FIDIC sözleşmesinde iş artışı, Mühendisin talimatıyla yapılan bir değişiklik (Variation) olarak bedele ve süreye yansır (m.13). Değişiklik, sözleşmedeki birim fiyatlarla, bunlar uygun değilse bu fiyatlardan türetilen yeni fiyatlarla, o da mümkün değilse masraf artı kârla değerlenir; Kırmızı Kitapta bir kalemin miktarı yüzde 10’dan fazla değişir ve diğer eşikler de aşılırsa yeni birim fiyat istenebilir (m.12.3). 2017 metninde yüklenici, değişiklik talimatını aldıktan sonra 28 gün içinde ayrıntıları sunar ve değişiklik için ayrıca hak talebi bildirimi yapması gerekmez; talimatta değişiklik olduğu yazılmamışsa ise işe başlamadan derhâl bildirimde bulunmalıdır (m.3.5). Talimat alınmadan yapılan ek işin bedeli, Privy Council’in 2026 tarihli Uniform Building Contractors kararında görüldüğü gibi, 28 günlük hak talebi bildirimi yapılmamışsa kaybedilebilir. Türk hukuku uygulanıyorsa götürü bedel kural olarak artırılamaz (TBK m.480); ancak iş sahibinin istediği sözleşme dışı işler, fiyat kararlaştırılmamışsa yapıldığı yer ve zamandaki piyasa rayiciyle ödenir (TBK m.481, m.526 vd.).
Bu rehber, yurt dışındaki projesinde işveren veya Mühendis tarafından iş artışı, proje değişikliği ya da ek iş istenen Türk müteahhitler için yazıldı. Değişiklik yetkisinin sınırlarını, talimatın nasıl alınması gerektiğini, değişikliğin nasıl fiyatlandırılacağını, götürü bedelli sözleşmelerdeki farkları ve Türk hukuku ile Orta Doğu hukuklarının ek iş bedeline yaklaşımını anlatıyor. Sonunda talimatın değişiklik olduğuna ilişkin bildirim örneği ile Türk mahkemesinde açılacak ek iş bedeli davası dilekçesi örneği yer alıyor.
Bu yazının dayanakları. FIDIC Kırmızı, Sarı ve Gümüş Kitap, 1999 baskısı m.1.1 (değişiklik tanımı), 2.4, 3.1, 3.3, 8.4, 12.3, 12.4, 13.1, 13.2, 13.3, 13.5, 13.6 ve 20.1; 2017 baskısı m.1.1 (değişiklik tanımı), 2.4, 3.2, 3.5, 3.7, 8.5, 12.3, 12.4, 13.1, 13.2, 13.3.1, 13.3.2, 13.4, 13.5 ve 20.2; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.17, 77, 470, 480, 481, 482, 526, 529 ve 147; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.5/A; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.109/4; 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.24; Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, 22.06.2017, E.2016/631, K.2017/2693; Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, E.2016/6416, K.2018/2179; Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, E.2016/200, K.2017/2085; Uniform Building Contractors Ltd v Water and Sewerage Authority of Trinidad and Tobago [2026] UKPC 2; Birleşik Arap Emirlikleri 1985 tarihli ve 5 sayılı Medeni İşlemler Kanunu m.887 ile 2025 tarihli ve 25 sayılı Medeni İşlemler Kanunu m.829; Dubai Temyiz Mahkemesi, 2021/472; Bahreyn Medeni Kanunu m.613; Mısır Medeni Kanunu m.657.
Yazı 17 Kasım 2026 tarihinde yürürlükte olan mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır. FIDIC hükümleri genel şartlara göre anlatılmış ve kendi ifademizle aktarılmıştır; sözleşmenizin özel şartları değişiklik yetkisini, değerleme kurallarını ve süreleri değiştirmiş olabilir.
Yurt dışındaki projelerde uyuşmazlıkların büyük bölümü değişikliklerden doğar. İşveren tasarımı geliştirir, yerel makamlar ek şartlar getirir, zemin projeyi değiştirmeyi zorunlu kılar, Mühendis şantiye toplantısında “şunu da yapın” der. Yüklenici işin durmaması için talimatı uygular; bedel ise sonraya kalır. Proje sonunda kesin hesapta işveren bu işlerin sözleşme kapsamında olduğunu, talimatın yetkili kişiden gelmediğini veya talebin süresinde bildirilmediğini ileri sürer.
Değişikliğin bedelini almak, işi yapmaktan önce başlar: talimatın doğru kişiden ve doğru şekilde alınması, işin sözleşme kapsamı dışında olduğunun yazılı olarak tespit edilmesi, fiyatın ve sürenin süresinde bildirilmesi. Aşağıda bu adımları FIDIC’in 12 ve 13. maddeleri ile uygulanacak hukukun kurallarıyla birlikte anlatıyoruz.
Değişiklik Nedir ve Kim İsteyebilir? (FIDIC 13.1)
FIDIC’te değişiklik, işlerde yapılan ve 13. madde uyarınca talimat verilen veya onaylanan her türlü değişikliktir. Mühendis, geçici kabul belgesi düzenleninceye kadar her zaman, talimat vererek veya yükleniciden teklif isteyerek değişiklik başlatabilir. Değişiklik şunları kapsayabilir: iş kalemlerinin miktarındaki değişiklik, işin kalitesi veya diğer özellikleri, işin kotları, konumu veya boyutları, işin bir bölümünün çıkarılması, ek iş, tesisat, malzeme veya hizmet ve işin sırası veya zamanlaması.
Değişiklik yetkisinin iki sınırı vardır. Birincisi, işin çıkarılması, o işin işveren veya başka bir yüklenici tarafından yaptırılması için kullanılamaz; işveren bir işi sözleşmeden çıkarıp başkasına verirse bu bir değişiklik değil, sözleşmeye aykırılıktır ve yüklenici o işten elde edeceği kârı isteyebilir. İkincisi, Mühendisin sözleşmeyi değiştirme yetkisi yoktur (1999’da m.3.1, 2017’de m.3.2); değişiklik işlere ilişkindir, sözleşmenin ödeme, risk veya sorumluluk hükümlerine değil. Özel şartlar, Mühendisin belirli tutarın üzerindeki değişiklikler için işverenin onayını almasını şart koşabilir; bu durumda yüklenici, onayın alındığını sorgulamak zorunda değildir, Mühendisin talimatı işverenin onayı alınmış sayılarak uygulanır.
