Konuya ilişkin talimatınız varsa yazılı olarak bildirmenizi rica ederiz.
8. Olayın etkileri devam ettiğinden ayrıntılı talebimizi Sözleşmenin [20.1 / 20.2.4] maddesinde öngörülen süre içinde sunacak, etkiler sona erinceye kadar aylık ara taleplerle güncelleyeceğiz.
9. Bu bildirim, aynı olaydan doğabilecek diğer süre ve ödeme haklarımızı sınırlamaz; bu haklarımız saklıdır.
[Yüklenicinin unvanı]
[Yetkili temsilcinin adı soyadı, unvanı]
İmza
EKLER: Şantiye defterinin ilgili sayfaları; tarihli fotoğraflar; yeraltı suyu ölçüm ve laboratuvar sonuçları; [tarih] tarihli toplantı tutanağı.
Aynı bildirimin İngilizce metni:
NOTICE OF CLAIM
Project: [project name], Contract No: [number]
To: [Engineer], [address for notices stated in the Contract]
Copy: [Employer]
From: [Contractor]
Date and reference: [date], [reference number]
Subject: Notice of Claim under Sub-Clause [20.1 / 20.2.1] for extension of time and additional payment arising from unforeseeable ground conditions at [Ch. 12+300 – 14+100]
1. This letter is a Notice of Claim given under Sub-Clause [20.1 / 20.2.1] of the Contract. It is issued in accordance with Sub-Clause 1.3 and signed by our authorised representative.
2. On [date], during the cutting works commencing at [Ch. 12+300], we encountered a high groundwater level and a hard rock layer that are not shown in the geotechnical report dated [date] forming part of the tender documents. The condition was recorded in the site diary on the same day, reported to the Engineer’s Representative at the weekly meeting held on [date] and recorded in the minutes of that meeting.
3. We became aware of these conditions on [date]. This notice is given within 28 days of that date.
4. In our view these conditions could not reasonably have been foreseen by an experienced contractor at the date of tender. This claim is made under Sub-Clauses 4.12 and 8.4 and under every other provision of the Contract and of the governing law that may apply.
5. The cutting and the related embankment works are on the critical path of our accepted programme. The condition is therefore delaying completion and causing additional cost for dewatering, additional equipment, rock excavation and idle labour and plant. The period of delay and the amount of additional cost cannot yet be assessed and will be set out in our fully detailed claim.
6. We are keeping contemporary records of the event, in particular daily labour and plant records, dated photographs, groundwater measurements and laboratory results. These records are available for the Engineer’s inspection under the Contract. Please let us know if you require any additional records to be kept.
7. From [date] we have been applying [alternative excavation method and additional dewatering] to mitigate the delay. The cost of these measures forms part of this claim. Please inform us in writing of any instruction you may wish to give.
8. As the effects of the event are continuing, we will submit our fully detailed claim within the period stated in Sub-Clause [20.1 / 20.2.4] and update it by monthly interim claims until the effects have ceased.
9. This notice is without prejudice to any other entitlement to time or payment that may arise from the same event, all of which are reserved.
[Contractor]
[Name and title of authorised representative]
Signature
ENCLOSURES: Relevant pages of the site diary; dated photographs; groundwater measurements and laboratory results; minutes of the meeting held on [date].
Sık Yapılan Hatalar
- Tutarın netleşmesini beklemek. Bildirim için tutar veya gün sayısı gerekmez; beklemek süreyi kaçırmanın en yaygın sebebidir.
- Bildirimi aylık rapora veya toplantı tutanağına gömmek. Mühendis bilgi sahibi olsa da bunun bir hak talebi bildirimi olduğu anlaşılmayabilir; 2017 baskısında biçim şartları da karşılanmamış olur.
- Yanlış kişiye göndermek. Şantiyedeki temsilciye gönderilen e-posta, sözleşmedeki bildirim adresine yapılmış sayılmayabilir.
- Yalnızca süre isteyip maliyeti unutmak. Aynı olay hem süre hem maliyet doğuruyorsa bildirim ikisini de kapsamalıdır.
- Kayıt tutmamak. Bildirim yapılmış olsa da güncel kayıt olmadan talebin tutarı ispatlanamaz.
- Mühendisin tespitine itiraz etmemek. 2017 baskısında tespite süresinde itiraz edilmezse tespit kesinleşir; iyi bir talep bu aşamada kaybedilebilir.
