Savaş, Darbe, Yaptırım: Yurt Dışı Projede Mücbir Sebep 2026 — FIDIC’te Dört Şart, 14 ve 28 Günlük Bildirim, Süre ve Maliyet, 84/140 Gün Sonra Fesih, Yaptırımlar, Türk Borçlar Kanunu, Yargıtay Kararları, İşçiler ve Bildirim Örneği (FIDIC m.19, m.18, TBK m.136-138, MÖHUK m.31)
16 Kasım 2026

Savaş, Darbe, Yaptırım: Yurt Dışı Projede Mücbir Sebep 2026 — FIDIC’te Dört Şart, 14 ve 28 Günlük Bildirim, Süre ve Maliyet, 84/140 Gün Sonra Fesih, Yaptırımlar, Türk Borçlar Kanunu, Yargıtay Kararları, İşçiler ve Bildirim Örneği (FIDIC m.19, m.18, TBK m.136-138, MÖHUK m.31)

Yurt dışındaki bir projede savaş, iç savaş, darbe, terör, ayaklanma veya yaptırım işi durdurduysa FIDIC’in mücbir sebep (1999 m.19) veya istisnai olay (2017 m.18) hükümleri uygulanır. Olayın tarafın kontrolü dışında olması, sözleşmeden önce öngörülüp önlem alınamaması, ortaya çıktıktan sonra önlenememesi ve karşı tarafa yüklenememesi gerekir. Etkilenen taraf 14 gün içinde bildirim yapmalıdır; 2017 baskısında geç bildirim, muafiyeti bildirimin alındığı güne kaydırır ve olay sürdükçe 28 günde bir yeni bildirim istenir. Savaş ve iç karışıklıkta süre uzatımının yanında maliyet de istenebilir; doğal afetlerde yalnızca süre. İşverenin ödeme borcu mücbir sebeple ertelenmez. İş 84 gün kesintisiz veya toplam 140 günü aşan sürelerle durursa sözleşme feshedilebilir. Türk hukuku uygulanıyorsa imkânsızlıkta borç sona erer (TBK m.136), aşırı güçlükte uyarlama istenir (TBK m.138); Yargıtay, sözleşme imzalandığında süren bir iç savaşın mücbir sebep sayılamayacağını kabul etmiştir (HGK, 27.06.2018, E.2017/90, K.2018/1259).

Bu rehber, savaş, iç savaş, darbe, terör, ayaklanma veya uluslararası yaptırımlar nedeniyle yurt dışındaki projesi duran ya da ödemeleri kesilen Türk müteahhitler için yazıldı. FIDIC’te mücbir sebebin şartlarını, bildirim sürelerini, hangi olayda süre ve hangi olayda maliyet istenebileceğini, işin uzun süre durmasında feshi, yaptırımların ödeme ve sözleşme üzerindeki etkisini, sözleşmeye Türk hukuku uygulandığında Türk Borçlar Kanunu ile Yargıtay kararlarını, işçilerin durumunu ve teminat mektuplarını anlatır. Sayfanın sonunda Türkçe ve İngilizce bir istisnai olay bildirimi örneği yer alır. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Bu yazının dayanakları. FIDIC Kırmızı, Sarı ve Gümüş Kitap 1999 birinci baskı m.13.7, 17.3, 17.4 ve 19.1-19.7; 2017 ikinci baskı m.13.6, 18.1-18.6 ve 20.2; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.112, 136, 137, 138, 182, 480 ve 485; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.2; 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.24 ve 31; 4857 sayılı İş Kanunu m.25/III; 6415 ve 7262 sayılı Kanunlar; 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu m.10; ICC Talep Üzerine Ödenecek Garantiler İçin Yeknesak Kurallar (URDG 758) m.26; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 27.06.2018, E.2017/90, K.2018/1259; Yargıtay 15. HD, 30.01.2017, E.2016/1159, K.2017/350; Yargıtay 9. HD, 20.11.2018, E.2016/14140, K.2018/21011; RTI Ltd v MUR Shipping BV [2024] UKSC 18; UniCredit Bank GmbH v RusChemAlliance LLC [2024] UKSC 30.

Yazı 16 Kasım 2026 tarihinde yürürlükte olan mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır. FIDIC koşulları telif hakkına tabi olduğundan madde metinleri aktarılmamış, yalnızca madde numaralarıyla ve kendi ifademizle anlatılmıştır. Süreler standart metne göredir; özel koşullar bunları değiştirmiş olabilir.

Türk müteahhitler, dünyanın en riskli bölgelerinde iş yapan müteahhitler arasındadır. Libya’da 2011’de başlayan iç savaş, Irak ve Suriye’deki çatışmalar, Ukrayna’daki savaş, Afrika’daki darbeler ve Rusya’ya uygulanan yaptırımlar, binlerce Türk şirketinin şantiyesini, makinesini ve alacağını bir gecede belirsizliğe sürükledi. Bu olayların ortak özelliği, ilk günlerde hukuktan önce can güvenliğinin düşünülmesidir. Ekipler tahliye edilir, şantiye korunmaya çalışılır, işverene ulaşılamaz.

Oysa sözleşme bu günlerde de işlemeye devam eder. Mücbir sebep bildiriminin süresi 14 gündür; süre uzatımı ve maliyet talebinin bildirimi 28 gündür. Bu sürelerin kaçırılması, haklı bir talebin yıllar sonra tahkimde reddine yol açabilir. Bu rehber, kriz anında yapılacakları ve sonrasında ileri sürülebilecek hakları kanun ve sözleşme maddeleriyle birlikte anlatıyor.

FIDIC’te Mücbir Sebep: Dört Şart

FIDIC 1999 baskısında “mücbir sebep”, 2017 baskısında “istisnai olay” olarak adlandırılan kavramın tanımı esas itibarıyla aynıdır. Olağanüstü bir olay veya durumun mücbir sebep sayılması için dört şartın birlikte bulunması gerekir (1999 m.19.1; 2017 m.18.1).

