Proje Uzadı: Yurt Dışı İnşaatta Uzama Maliyeti ve Genel Gider Talebi 2026 — FIDIC Masraf ve Kâr, Hudson ve Emden Formülü, TBK 112
16 Kasım 2026

Proje Uzadı: Yurt Dışı İnşaatta Uzama Maliyeti ve Genel Gider Talebi 2026 — FIDIC Masraf ve Kâr, Hudson ve Emden Formülü, TBK 112

Yurt dışındaki proje işverenden kaynaklanan bir sebeple uzadıysa yüklenici, süre uzatımının yanında uzayan dönemde katlandığı zamana bağlı giderleri de isteyebilir: şantiye personeli, kamp ve ofis, bekleyen makine, sigorta ve teminat mektubu masrafları ile merkez genel giderleri. FIDIC’te bu hak, gecikmeye yol açan olayın hangi maddeye dayandığına bağlıdır: bazı olaylar yalnızca süre, bazıları süre ve masraf, bazıları ayrıca kâr verir; 2017 metninde kâr oranı Sözleşme Verilerinde yazılmamışsa yüzde 5’tir. Talep, olayın öğrenilmesinden itibaren 28 gün içinde bildirilmeli ve çağdaş kayıtlarla desteklenen ayrıntılı talep 1999 metninde 42, 2017 metninde 84 gün içinde sunulmalıdır. Merkez genel gideri Hudson veya Emden formülüyle hesaplanabilir, ancak İngiliz mahkemeleri yüklenicinin gecikme olmasaydı başka işten bu katkıyı sağlayacağını ispatlamasını arar. Türk hukuku uygulanıyorsa dayanak, iş sahibinin borca aykırılığından doğan tazminattır (TBK m.112) ve iş sahibi kusursuzluğunu ispat etmek zorundadır; belirsiz alacak davası 31 Temmuz 2026’da kaldırıldığından dava kısmi dava olarak açılır (HMK m.109/4).

Bu rehber, yurt dışındaki projesi işverenden kaynaklanan sebeplerle uzayan ve uzayan dönemin maliyetini isteyecek Türk müteahhitler ile onların sözleşme, maliyet ve hukuk ekipleri için yazıldı. Hangi olayın para hakkı doğurduğunu, uzama maliyetinin kalemlerini, merkez genel giderinin nasıl hesaplandığını, kayıt ve ispat kurallarını ve Türk hukukunun bu taleplere yaklaşımını anlatıyor. Sonunda ayrıntılı talep örneği ve Türk mahkemesinde açılacak kısmi dava dilekçesi örneği yer alıyor.

Bu yazının dayanakları. FIDIC Kırmızı, Sarı ve Gümüş Kitap, 1999 baskısı m.1.1.4.3 (masraf tanımı), 1.9, 2.1, 4.12, 8.4, 8.9, 13.8, 16.1, 19.4 ve 20.1; 2017 baskısı m.1.1.19 (masraf), 1.1.20 (masraf artı kâr), 1.9, 2.1, 4.12, 8.5, 8.6, 8.10, 13.7, 16.1, 18.4, 20.1 ve 20.2; Society of Construction Law Gecikme ve Aksama Protokolü (ikinci baskı, 2017); 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.52, 106, 112, 114, 122, 138, 147 ve 480; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.5/A; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.107 (16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır) ve m.109/4; 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.24; Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, 26.03.2025, E.2024/762, K.2025/1271; Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, 24.07.2017, E.2016/5623, K.2017/1726; Walter Lilly & Company Ltd v Mackay [2012] EWHC 1773 (TCC); Alfred McAlpine Homes Ltd v Property and Land Contractors Ltd (1995) 76 BLR 59.

Yazı 16 Kasım 2026 tarihinde yürürlükte olan mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır. FIDIC hükümleri genel şartlara göre anlatılmış ve kendi ifademizle aktarılmıştır; sözleşmenizin özel şartları süreleri, oranları ve hangi olayın masraf hakkı verdiğini değiştirmiş olabilir.

Bir proje dört ay uzadığında yüklenicinin kaybı yalnızca dört ay değildir. Şantiyedeki proje müdürü, mühendisler ve idari personel dört ay daha maaş alır; kamp, ofis, araçlar ve jeneratörler dört ay daha çalışır; kule vinç ve beton santrali sahada bekler; sigorta poliçeleri ve teminat mektupları uzatılır, komisyonları işler; merkezdeki ekip başka bir işe kaydırılamaz. Çoğu projede bu zamana bağlı giderler aylık sözleşme bedelinin önemli bir kısmına ulaşır ve kâr marjını kısa sürede eritir.

Süre uzatımı, gecikme cezasını önler; uzayan dönemin maliyetini ise kendiliğinden karşılamaz. Bu maliyet, ayrı bir hak talebiyle, sözleşmenin o olay için para hakkı tanıyıp tanımadığına bakılarak, kayıtlarla ve doğru hesap yöntemiyle istenmelidir. Gecikme cezası ve süre uzatımı tarafı yurt dışı projede gecikme cezası rehberimizin konusudur; bu yazı aynı gecikmenin para tarafını ele alıyor.

Süre Uzatımı Para Demek Değildir: Hangi Olay Masraf, Hangi Olay Kâr Verir?

FIDIC, yükleniciye süre uzatımı veren olayları üç gruba ayırır. Bazı olaylar yalnızca süre verir; bunlarda risk paylaşılır, yüklenici gecikme cezasından kurtulur ama uzayan dönemin masrafını kendisi taşır. Bazı olaylar süre ve masraf verir; bunlar işverenin de kontrol edemediği, ancak sözleşmenin işverene yüklediği risklerdir. Bazı olaylar ise süre, masraf ve kâr verir; bunlar doğrudan işverenin veya Mühendisin bir işleminden ya da ihmalinden kaynaklanan olaylardır.

2017 FIDIC’te gecikme olayları ve para hakkı

MaddeOlaySüreMasrafKâr
m.1.9 (Kırmızı)Çizim veya talimatın geç verilmesiVarVarVar
m.1.13İşverenin alması gereken izinlerin gecikmesiVarVarVar
m.2.1Sahaya erişimin veya saha tesliminin gecikmesiVarVarVar
m.4.6İşverenin diğer yüklenicileriyle işbirliğiVarVarVar
m.4.12Öngörülemeyen fiziksel koşullar (zemin)VarVarYok
m.4.23Arkeolojik ve jeolojik buluntularVarVarYok
m.8.5(c)Olağanüstü olumsuz hava koşullarıVarYokYok
m.8.6Resmî makamlardan kaynaklanan gecikmeVarYokYok
m.8.10İşverenin işi askıya almasıVarVarVar
m.10.3Tamamlama testlerinin işverence engellenmesiVarVarVar
m.13.6Mevzuat değişikliğiVarVarYok
m.16.1Ödeme gecikmesi nedeniyle işin yavaşlatılması veya durdurulmasıVarVarVar
m.17.2İşverene ait risklerden doğan hasarVarVarVar
m.18.4İstisnai olay (mücbir sebep)VarBazı olaylardaYok

Değişiklik emirleri bu tablonun dışında, değişiklik bedeli içinde değerlendirilir: değişiklik nedeniyle işin uzaması hâlinde zamana bağlı giderler değişikliğin değerlemesinde hesaba katılmalıdır (2017’de m.13.3). 1999 metninde de aynı ayrım vardır; maddelerin numarası ve bazı olaylardaki para hakkı farklıdır. Örneğin 1999’da işverenin askıya alması m.8.9’da düzenlenir ve yalnızca masraf verir. Bu nedenle her talepte önce sözleşmenin hangi baskıya dayandığı ve özel şartların bu maddeleri değiştirip değiştirmediği kontrol edilmelidir.