Yüklenici değişikliğe hangi hâllerde itiraz edebilir?
| İtiraz sebebi | 1999 Kırmızı | 1999 Sarı ve Gümüş | 2017 (üç kitap) |
|---|---|---|---|
| Değişiklik için gerekli malzeme ve ekipman kolayca temin edilemiyor | Var | Var | Var |
| Değişiklik işin güvenliğini veya uygunluğunu azaltıyor | Yok | Var | Sarı ve Gümüş Kitapta var |
| Değişiklik performans garantilerini olumsuz etkiliyor | Yok | Var | Sarı ve Gümüş Kitapta var |
| Değişen iş, işin kapsamı ve niteliği dikkate alındığında öngörülemez nitelikte | Yok | Yok | Var |
| Değişiklik iş sağlığı ve güvenliği veya çevre yükümlülüklerine uyumu olumsuz etkiliyor | Yok | Yok | Var |
İtiraz, talimatın alınmasından sonra gecikmeksizin ve dayanaklarıyla birlikte yapılmalıdır. Mühendis talimatı iptal edebilir, onaylayabilir veya değiştirebilir. İtiraz yapılmazsa yüklenici değişikliği yapmakla bağlıdır. 2017 metnindeki “öngörülemez nitelikte değişiklik” sebebi önemlidir: işverenin sözleşme kapsamının çok dışına çıkan, örneğin bir yol projesine ayrı bir köprü ekleyen talimatlarına karşı yükleniciye sözleşmesel bir itiraz imkânı verir.
Talimat Şart: Talimatsız Ek İşin Riski
FIDIC’te yüklenici, Mühendis değişiklik talimatı vermedikçe işlerde değişiklik yapamaz. Uygulamada sorun, Mühendisin “değişiklik” demeden verdiği talimatlardan çıkar: şantiye toplantısında istenen ilave imalat, “sözleşme kapsamındadır” notuyla gönderilen çizim revizyonu, yerel makamın şartını yerine getirmek için verilen sözlü talimat. Yüklenici bu işleri yapar, işveren ise kesin hesapta bunların sözleşme kapsamında olduğunu veya usulüne uygun talimat bulunmadığını ileri sürer.
2017 metni bu duruma açık bir usul getirmiştir (m.3.5). Mühendisin talimatında değişiklik olduğu belirtilmemişse ve yüklenici talimatın bir değişiklik oluşturduğunu düşünüyorsa, derhâl ve talimatla ilgili işe başlamadan önce gerekçeli bir bildirimde bulunur. Mühendis bu bildirimi aldıktan sonra 7 gün içinde talimatı onaylayan, kaldıran veya değiştiren bir bildirimle cevap vermezse talimatı geri almış sayılır. Mühendis talimatı onaylarsa yüklenici işi yapar ve bedel uyuşmazlığı hak talebi ve uyuşmazlık yolunda çözülür. 1999 metninde böyle bir usul yoktur; yüklenici, talimatın değişiklik olduğunu ileri sürerek 28 gün içinde hak talebi bildiriminde bulunmalıdır (m.20.1).
Bu karar, Türk müteahhitlerin sık yaşadığı bir senaryoyu doğrudan ilgilendirir: Mühendis “yapın, sonra konuşuruz” der, iş yapılır, yazılı kayıt tutulmaz. Talimatsız ek iş için iki savunma hattı vardır. Birincisi, işin sözleşme kapsamı dışında olduğunu ve işverenin istediğini gösteren çağdaş belgelerdir: toplantı tutanakları, e-postalar, revize çizimler, saha talimat defteri. İkincisi, işe başlarken veya en geç 28 gün içinde yapılan hak talebi bildirimidir. İkisi birlikte bulunmazsa talep, iyi bir hukuki dayanağa sahip olsa bile usulden düşebilir. Bildirim sürelerinin işleyişi FIDIC’te süre uzatımı ve 28 günlük bildirim rehberimizde ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
Değişiklik Usulü: Talimatla veya Teklif İsteğiyle (FIDIC 13.3)
2017 metni iki yol öngörür. Talimatla değişiklikte (m.13.3.1) Mühendis, istenen değişikliği ve maliyetlerin nasıl kaydedileceğini açıklayan bir bildirimle değişiklik talimatı verir. Yüklenici değişikliği uygulamaya başlar ve talimatın alınmasından itibaren 28 gün içinde, ya da kendisinin önerip Mühendisin kabul ettiği başka bir süre içinde, ayrıntıları sunar: yapılan veya yapılacak işin açıklaması, iş programına etkisi ve süre uzatımı önerisi, sözleşme bedelinin ayarlanmasına ilişkin önerisi ve dayanakları. Mühendis bundan sonra süre uzatımını ve bedel ayarlamasını uzlaştırma ve tespit usulüyle belirler (m.3.7). Yüklenici bu süre uzatımına ve bedel ayarlamasına, ayrıca hak talebi bildiriminde bulunmaya gerek olmaksızın hak kazanır.
Teklif isteğiyle değişiklikte (m.13.3.2) Mühendis önce yükleniciden teklif ister. Yüklenici ya teklifini sunar ya da değişikliği neden yapamayacağını açıklar. Mühendis teklifi kabul ederse değişiklik talimatı verir; kabul etmezse değişiklik yapılmaz.
1999 metninde de Mühendis talimat verebilir veya teklif isteyebilir (m.13.3); ancak değişikliğin değerlenmesi için 2017’deki gibi açık bir süre ve “hak talebi bildirimi gerekmez” kuralı bulunmaz. Bu nedenle 1999 metnine tabi sözleşmelerde, değişiklik talimatı alınmış olsa bile süre ve bedel etkisi için 28 gün içinde hak talebi bildiriminde bulunmak güvenli yoldur.
Değişiklik usulü: 1999 ve 2017 karşılaştırması
| Konu | 1999 metni | 2017 metni |
|---|---|---|
| Başlatma | Talimat veya teklif isteği (m.13.1, 13.3) | Talimat (m.13.3.1) veya teklif isteği (m.13.3.2) |
| Talimatın şekli | Mümkün olduğunca yazılı; sözlü talimat yüklenici tarafından 2 iş günü içinde yazılı olarak teyit edilir ve Mühendis 2 iş günü içinde reddetmezse yazılı talimat sayılır (m.3.3) | Her talimat yazılı verilir; değişiklik talimatı bildirim niteliğindedir (m.3.5, 13.3.1) |
| Değişiklik olduğu yazılmamış talimat | Hak talebi yolu (m.20.1) | İşe başlamadan derhâl bildirim; 7 gün içinde cevap yoksa talimat geri alınmış sayılır (m.3.5) |
| Yüklenicinin ayrıntıları | Açık bir süre yok | Talimattan itibaren 28 gün veya kabul edilen süre |
| Hak talebi bildirimi | Güvenli yol olarak önerilir | Değişiklik için gerekmez |
| Karar | Mühendisin tespiti (m.3.5) | Uzlaştırma ve tespit (m.3.7); 28 gün içinde memnuniyetsizlik bildirimi |
Değişiklik Nasıl Fiyatlandırılır? (Kırmızı Kitap m.12.3)
Kırmızı Kitap birim fiyatlı ve ölçüme dayalı bir sözleşmedir. İşler ölçülür ve her kalem, keşif cetvelindeki birim fiyatla değerlenir. Değişiklikler de kural olarak aynı birim fiyatlarla değerlenir. Ancak iki durumda yeni birim fiyat belirlenir.