Mücbir sebebin şartları

ŞartAçıklamaUygulamada sorulan soru
Tarafın kontrolü dışında olmasıOlay, etkilenen tarafın etki alanında olmamalıdırGrev yüklenicinin kendi işçilerinin grevi mi?
Sözleşmeden önce makul olarak önlem alınamamasıOlay, sözleşme yapılırken öngörülüp fiyatlanabilecek veya sözleşmeyle önlenebilecek bir risk olmamalıdırSözleşme imzalandığında çatışma zaten sürüyor muydu?
Ortaya çıktıktan sonra makul olarak önlenememesi veya aşılamamasıEtkilenen taraf, makul tedbirlerle olayın etkisini ortadan kaldıramamalıdırBaşka bir güzergâh, tedarikçi veya ödeme yolu var mı?
Esas itibarıyla karşı tarafa yüklenememesiOlay, karşı tarafın eyleminden kaynaklanmamalıdırİşveren devletin kendi kararı mı?

FIDIC, bu şartları taşıması hâlinde mücbir sebep sayılabilecek olayları örnek olarak sayar; liste sınırlı değildir. Örnekler arasında savaş, düşmanlık, istila ve yabancı düşman eylemleri; isyan, terör, devrim, ayaklanma, askerî darbe veya gasp edilmiş iktidar ve iç savaş; yüklenicinin personeli dışındaki kişilerin çıkardığı ayaklanma, kargaşa ve düzensizlik; savaş mühimmatı, patlayıcılar ve radyasyon ile deprem, kasırga, tayfun ve volkanik faaliyet gibi doğal afetler yer alır. Grev ve lokavt, 1999 baskısında yüklenicinin personeli dışındaki kişilerin eylemi olması şartıyla ayaklanmayla birlikte sayılmış; 2017 baskısında ise yalnızca yüklenicinin ve alt yüklenicilerinin personelini ilgilendirmemesi şartıyla ayrı bir örnek olarak düzenlenmiştir.

Öngörülebilirlik şartı uygulamada en çok tartışılan şarttır. Çatışmanın sürdüğü bir ülkede imzalanan sözleşmede, çatışmanın varlığı ve olağan sonuçları sözleşmenin riskleri arasında kabul edilebilir. Bu durumda mücbir sebep, ancak çatışmanın niteliğinde veya ölçeğinde öngörülemeyen bir değişiklik olduğunda ileri sürülebilir. Projenin yapıldığı bölgede sözleşmeden sonra başlayan yeni bir çatışma, ülkenin başka bölgesinde süren bir çatışmadan farklı değerlendirilir.

Yargıtay’ın yaklaşımı aynı yöndedir. Libya iç savaşı sırasında işçilerin tahliyesi için kiralanan uçağın başka bir şirketin yolcularını taşıdığı bir dosyada Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, sözleşmenin yapıldığı anda ülkede iç savaşın ve kargaşanın zaten sürdüğünü, bu nedenle havalimanındaki karışıklığın öngörülemez sayılamayacağını ve havayolu şirketinin iç savaşı mücbir sebep olarak ileri sürmesinin iyi niyetli bir davranış olarak değerlendirilemeyeceğini kabul etmiştir (27.06.2018, E.2017/90, K.2018/1259).

Bildirim: 14 Gün, 28 Gün ve Her 28 Günde Bir

Mücbir sebepten etkilenen taraf, yükümlülüklerini yerine getirmesinin engellendiğini veya engelleneceğini, olayı öğrendiği veya öğrenmesi gerektiği tarihten itibaren 14 gün içinde karşı tarafa bildirmelidir. Bildirimde olay ve yerine getirilmesi engellenen yükümlülükler belirtilir. Bildirim yapılınca taraf, olay engel olduğu sürece bu yükümlülükleri yerine getirmekten muaf olur (1999 m.19.2; 2017 m.18.2).

2017 baskısı bildirime iki sonuç bağlamıştır. Bildirim 14 günden sonra yapılırsa muafiyet, olayın başladığı günden değil, bildirimin karşı tarafa ulaştığı günden itibaren işler; aradaki dönem muafiyetsiz kalır. Olay sürdüğü müddetçe etkilenen tarafın 28 günde bir yeni bildirimde bulunması da istenir. Olayın etkisi sona erdiğinde de bildirim yapılır.

Mücbir sebepte yapılacak bildirimler

BildirimSüreDayanak
Mücbir sebep veya istisnai olay bildirimiOlayın öğrenilmesinden itibaren 14 gün1999 m.19.2; 2017 m.18.2
Süre uzatımı ve maliyet için hak talebi bildirimiOlayın öğrenilmesinden itibaren 28 gün1999 m.20.1; 2017 m.20.2.1
Olay sürerken yeni bildirimHer 28 günde bir2017 m.18.2
Ayrıntılı talep1999’da 42 gün, 2017’de 84 gün; etkiler sürüyorsa aylık ara talep1999 m.20.1; 2017 m.20.2.4 ve 20.2.6
Olayın etkisinin sona erdiğinin bildirimiEtki sona erdiğinde1999 m.19.3; 2017 m.18.3

Mücbir sebep bildirimi ile hak talebi bildirimi farklı şeylerdir. İlki yükümlülükten muafiyet içindir; ikincisi süre uzatımı ve ek ödeme hakkının doğması içindir. 1999 ve 2017 baskılarında mücbir sebebe dayanan süre ve maliyet talepleri hak talebi usulüne tabidir (1999 m.19.4; 2017 m.18.4). Bu nedenle tek bir yazıda ikisini birlikte yapmak ve yazının her iki maddeye dayandığını açıkça belirtmek en güvenli yoldur. Hak talebi usulünün ayrıntıları için FIDIC’te 28 günlük hak talebi bildirimi rehberimize bakabilirsiniz.

Tahliye günlerinde bildirim. Şantiyenin boşaltıldığı, iletişimin kesildiği günlerde de bildirim yükümlülüğü sürer. Sözleşmenin bildirim maddesinde öngörülen yollardan biri çalışmıyorsa, kullanılabilen bütün yollarla (e-posta, kurye, işverenin Türkiye’deki temsilciliği) bildirim gönderin ve teslimi gösteren her belgeyi saklayın.

Ne İstenebilir: Süre mi, Maliyet mi?