Uygulamada en sık görülen hata, bütün gecikmeyi tek bir “uzama talebi” içinde toplamaktır. Oysa aynı dönemde hem hava koşullarından (yalnızca süre) hem saha tesliminin gecikmesinden (süre, masraf ve kâr) kaynaklanan gecikme varsa, para yalnızca ikinci olayın kritik yola etkisi kadar istenebilir. Talep, her olayın etkisini ayrı ayrı gösterecek şekilde kurulmalıdır.

FIDIC’te “Masraf” ve “Masraf Artı Kâr” Ne Demektir?

FIDIC’te masraf (Cost), yüklenicinin sahada veya saha dışında makul olarak yaptığı veya yapacağı bütün harcamalardır; genel giderler ve benzeri giderler dahildir, kâr dahil değildir (1999’da m.1.1.4.3, 2017’de m.1.1.19). Bu tanım iki sonuç doğurur. Birincisi, merkez genel giderleri masrafın parçasıdır; yalnızca şantiyedeki harcamalar değil, projeye hizmet eden merkez giderleri de istenebilir. İkincisi, masraf gerçekleşmiş veya gerçekleşecek harcamadır; teklif fiyatı veya birim fiyat değil, yüklenicinin gerçek maliyeti esas alınır.

Masraf artı kâr ise masrafa Sözleşme Verilerinde belirtilen kâr oranının eklenmesidir; oran yazılmamışsa yüzde 5 uygulanır (2017’de m.1.1.20). 1999 metni “makul kâr” ifadesini kullanır ve oranı belirlemez; bu oran uyuşmazlık konusu olur. Sözleşme Verilerinde kâr oranının yazılması, yüklenicinin teklif aşamasında müzakere etmesi gereken bir konudur.

Masraf, fiyat değildir. Uzama talebinde birim fiyat cetvelindeki “genel giderler” kalemlerini aylara bölerek hesap yapmak cazip gelir; ancak FIDIC’in masraf tanımı gerçek harcamayı arar. Teklif fiyatına dayanan hesap, ancak gerçek harcama kayıtları bulunmadığında ve makul bir yaklaşım olarak kabul edilebilir. Bu nedenle uzama dönemindeki giderler, olay anından itibaren ayrı bir maliyet merkezinde toplanmalıdır.

Uzama Maliyetinin Kalemleri

Uzama maliyeti, işverenden kaynaklanan gecikme olmasaydı yüklenicinin katlanmayacağı zamana bağlı giderlerdir. Gecikme ve Aksama Protokolü’nün ifadesiyle amaç, yükleniciyi işverenin riskindeki olay hiç yaşanmamış olsaydı bulunacağı mali duruma getirmektir. Bu nedenle talep, iş miktarına bağlı giderleri değil, sürenin uzamasıyla artan giderleri kapsar.

Uzama maliyetinin başlıca kalemleri

KalemİçerikİspatDikkat
Şantiye yönetim personeliProje müdürü, saha mühendisleri, planlama, kalite, iş güvenliği, idari ve mali personelBordrolar, görev çizelgeleri, puantajlarYalnızca uzayan dönemde sahada bulunması gereken personel
Şantiye tesisleriKamp, ofis, laboratuvar, yemekhane, enerji, su, iletişim, araçlarKira sözleşmeleri, faturalar, yakıt kayıtlarıKurulum giderleri değil, işletme giderleri
Bekleyen işçilik ve ekipmanİş yapılamayan dönemde sahada tutulan ekip ve makinelerPuantaj, makine çalışma kayıtları, kira faturalarıBaşka işe kaydırma imkânı araştırılmış olmalı
Zamana bağlı ekipmanKule vinç, beton santrali, iskele, kalıpKira veya amortisman ve bakım kayıtlarıÖzmal ekipmanda gerçek maliyet esas alınır
Güvenlik ve sigortaSaha güvenliği, inşaat tüm riskler ve sorumluluk sigortası uzatmalarıPoliçeler ve ek primlerUzama dönemine ait ek prim
Teminat mektuplarıKesin teminat, avans teminatı ve kontrgaranti uzatma komisyonlarıBanka dekontlarıYalnızca uzama nedeniyle doğan ek komisyon
Merkez genel giderleriProjeye hizmet eden merkez organizasyonu veya kaybedilen genel gider katkısıMuhasebe kayıtları, kaçırılan ihaleler, ciro düşüşüFormül kullanılabilir ancak kayıp ispatlanmalı
Fiyat artışlarıUzayan dönemde yapılan işlerde işçilik ve malzeme fiyatlarındaki artışEndeksler ve faturalarSözleşmedeki fiyat ayarlaması hükmüyle birlikte değerlendirilir
Finansman maliyetiUzama nedeniyle bağlanan sermayenin maliyetiKredi faizleri, nakit akış tablosuUygulanacak hukuka göre tartışmalıdır
Alt yüklenici ve tedarikçi talepleriAlt yüklenicilerin aynı gecikme için ileri sürdüğü uzama talepleriAlt sözleşmeler ve taleplerYüklenicinin bu taleplerden sorumlu olduğu gösterilmeli

Hangi döneme göre hesaplanır?

Uzama maliyeti, projenin sonundaki fazladan aylara göre değil, gecikmeye yol açan olayın etkisinin hissedildiği döneme göre hesaplanır. Protokol de değerlemenin, işverenin riskindeki olayın etkisinin hissedildiği döneme göre yapılmasını öngörür. Örneğin saha teslimi projenin ilk aylarında üç ay gecikmişse, uzama maliyeti işin bitiminde sahada kalan küçük ekibin giderleriyle değil, gecikmenin yaşandığı dönemde sahada bulunan kaynaklarla ölçülür. Bu ayrım tutarı büyük ölçüde değiştirir ve işverenlerin en sık itiraz ettiği konudur.