- Değişiklik talimatını yazılı almadan ek iş yapmak. Sözlü talimatla yapılan iş için de bildirim ve kayıt yolu izlenmeli, talimatın yazılı teyidi istenmelidir. Privy Council 2026 kararında, değişiklik usulüne göre talimatlandırılmamış işler için ek ödeme istenebilmesinin 28 günlük bildirime bağlı olduğu vurgulanmıştır. Türkiye’deki kamu işleri için sözleşme dışı imalat ve iş artışı yazımız yol gösterir.
- Alt yükleniciye bildirim süresini aynı tutmak. Ana yüklenici işverene 28 gün içinde bildirim yapacaksa, alt yükleniciden bilgiyi daha kısa sürede almalıdır; alt sözleşmeler buna göre yazılmalıdır.
Hukukçular Evi FIDIC Hak Taleplerinde Ne Yapar?
Önce sözleşmenizin hangi FIDIC kitabına ve baskısına dayandığını, özel koşulların 20. maddeyi, bildirim adreslerini ve süreleri nasıl değiştirdiğini ve sözleşmeye hangi hukukun uygulandığını belirliyoruz. Ardından projedeki olayları tek tek inceleyerek hangilerinin hak talebi doğurduğunu ve her biri için 28 günlük sürenin hangi tarihte başladığını gösteren bir bildirim takvimi çıkarıyoruz.
Hak talebi bildirimlerini, ayrıntılı talepleri ve aylık ara talepleri sözleşmenin dilinde ve biçim şartlarına uygun olarak hazırlıyor; gecikme analizi ve maliyet hesabı için teknik uzmanlarla birlikte çalışıyoruz. Süresi kaçmış talepler için başlangıç tarihi, önceki yazışmaların bildirim niteliği, 2017 baskısındaki güvenceler ve uygulanacak hukuktaki imkânlar yönünden ayrı bir değerlendirme yapıyoruz. Mühendis tespitine itiraz, uyuşmazlık kurulu ve tahkim aşamalarında dosyayı baştan sona yürütüyoruz.
Projede süre uzatımı veya ek ödeme gerektiren bir olay yaşadıysanız, sözleşmenizi, olayın tarihini ve ilgili yazışmaları 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz. 28 günlük süre işliyorsa bunu mesajınızda belirtin.
İlgili Rehberler
- Tahkimde Zarar Hesabı: Kâr Kaybı, Verimlilik Kaybı, Faiz ve Uzman Raporu
- FIDIC Özel Koşullar Kontrol Listesi
- Yurt Dışı Projede Kesin Hesap Kapanmıyor, Teminat İade Edilmiyor
- Yurt Dışı Projede İş Artışı ve Değişiklik Emri (FIDIC 13)
- Proje Uzadı: Yurt Dışı İnşaatta Uzama Maliyeti ve Genel Gider Talebi
- Yurt Dışı Projede Gecikme Cezası: FIDIC 8.7 ve 8.8, Eşzamanlı Gecikme ve İndirim
- İşveren Ödemiyor: İşi Durdurma ve Sözleşmeyi Feshetme Hakkı (FIDIC 16)
- Yurt Dışı Müteahhitlik Uyuşmazlıkları Merkezi
- Savaş, Darbe, Yaptırım: Yurt Dışı Projede Mücbir Sebep
- FIDIC Uyuşmazlık Kurulu ve ICC Tahkimi: Adım Adım
- İşveren Yurt Dışı FIDIC Sözleşmesini Feshetti: Ne Yapmalı?
- Kontrgaranti: Yurt Dışı Teminat Mektubunun Nakde Çevrilmesi
- Yurt Dışındaki İşveren Hakedişi Ödemiyor: Alacak Tahsili
- Gecikme Cezası ve Süre Uzatımı
- Fesih İhtarına Cevap Yazısı Örneği (Süre Uzatımı, Mücbir Sebep)
- Sözleşme Dışı İmalat ve İş Artışı Bedeli
- Aşırı İfa Güçlüğü ve Uyarlama Davası
- Birim Fiyat ve Anahtar Teslimi Götürü Bedel Sözleşmeler
- Tahkim Yeri ve Uygulanacak Hukuk
- Kurumsal Tahkim: ICC ve ISTAC
- Yabancı Mahkeme ve Hakem Kararlarının Tanınması ve Tenfizi
- Tahkim Rehberi
- Dilekçe Örnekleri
Sıkça Sorulan Sorular
FIDIC’te hak talebi bildirimi kaç gün içinde yapılmalı?