Mücbir sebebin parasal sonucu olayın türüne göre değişir. Süre uzatımı her mücbir sebep olayında istenebilir. Maliyet ise yalnızca savaş ve benzeri olaylarda istenebilir; isyan, ayaklanma, grev ve mühimmat gibi olaylarda maliyet için olayın sahanın bulunduğu ülkede meydana gelmiş olması aranır. Doğal afetlerde maliyet istenemez. Kâr hiçbir mücbir sebep olayında istenemez.

Mücbir sebebin sonuçları (1999 m.19.4; 2017 m.18.4)

OlaySüre uzatımıMaliyetŞart
Savaş, düşmanlık, istila, yabancı düşman eylemiVarVarOlayın yeri fark etmez
İsyan, terör, devrim, darbe, iç savaşVarVarSahanın bulunduğu ülkede olması
Yüklenicinin personeli dışındakilerin ayaklanması ve kargaşasıVarVarSahanın bulunduğu ülkede olması
Grev ve lokavt (2017’de ayrı bent)VarVarSahanın bulunduğu ülkede olması
Savaş mühimmatı, patlayıcılar, radyasyonVarVarSahanın bulunduğu ülkede olması; yüklenicinin kendi kullanımından kaynaklanmaması
Deprem, kasırga, tayfun, volkanik faaliyetVarYokYalnızca süre

İşlerin kendisi zarar görmüşse ayrı bir düzenleme devreye girer. 1999 baskısında savaş, ülke içindeki isyan ve ayaklanma, mühimmat ve benzeri olaylar işverenin riskleri arasındadır (m.17.3). Bu risklerden doğan kayıp ve hasarı yüklenici, mühendisin istemesi hâlinde onarır; onarım nedeniyle süre uzatımı ve maliyet ister (m.17.4). 2017 baskısı bu düzenlemeyi işlerin korunmasına ilişkin 17. maddede benzer biçimde sürdürmüştür. Standart inşaat sigortalarının savaş risklerini çoğu zaman kapsamadığı da unutulmamalıdır.

Savaş veya transfer yasağı nedeniyle ödenmeyen alacaklar için alacak sigortasında riziko ihbarı ve tazminat süreci Eximbank ve politik risk sigortası rehberimizde anlatılmıştır.

İşverenin ödeme borcu ertelenmez. Mücbir sebep, tarafların sözleşmeden doğan ödeme borçlarını ortadan kaldırmaz ve ertelemez (1999 m.19.2; 2017 m.18.2). Çatışma veya yaptırım gerekçesiyle hakedişleri ödemeyen işveren, ödeme süresi geçtiği anda temerrüde düşer ve finansman gideri işler. Ödeme talepleri için yurt dışında hakediş alacağının tahsili rehberimize bakabilirsiniz.

İş Uzun Süre Durursa: Fesih ve Kanundan Doğan Kurtuluş

Devam eden işlerin esaslı bölümünün yürütülmesi, bildirimi yapılmış aynı mücbir sebep nedeniyle 84 gün kesintisiz veya toplamı 140 günü aşan birden fazla dönem boyunca engellenirse, taraflardan her biri sözleşmeyi feshedebilir. 1999 baskısında fesih bildirimden yedi gün sonra hüküm doğurur (1999 m.19.6; 2017 m.18.5). Yüklenici bu durumda yapılan işin değerini, teslim alınmış veya teslim alınması zorunlu olan malzeme ile tesisatın bedelini, işin tamamlanacağı beklentisiyle makul olarak yapılmış diğer giderleri, geçici işlerin ve ekipmanın kaldırılma giderini ve personelinin ülkesine dönüş giderlerini alır. Kâr kaybı istenemez.

Ayrıca sözleşmenin uygulandığı hukuka göre ifa imkânsız veya hukuka aykırı hâle gelirse ya da taraflar o hukuka göre ifadan kurtulursa, taraflardan birinin bildirimiyle ifa yükümlülüğü sona erer ve aynı ödeme kuralları uygulanır (1999 m.19.7; 2017 m.18.6). Bu hüküm, özellikle yaptırımların ifayı hukuka aykırı hâle getirdiği durumlarda önem kazanır.

Uzun süren mücbir sebepte fesih

KonuKuralMadde
Fesih şartıAynı olay nedeniyle 84 gün kesintisiz veya toplam 140 günü aşan engellenme1999 m.19.6; 2017 m.18.5
Hüküm doğurmaBildirimden 7 gün sonra1999 m.19.6; 2017 m.18.5
Yüklenicinin alacağıYapılan iş, malzeme ve tesisat, makul giderler, söküm ve geri dönüş; kâr yok1999 m.19.6; 2017 m.18.5
Kanundan doğan kurtuluşİfa imkânsız veya hukuka aykırı hâle gelirse bildirimle1999 m.19.7; 2017 m.18.6
Alt yüklenicinin daha geniş mücbir sebep hükmüAna sözleşmede mücbir sebep sayılmayan olaylar yükleniciyi korumaz1999 m.19.5

Şantiyenin güvenlik nedeniyle boşaltılması sözleşmeyi kendiliğinden sona erdirmez. Bildirim yapılmadan ve süreler dolmadan terk edilen iş, sonradan yüklenicinin işi terk etmesi olarak nitelendirilebilir ve işverene yüklenicinin aykırılığına dayanan fesih ile teminat mektubunu nakde çevirme imkânı verebilir. Bu riskler için işveren FIDIC sözleşmesini feshetti rehberimize bakabilirsiniz.

Savaş ve iç karışıklıkta ev sahibi devletin yatırımı koruma yükümlülüğü ayrı bir yol açar. Türk müteahhit Cengiz İnşaat, Şubat 2011’den sonra Libya’daki şantiyelerine yapılan saldırılar nedeniyle Türkiye-Libya yatırım anlaşmasındaki tam koruma ve güvenlik yükümlülüğüne dayanarak tazminat kararı almış, karar 2025’te Fransız Yargıtayında kesinleşmiştir. Bu yol ve yabancı devlete karşı tahsilin sınırları için yabancı devlet veya kamu idaresi borcunu ödemiyor rehberimize, 2011’de Libya’da yarım kalan projelerden doğan alacaklar ve teminat mektupları için Libya’daki müteahhit alacakları rehberimize bakabilirsiniz.