Fiyat artışları ve fiyat ayarlaması

Sözleşmede fiyat ayarlaması hükmü bulunuyorsa (1999’da m.13.8, 2017’de m.13.7), uzayan dönemde yapılan işler için de endekslere göre ayarlama yapılır. 1999 metni, yüklenicinin işi Tamamlanma Süresi içinde bitirmemesi hâlinde sonraki ayarlamaların, Tamamlanma Süresinin bitiminden 49 gün önceki endeksler veya güncel endeksler arasından işverenin lehine olanla yapılacağını öngörür. Bu kural, süre uzatımı alınmamış dönemler için yükleniciyi cezalandırır; süre uzatımı alındığında Tamamlanma Süresi ileri kaydığından ayarlama olağan şekilde devam eder. Sözleşmede fiyat ayarlaması yoksa veya ayarlama gerçek artışları karşılamıyorsa, uzayan dönemdeki fiyat artışı masraf kalemi olarak ayrıca istenebilir. Türkiye’deki kamu ihalelerinde uzatılan sürede fiyat farkı ise fiyat farkı ve süre uzatımı rehberimizde anlatılmıştır.

Merkez Genel Gideri: Hudson, Emden ve Eichleay Formülleri

Merkez genel giderleri, yüklenicinin genel müdürlüğünün, muhasebe, satın alma, insan kaynakları ve teknik ofis gibi birimlerinin giderleridir. Bu giderler her projeye teklif fiyatı içindeki bir yüzdeyle yüklenir. Proje uzadığında iki tür kayıp doğabilir: merkez organizasyonu projeye daha uzun süre hizmet ettiği için giderler artar ya da proje aynı ekibi ve sermayeyi bağladığı için yüklenici başka işlerden elde edeceği genel gider katkısını kaybeder.

Bu kaybın gerçek kayıtlarla ölçülmesi güç olduğundan uygulamada formüller kullanılır. İngiliz Teknoloji ve İnşaat Mahkemesi (TCC) 2012 tarihli Walter Lilly v Mackay kararında, gecikme nedeniyle kaybedilen merkez genel gideri ve kârın istenebileceğini, Emden veya Hudson gibi bir formülün kullanılmasının bu kaybı hesaplamanın meşru ve yararlı bir yolu olduğunu kabul etmiştir. Ancak aynı kararda ve daha önceki Alfred McAlpine Homes kararında, yüklenicinin gecikme olmasaydı başka işler alacağını ve bu işlerden genel gider katkısı ve kâr elde edeceğini ihtimaller dengesi ölçüsünde ispatlaması aranmıştır. Formül kaybı hesaplar; kaybın varlığını ispat etmez.

Merkez genel gideri formülleri

FormülHesapÖrnek (sözleşme 50 milyon dolar, süre 24 ay, gecikme 4 ay)Özellik
HudsonTeklifteki genel gider ve kâr yüzdesi × (sözleşme bedeli ÷ sözleşme süresi) × gecikme süresi%8 × (50.000.000 ÷ 24) × 4 = 666.667 dolarTeklifteki yüzdeyi esas alır; teklif gerçekçi değilse sonucu da gerçekçi olmaz
EmdenŞirketin gerçek genel gider ve kâr yüzdesi × (sözleşme bedeli ÷ sözleşme süresi) × gecikme süresi%6 × (50.000.000 ÷ 24) × 4 = 500.000 dolarYüzde şirketin denetlenmiş mali tablolarından hesaplanır; mahkemelerce daha çok tercih edilir
EichleaySözleşme dönemindeki toplam merkez gideri × (projenin cirosu ÷ şirket cirosu) ÷ proje günü × gecikme günü10.000.000 × %20 ÷ 700 gün × 140 gün = 400.000 dolarYalnızca genel gideri kapsar; ABD uygulamasında yaygındır

Hudson ve Emden formülleri genel gider ile kârı birlikte hesaplar. Bu nedenle bu formüllerle hesap yapılan bir talepte, aynı gecikme için ayrıca yüzde 5 kâr eklenirse aynı kalem iki kez istenmiş olur. Formül sonucu, şirketin kaçırdığı ihaleleri, reddettiği teklifleri ve gecikme dönemindeki ciro düşüşünü gösteren belgelerle desteklenmelidir. Bu belgeler yoksa hakem heyetleri formülü ya hiç kabul etmez ya da önemli bir indirimle uygular.

Merkezde gerçek artış varsa formüle gerek yoktur. Gecikme nedeniyle merkezde ek personel istihdam edilmiş, proje için ayrıca bir talep veya planlama ekibi kurulmuşsa bu giderler doğrudan kayıtlarla istenir. Formül, gerçek kayıtların bulunmadığı durumlar için bir yaklaşımdır; daha iyi delil varsa o kullanılmalıdır.

İspat: Bildirim, Çağdaş Kayıtlar ve Ayrıntılı Talep

Uzama maliyeti talebi, süre uzatımı talebiyle aynı usule tabidir. Yüklenici olayı öğrendiği veya öğrenmesi gerektiği tarihten itibaren 28 gün içinde hak talebi bildiriminde bulunur ve bundan sonra talebi destekleyecek çağdaş kayıtları tutar. Ayrıntılı talep, 1999 metninde olayın öğrenilmesinden itibaren 42 gün, 2017 metninde 84 gün içinde sunulur. Olayın etkisi devam ediyorsa ilk talep ara talep niteliğindedir; yüklenici aylık aralıklarla birikmiş gecikmeyi ve tutarı gösteren ara talepler verir, etkinin sona ermesinden itibaren 28 gün içinde son talebi sunar.

2017 metninde ayrıntılı talep, olayın açıklamasını, talebin sözleşmesel veya diğer hukuki dayanağını, dayanılan çağdaş kayıtları ve istenen süre ile tutarın ayrıntılarını içermelidir. Hukuki dayanağa ilişkin açıklamanın 84 gün içinde sunulmaması, bildirimin hükümsüz sayılmasına yol açabilir. Uzama talepleri aylarca sürdüğü için bu ara taleplerin düzenli verilmesi, sonradan “talep süresinde ayrıntılandırılmadı” itirazının önüne geçer. Bildirim sürelerinin kaçırılmasının sonuçları FIDIC’te süre uzatımı ve 28 günlük bildirim rehberimizde anlatılmıştır.

Uzama maliyeti talebinin takvimi

Adım1999 metni2017 metni
Hak talebi bildirimiOlayın öğrenilmesinden itibaren 28 gün (m.20.1)Aynı (m.20.2.1)
Çağdaş kayıtlarBildirimden sonra talebi destekleyecek kayıtların tutulmasıAynı; Mühendis kayıtları inceleyebilir ve ek kayıt isteyebilir
Ayrıntılı talepOlayın öğrenilmesinden itibaren 42 günOlayın öğrenilmesinden itibaren 84 gün; hukuki dayanak açıklaması zorunlu
Etkisi devam eden olayAylık ara talepler; etkinin bitiminden itibaren 28 gün içinde son talepAynı (m.20.2.6)
Mühendisin cevabıTalebin alınmasından itibaren 42 günUzlaştırma ve tespit (m.3.7); tespitten itibaren 28 gün içinde memnuniyetsizlik bildirimi

Çağdaş kayıt ne demektir?