Hem 1999 hem 2017 baskısında yüklenici, süre uzatımı veya ek ödeme hakkı doğuran olayı öğrendiği ya da öğrenmesi gerektiği tarihten itibaren en geç 28 gün içinde mühendise bildirimde bulunmalıdır (1999 m.20.1; 2017 m.20.2.1). Özel koşullar bu süreyi değiştirmiş olabilir.
28 gün olayın kendisinden mi, gecikmenin başlamasından mı işlemeye başlar?
Mahkemeler farklı yorumlar benimsemiştir. İngiltere’de Obrascon kararında (2014) bildirimin en geç gecikmenin fiilen başladığı noktada yapılması gerektiği kabul edilmiş, Dubai Uluslararası Finans Merkezi Temyiz Mahkemesi ise Panther kararında (2022) sürenin olayın öğrenilmesiyle başladığına hükmetmiştir. En güvenli yol, olayı öğrendiğiniz günü başlangıç kabul etmektir.
Bildirimde tutar veya gün sayısı yazmak zorunda mıyım?
Hayır. Bildirimde olayın veya durumun tarif edilmesi ve bunun bir hak talebi olduğunun anlaşılması yeterlidir. İstenen süre ve tutar ayrıntılı talepte gösterilir.
28 günü kaçırdım; hakkım tamamen düştü mü?
1999 baskısının metnine göre süresinde bildirim yapılmazsa süre uzamaz ve ek ödeme hakkı doğmaz; mahkemeler bu sonucu büyük ölçüde uygulamaktadır. 2017 baskısında ise mühendis geç bildirimi 14 gün içinde gerekçeli olarak bildirmezse bildirim geçerli sayılır ve geç bildirimin haklı gerekçesi ayrıca değerlendirilebilir (m.20.2.2 ve 20.2.5). Privy Council 2026 kararında sözleşmenin feshinin süresi geçmiş talepleri canlandırmadığını da belirtmiştir. Başlangıç tarihi, önceki yazışmalar ve uygulanacak hukuk ayrıca incelenmelidir.
Bildirimi e-postayla gönderebilir miyim?
Sözleşme elektronik iletim yolunu ve adresini belirlemişse gönderebilirsiniz. 1999 baskısında bu yol teklif ekinde, 2017 baskısında sözleşme verilerinde gösterilir (m.1.3). Belirlenmemişse bildirimi elden alındı karşılığında, posta veya kurye ile sözleşmedeki adrese gönderin; 2017 baskısında yetkili temsilcinin imzası da gerekir.
Ayrıntılı talebi ne zamana kadar vermeliyim?
1999 baskısında olayın öğrenildiği tarihten itibaren 42 gün, 2017 baskısında 84 gün içinde verilir (1999 m.20.1; 2017 m.20.2.4). Etkiler devam ediyorsa ayrıntılı talep ara talep sayılır ve aylık olarak güncellenir.
Mühendis talebime cevap vermezse ne olur?
2017 baskısında mühendis sözleşmedeki süre içinde tespit yapmazsa talep reddedilmiş sayılır; talep sahibi tespite itiraz bildiriminde bulunarak uyuşmazlığı uyuşmazlık kuruluna götürebilir (m.3.7). 1999 baskısında da cevapsız kalan talep, uyuşmazlık kuruluna götürülebilecek bir uyuşmazlığa dönüşür.
İşveren de gecikme cezası için bildirim yapmak zorunda mı?
Evet. 1999 baskısında işverenin gecikme tazminatı istemesi ve hakedişten kesinti yapması 2.5. maddedeki bildirim usulüne bağlıdır (m.8.7). 2017 baskısında işveren de yüklenici gibi 28 günlük bildirim kuralına tabidir (m.8.8 ve 20.2.1).
Sözleşmeye Türk hukuku uygulanıyorsa 28 günlük süre geçerli mi?
Kural olarak geçerlidir. Taraflar sözleşmenin içeriğini kanunun sınırları içinde serbestçe belirleyebilir (TBK m.26). Genel işlem koşullarına ilişkin kurallar (TBK m.20-25) ancak özel koşullarla getirilen olağan dışı ağır hükümlerde etkili olabilir. Yargıtay 15. Hukuk Dairesi’nin 2001 tarihli bir kararında zamanında ve gerekçeli yapılmayan süre uzatımı taleplerinin reddini hukuka uygun bulduğu aktarılmaktadır.
Türkiye’deki kamu ihalelerinde de 28 gün mü uygulanır?