Yaptırımlar: Mücbir Sebep mi, Mevzuat Değişikliği mi?

FIDIC’in mücbir sebep örnekleri arasında yaptırımlar sayılmamıştır. Liste sınırlı olmadığından, sözleşmeden sonra konulan ve ifayı gerçekten engelleyen bir yaptırım, dört şartı taşıyorsa mücbir sebep sayılabilir. Ancak her yaptırım ifayı engellemez; çoğu zaman ifayı yalnızca pahalılaştırır veya zorlaştırır. Bu ayrım, talebin hangi maddeye dayandırılacağını belirler.

Yaptırımın kalkması da aynı ölçüde önemlidir: kalkan bir yaptırım geri gelebilir. Bu nedenle yeni sözleşmelerde yaptırımın yeniden uygulanması, ödeme kanalının kapanması ve bankanın işlem yapmayı reddetmesi için ayrı askıya alma, süre ve fesih hükümleri yazılmalıdır. Örnek hükümler Suriye’de yaptırımlar sonrası sözleşme rehberimizde yer almaktadır.

Savaşın yıllardır sürdüğü bir ülkede ise mesele bildirimin disiplinidir: her saldırı, enerji kesintisi ve erişim engeli için ayrı istisnai olay bildirimi yapılmalı ve olay bazında belge toplanmalıdır. Ukrayna uygulaması ve Ticaret ve Sanayi Odası belgesi Ukrayna’da savaş riski rehberimizde anlatılmıştır.

FIDIC’te mevzuat değişikliği ayrıca düzenlenmiştir. Sahanın bulunduğu ülkenin mevzuatında temel tarihten sonra yapılan değişiklikler yükleniciyi geciktirir veya maliyetini artırırsa yüklenici süre uzatımı ve maliyet isteyebilir (1999 m.13.7; 2017 m.13.6). Bu hüküm yalnızca işin yapıldığı ülkenin mevzuatını kapsar. ABD, Avrupa Birliği veya Birleşik Krallık tarafından konulan ve o ülkenin mevzuatı olmayan yaptırımlar bu maddeye girmez; bu yaptırımlar için mücbir sebep veya kanundan doğan kurtuluş hükümlerine başvurulur. Buna karşılık işin yapıldığı ülkenin döviz transferi yasakları, ithalat kısıtlamaları veya yeni vergileri mevzuat değişikliği kapsamında değerlendirilebilir.

Yaptırımın sözleşmeye etkisi

DurumDayanakDeğerlendirme
Ülkenin kendi mevzuatı değişti (ithalat yasağı, transfer kısıtlaması, yeni vergi)1999 m.13.7; 2017 m.13.6Süre ve maliyet; 28 günlük hak talebi bildirimiyle
Üçüncü bir ülkenin yaptırımı ifayı engelliyor (malzeme tedariki, bankacılık işlemi)1999 m.19.1; 2017 m.18.1Dört şart varsa mücbir sebep; maliyet ancak sayılan olay türlerinde
Yaptırım ifayı uygulanacak hukuka göre hukuka aykırı hâle getirdi1999 m.19.7; 2017 m.18.6Bildirimle ifadan kurtulma ve hesaplaşma
İşveren yaptırım nedeniyle ödeme yapamıyor1999 m.19.2; 2017 m.18.2Ödeme borcu mücbir sebeple ertelenmez; işveren temerrüde düşer
Ödeme yapıldı ama muhabir bankada durdurulduBankacılık ve transfer hukukuÖdemenin hangi aşamada durduğu ve riskin kime ait olduğu ayrıca incelenir

İngiltere Yüksek Mahkemesi 2024 tarihli RTI v MUR Shipping kararında, ödemenin ABD doları ile yapılmasını engelleyen ABD yaptırımlarına dayanılarak mücbir sebep ileri sürülen bir dosyada, mücbir sebebin makul çabayla aşılması şartının, karşı tarafın sözleşmede öngörülmeyen bir ifa önerisini (dolar yerine avro ile ödeme) kabul etmeyi gerektirmediğine karar vermiştir. Sözleşmede açık bir hüküm yoksa taraf, sözleşmede kararlaştırılan ifayı isteme hakkından vazgeçmeye zorlanamaz. Karar, ödeme para birimini yaptırım riskine göre belirlemenin ve sözleşmeye alternatif ödeme yolları koymanın önemini göstermektedir.

Yaptırımlar uyuşmazlık çözüm yolunu da etkileyebilir. Rusya, 2020’de Tahkim Usul Kanunu’na eklediği 248.1. maddeyle, yabancı yaptırımlardan doğan uyuşmazlıklarda Rus mahkemelerine münhasır yetki tanımış ve yaptırım altındaki Rus tarafların yabancı tahkim anlaşmalarına rağmen Rusya’da dava açabilmesinin yolunu açmıştır. İngiltere Yüksek Mahkemesi 2024 tarihli UniCredit v RusChemAlliance kararında, Paris’te tahkim öngören bir anlaşmaya aykırı olarak Rusya’da açılan davanın sürdürülmesini yasaklayan bir karar vermiştir. Rusya’da veya yaptırım altındaki bir işverenle çalışan müteahhitlerin tahkim şartını ve tahkim yerini bu açıdan yeniden değerlendirmesi gerekir.

Türkiye’nin yaptırım mevzuatı. Türkiye, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararlarıyla getirilen malvarlığı dondurma tedbirlerini 6415 ve 7262 sayılı Kanunlar çerçevesinde uygular; ABD ve Avrupa Birliği’nin tek taraflı yaptırımları Türk hukukunda doğrudan bağlayıcı değildir. Buna rağmen Türk bankaları muhabir bankacılık ilişkileri nedeniyle bu yaptırımlara uyum gösterebilir. Dondurma kararları için şirket malvarlığı donduruldu, transferin bankada durdurulması için yurt dışı transferin muhabir bankada durdurulması yazılarımıza bakabilirsiniz.