Kırmızı Kitapta yeni birim fiyat şartları (m.12.3)
| Durum | Şartlar | Sonuç |
|---|---|---|
| Miktar değişikliği | Ölçülen miktar keşif cetvelindekinden yüzde 10’dan fazla farklı; bu farkın birim fiyatla çarpımı kabul edilen sözleşme bedelinin yüzde 0,01’ini aşıyor; miktar değişikliği o kalemin birim maliyetini yüzde 1’den fazla değiştiriyor; kalem sabit fiyatlı kalem olarak belirlenmemiş | Bu kalem için yeni birim fiyat |
| Yeni veya farklı nitelikte iş | Değişiklikle istenen iş için sözleşmede fiyat yok ya da mevcut fiyat, işin niteliği farklı olduğu veya benzer koşullarda yapılmadığı için uygun değil | Yeni birim fiyat |
| Yeni fiyatın belirlenmesi | Önce sözleşmedeki ilgili fiyatlardan makul düzeltmelerle türetilir; bu mümkün değilse işin makul maliyetine makul kâr eklenerek belirlenir | Mühendis yeni fiyat kesinleşinceye kadar ara hakedişler için geçici fiyat belirler |
1999 metninde miktar değişikliğine dayanan yeni fiyat için dört şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir; yalnızca miktarın yüzde 10’dan fazla artması yetmez. 2017 metni şartları büyük ölçüde korumuş, keşif cetvelinde fiyatı bulunmayan kalemlerin diğer fiyatlara dahil sayılacağını açıkça belirtmiştir. Kırmızı Kitapta 2017 metni ayrıca, bir kalemin ölçülen miktarının yüzde 10’dan fazla artmasının gecikmeye yol açması hâlinde ayrı bir süre uzatımı sebebi tanır.
İşin çıkarılması (m.12.4)
Değişiklik, işin bir bölümünün çıkarılması şeklinde olabilir. Bu durumda yüklenici, o kalemin fiyatı içinde karşılanacak olan genel giderleri ve hazırlık maliyetlerini kaybedebilir. FIDIC, değeri henüz uzlaşılmamış bir çıkarma hâlinde, yüklenicinin işin çıkarılmasaydı kabul edilen sözleşme bedeli içinde karşılanacak olan ve ikame işin değerine de dahil edilmeyen maliyetleri için Mühendise bildirimde bulunmasını ve bu maliyetin sözleşme bedeline eklenmesini öngörür (m.12.4). Seferberlik giderleri, özel ekipman ve kalıplar, sipariş edilmiş malzeme bu kapsamda değerlendirilir.
Günlük iş ve karşılık tutarlar
Küçük veya arızi nitelikteki değişiklikler için Mühendis, işin günlük iş (daywork) esasına göre yapılmasını isteyebilir; bu durumda iş, sözleşmedeki günlük iş cetvelindeki işçilik, ekipman ve malzeme fiyatlarıyla ödenir ve yüklenici her gün kaynak kayıtlarını Mühendise onaylatır (m.13.6). Karşılık tutarlar (provisional sums) ise sözleşme bedeli içinde belirli işler için ayrılmış tutarlardır; bunlar Mühendisin talimatıyla ve talimat ölçüsünde kullanılır (m.13.5). Karşılık tutardan yapılan satın almalarda, sözleşmede bir yüzde belirtilmişse yüklenicinin genel gider ve kâr payı ayrıca ödenir.
Götürü Bedelli ve Anahtar Teslim Sözleşmeler (Sarı ve Gümüş Kitap)
Sarı ve Gümüş Kitapta sözleşme bedeli götürü bedeldir; işler ölçülmez ve miktar riski yükleniciye aittir. Yüklenici, işverenin gereksinimlerini karşılayacak işi tasarlayıp yapmayı, keşif cetveline göre değil bu gereksinimlere göre üstlenmiştir. Bu nedenle bu sözleşmelerde “iş arttı” iddiası tek başına bir değişiklik değildir; değişiklik, işverenin gereksinimlerinin değiştirilmesiyle doğar. Uniform Building Contractors kararında da Sarı Kitap esaslı projede yüklenicinin değişiklik saydığı dört iş kaleminin tamamı götürü bedelli kapsamın içinde kabul edilmiştir.
Götürü bedelli sözleşmelerde değişiklik, sözleşmedeki fiyat cetvelleri varsa onlara, yoksa masraf artı kâr esasına göre değerlenir. Bu sözleşmelerde yüklenicinin başlıca korunma aracı, işverenin gereksinimlerinin ve teklif aşamasındaki tasarım varsayımlarının sözleşmeye açıkça yazılmasıdır. Sarı Kitapta işverenin gereksinimlerindeki hatalardan doğan maliyet belirli şartlarla istenebilir; Gümüş Kitapta ise yüklenici, sözleşmede sayılan istisnalar dışında bu gereksinimlerin doğruluğundan da sorumludur.
Değişiklik Süreyi ve Uzama Maliyetini de Etkiler
Değişiklik, iş programını etkilediği ölçüde süre uzatımı sebebidir (1999’da m.8.4(a), 2017’de m.8.5(a)). Değişiklik nedeniyle iş uzarsa, uzayan dönemin şantiye ve merkez giderleri değişikliğin değerlemesinde hesaba katılmalıdır; aksi hâlde yüklenici değişikliğin doğrudan maliyetini alır, ancak uzamanın maliyeti yanında kalır. Bu giderlerin kalemleri ve hesap yöntemleri yurt dışı inşaatta uzama maliyeti rehberimizde anlatılmıştır.
Değişikliklerin toplam büyüklüğü, işverenin ödeme gücüyle de ilgilidir. 2017 metninde tek bir değişikliğin kabul edilen sözleşme bedelinin yüzde 10’unu veya değişikliklerin toplamının yüzde 30’unu aşması hâlinde yüklenici, işverenden mali düzenlemelerine ilişkin makul kanıt isteyebilir (m.2.4). Kanıt verilmezse işi durdurma ve fesih yolları açılır; bu yollar işveren ödemiyor: işi durdurma ve fesih hakkı rehberimizde anlatılmıştır.