Çağdaş kayıt, olay sırasında veya hemen sonrasında, olağan iş akışı içinde düzenlenen kayıttır: günlük şantiye raporları, personel ve makine puantajları, bordrolar, kira faturaları, yakıt tüketim kayıtları, Mühendisle yazışmalar, toplantı tutanakları, fotoğraflar ve aylık ilerleme raporları. Uyuşmazlık çıktıktan sonra hazırlanan tablolar ve tanık beyanları bu kayıtların yerini tutmaz. Uzama maliyeti talebinin gücü, olayın başladığı gün açılan ayrı bir maliyet merkezinde giderlerin günlük olarak toplanmasına bağlıdır.

Toplu talep riski

Toplu talep (global claim), projedeki toplam maliyet aşımını işverenin gecikmelerine bağlayıp her olayın etkisini ayrı ayrı göstermeyen taleptir. Bu tür talepler, aşımın bir bölümü yüklenicinin kendi verimsizliğinden veya fiyatlama hatasından kaynaklanmış olabileceği için büyük risk taşır. Walter Lilly kararı, yüklenicinin olayın gerçekleştiğini, gecikmeye yol açtığını ve zarara neden olduğunu ihtimaller dengesi ölçüsünde ispatlaması koşuluyla bu tür taleplerin tamamen dışlanmayacağını kabul etmiştir; bununla birlikte maliyet aşımına yüklenicinin kendi sorumluluğundaki etkenler de katkıda bulunmuşsa talep zayıflar. Güvenli yol, her olayı, kritik yola etkisini ve o dönemdeki giderleri ayrı ayrı gösteren taleptir.

Eşzamanlı Gecikme, Hızlandırma ve Verimlilik Kaybı

Aynı dönemde hem işverenden hem yükleniciden kaynaklanan gecikme varsa, İngiliz hukukunda ve Gecikme ve Aksama Protokolü’nde yaygın yaklaşım, yükleniciye süre uzatımı verilmesi ancak o dönemin uzama maliyetinin ödenmemesidir. Yüklenicinin kendi gecikmesi olmasaydı da aynı giderlere katlanacağı kabul edilir. Bu nedenle uzama maliyeti talebinde yüklenicinin kendi gecikmelerinin kritik yol üzerinde olmadığını gösteren analiz, süre uzatımı talebinden daha da önemlidir. 2017 metninin eşzamanlı gecikme hükmü ve uygulanacak hukukun yaklaşımı yurt dışı projede gecikme cezası rehberimizde ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

İşveren süre uzatımı talebini reddedip işin sözleşmedeki tarihte bitirilmesini isterse yüklenici ek ekip, vardiya ve ekipmanla işi hızlandırmak zorunda kalabilir. Bu durumda zarar uzama maliyeti olarak değil hızlandırma maliyeti olarak doğar. Hızlandırma talimatı açıkça verilmişse değişiklik hükümlerine (2017’de m.13), verilmemiş ancak süre uzatımının haksız reddi yükleniciyi hızlandırmaya zorlamışsa genel hükümlere dayanılır. Her iki durumda da yüklenicinin hızlandırma kararını ve nedenini işverene yazılı olarak bildirmesi gerekir.

Verimlilik kaybı (disruption) ise işin süresinden bağımsız olarak, işverenin müdahaleleri nedeniyle ekiplerin planlanan verimle çalışamamasından doğan kayıptır. Örneğin sık proje değişiklikleri veya parça parça saha teslimi nedeniyle ekipler sürekli yer değiştiriyorsa birim işçilik maliyeti artar. Bu kayıp, aynı projede etkilenmemiş bir dönemdeki verim ile etkilenmiş dönemdeki verimin karşılaştırılması (ölçülmüş mil yöntemi) gibi yöntemlerle hesaplanır ve uzama maliyetiyle aynı gideri iki kez kapsamamalıdır.

Verimlilik kaybı yöntemlerinin SCL Protokolü’ndeki sıralaması, ölçülmüş mil analizinin kurulması, küresel talep riski ve kâr kaybı hesabı için tahkimde zarar hesabı rehberimize bakılabilir.

Türk Hukuku Uygulanıyorsa: TBK 106, 112 ve 122

Türk müteahhitlerin ortak girişim ortaklarıyla, alt yüklenicileriyle ve bazı yabancı işverenlerle yaptığı sözleşmelerde Türk hukuku seçilebilir (MÖHUK m.24). Türk hukuku uygulandığında FIDIC hükümleri sözleşme hükmü olarak geçerlidir; uzama maliyetinin kanundaki dayanakları ise şunlardır.

İş sahibi, yüklenicinin işi yapabilmesi için kendisinin yapması gereken hazırlık fiillerini, örneğin sahanın teslimini, projelerin verilmesini, izinlerin alınmasını haklı bir sebep olmaksızın yapmazsa alacaklı temerrüdüne düşer (TBK m.106). Bu fiiller sözleşmede iş sahibinin borcu olarak düzenlenmişse, bunların hiç veya gereği gibi yerine getirilmemesi aynı zamanda borca aykırılıktır ve iş sahibi kendisine hiçbir kusur yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe yüklenicinin bundan doğan zararını giderir (TBK m.112). Kusurun ispat yükü iş sahibindedir; yüklenici iş sahibinin kusurunu değil, borca aykırılığı, zararı ve aradaki illiyet bağını ispat eder.

Ödeme gecikmesine bağlı uzamalarda temerrüt faizini aşan zarar da istenebilir; borçlu kusursuzluğunu ispat etmedikçe bu zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m.122). Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, saha teslimini geç yapan idareye karşı yüklenicinin açtığı bir dosyada verdiği 26.03.2025 tarihli, E.2024/762, K.2025/1271 sayılı kararında, aşkın zararın borçlu temerrüdünün kusura dayanan bir sonucu olduğunu, borçlunun kusursuzluğunu ispat etmek zorunda olduğunu ve zararın önce somut, bu mümkün olmazsa soyut yöntemle hesaplanması gerektiğini belirterek, zarar kalemlerini somut olarak açıklayan yüklenicinin talebinin eksik incelemeyle reddini bozma sebebi saymıştır. Yargıtay 15. Hukuk Dairesinin 24.07.2017 tarihli, E.2016/5623, K.2017/1726 sayılı kararında da iş sahibinin kusuruyla sona eren sözleşmede personel, genel gider ve masraf taleplerinin eksik incelemeyle reddi bozma sebebi sayılmıştır.

Uzama döneminde fiyatlar olağanüstü artmışsa ve götürü bedel bu artışı karşılamıyorsa yüklenici, öngörülemeyen durumlar nedeniyle sözleşmenin uyarlanmasını isteyebilir (TBK m.480/2 ve m.138). Uyarlama, iş sahibinin kusuruna dayanan tazminattan farklı bir yoldur ve şartları daha ağırdır. İşverenin gecikmeye katkısı ile yüklenicinin kendi gecikmesinin birlikte bulunduğu durumlarda tazminat, katkı oranında indirilebilir (TBK m.52 ve m.114/2).