Rusya bağlantılı projelerde yaptırımların ödeme kanallarına etkisi, bankaların neden ödeme iade ettiği ve Rus işverenin yaptırımları ödemezlik gerekçesi olarak ileri sürmesine karşı yapılacaklar Rusya’dan ödeme alamayan müteahhit rehberimizde ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Sözleşmeye Türk Hukuku Uygulanıyorsa

Türk müteahhitler arasındaki alt yüklenici sözleşmelerinde, tedarik ve nakliye sözleşmelerinde ve bazen ana sözleşmede Türk hukuku seçilmiş olur. Türk Borçlar Kanunu mücbir sebebi tanımlamaz; sonuçlarını imkânsızlık, aşırı ifa güçlüğü ve kusur hükümleriyle düzenler.

Türk Borçlar Kanunu’nda mücbir sebebin sonuçları

DurumSonuçDayanak
İfa, borçlunun sorumlu olmadığı bir sebeple tamamen imkânsızlaştıBorç sona erer; borçlu aldığı edimi sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri verir, henüz ifa edilmemiş karşı edimi isteyemezTBK m.136/1-2
İmkânsızlık bildirilmedi veya zararın artmaması için önlem alınmadıBorçlu bundan doğan zararı giderirTBK m.136/3
İfa kısmen imkânsızlaştıBorçlu yalnızca imkânsızlaşan kısımdan kurtulurTBK m.137
İfa imkânsız değil ama aşırı ölçüde güçleştiHâkimden uyarlama; mümkün değilse dönme, sürekli edimli sözleşmelerde fesih; yabancı para borçlarında da uygulanırTBK m.138
Götürü bedelli işte öngörülemeyen durum işi son derece güçleştirdiUyarlama, mümkün değilse dönmeTBK m.480/2
Borçlu kusursuzluğunu ispat ettiBorca aykırılıktan doğan zarardan sorumlu olmazTBK m.112
Asıl borç sonradan borçlunun sorumlu olmadığı sebeple imkânsızlaştıCeza koşulu istenemezTBK m.182/2

Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, cephe kaplaması işinin montajının yurt dışındaki savaş nedeniyle tamamlanamadığı bir dosyada, tarafların etki alanı dışındaki siyasi olaylardan doğan imkânsızlığa eser sözleşmesinin özel hükümlerinin değil genel imkânsızlık hükmünün uygulanacağını, kalan iş için borcun sona erdiğini, iş sahibinin teslim aldığı ve yararlandığı malzemenin bedelini ödemesi gerektiğini ve kesilen nakit teminatın iadesi gerektiğini kabul etmiştir (30.01.2017, E.2016/1159, K.2017/350). Karar, savaş nedeniyle yarım kalan işlerde yüklenicinin yaptığı kısmın ve teminatının akıbetini göstermesi bakımından önemlidir. İş sahibinin kendisiyle ilgili beklenmedik bir olay nedeniyle eserin tamamlanması imkânsızlaşırsa yüklenici yaptığı işin değerini ve buna girmeyen giderlerini isteyebilir; iş sahibi kusurluysa ayrıca tazminat da isteyebilir (TBK m.485).

Öngörülebilirlik Türk hukukunda da belirleyicidir. Yukarıda değinilen Hukuk Genel Kurulu kararında, sözleşme imzalandığında süren bir iç savaşın mücbir sebep olarak ileri sürülmesi iyi niyetle bağdaşmaz bulunmuştur (TMK m.2). Aşırı ifa güçlüğünde de olağanüstü durumun sözleşme yapılırken öngörülmemiş ve öngörülmesi beklenmeyen nitelikte olması aranır. Uyarlama davası için aşırı ifa güçlüğü ve uyarlama davası yazımıza bakabilirsiniz.

Yabancı yaptırımlar ve Türk hâkimi. Sözleşmeye Türk hukuku uygulanıyor olsa bile Türk hâkimi, sözleşmeyle sıkı ilişkisi bulunması hâlinde üçüncü bir devletin doğrudan uygulanan kurallarına, bu kuralların amacını, niteliğini, içeriğini ve sonuçlarını dikkate alarak etki tanıyabilir (MÖHUK m.31). Bir ABD veya AB yaptırımının Türk hukukuna tabi bir sözleşmede imkânsızlık veya aşırı ifa güçlüğü sebebi sayılıp sayılmayacağı bu çerçevede değerlendirilir.

İşçiler, Tahliye ve İş Sözleşmeleri

Savaş ve iç karışıklıkta ilk yükümlülük çalışanların güvenliğidir. Yurt dışına götürülen Türk işçilerin tahliyesi, geri dönüş masrafları ve ücretleri, fesih ve tazminat talepleri proje bittikten yıllar sonra Türkiye’de dava konusu olabilir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, yurt dışındaki bir şantiyede çalışan ve iç savaş nedeniyle Türkiye’ye geri gönderilen işçinin iş sözleşmesinin sona ermesine ilişkin dosyada, iç savaşın İş Kanunu m.25/III anlamında zorlayıcı sebep olduğunu, bu nedenle işverenin sözleşmeyi bildirimsiz feshedebileceğini, ancak işçinin kıdem tazminatına hak kazanacağını ve ihbar tazminatı hakkı bulunmadığını kabul etmiştir (20.11.2018, E.2016/14140, K.2018/21011).

Kriz anında çalışanlar için kontrol listesi

KonuYapılacakNeden
Tahliye kararı ve tarihleriYazılı karar, tahliye listesi, ulaşım belgeleriZorlayıcı sebebin ve tarihlerin ispatı
Ücret ödemeleriTahliyeye kadar ücretlerin banka kayıtlarıyla ödenmesiSonradan açılacak alacak davalarına karşı
İş sözleşmelerinin sona erdirilmesiFesih yazısı, gerekçe ve tebliğZorlayıcı sebebe dayanan fesihte kıdem tazminatı yine ödenir
Geri dönüş giderleriMasrafların belgelenmesiMücbir sebep ve kolaylık feshinde işverenden istenebilir
Yerel personelYerel iş mevzuatına göre işlemlerÜlke mevzuatına aykırılık ayrı yaptırımlara yol açabilir

Yurt dışı şantiyelerde çalışan Türk işçilerin hakları ve işverenin sorumluluğu için yurt dışında iş kazası ve Türk işçinin hakları yazımıza bakabilirsiniz. Savaş nedeniyle tahliye edilen işçilerin iş sözleşmelerinin feshinde Yargıtay, feshi 4857 sayılı Kanun m.25/III kapsamında zorlayıcı sebebe dayalı saymakta, kıdem tazminatını kabul edip ihbar tazminatını reddetmektedir; ayrıntılar için yurt dışı şantiye işçisinin davası rehberimize bakabilirsiniz.