Uyuşmazlık Çıkarsa: Geçici Fiyat, Tespit ve Uyuşmazlık Kurulu
Değişikliğin bedeli üzerinde anlaşılamazsa Mühendis tutarı tespit eder; tespit kesinleşinceye kadar ara hakedişlere geçici bir tutar konur. Yüklenici, geçici fiyatın düşük olduğunu düşünüyorsa işi durdurmamalı, itirazını süresinde yapmalıdır. 2017 metninde Mühendisin tespitine 28 gün içinde memnuniyetsizlik bildirimi verilmezse tespit kesinleşir; 1999 metninde uyuşmazlık, uyuşmazlık kuruluna götürülür. Değişiklik uyuşmazlıklarında uyuşmazlık kurulu, işin sözleşme kapsamında olup olmadığını ve değerlemeyi teknik belgelere dayanarak hızlıca karara bağlayabildiği için etkili bir yoldur. Süreç FIDIC uyuşmazlık kurulu ve ICC tahkimi rehberimizde anlatılmıştır.
Değişiklik bedellerinin ödenmemesi, ödeme gecikmesine bağlı haklar bakımından sertifikalanmış tutarla sınırlıdır: işi durdurma ve fesih hakları, Mühendisin sertifikaya koyduğu tutarın ödenmemesine dayanır. Sertifikaya konmamış bir değişiklik bedeli için önce tespit ve uyuşmazlık kurulu yolu işletilmelidir.
Orta Doğu Hukuklarında Götürü Bedel ve Değişiklik
Türk müteahhitlerin çok çalıştığı Körfez ülkelerinin medeni kanunları, götürü bedelli inşaat sözleşmelerinde değişikliklere özel kurallar koyar. Bu kurallar FIDIC’in değişiklik hükümleriyle birlikte uygulanır ve bazen onlardan daha katıdır.
Götürü bedel ve değişiklik: Orta Doğu hukukları
| Hukuk | Kural | Yüklenici için anlamı |
|---|---|---|
| Birleşik Arap Emirlikleri, 1 Haziran 2026’dan önceki sözleşmeler | m.887: kararlaştırılmış bir plana göre götürü bedelle yapılan sözleşmede yüklenici bedelin artırılmasını isteyemez; değişiklik veya ilave işverenin rızasıyla yapılmışsa bu konudaki anlaşmaya uyulur | Ek bedel işverenin rızasına bağlıdır; Dubai Temyiz Mahkemesi 2021/472 sayılı kararında götürü bedelde bedel artışının ancak tasarım değişikliği veya işverenin onayladığı bir değişiklikle mümkün olduğunu teyit etmiştir |
| Birleşik Arap Emirlikleri, 1 Haziran 2026 ve sonrasındaki sözleşmeler | m.829: götürü bedel geçerlidir; girdi maliyetlerinin artışı tek başına ek ödeme hakkı vermez; kapsam değişikliğinde taraflar anlaşırsa veya gecikme ya da değişiklik işverenin ihlalinden doğarsa bedel ayarlanır | İşverenin ihlalinden doğan değişiklik için kanuni bir ayarlama dayanağı vardır |
| Bahreyn | m.613: götürü bedelde değişiklik ve ilaveler işverenin kusurundan doğmuşsa veya işveren izin vermişse bedel ayarlanır | İzin ve kusurun ispatı belirleyicidir |
| Mısır | m.657: birim fiyatlı sözleşmede tahmini miktarların büyük ölçüde aşılması hâlinde yüklenici işverene bildirimde bulunur; işveren sözleşmeyi feshedebilir | Miktar artışı yalnızca bedel değil fesih riski de doğurur |
Bu ülkelerde uygulamada belirleyici olan, işverenin rızasının ispatıdır. Mahkemeler imzalı bir değişiklik emri bulunmasa bile işverenin işi istediğini veya onayladığını gösteren yazışmaları, toplantı tutanaklarını ve revize çizimleri rıza delili olarak değerlendirebilir; ancak bu belgelerin olay anında oluşturulmuş olması gerekir. Bedel üzerinde anlaşma yoksa yüklenici yapılan işin makul bedelini isteyebilir. İşveren bir devlet idaresiyse, değişiklik emirlerinin bütçe onayına bağlı olması ve idari sözleşme kuralları ayrıca dikkate alınmalıdır; bu konu yabancı devlet veya kamu idaresi borcunu ödemiyor rehberimizde ele alınmıştır.
Türk Hukuku Uygulanıyorsa: TBK 480, 481 ve Vekâletsiz İş Görme
Türk müteahhitlerin ortak girişim ortaklarıyla, alt yüklenicileriyle ve bazı yabancı işverenlerle yaptığı sözleşmelerde Türk hukuku seçilebilir (MÖHUK m.24). Türk hukukunda değişiklik emrini düzenleyen özel bir hüküm yoktur; sözleşmedeki FIDIC hükümleri uygulanır, eksik kalan yerlerde eser sözleşmesi ve genel hükümler devreye girer.
Bedel götürü olarak belirlenmişse yüklenici eseri o bedelle meydana getirmekle yükümlüdür; eser öngörülenden fazla emek ve masraf gerektirse bile bedelin artırılmasını isteyemez (TBK m.480/1). Bu kural, sözleşme kapsamındaki iş için geçerlidir. İş sahibinin istediği ve sözleşme kapsamı dışında kalan işler ise götürü bedelin içinde değildir. Sözleşmede bu işler için bir fiyat kararlaştırılmamışsa bedel, yapıldığı yer ve zamandaki eserin değerine ve yüklenicinin giderine bakılarak belirlenir (TBK m.481).
Talimatsız yapılan ek iş bakımından Türk hukukunun yaklaşımı FIDIC’ten daha esnektir. İş sahibinin talimatı yoksa yüklenici, işin iş sahibinin menfaatine ve varsayılan iradesine uygun olarak yapıldığını ispat ederek, zorunlu ve yararlı giderlerini faiziyle isteyebilir (TBK m.526 ve m.529). Bu da mümkün değilse sebepsiz zenginleşme hükümlerine başvurulabilir (TBK m.77). Ancak sözleşmede değişikliklerin yazılı talimata bağlı olduğu kararlaştırılmışsa, bu iradi şekil şartı da dikkate alınır (TBK m.17). Yargıtay uygulamasında iş sahibinin işin yapılmasını bilip itiraz etmemesi ve işten yararlanması, yazılı talimat yokluğunun ileri sürülmesini dürüstlük kuralına aykırı hâle getirebilir (TMK m.2); ama bu, her dosyada ayrıca değerlendirilen bir savunmadır ve yüklenicinin delil yükünü hafifletmez.