Türk hukukunda uzama maliyeti talebinin çerçevesi

KonuKuralDayanak
İş sahibinin hazırlık fiilleriSaha teslimi, proje ve izinler yapılmazsa alacaklı temerrüdüTBK m.106
TazminatBorca aykırılıktan doğan zarar; kusurun yokluğunu iş sahibi ispat ederTBK m.112
Aşkın zararTemerrüt faizini aşan zarar; kusursuzluk ispatı borçludaTBK m.122
UyarlamaOlağanüstü fiyat artışlarında sözleşmenin uyarlanmasıTBK m.480/2, m.138
İndirimAlacaklının zarara katkısıTBK m.52, m.114/2
ZamanaşımıEser sözleşmesinden doğan alacaklarda beş yıl (yüklenicinin ağır kusuru hâli hariç)TBK m.147/6
Dava şartıTicari davalarda para alacağı için dava açmadan önce arabulucuya başvuruTTK m.5/A
Dava türüBelirsiz alacak davası 31.07.2026’da kaldırıldı; kısmi davada talep bir defaya mahsus tahkikatın sonuna kadar artırılabilirHMK m.109/4
Belirsiz alacak davası artık yok. 16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla HMK’nın 107. maddesi yürürlükten kaldırılmış, 31.07.2026’dan itibaren alacağın bir kısmının dava edildiği durumlarda talebin aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere, iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sonuna kadar artırılabilmesi kabul edilmiştir. Artırılan kısım için zamanaşımı da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır (HMK m.109/4). Uzama maliyeti gibi bilirkişi incelemesi gerektiren alacaklarda dava bu nedenle kısmi dava olarak açılır. Talep artırımının uygulaması için HMK 109/4 talep artırım dilekçesi rehberimize bakabilirsiniz.

Türkiye’deki kamu ihalelerinde idareden kaynaklanan gecikmeler ve süre uzatımı ayrı bir mevzuata tabidir; bu konu gecikme cezası ve süre uzatımı rehberimizde anlatılmıştır.

Örnek Hesap

Sözleşme bedeli 50 milyon ABD doları, süresi 24 ay olan bir projede sahanın bir bölümünün geç teslimi nedeniyle iş dört ay uzamış, Mühendis dört aylık süre uzatımı vermiştir. Gecikmenin etkisi projenin 6. ile 10. ayları arasında hissedilmiştir. Bu dönemde ayrı maliyet merkezinde toplanan giderler şöyledir:

Örnek uzama maliyeti hesabı (dört ay)

KalemHesapTutar (dolar)
Şantiye yönetim personeli4 ay × 150.000600.000
Kamp, ofis, araçlar ve enerji4 ay × 80.000320.000
Saha güvenliği ve sigorta ek primleri4 ay × 25.000100.000
Kule vinç ve bekleyen ekipman4 ay × 60.000240.000
Teminat mektubu ek komisyonu10.000.000 × %1,5 yıllık × 4/1250.000
Şantiye giderleri toplamı1.310.000
Merkez genel gideri ve kâr (Emden)%6 × (50.000.000 ÷ 24) × 4500.000
Toplam talepSaha teslimi gecikmesi masraf ve kâr verdiğinden Emden sonucu kâr dahil olarak eklenmiştir1.810.000

Bu örnekte Emden formülü genel gider ve kârı birlikte hesapladığından şantiye giderlerine ayrıca yüzde 5 kâr eklenmemiştir; eklenirse aynı kâr iki kez istenmiş olur. Gecikmeye yol açan olay yalnızca masraf veren bir olay olsaydı (örneğin öngörülemeyen zemin koşulları), Emden sonucundaki kâr payının ayrıştırılması ve talepten çıkarılması gerekirdi.

Dosyada Bulunması Gereken Belgeler

Uzama maliyeti dosyası

BelgeNe işe yarar?
Sözleşme, özel şartlar ve Sözleşme VerileriMasraf ve kâr hakkı veren maddeler, kâr oranı, fiyat ayarlaması
Hak talebi bildirimleri, ayrıntılı ve ara taleplerUsule uyulduğunun ispatı
Onaylı ve güncellenmiş iş programları, gecikme analiziGecikmenin kritik yola etkisi ve dönemi
Ayrı maliyet merkezinin kayıtlarıUzama dönemindeki gerçek giderler
Bordrolar, puantajlar, görev çizelgeleriPersonel giderleri ve sahada bulunma zorunluluğu
Kira sözleşmeleri, faturalar, makine çalışma kayıtlarıEkipman ve tesis giderleri
Sigorta poliçeleri ve banka komisyon dökümleriUzatma maliyetleri
Denetlenmiş mali tablolar, kaçırılan ihaleler ve reddedilen tekliflerMerkez genel gideri ve kâr kaybının ispatı
Mühendis yazışmaları ve toplantı tutanaklarıOlayın nedeni ve işverenin bilgisi
Alt yüklenici talepleri ve alt sözleşmelerZincirdeki uzama maliyetleri

Uzama Maliyetini İsteyecek Yüklenici İçin Adım Adım

  1. Gecikmeye yol açan her olayın sözleşmede hangi maddeye dayandığını ve süre, masraf ve kâr hakkı verip vermediğini belirleyin.
  2. Olayın öğrenildiği tarihten itibaren 28 gün içinde hak talebi bildiriminde bulunun ve ayrı bir maliyet merkezi açın.
  3. Uzama dönemindeki personel, tesis, ekipman, sigorta ve teminat giderlerini günlük olarak kaydedin.
  4. Etkisi devam eden olaylar için aylık ara talepler verin; ayrıntılı talebi 1999 metninde 42, 2017 metninde 84 gün içinde sunun.
  5. Gecikmenin kritik yola etkisini ve etkinin hissedildiği dönemi gösteren gecikme analizini hazırlatın.
  6. Kendi gecikmelerinizin kritik yol üzerinde olmadığını gösterin; eşzamanlılık iddiasına hazırlıklı olun.
  7. Merkez genel gideri için gerçek kayıtları toplayın; formül kullanacaksanız kaçırılan işleri ve ciro düşüşünü belgeleyin.
  8. Kârın iki kez istenmediğini ve masraf veren olaylarda kâr payının çıkarıldığını kontrol edin.
  9. Mühendisin tespitine 28 gün içinde memnuniyetsizlik bildiriminde bulunun ve uyuşmazlık kurulu yolunu işletin.

Uzama Maliyeti İçin Ayrıntılı Talep Örneği (Türkçe ve İngilizce)

Aşağıdaki örnek, 2017 FIDIC Kırmızı Kitap esaslı bir sözleşmede sahanın bir bölümünün geç teslimi nedeniyle uzayan iş için Mühendise sunulacak ayrıntılı talebin ana metnidir. Hesap tabloları, gecikme analizi ve kayıtlar ekte sunulur. Olayın etkisi devam ediyorsa aynı metin ara talep olarak düzenlenir ve aylık olarak güncellenir.