Hayır. Kamu yapım işlerinde mücbir sebep, olayı izleyen 20 gün içinde idareye yazılı olarak bildirilmeli ve yetkili mercilerce belgelendirilmelidir (4735 m.10). İdareden kaynaklanan gecikmelerde bu 20 günlük bildirim şartı aranmaz ve süre en az gecikilen süre kadar uzatılır (YİGŞ m.29/4 ve 29/7).
Mücbir sebepte ayrıca bildirim yapmam gerekir mi?
Evet. Mücbir sebep veya 2017 baskısındaki adıyla istisnai olay, öğrenildiği tarihten itibaren 14 gün içinde ayrıca bildirilmelidir (1999 m.19.2; 2017 m.18.2). Bu olaydan doğan süre ve maliyet talepleri ise hak talebi usulüne tabidir (1999 m.19.4; 2017 m.18.4).
28 günlük süre bir zamanaşımı süresi midir?
Hayır. Zamanaşımı, doğmuş bir alacağın dava yoluyla istenebilmesini sınırlar; Türk hukukunda eser sözleşmesinden doğan alacaklar, yüklenicinin yükümlülüklerini ağır kusuruyla hiç ya da gereği gibi ifa etmemesi dışında beş yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.147/6) ve zamanaşımı süreleri sözleşmeyle değiştirilemez (TBK m.148). FIDIC’teki 28 günlük süre ise hakkın doğması için sözleşmeyle kararlaştırılmış bir bildirim şartıdır. Bu nedenle 28 günlük sürenin zamanaşımı kuralını dolandığı yönündeki itirazın kabulü, değerlendirmemize göre zordur.
Alt yüklenici olarak ana yükleniciye hangi süre içinde bildirim yapmalıyım?
Alt sözleşmenizdeki süre uygulanır. Ana yükleniciler işverene karşı 28 günlük süreyi kaçırmamak için alt sözleşmelerde genellikle daha kısa bildirim süreleri öngörür. Alt sözleşmenizin bildirim maddesini, ana sözleşmenin süreleriyle birlikte okuyun.
Kaynakça
- FIDIC, Yapım İşleri Sözleşme Koşulları (Kırmızı Kitap), Tesis ve Tasarım-Yapım Sözleşme Koşulları (Sarı Kitap) ve EPC/Anahtar Teslimi Projeler Sözleşme Koşulları (Gümüş Kitap), 1999 birinci baskı ve 2017 ikinci baskı; madde numaralarıyla.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.20-27, 106, 138, 182 ve 480; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.18 ve 22; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.2; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.193.
- 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu m.10; Yapım İşleri Genel Şartnamesi m.29.
- Obrascon Huarte Lain SA v Her Majesty’s Attorney General for Gibraltar [2014] EWHC 1028 (TCC).
- Panther Real Estate Development LLC v Modern Executive Systems Contracting LLC [2022] DIFC CA 016.
- Uniform Building Contractors Ltd v Water and Sewerage Authority of Trinidad and Tobago [2026] UKPC 2.
- Polonya Yüksek Mahkemesi, 23.03.2017, V CSK 449/16.
- Multiplex Constructions (UK) Ltd v Honeywell Control Systems Ltd (No 2) [2007] EWHC 447 (TCC); Gaymark Investments Pty Ltd v Walter Construction Group Ltd [1999] NTSC 143.
- Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, 26.02.2001, E.2000/4429, K.2001/1032 (Kluwer Arbitration Blog, 19.12.2014 tarihli “Losing Entitlement to Claim and Resort to Dispute Resolution in Construction: Time Bar Provisions and the Turkish Approach” başlıklı yazıdan aktarılmıştır).
- Battal Şener, “Yüklenicinin Süre Uzatım ve Ek Ödeme Taleplerine İlişkin FIDIC Kırmızı Kitap 20/2. Maddede Öngörülen 28 Günlük Süre Sınırlamasının Türk Borçlar Kanunu’nda Yer Alan Genel İşlem Koşulları Bakımından Değerlendirilmesi”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C.29, S.1, 2023, s.783-809.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosya kendi sözleşmesi, özel koşulları, uygulanacak hukuku ve süreleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Projenizde 28 günlük süre işliyor mu?
Hak talebi bildirimi, ayrıntılı talep, mühendis tespitine itiraz ve uyuşmazlık kurulu için sözleşmeniz ve olayın tarihiyle hemen arayın.
İlgili ana rehberler
Yurt Dışı Müteahhitlik Uyuşmazlıkları Merkezi · Tahkim Rehberi · Gecikme Cezası ve Süre Uzatımı · Dilekçe Örnekleri · İletişim