Bedeli yaklaşık olarak belirlenen sözleşmelerde bedel, iş sahibinin kusuru olmaksızın aşırı ölçüde aşılacaksa iş sahibi sözleşmeden dönebilir veya bedelin indirilmesini isteyebilir (TBK m.482). Değişikliklerin bedeli aşmasına iş sahibi kendisi yol açmışsa bu hak doğmaz. Ek iş alacakları eser sözleşmesinden doğduğu için beş yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.147/6). Ticari davalarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur (TTK m.5/A); tutarı bilirkişi incelemesiyle belirlenecek alacak için dava kısmi dava olarak açılır ve talep bir defaya mahsus artırılabilir (HMK m.109/4).
Türkiye’deki kamu ihalelerinde iş artışı ve yeni birim fiyat ayrı bir mevzuata tabidir; bu konu kamu sözleşmelerinde fiyat farkı ve değişiklik rehberimizde anlatılmıştır.
Dosyada Bulunması Gereken Belgeler
Değişiklik dosyası
| Belge | Ne işe yarar? |
|---|---|
| Sözleşme, işverenin gereksinimleri, teknik şartname ve keşif cetveli | İşin sözleşme kapsamında olup olmadığının tespiti |
| Teklif aşamasındaki varsayımlar ve teklif çizimleri | Götürü bedelin hangi tasarıma dayandığı |
| Mühendisin talimatları, revize çizimler, saha talimat defteri | Talimatın varlığı ve içeriği |
| Şantiye toplantı tutanakları ve e-postalar | Sözlü talimatların ve işverenin rızasının delili |
| 3.5 bildirimleri veya hak talebi bildirimleri | Usule uyulduğunun ispatı |
| Değişiklik ayrıntıları ve fiyat analizleri | Yeni birim fiyatın dayanağı |
| Ölçüm kayıtları ve ataşmanlar | Miktar değişikliğinin ispatı |
| Günlük iş kayıtları | Günlük iş esasında yapılan değişikliklerin bedeli |
| İş programları ve gecikme analizi | Değişikliğin süreye etkisi |
| Mühendisin tespiti ve memnuniyetsizlik bildirimi | İtiraz süresinin korunması |
Değişiklikle Karşılaşan Yüklenici İçin Adım Adım
- Talimatın sözleşme kapsamında olup olmadığını işverenin gereksinimleri, şartname ve keşif cetveliyle karşılaştırın.
- Talimat sözlü ise yazılı olarak teyit edin; 1999 metninde teyidi 2 iş günü içinde gönderin.
- Talimatta değişiklik olduğu yazılmamışsa 2017 metninde işe başlamadan derhâl 3.5 bildirimini, 1999 metninde 28 gün içinde hak talebi bildirimini yapın.
- İtiraz sebebi varsa (malzeme temin edilemiyor, öngörülemez değişiklik, güvenlik) talimatı aldıktan sonra gecikmeksizin itiraz edin.
- Değişiklik talimatından itibaren 28 gün içinde ayrıntıları, süre uzatımı önerisini ve fiyat önerisini sunun.
- Yeni birim fiyatı sözleşmedeki ilgili fiyatlardan türetin; mümkün değilse maliyet ve kâr analiziyle destekleyin.
- Değişikliğin süreye etkisini ve uzama maliyetini değerlemeye dahil edin.
- Değişiklik maliyetlerini ayrı bir maliyet merkezinde kaydedin; günlük iş kayıtlarını Mühendise onaylatın.
- Mühendisin tespitine 28 gün içinde memnuniyetsizlik bildirimi verin ve uyuşmazlık kurulu yolunu işletin.
Talimatın Değişiklik Olduğuna İlişkin Bildirim Örneği (Türkçe ve İngilizce)
Aşağıdaki örnek, 2017 FIDIC Kırmızı Kitap esaslı bir sözleşmede Mühendisin “sözleşme kapsamındadır” notuyla gönderdiği revize çizimin aslında bir değişiklik olduğunu düşünen yüklenici için hazırlanmıştır. Bildirim, işe başlamadan önce ve derhâl gönderilmelidir. 1999 baskısına tabi sözleşmelerde aynı metin, Sözleşmenin 20.1 maddesi uyarınca hak talebi bildirimi olarak düzenlenir ve 28 gün içinde gönderilir.
[MÜHENDİSİN ADI]’NA
Bilgi: [İşverenin unvanı]
Gönderen: [Yüklenicinin unvanı ve adresi]
Konu: [Proje adı] Sözleşmesi; [tarih] tarihli ve [sayı] sayılı talimatınızın bir değişiklik oluşturduğuna ilişkin Sözleşmenin 1.3 ve 3.5 maddeleri uyarınca bildirim (Notice)
AÇIKLAMALAR
A. Sözleşme m.3.5: talimat ve bu bildirimin niteliği
1. [Tarih] tarihli ve [sayı] sayılı talimatınızla, [yapının adı] için [revizyon numarası] numaralı revize çizimlere göre imalat yapılması istenmiş ve talimatta işin sözleşme kapsamında olduğu belirtilmiştir. Talimat [tarih] tarihinde tarafımıza ulaşmıştır. Bu yazı, talimatla ilgili işe başlanmadan önce gönderilen ve talimatın Sözleşmenin 13. maddesi anlamında bir değişiklik oluşturduğunu bildiren, Sözleşmenin 1.3 ve 3.5 maddeleri uyarınca yapılan bildirimdir.
B. Sözleşme m.1.5 ve teknik şartname: işin sözleşme kapsamı dışında olması
2. Sözleşmenin parçası olan [tarih] tarihli ihale çizimlerinde [yapının adı] [özellik] olarak gösterilmiş, keşif cetvelinin [kalem numarası] kalemi de bu çizimlere göre fiyatlandırılmıştır. Revize çizimlerle [değişikliğin açıklaması] istenmektedir. Bu değişiklik, işin miktarını yaklaşık [oran] artırmakta, ihale çizimlerinde ve şartnamede bulunmayan [yeni imalat] imalatını gerektirmektedir. Bu nedenle iş, sözleşme kapsamında değil, Sözleşmenin 13.1 maddesinin (a), (b) ve (e) bentlerinde sayılan nitelikte bir değişikliktir.