[MÜHENDİSİN ADI]’NA

Bilgi: [İşverenin unvanı]

Gönderen: [Yüklenicinin unvanı ve adresi]

Konu: [Proje adı] Sözleşmesi; [tarih] tarihli ve [sayı] sayılı hak talebi bildirimimize ilişkin, Sözleşmenin 20.2.4 maddesi uyarınca ayrıntılı talep (uzama maliyeti)

AÇIKLAMALAR

A. Sözleşme m.20.2.1 ve m.20.2.4: bildirim ve süre

1. Sahanın [bölüm] kısmının sözleşmede öngörülen [tarih] yerine [tarih] tarihinde teslim edilmesi nedeniyle uğradığımız gecikme ve masraf için [tarih] tarihinde hak talebi bildiriminde bulunulmuştur. Bu yazı, olayın öğrenildiği [tarih] tarihinden itibaren 84 gün içinde sunulan ayrıntılı talebimizdir.

B. Sözleşme m.2.1: talebin hukuki dayanağı

2. Sözleşmenin 2.1 maddesi uyarınca işveren, sahaya erişim ve sahanın zilyetliğini Sözleşme Verilerinde belirtilen sürelerde yükleniciye vermekle yükümlüdür. Bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi nedeniyle gecikme ve masraf yapan yüklenici, Sözleşmenin 20.2 maddesine tabi olarak süre uzatımına ve masraf artı kâr ödenmesine hak kazanır. Talebimiz bu hükme ve ayrıca Sözleşmenin 8.5(b) ve (e) bentlerine dayanmaktadır.

C. Sözleşme m.8.5: gecikmenin kritik yola etkisi

3. Ekli gecikme analizi, geç teslim edilen bölümde yapılacak [imalat] işlerinin işin kritik yolu üzerinde bulunduğunu ve tamamlanma tarihini [gün] gün ileri kaydırdığını göstermektedir. Aynı dönemde Şirketimizden kaynaklanan ve tamamlanma tarihini etkileyen bir gecikme bulunmamaktadır; [kalem] imalatındaki gecikme kritik yol dışında kalmış ve [gün] günlük bolluk içinde telafi edilmiştir.

Ç. Sözleşme m.1.1.19 ve m.1.1.20: masraf ve kâr

4. Talep edilen tutar, gecikmenin etkisinin hissedildiği [tarih] ile [tarih] arasındaki dönemde ayrı maliyet merkezinde toplanan gerçek giderlere dayanmaktadır: şantiye yönetim personeli [tutar], şantiye tesisleri [tutar], güvenlik ve sigorta [tutar], bekleyen ekipman [tutar], teminat mektubu ek komisyonları [tutar]. Bu giderlerin tamamı bordro, fatura, puantaj ve banka kayıtlarıyla ekte belgelenmiştir.

5. Merkez genel gideri ve kâr, Şirketimizin denetlenmiş mali tablolarından hesaplanan yüzde [oran] oranı esas alınarak Emden formülüyle [tutar] olarak hesaplanmıştır. Aynı dönemde katılamadığımız [sayı] ihale ve reddetmek zorunda kaldığımız teklifler ekte gösterilmiştir. Emden formülü kârı da kapsadığından şantiye giderlerine ayrıca kâr eklenmemiştir.

6. Giderlerin teklif fiyatıyla karşılandığı yönündeki olası bir değerlendirme isabetli olmayacaktır. Teklif, sözleşmedeki süre için hazırlanmıştır; uzayan dönemin giderleri teklif fiyatında yer almamaktadır ve talep teklif fiyatına değil, uzayan dönemde gerçekleşen giderlere dayanmaktadır.

SONUÇ VE İSTEM

7. Açıklanan nedenlerle, Sözleşmenin 3.7 maddesi uyarınca [gün] gün süre uzatımı ile [tutar] tutarında masraf artı kâr ödenmesine karar verilmesini ve bu tutarın bir sonraki ara hakediş sertifikasına eklenmesini talep ederiz. Olayın etkisi devam ettiği takdirde bu talep aylık ara taleplerle güncellenecektir.

[Yüklenici yetkilisi]
[Tarih]
İmza

Ekler: 1. Hak talebi bildirimi 2. Gecikme analizi ve programlar 3. Maliyet merkezi dökümü ve belgeler 4. Mali tablolar ve Emden hesabı 5. Kaçırılan ihalelere ilişkin belgeler

TO: [THE ENGINEER]

Copy: [The Employer]

From: [Name and address of the Contractor]

Subject: [Project] Contract; fully detailed Claim under Sub-Clause 20.2.4 relating to our Notice of Claim No. [ ] dated [date] (prolongation costs)

A. Sub-Clauses 20.2.1 and 20.2.4: Notice and time

1. We gave a Notice of Claim on [date] for the delay and Cost caused by the handover of [part] of the Site on [date] instead of [date] as required by the Contract. This letter is our fully detailed Claim, submitted within 84 days after we became aware of the event on [date].

B. Sub-Clause 2.1: contractual basis

2. Under Sub-Clause 2.1 the Employer must give the Contractor right of access to, and possession of, the Site within the time stated in the Contract Data. A Contractor who suffers delay and incurs Cost as a result of the Employer’s failure is entitled, subject to Sub-Clause 20.2, to an extension of time and payment of Cost Plus Profit. Our Claim is based on that Sub-Clause and on Sub-Clause 8.5(b) and (e).

C. Sub-Clause 8.5: effect on the critical path

3. The attached delay analysis shows that the [works] in the late-handed-over area lay on the critical path and that the completion date was delayed by [days] days. No Contractor delay affected the completion date in the same period; the delay to [item] was off the critical path and was absorbed within [days] days of float.

D. Sub-Clauses 1.1.19 and 1.1.20: Cost and profit

4. The amount claimed is based on the actual costs recorded in a separate cost centre during the period in which the effect of the event was felt, from [date] to [date]: site management staff [amount], site facilities [amount], security and insurance [amount], standing equipment [amount], and additional bond charges [amount]. All of these are supported by the attached payroll, invoices, timesheets and bank records.

5. Head office overheads and profit have been calculated at [amount] using the Emden formula and a percentage of [ ]% derived from our audited accounts. The tenders we were unable to submit and the enquiries we had to decline in the same period are shown in the attachments. As the Emden formula includes profit, no further profit has been added to the site costs.

6. Any suggestion that these costs are covered by the tendered price would be misplaced. The tender was priced for the Time for Completion stated in the Contract; the costs of the extended period are not included in it, and the Claim is based on costs actually incurred during that period rather than on tendered rates.

CONCLUSION AND REQUEST

7. We therefore request that, under Sub-Clause 3.7, an extension of time of [days] days and payment of Cost Plus Profit in the amount of [amount] be agreed or determined, and that this amount be included in the next Interim Payment Certificate. If the effect of the event continues, this Claim will be updated by monthly interim Claims.