Körfez’de 2026’daki savaş ve Hürmüz Boğazı’ndaki aksama nedeniyle artan maliyetler, Suudi Medeni İşlemler Kanununun olağanüstü durumlara ilişkin 97. maddesi çerçevesinde de değerlendirilebilir; bu konu Suudi Arabistan ve Körfez’de müteahhit alacağı rehberimizde ele alınmıştır.

Teminat Mektupları ve Kontrgarantiler

Kriz dönemlerinde işverenler teminat mektuplarını nakde çevirmeye yönelebilir. FIDIC 1999 baskısında işveren kesin teminata ancak sözleşmede sayılan hâllerde başvurabilir ve hakkı olmayan başvurudan doğan zararı tazmin eder (m.4.2). Mücbir sebep nedeniyle işin durması, kendi başına işverene teminata başvurma hakkı vermez. Kontrgaranti veren Türk bankasından ödeme yapılmasını önlemek için Türkiye’de ihtiyati tedbir istenebilir; ayrıntılar kontrgaranti ve yurt dışı teminat mektubu rehberimizdedir.

Garantiyi veren bankanın faaliyetini kesintiye uğratan savaş, ayaklanma veya benzeri bir olay nedeniyle garanti süresi içinde talep veya ödeme yapılamazsa, garanti ve kontrgaranti URDG 758’e tabi oldukları ölçüde süresinin bitiminden itibaren 30 takvim günü uzar (URDG 758 m.26). Teminat mektubunun süresinin dolduğu varsayımıyla hareket etmeden önce bu kural ve mektubun tabi olduğu kurallar kontrol edilmelidir.

Türkiye’deki Kamu İhalesiyle Karşılaştırma

FIDIC ile 4735 sayılı Kanun

KonuFIDIC 1999 / 2017Türkiye’de kamu yapım işi
Mücbir sebebin tanımıDört şartlı genel tanım ve sınırlı olmayan örnek listesiDoğal afetler, kanuni grev, genel salgın hastalık, kısmi veya genel seferberlik ilanı ve idarece belirlenecek benzeri hâller (4735 m.10)
Bildirim süresi14 gün; maliyet için ayrıca 28 günlük hak talebiOlayı izleyen 20 gün içinde yazılı bildirim ve yetkili mercilerden belge
SonuçSüre uzatımı; sayılan olaylarda maliyet; uzun sürerse fesihKanundaki şartlar varsa süre uzatımı

Türkiye’deki kamu ihalelerinde mücbir sebep bildirimi ve süre uzatımı için fesih ihtarına cevap yazısı örneği ve gecikme cezası ve süre uzatımı yazılarımıza bakabilirsiniz.

Kriz Günlerinde Adım Adım

  1. İlk gün: Can güvenliği ve tahliye kararını yazılı alın; olayın tarihini, yerini ve sahaya etkisini gösteren resmî açıklamaları, haberleri ve fotoğrafları toplayın.
  2. İlk üç gün: Sahanın, işlerin, malzemenin ve ekipmanın durumunu tarihli kayıtlarla belgeleyin; sahayı korumak için alınabilecek önlemleri ve maliyetlerini kayda alın.
  3. En geç 14. gün: Mücbir sebep veya istisnai olay bildirimini, engellenen yükümlülükleri sayarak gönderin. Aynı yazıda süre uzatımı ve maliyet için hak talebi bildirimini de yapın.
  4. En geç 28. gün: Hak talebi bildirimini ayrı yapmadıysanız bu tarihten önce mutlaka gönderin. 2017 baskısında olay sürdükçe her 28 günde bir yeni bildirim yapın.
  5. Sürekli: Bekleyen ekip ve makinelerin, güvenlik ve koruma giderlerinin, geri dönüş masraflarının güncel kayıtlarını tutun; aylık ara talepler hazırlayın.
  6. 84. gün ve sonrası: İşlerin esaslı bölümü kesintisiz 84 gün durduysa fesih seçeneğini değerlendirin; devam etmenin mi, feshin mi lehinize olduğunu hesaplaşma tablosuyla karşılaştırın.
  7. Her aşamada: Teminat mektuplarının ve kontrgarantilerin durumunu, ödenmeyen hakedişleri ve alt yüklenicilere yapılacak bildirimleri takip edin.

İstisnai Olay ve Hak Talebi Bildirimi Örneği

Aşağıdaki örnek, 2017 Kırmızı Kitap’a dayanan bir projede, sahanın bulunduğu bölgede çıkan silahlı çatışmalar nedeniyle şantiyenin boşaltıldığı bir durum için hazırlanmıştır. Bildirim, istisnai olay bildirimi ile hak talebi bildirimini tek yazıda birleştirmektedir. Sözleşmenin dili İngilizce ise bildirim İngilizce gönderilmelidir; bu nedenle aynı metnin İngilizcesi de aşağıdadır. Köşeli parantez içindeki yerler kendi dosyanıza göre doldurulmalıdır.

İSTİSNAİ OLAY BİLDİRİMİ VE HAK TALEBİ BİLDİRİMİ

Proje: [projenin adı], Sözleşme No: [numara]

Muhatap: [İşverenin unvanı], [sözleşmede gösterilen bildirim adresi]

Bilgi: [Mühendisin unvanı]

Gönderen: [Yüklenicinin unvanı]

Tarih ve sayı: [tarih], [yazı numarası]

Konu: [bölge] bölgesindeki silahlı çatışmalar nedeniyle Sözleşmenin 18.2. maddesi uyarınca istisnai olay bildirimi ve 20.2.1. maddesi uyarınca süre uzatımı ve maliyet için hak talebi bildirimi

1. Bu yazı, Sözleşmenin 18.2. maddesi uyarınca bir istisnai olay bildirimi ve aynı zamanda 20.2.1. maddesi uyarınca bir hak talebi bildirimidir. Sözleşmenin 1.3. maddesine uygun olarak yetkili temsilcimizin imzasıyla gönderilmektedir.