3. Revize çizimlerin “tasarımın geliştirilmesi” niteliğinde olduğu ve bu nedenle sözleşme bedeline dahil sayılması gerektiği yönündeki bir değerlendirme isabetli olmayacaktır. Kırmızı Kitapta tasarım işverenin sorumluluğundadır ve yüklenici, sözleşmeye eklenen çizimlere göre fiyat vermiştir; ihale çizimlerinden farklı nitelik ve miktarda iş isteyen her çizim bir değişikliktir.
C. Sözleşme m.13.3.1, m.12.3 ve m.8.5: değerleme ve süre
4. Talimatın değişiklik olarak teyit edilmesi hâlinde, Sözleşmenin 13.3.1 maddesi uyarınca ayrıntılarımızı 28 gün içinde sunacağız. Değişiklik, keşif cetvelinde fiyatı bulunmayan [yeni imalat] imalatını içerdiğinden Sözleşmenin 12.3 maddesi uyarınca yeni birim fiyat belirlenmesi gerekecek, ayrıca iş programındaki [faaliyet] faaliyetinin kritik yol üzerinde bulunması nedeniyle Sözleşmenin 8.5(a) bendi uyarınca süre uzatımı doğacaktır.
SONUÇ VE İSTEM
5. Açıklanan nedenlerle, talimatınızın Sözleşmenin 3.5 maddesi uyarınca bu bildirimin alınmasından itibaren 7 gün içinde değişiklik olarak teyit edilmesini, kaldırılmasını veya değiştirilmesini talep ederiz. Bu süre içinde cevap verilmemesi hâlinde talimat geri alınmış sayılacak ve ilgili işe başlanmayacaktır. Bu bildirim, Sözleşmeden doğan diğer haklarımızı etkilemez.
[Yüklenici yetkilisi]
[Tarih]
İmza
Ekler: 1. Talimat ve revize çizimler 2. İhale çizimleri ve ilgili keşif kalemleri 3. Karşılaştırma tablosu
TO: [THE ENGINEER]
Copy: [The Employer]
From: [Name and address of the Contractor]
Subject: [Project] Contract; Notice under Sub-Clauses 1.3 and 3.5 that your instruction No. [ ] dated [date] constitutes a Variation
A. Sub-Clause 3.5: the instruction and this Notice
1. By your instruction No. [ ] dated [date], received on [date], you instructed us to carry out the works for [structure] in accordance with revised drawings revision [ ], stating that the works are within the scope of the Contract. This is a Notice under Sub-Clauses 1.3 and 3.5, given before commencing any work related to the instruction, that the instruction constitutes a Variation within the meaning of Clause 13.
B. Sub-Clause 1.5 and the Specification: work outside the scope of the Contract
2. The tender drawings dated [date], which form part of the Contract, show [structure] as [feature], and item [ ] of the Bill of Quantities was priced on that basis. The revised drawings require [description of change]. This increases the quantity of work by approximately [ ]% and requires [new work], which does not appear in the tender drawings or the Specification. The work is therefore not within the scope of the Contract but is a Variation of the kind described in Sub-Clause 13.1(a), (b) and (e).
3. It would not be correct to treat the revised drawings as design development included in the Contract Price. Under the Red Book the design is the Employer’s responsibility, and the Contractor priced the work on the drawings forming part of the Contract; any drawing requiring work of a different character or quantity from the tender drawings is a Variation.
C. Sub-Clauses 13.3.1, 12.3 and 8.5: valuation and time
4. If the instruction is confirmed as a Variation, we will submit detailed particulars within 28 days under Sub-Clause 13.3.1. As the Variation includes [new work], for which there is no rate in the Bill of Quantities, a new rate will be required under Sub-Clause 12.3, and an extension of time will arise under Sub-Clause 8.5(a) because the activity [ ] lies on the critical path.
CONCLUSION AND REQUEST
5. We therefore request that, within 7 days of receiving this Notice, you confirm the instruction as a Variation, or reverse or vary it, in accordance with Sub-Clause 3.5. If no response is received within that period, the instruction will be deemed revoked and the related work will not be commenced. This Notice is without prejudice to our other rights under the Contract.
[Authorised representative of the Contractor]
[Date]
Signature
Türk Mahkemesinde Ek İş Bedeli İçin Kısmi Dava Dilekçesi Örneği
Aşağıdaki örnek, Türk hukukunun uygulandığı ve tahkim şartı bulunmayan götürü bedelli bir alt yüklenicilik sözleşmesinde, iş sahibinin istediği sözleşme dışı işlerin bedelini isteyen yüklenici adına hazırlanmıştır. Dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (TTK m.5/A).
İSTANBUL ( ). ASLİYE TİCARET MAHKEMESİNE
Davacı: [Yüklenici şirketin unvanı, adresi]
Vekili: [Avukatın adı soyadı, adresi]
Davalı: [İş sahibi şirketin unvanı, adresi]
Dava Değeri: [tutar] (fazlaya ilişkin haklar saklıdır)
Konu: Sözleşme kapsamı dışında, davalının talebiyle yapılan ek işlerin bedelinin şimdilik [tutar] tutarındaki kısmının ticari temerrüt faiziyle birlikte tahsili istemidir.
AÇIKLAMALAR
A. TBK m.470 ve m.480: sözleşmenin kapsamı ve götürü bedel
1. Müvekkil şirket ile davalı arasında [tarih] tarihinde, [projenin adı] kapsamında [işin adı] işine ilişkin [bedel] götürü bedelli sözleşme imzalanmıştır. Sözleşmenin [madde] maddesine göre işin kapsamı, sözleşme ekindeki [tarih] tarihli uygulama projeleri ve teknik şartnameyle belirlenmiştir. Götürü bedel, bu projelere göre yapılacak işin karşılığıdır.
B. TBK m.481: davalının talebiyle yapılan sözleşme dışı işler
2. Davalı, [tarih] tarihli revize projeler, [tarih] tarihli şantiye toplantı tutanağı ve [tarih] tarihli e-postasıyla müvekkil şirketten [ek işlerin açıklaması] imalatlarını istemiştir. Bu imalatlar sözleşme eki projelerde ve şartnamede yer almamaktadır; dolayısıyla götürü bedelin kapsamında değildir. İşler müvekkil şirket tarafından [tarih] ile [tarih] arasında yapılmış ve davalı tarafından teslim alınarak kullanılmaktadır.
3. Sözleşmede bu işler için bir fiyat kararlaştırılmadığından bedelleri, yapıldıkları yer ve zamandaki değerlerine göre, yapıldıkları yılın mahalli piyasa rayiçleriyle belirlenmelidir. Yargıtay 15. Hukuk Dairesi de sözleşme kapsamı dışında kalan fazla işlerin bedelinin imalatın yapıldığı tarihteki serbest piyasa rayiçlerine göre hesaplanması gerektiğini kabul etmektedir (22.06.2017, E.2016/631, K.2017/2693).