[Authorised representative of the Contractor]
[Date]
Signature

Türk Mahkemesinde Uzama Zararı İçin Kısmi Dava Dilekçesi Örneği

Aşağıdaki örnek, Türk hukukunun uygulandığı ve tahkim şartı bulunmayan bir alt yüklenicilik veya inşaat sözleşmesinde, iş sahibinin saha teslimini ve proje onaylarını geciktirmesi nedeniyle uzayan dönemin giderlerini isteyen yüklenici adına hazırlanmıştır. Ticari davalarda para alacağı için dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (TTK m.5/A); arabuluculuk son tutanağı dilekçeye eklenmelidir.

İSTANBUL ( ). ASLİYE TİCARET MAHKEMESİNE

Davacı: [Yüklenici şirketin unvanı, adresi]

Vekili: [Avukatın adı soyadı, adresi]

Davalı: [İş sahibi şirketin unvanı, adresi]

Dava Değeri: [tutar] (fazlaya ilişkin haklar saklıdır)

Konu: İş sahibinin saha teslimini ve proje onaylarını geciktirmesi nedeniyle uzayan dönemde katlanılan giderlerin, şimdilik [tutar] tutarındaki kısmının ticari temerrüt faiziyle birlikte tahsili istemidir.

AÇIKLAMALAR

A. TBK m.470 ve Sözleşme m.[ ]: taraflar arasındaki sözleşme ve iş sahibinin borçları

1. Müvekkil şirket ile davalı arasında [tarih] tarihinde [işin adı] işine ilişkin [bedel] bedelli sözleşme imzalanmıştır. Sözleşmenin [madde] maddesine göre işin süresi [ay] ay olup davalı, sahayı [tarih] tarihine kadar teslim etmeyi ve uygulama projelerini [gün] gün içinde onaylamayı üstlenmiştir.

B. TBK m.106 ve m.112: iş sahibinin borçlarını yerine getirmemesi

2. Davalı, sahanın [bölüm] kısmını ancak [tarih] tarihinde teslim etmiş, [sayı] numaralı uygulama projelerini [gün] gün gecikmeyle onaylamıştır. Bu fiiller, müvekkil şirketin işi yapabilmesi için davalının yapması gereken hazırlık fiilleridir ve aynı zamanda sözleşmeden doğan borçlarıdır. Bu borçların yerine getirilmemesi nedeniyle iş [ay] ay uzamış, davalı da [tarih] tarihli yazısıyla [ay] aylık süre uzatımı vermiştir. Süre uzatımının verilmiş olması, gecikmenin davalıdan kaynaklandığının kabulüdür.

3. Borca aykırılık hâlinde borçlu, kendisine hiçbir kusur yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe alacaklının zararını gidermekle yükümlüdür. Davalının, gecikmenin kamulaştırma işlemlerinden kaynaklandığı yönündeki [tarih] tarihli yazısı bu ispatı sağlamaz; sahanın tesliminin zamanında yapılması için gereken işlemlerin tamamlanması davalının sorumluluğundadır ve bu durum sözleşmenin imzalandığı tarihte davalı tarafından bilinmektedir.

C. TBK m.112 ve m.122: uzama döneminde katlanılan zarar

4. Gecikmenin etkisinin hissedildiği [tarih] ile [tarih] arasındaki dönemde müvekkil şirket, sahada tutmak zorunda kaldığı yönetim personeli, kamp ve ofis tesisleri, bekleyen ekipman, sigorta ve teminat mektubu uzatmaları için ayrı bir maliyet merkezinde kayıtlı olan toplam [tutar] tutarında gidere katlanmıştır. Bu giderler, sözleşme süresi için hazırlanan teklif fiyatında yer almamaktadır. Ayrıca merkez organizasyonunun bu süre boyunca projeye bağlı kalması nedeniyle [tutar] tutarında genel gider katkısı kaybedilmiştir.

5. Zararın tam miktarı, gecikme analizi ve şirket kayıtları üzerinde yapılacak bilirkişi incelemesiyle belirlenebilecektir. Bu nedenle dava kısmi dava olarak açılmış olup talep, Hukuk Muhakemeleri Kanununun 109. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca bilirkişi raporundan sonra artırılacaktır.

Ç. TTK m.5/A: arabuluculuk

6. Dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş, [tarih] tarihli son tutanakla taraflar arasında anlaşma sağlanamadığı tespit edilmiştir.

HUKUKİ SEBEPLER

7. TBK m.106, 112, 122 ve 470 vd.; TTK m.5/A; HMK m.109 ve ilgili mevzuat.

DELİLLER

8. Sözleşme ve ekleri, yer teslim tutanakları, proje onay yazışmaları, süre uzatımı yazısı, iş programları ve gecikme analizi, maliyet merkezi kayıtları, bordrolar, faturalar, sigorta poliçeleri, banka dökümleri, ticari defterler, arabuluculuk son tutanağı, bilirkişi incelemesi, tanık ve sair yasal deliller.

SONUÇ VE İSTEM

9. Açıklanan nedenlerle, fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydıyla şimdilik [tutar] tutarındaki uzama zararının [tarih] tarihinden itibaren işleyecek ticari temerrüt faiziyle birlikte davalıdan tahsiline, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini saygıyla talep ederiz.

Davacı vekili
[Avukatın adı soyadı]
İmza

Sık Yapılan Hatalar

  • Süre uzatımı alınca paranın da geleceğini sanmak. Uzama maliyeti ayrı bir talep ister ve her olay para hakkı vermez.
  • Bütün gecikmeyi tek talepte toplamak. Yalnızca süre veren olaylar ile masraf veren olaylar ayrı ayrı gösterilmelidir.
  • Giderleri projenin sonundaki aylara göre hesaplamak. Hesap, gecikmenin etkisinin hissedildiği döneme göre yapılır.
  • Ayrı maliyet merkezi açmamak. Kayıt yoksa uzama maliyeti teklif fiyatından tahmin edilir ve büyük indirimle karşılaşır.
  • Ara talepleri vermemek. Etkisi devam eden olaylarda aylık ara talepler 2017 metninin açık şartıdır.
  • Merkez genel giderini formülle ispatlanmış saymak. Kaçırılan işler ve ciro düşüşü belgelenmelidir.
  • Kârı iki kez istemek. Hudson ve Emden kârı kapsar; ayrıca yüzde 5 eklenmez.
  • Eşzamanlı gecikmeyi hesaba katmamak. Yüklenicinin kendi gecikmesi kritik yolda ise o dönemin masrafı istenemeyebilir.
  • Türkiye’de belirsiz alacak davası açmaya çalışmak. Bu dava türü 31.07.2026’da kaldırılmıştır; kısmi dava ve HMK m.109/4’teki artırım yolu kullanılmalıdır.

Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar?

Uzayan projelerde önce sözleşmenin hangi baskıya dayandığını, özel şartlarla değiştirilmiş maddeleri ve her gecikme olayının süre, masraf ve kâr bakımından sonucunu çıkarıyoruz. Gecikme analizini hazırlayan uzmanlarla ve şirketin maliyet ekibiyle birlikte uzama maliyetini dönem ve kalem bazında kuruyor, merkez genel gideri için gerekli delilleri belirliyoruz.