2. [Tarih] tarihinde [bölge] bölgesinde [taraflar] arasında silahlı çatışmalar başlamış, [tarih] tarihinde yetkili makamlar bölgede sokağa çıkma yasağı ilan etmiş ve sahaya ulaşan [yol] karayolunu kapatmıştır. Personelimizin can güvenliği için şantiye [tarih] tarihinde boşaltılmış ve [sayı] çalışanımız [yer] üzerinden tahliye edilmiştir.

3. Bu olay, Sözleşmenin 18.1. maddesinde tanımlanan istisnai olay niteliğindedir. Olay kontrolümüz dışındadır, sözleşmenin yapıldığı tarihte bölgede herhangi bir çatışma bulunmadığından öngörülerek önlem alınamazdı, ortaya çıktıktan sonra makul önlemlerle önlenemez veya aşılamaz durumdadır ve tarafımıza yüklenemez. Olay, 18.1. maddenin (b) bendinde sayılan olaylar türündendir ve sahanın bulunduğu ülkede meydana gelmiştir.

4. Olay nedeniyle sahadaki bütün işlerin yürütülmesi, malzeme ve ekipmanın sahaya ulaştırılması ile personelin sahada bulunması yükümlülüklerimizin ifası [tarih] tarihinden itibaren engellenmiştir.

5. Olayı [tarih] tarihinde öğrendik. Bu bildirim, söz konusu tarihten itibaren 14 günlük süre içinde yapılmaktadır.

6. Olay, işin tamamlanmasını geciktirmekte ve sahanın korunması, bekleyen ekip ve makineler, tahliye ve geri dönüş giderleri nedeniyle ek maliyete yol açmaktadır. Sözleşmenin 18.4 ve 20.2. maddeleri uyarınca süre uzatımı ve maliyet talep ediyoruz. Gecikmenin süresi ve maliyetin tutarı henüz belirlenemediğinden ayrıntılı talebimizi Sözleşmede öngörülen süre içinde sunacağız.

7. Olayın etkilerini en aza indirmek için [önlemler] uygulanmaktadır. Olayla ilgili güncel kayıtları tutmaktayız ve bu kayıtlar mühendisin incelemesine açıktır. Olay sürdüğü müddetçe Sözleşmenin 18.2. maddesi uyarınca 28 günde bir yeni bildirimde bulunacak, etkiler sona erdiğinde ayrıca bildireceğiz.

8. Sözleşmenin 18.2. maddesi uyarınca istisnai olay tarafların ödeme borçlarını ortadan kaldırmaz. [Sayı] numaralı ara hakediş belgeleriyle ödenmesi gereken tutarların süresinde ödenmesini talep ediyoruz.

9. İşin esaslı bölümünün yürütülmesinin Sözleşmenin 18.5. maddesindeki süreler boyunca engellenmesi hâlinde bu maddeden doğan haklarımız ile Sözleşmeden ve uygulanacak hukuktan doğan diğer bütün haklarımız saklıdır.

[Yüklenicinin unvanı]
[Yetkili temsilcinin adı soyadı, unvanı]
İmza

EKLER: Resmî makamların açıklamaları; tahliye kararı ve listesi; tarihli fotoğraflar; sahanın durumunu gösteren tutanak.

Aynı bildirimin İngilizce metni:

NOTICE OF EXCEPTIONAL EVENT AND NOTICE OF CLAIM

Project: [project name], Contract No: [number]

To: [Employer], [address for notices stated in the Contract]

Copy: [Engineer]

From: [Contractor]

Date and reference: [date], [reference number]

Subject: Notice of Exceptional Event under Sub-Clause 18.2 and Notice of Claim under Sub-Clause 20.2.1 for extension of time and Cost arising from armed conflict in [region]

1. This letter is a Notice of an Exceptional Event under Sub-Clause 18.2 and also a Notice of Claim under Sub-Clause 20.2.1 of the Contract. It is issued in accordance with Sub-Clause 1.3 and signed by our authorised representative.

2. On [date], armed conflict broke out in [region] between [parties]. On [date] the competent authorities declared a curfew in the region and closed the [road], which is the access route to the Site. To protect the lives of our personnel, the Site was evacuated on [date] and [number] of our employees were evacuated via [location].

3. This event is an Exceptional Event as defined in Sub-Clause 18.1. It is beyond our control; it could not reasonably have been provided against before entering into the Contract, since there was no conflict in the region at that date; having arisen, it cannot reasonably be avoided or overcome; and it is not attributable to us. It is of the kind described in sub-paragraph (b) of Sub-Clause 18.1 and has occurred in the Country.

4. As a result, the performance of our obligations to execute all work on Site, to deliver Materials and Contractor’s Equipment to the Site and to keep our personnel on Site has been prevented since [date].

5. We became aware of the event on [date]. This notice is given within 14 days of that date.

6. The event is delaying completion and causing additional Cost for protection of the Site, idle labour and plant, evacuation and repatriation. We claim an extension of time and payment of Cost under Sub-Clauses 18.4 and 20.2. As the period of delay and the amount of Cost cannot yet be assessed, we will submit our fully detailed claim within the period stated in the Contract.

7. We are applying [measures] to minimise the effects of the event. We are keeping contemporary records, which are available for the Engineer’s inspection. While the event continues we will give further notices every 28 days under Sub-Clause 18.2, and we will give notice when we cease to be affected.

8. Under Sub-Clause 18.2 an Exceptional Event does not excuse either Party’s obligations to make payments. We request timely payment of the amounts certified in Interim Payment Certificates No. [numbers].

9. Should the execution of substantially all the Works in progress be prevented for the periods stated in Sub-Clause 18.5, our rights under that Sub-Clause, and all other rights under the Contract and the governing law, are reserved.

[Contractor]
[Name and title of authorised representative]
Signature

ENCLOSURES: Official announcements; evacuation decision and list; dated photographs; record of the state of the Site.