C. TBK m.17 ve TMK m.2: yazılı onay bulunmadığı itirazı
4. Davalının, sözleşmenin [madde] maddesinde ek işlerin yazılı onaya bağlı olduğu ve bu onayın verilmediği yönündeki arabuluculuk aşamasındaki beyanı yerinde değildir. Ek işler, davalının kendi revize projeleri ve yetkilisinin imzasını taşıyan toplantı tutanağıyla istenmiştir; bu belgeler yazılı talimat niteliğindedir. Davalı ayrıca işlerin yapıldığını bilmiş, herhangi bir itirazda bulunmamış ve imalatları teslim alarak kullanmaktadır. İşten yararlanan iş sahibinin, bedel istenince yazılı onay bulunmadığını ileri sürmesi dürüstlük kuralıyla bağdaşmaz.
Ç. TBK m.526 ve m.529: ikinci olarak vekâletsiz iş görme
5. Mahkemeniz aksi kanaatte olsa bile, ek işler davalının menfaatine ve varsayılan iradesine uygun olarak yapılmış olup davalı, zorunlu ve yararlı bu giderleri faiziyle ödemekle yükümlüdür.
D. HMK m.109/4 ve TTK m.5/A: kısmi dava ve arabuluculuk
6. Ek işlerin miktarı ve bedeli bilirkişi incelemesiyle belirlenebilecek olduğundan dava kısmi dava olarak açılmış olup talep, bilirkişi raporundan sonra bir defaya mahsus artırılacaktır. Dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş, [tarih] tarihli son tutanakla anlaşma sağlanamadığı tespit edilmiştir.
HUKUKİ SEBEPLER
7. TBK m.17, 470, 480, 481, 526, 529; TMK m.2; TTK m.5/A; HMK m.109 ve ilgili mevzuat.
DELİLLER
8. Sözleşme ve ekleri, uygulama projeleri ve revize projeler, şantiye toplantı tutanakları, e-postalar, saha talimat defteri, ölçüm ve ataşman kayıtları, faturalar, fotoğraflar, arabuluculuk son tutanağı, keşif ve bilirkişi incelemesi, tanık ve sair yasal deliller.
SONUÇ VE İSTEM
9. Açıklanan nedenlerle, fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydıyla şimdilik [tutar] tutarındaki ek iş bedelinin [tarih] tarihinden itibaren işleyecek ticari temerrüt faiziyle birlikte davalıdan tahsiline, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini saygıyla talep ederiz.
Davacı vekili
[Avukatın adı soyadı]
İmza
Sık Yapılan Hatalar
- Sözlü talimatla iş yapmak. Talimat yazılı alınmalı veya yazılı olarak teyit edilmelidir.
- “Sözleşme kapsamındadır” notlu talimata sessiz kalmak. 2017 metninde işe başlamadan derhâl 3.5 bildirimi yapılmalıdır.
- Değişiklik talimatı alındı diye hak talebi bildirimini atlamak. 1999 metninde 28 günlük bildirim güvenli yoldur; talimat yoksa her iki baskıda da zorunludur.
- Mühendisin sözlü onayına güvenmek. Privy Council’in 2026 kararına göre Mühendis bildirim şartından feragat edemez.
- Götürü bedelde miktar artışını değişiklik saymak. Değişiklik, işverenin gereksinimlerinin değişmesiyle doğar.
- Yeni birim fiyatı serbestçe belirlemek. Fiyat önce sözleşmedeki ilgili fiyatlardan türetilmelidir.
- Değişikliğin süre etkisini unutmak. Uzama maliyeti değerlemeye dahil edilmezse yüklenicide kalır.
- İşin çıkarılmasında kaybedilen maliyeti istememek. Seferberlik ve hazırlık giderleri m.12.4 uyarınca bildirilmelidir.
- Yerel hukuktaki rıza şartını göz ardı etmek. Körfez ülkelerinde götürü bedelde ek bedel işverenin rızasına bağlıdır.
Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar?
Değişiklik uyuşmazlıklarında önce sözleşmenin kapsamını işverenin gereksinimleri, teklif çizimleri ve şartnameyle karşılaştırarak her talimatın değişiklik olup olmadığını belirliyoruz. Talimatın değişiklik olduğuna ilişkin bildirimleri, itirazları, değişiklik ayrıntılarını ve yeni birim fiyat analizlerini sözleşmenin usul şartlarına uygun olarak Türkçe ve İngilizce hazırlıyoruz.
Uygulanacak hukukun götürü bedel ve rıza kurallarını yerel hukukçularla birlikte değerlendiriyor, Mühendisin tespitine itiraz, uyuşmazlık kurulu ve tahkim süreçlerini yürütüyoruz. Türk hukukuna tabi uyuşmazlıklarda arabuluculuk ve kısmi dava sürecini, keşif ve bilirkişi incelemesiyle birlikte takip ediyoruz.
Yurt dışındaki projenizde iş artışı veya ek iş bedeli uyuşmazlığı varsa sözleşmenizi, talimatları ve yazışmalarınızı 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz.
İlgili Rehberler
- Tahkimde Zarar Hesabı: Kâr Kaybı, Verimlilik Kaybı, Faiz ve Uzman Raporu
- Yurt Dışı Müteahhitlik Uyuşmazlıkları Merkezi
- FIDIC’te Süre Uzatımı ve 28 Günlük Bildirim
- Yurt Dışı İnşaatta Uzama Maliyeti
- Yurt Dışı Projede Gecikme Cezası
- İşveren Ödemiyor: İşi Durdurma ve Fesih Hakkı
- FIDIC Uyuşmazlık Kurulu ve ICC Tahkimi
- Yurt Dışındaki İşveren Hakedişi Ödemiyor: Alacak Tahsili
- Yurt Dışı Alt Yüklenici ve “İşveren Öderse Öderim” Şartı
- Yabancı Devlet veya Kamu İdaresi Borcunu Ödemiyor
- Kamu Sözleşmelerinde Fiyat Farkı ve Değişiklik
- HMK 109/4 Talep Artırım Dilekçesi
- Tahkim Rehberi
- Dilekçe Örnekleri
Sıkça Sorulan Sorular
FIDIC’te değişiklik emrini kim verebilir?
Mühendis, geçici kabul belgesi düzenleninceye kadar her zaman talimat vererek veya yükleniciden teklif isteyerek değişiklik başlatabilir (m.13.1). Mühendisin sözleşmeyi değiştirme yetkisi yoktur; özel şartlar belirli değişiklikler için işverenin onayını şart koşabilir, ancak Mühendis bu yetkiyi kullandığında onay alınmış sayılır.