Hak talebi bildirimlerini, ayrıntılı ve ara talepleri, Mühendisin tespitine karşı memnuniyetsizlik bildirimlerini Türkçe ve İngilizce hazırlıyor; uyuşmazlık kurulu ve tahkim süreçlerini yürütüyoruz. Türk hukukuna tabi uyuşmazlıklarda arabuluculuk ve kısmi dava sürecini, bilirkişi incelemesinden sonra talep artırımıyla birlikte takip ediyoruz.

Yurt dışındaki projeniz işverenden kaynaklanan sebeplerle uzadıysa sözleşmenizi, süre uzatımı yazışmalarınızı ve uzama dönemine ait maliyet kayıtlarınızı 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz.

İlgili Rehberler

Sıkça Sorulan Sorular

Süre uzatımı aldım; uzayan dönemin masraflarını da isteyebilir miyim?

Gecikmeye yol açan olay sözleşmede masraf hakkı veriyorsa isteyebilirsiniz. FIDIC’te olağanüstü hava koşulları ve resmî makamların gecikmesi gibi olaylar yalnızca süre verir; saha tesliminin gecikmesi, geç çizim ve talimat veya işverenin askıya alması gibi olaylar süre, masraf ve çoğu zaman kâr verir.

Uzama maliyeti hangi kalemlerden oluşur?

Şantiye yönetim personeli, kamp ve ofis gibi tesisler, bekleyen işçilik ve ekipman, zamana bağlı ekipman, saha güvenliği ve sigorta uzatmaları, teminat mektubu ek komisyonları, merkez genel giderleri, uzayan dönemdeki fiyat artışları ve alt yüklenicilerin uzama talepleri.

FIDIC’te kâr oranı ne kadardır?

2017 metninde masraf artı kâr, masrafa Sözleşme Verilerinde belirtilen oranın eklenmesidir; oran yazılmamışsa yüzde 5 uygulanır. 1999 metni yalnızca makul kârdan söz eder ve oranı belirlemez.

Uzama maliyeti talebini ne zaman bildirmeliyim?

Olayın öğrenilmesinden itibaren 28 gün içinde hak talebi bildirimi yapılmalıdır. Ayrıntılı talep 1999 metninde 42, 2017 metninde 84 gün içinde sunulur; etkisi devam eden olaylarda aylık ara talepler ve etkinin bitiminden itibaren 28 gün içinde son talep verilir.

Merkez genel gideri nasıl hesaplanır?

Gerçek kayıtlar varsa onlarla hesaplanır. Yoksa Hudson (teklifteki yüzde), Emden (şirketin gerçek yüzdesi) veya Eichleay formülleri kullanılır. İngiliz mahkemeleri formülü meşru bir hesap yolu olarak kabul eder, ancak yüklenicinin gecikme olmasaydı başka işlerden bu katkıyı sağlayacağını ispatlamasını arar.

Hudson ile Emden formülü arasındaki fark nedir?

Hudson formülü teklifteki genel gider ve kâr yüzdesini, Emden formülü şirketin denetlenmiş mali tablolarından hesaplanan gerçek yüzdeyi esas alır. Her ikisi de genel gider ve kârı birlikte hesapladığından ayrıca kâr eklenmemelidir.

Uzama maliyeti projenin son aylarına göre mi hesaplanır?

Hayır. Hesap, gecikmenin etkisinin hissedildiği döneme göre yapılır. Gecikme projenin ortasında yaşanmışsa o dönemde sahada bulunan kaynakların maliyeti esas alınır; projenin sonunda sahada kalan küçük ekibin maliyeti değil.

Aynı dönemde benim de gecikmem varsa uzama maliyetini alabilir miyim?

Yaygın yaklaşıma göre eşzamanlı gecikmede yüklenici süre uzatımı alır ancak o dönemin masrafını alamaz. Bu nedenle kendi gecikmenizin kritik yol üzerinde olmadığını gecikme analiziyle göstermeniz gerekir.

Kayıt tutmadım; teklif fiyatına göre talep edebilir miyim?

FIDIC’te masraf gerçek harcamadır. Teklif fiyatına dayanan hesap ancak gerçek kayıtlar bulunmadığında makul bir yaklaşım olarak kabul edilebilir ve genellikle indirime uğrar. Banka, bordro ve fatura kayıtlarından geriye dönük bir maliyet dökümü çıkarılması yine de yararlıdır.

Türk hukuku uygulanıyorsa uzama zararının dayanağı nedir?

İş sahibinin saha teslimi, proje ve izin gibi borçlarını yerine getirmemesi borca aykırılıktır ve iş sahibi kusursuzluğunu ispat etmedikçe yüklenicinin zararını öder (TBK m.112). Saha teslimi gibi hazırlık fiillerinin yapılmaması alacaklı temerrüdü de oluşturur (TBK m.106); ödeme gecikmesinde faizi aşan zarar ayrıca istenebilir (TBK m.122).

Türkiye’de uzama zararı için belirsiz alacak davası açabilir miyim?

Hayır. HMK’nın 107. maddesi 7589 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmış ve 31.07.2026’dan itibaren uygulanmamaktadır. Dava kısmi dava olarak açılır; talep, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere tahkikatın sonuna kadar artırılabilir ve artırılan kısım için zamanaşımı dava tarihinden kesilmiş sayılır (HMK m.109/4). Ticari davalarda önce arabulucuya başvurulmalıdır.

Uzama zararı için zamanaşımı ne kadardır?

Sözleşmeye Türk hukuku uygulanıyorsa eser sözleşmesinden doğan alacaklar beş yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.147/6). FIDIC sözleşmelerinde ayrıca sözleşmedeki bildirim süreleri ve uygulanacak yabancı hukukun zamanaşımı kuralları kontrol edilmelidir.

Kaynakça

  • FIDIC, Conditions of Contract for Construction, Plant and Design-Build ve EPC/Turnkey Projects, 1999 birinci baskı ve 2017 ikinci baskı.
  • Society of Construction Law, Delay and Disruption Protocol, ikinci baskı, Şubat 2017.
  • 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla değişik); 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun.
  • Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, 26.03.2025, E.2024/762, K.2025/1271; Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, 24.07.2017, E.2016/5623, K.2017/1726.
  • Walter Lilly & Company Ltd v Mackay and another [2012] EWHC 1773 (TCC); Alfred McAlpine Homes Ltd v Property and Land Contractors Ltd (1995) 76 BLR 59.

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosya kendi sözleşmesi, özel şartları, uygulanacak hukuku ve kayıtlarıyla birlikte değerlendirilmelidir.


Projeniz uzadı, şantiye giderleri mi birikiyor?

Uzama maliyeti talebinin bildirimi, hesabı ve ispatı için sözleşmeniz ve maliyet kayıtlarınızla hemen arayın.

📞 Hemen Arayın: 0554 648 37 15💬 WhatsApp

Post by Av. Fatma Öztürk