Değişikliği yapmayı reddedebilir miyim?
Kural olarak hayır; yüklenici değişikliği yapmakla bağlıdır. 2017 metninde değişen iş öngörülemez nitelikteyse, gerekli malzeme kolayca temin edilemiyorsa veya iş sağlığı, güvenliği ya da çevre yükümlülüklerine uyumu olumsuz etkiliyorsa gecikmeksizin ve gerekçeli olarak itiraz edilebilir.
Mühendis “sözleşme kapsamındadır” dedi; ne yapmalıyım?
2017 metninde işe başlamadan derhâl, talimatın değişiklik olduğunu gerekçeleriyle bildirmelisiniz (m.3.5). Mühendis 7 gün içinde talimatı onaylamaz, kaldırmaz veya değiştirmezse talimat geri alınmış sayılır. 1999 metninde ise 28 gün içinde hak talebi bildiriminde bulunmalısınız.
Değişiklik talimatı aldım; ayrıca hak talebi bildirimi yapmam gerekir mi?
2017 metninde değişiklik için hak talebi bildirimi gerekmez; ancak talimattan itibaren 28 gün içinde ayrıntıları sunmanız gerekir (m.13.3.1). 1999 metninde bu konuda açık bir hüküm bulunmadığından 28 gün içinde hak talebi bildiriminde bulunmak güvenli yoldur.
Talimat almadan yaptığım ek işin bedelini alabilir miyim?
FIDIC’te zordur. Privy Council 2026 tarihli Uniform Building Contractors kararında, Mühendisin değişiklik talimatı vermediği durumlarda 28 günlük hak talebi bildirimi yapılmadıysa talebin düştüğünü ve Mühendisin bu şarttan feragat edemeyeceğini kabul etmiştir. Türk hukuku uygulanıyorsa vekâletsiz iş görme ve sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayanılabilir.
Miktar arttı; yeni birim fiyat isteyebilir miyim?
Kırmızı Kitapta ölçülen miktar yüzde 10’dan fazla değişmiş, farkın değeri sözleşme bedelinin yüzde 0,01’ini aşmış, birim maliyet yüzde 1’den fazla değişmiş ve kalem sabit fiyatlı değilse yeni birim fiyat istenebilir (m.12.3). Şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir.
Yeni birim fiyat nasıl belirlenir?
Önce sözleşmedeki ilgili fiyatlardan makul düzeltmelerle türetilir. Bu mümkün değilse işin makul maliyetine makul kâr eklenerek belirlenir. Yeni fiyat kesinleşinceye kadar Mühendis ara hakedişler için geçici fiyat belirler.
Götürü bedelli sözleşmede iş artışının bedelini alabilir miyim?
Sarı ve Gümüş Kitapta miktar riski yükleniciye aittir; yalnızca işin artması değişiklik değildir. Değişiklik, işverenin gereksinimlerinin değiştirilmesiyle doğar ve bu durumda bedel ayarlanır. Türk hukukunda da götürü bedel kural olarak artırılamaz (TBK m.480), ancak iş sahibinin istediği sözleşme dışı işler ayrıca ödenir.
İşveren bir işi sözleşmeden çıkarıp başkasına verebilir mi?
Hayır. FIDIC’te değişiklik yetkisi, işveren veya başka bir yüklenici tarafından yapılacak işin çıkarılması için kullanılamaz. İşveren bunu yaparsa sözleşmeye aykırı davranmış olur ve yüklenici o işten elde edeceği kârı isteyebilir.
Türk hukukunda sözleşme dışı işin bedeli nasıl hesaplanır?
Sözleşmede fiyat kararlaştırılmamışsa bedel, işin yapıldığı yer ve zamandaki değerine göre belirlenir (TBK m.481). Yargıtay, sözleşme dışı fazla işlerin bedelinin yapıldığı tarihteki mahalli veya serbest piyasa rayiçlerine göre hesaplanmasını aramakta, rayiçler KDV’yi içerdiğinden ayrıca KDV eklenmemesini kabul etmektedir.
Sözleşmede ek işler yazılı onaya bağlı; onay yoksa bedel istenemez mi?
Kararlaştırılan yazılı şekil dikkate alınır (TBK m.17). Ancak revize projeler, imzalı toplantı tutanakları ve e-postalar yazılı talimat sayılabilir; iş sahibinin işi bilip itiraz etmemesi ve işten yararlanması da yazılı onay yokluğunun ileri sürülmesini dürüstlük kuralına aykırı hâle getirebilir (TMK m.2).
Birleşik Arap Emirliklerinde götürü bedelde ek bedel alınabilir mi?
1 Haziran 2026’dan önceki sözleşmelerde m.887 uyarınca götürü bedel artırılamaz; değişiklik işverenin rızasıyla yapılmışsa bu konudaki anlaşmaya uyulur. Bu tarihten sonraki sözleşmelerde yeni Kanunun m.829 hükmü, kapsam değişikliğinde tarafların anlaşması veya değişikliğin işverenin ihlalinden doğması hâlinde bedelin ayarlanmasına imkân tanır.
Kaynakça
- FIDIC, Conditions of Contract for Construction, Plant and Design-Build ve EPC/Turnkey Projects, 1999 birinci baskı ve 2017 ikinci baskı.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla değişik); 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu; 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun.
- Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, 22.06.2017, E.2016/631, K.2017/2693; Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, E.2016/6416, K.2018/2179; Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, E.2016/200, K.2017/2085.
- Uniform Building Contractors Ltd v Water and Sewerage Authority of Trinidad and Tobago [2026] UKPC 2.
- Birleşik Arap Emirlikleri, 1985 tarihli ve 5 sayılı Federal Medeni İşlemler Kanunu m.887; 2025 tarihli ve 25 sayılı Federal Kanun Hükmünde Kararname ile çıkarılan Medeni İşlemler Kanunu m.829 (01.06.2026’dan itibaren); Dubai Temyiz Mahkemesi, 2021/472.
- Bahreyn Medeni Kanunu m.613; Mısır Medeni Kanunu m.657.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosya kendi sözleşmesi, özel şartları, uygulanacak hukuku ve belgeleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Ek işin bedeli mi ödenmiyor?
Değişiklik talimatı, yeni birim fiyat ve ek iş bedeli için sözleşmeniz, talimatlar ve yazışmalarınızla hemen arayın.
İlgili ana rehberler
Yurt Dışı Müteahhitlik Uyuşmazlıkları Merkezi · Süre Uzatımı · Uzama Maliyeti · Tahkim Rehberi · İletişim