Sık Yapılan Hatalar

  • Tahliye telaşında bildirimi unutmak. 14 günlük süre tahliye günlerinde de işler; 2017 baskısında geç bildirim, aradaki dönemi muafiyetsiz bırakır.
  • Yalnızca mücbir sebep bildirimi yapıp hak talebi bildirimi yapmamak. Süre uzatımı ve maliyet için 28 günlük hak talebi bildirimi ayrıca gerekir.
  • Sözleşmeden önce başlamış bir çatışmaya dayanmak. Sözleşme imzalandığında süren bir çatışmanın olağan sonuçları öngörülebilir sayılabilir.
  • Doğal afette maliyet istemek. FIDIC’te doğal afetler yalnızca süre uzatımı hakkı verir.
  • İşverenin ödememesini mücbir sebep sayıp beklemek. Ödeme borcu mücbir sebeple ertelenmez; işi yavaşlatma ve finansman gideri haklarını kullanın.
  • Şantiyeyi bildirimsiz terk etmek. Usulüne uygun bildirim olmadan terk edilen iş, işverene fesih ve teminat gerekçesi verir.
  • Yaptırımı mevzuat değişikliği sanmak. Üçüncü ülkelerin yaptırımları sahanın bulunduğu ülkenin mevzuatı değildir; dayanak doğru seçilmelidir.
  • Alt sözleşmelerdeki mücbir sebep hükümlerini kontrol etmemek. Alt yükleniciye ana sözleşmeden daha geniş mücbir sebep tanınması, ana yükleniciyi işverene karşı korumaz.

Hukukçular Evi Mücbir Sebep Dosyalarında Ne Yapar?

Kriz başladığı anda sözleşmenin mücbir sebep, mevzuat değişikliği ve kanundan doğan kurtuluş hükümlerini, özel koşulları ve uygulanacak hukuku inceliyor; olayın hangi bent kapsamında değerlendirileceğini ve süre ile maliyetin hangisinin istenebileceğini belirliyoruz. İstisnai olay bildirimini, hak talebi bildirimini ve 28 günlük takip bildirimlerini sözleşmenin dilinde ve biçim şartlarına uygun olarak hazırlıyoruz.

İşin uzun süre durması hâlinde fesih ile devam etme arasındaki seçimi hesaplaşma tablosuyla birlikte değerlendiriyor; teminat mektupları ve kontrgarantiler için Türkiye’de ihtiyati tedbir başvurularını, ödenmeyen hakedişler için tahsilat ve ihtiyati haciz yollarını yürütüyoruz. Yaptırım içeren dosyalarda ödeme ve transfer kanallarını, tahkim şartının etkinliğini ve Türk hukukundaki yaptırım mevzuatını birlikte inceliyoruz. Yurt dışından dönen işçilerin Türkiye’de açtığı davalarda müteahhidi temsil ediyoruz.

Projenizde savaş, darbe, terör veya yaptırım nedeniyle iş durduysa sözleşmenizi, olayın tarihini ve son yazışmaları 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz. 14 günlük bildirim süresi işliyorsa bunu mesajınızda belirtin.

İlgili Rehberler

Sıkça Sorulan Sorular

Savaş FIDIC’te mücbir sebep sayılır mı?

Evet; savaş, düşmanlık, istila ve yabancı düşman eylemleri FIDIC’te mücbir sebep örnekleri arasında sayılmıştır (1999 m.19.1; 2017 m.18.1). Ancak olayın tarafın kontrolü dışında olması, sözleşmeden önce öngörülüp önlem alınamaması, ortaya çıktıktan sonra önlenememesi ve karşı tarafa yüklenememesi şartlarının da bulunması gerekir.

Darbe veya iç savaş mücbir sebep midir?

İsyan, terör, devrim, ayaklanma, askerî darbe veya gasp edilmiş iktidar ve iç savaş da FIDIC’in örnek listesindedir. Maliyet istenebilmesi için bu olayların sahanın bulunduğu ülkede meydana gelmesi gerekir (1999 m.19.4; 2017 m.18.4).

Mücbir sebep bildirimi kaç gün içinde yapılmalı?

Olayın öğrenildiği veya öğrenilmesi gerektiği tarihten itibaren 14 gün içinde. 2017 baskısında geç bildirimde muafiyet ancak bildirimin alındığı günden itibaren işler ve olay sürdükçe 28 günde bir yeni bildirim yapılır (m.18.2). Süre uzatımı ve maliyet için ayrıca 28 günlük hak talebi bildirimi gerekir.

Mücbir sebepte ek maliyetimi isteyebilir miyim?

Savaş, iç karışıklık, grev ve mühimmat gibi olaylarda evet; bunların bir kısmında olayın sahanın bulunduğu ülkede meydana gelmesi aranır. Deprem, kasırga gibi doğal afetlerde yalnızca süre uzatımı istenebilir. Kâr hiçbir mücbir sebep olayında istenemez.

İşveren savaş gerekçesiyle hakedişimi ödemiyor; haklı mı?

Hayır. FIDIC’te mücbir sebep, tarafların sözleşmeden doğan ödeme borçlarını ortadan kaldırmaz (1999 m.19.2; 2017 m.18.2). Ödeme süresi geçince işveren temerrüde düşer ve finansman gideri işler.

İş uzun süre durursa sözleşmeyi feshedebilir miyim?

Devam eden işlerin esaslı bölümünün yürütülmesi aynı mücbir sebep nedeniyle kesintisiz 84 gün veya toplamı 140 günü aşan dönemler boyunca engellenirse taraflardan her biri sözleşmeyi feshedebilir; fesih bildirimden 7 gün sonra hüküm doğurur. Yüklenici yapılan işin değerini ve makul giderlerini alır, kâr kaybı alamaz (1999 m.19.6; 2017 m.18.5).

ABD veya AB yaptırımları mücbir sebep midir?

FIDIC’te yaptırımlar ayrıca sayılmamıştır; ifayı gerçekten engelleyen ve dört şartı taşıyan bir yaptırım mücbir sebep sayılabilir. Yaptırım ifayı uygulanacak hukuka göre hukuka aykırı hâle getiriyorsa kanundan doğan kurtuluş hükmüne başvurulabilir (1999 m.19.7; 2017 m.18.6). Üçüncü ülkelerin yaptırımları, sahanın bulunduğu ülkenin mevzuatı olmadığından mevzuat değişikliği maddesi kapsamına girmez.

Karşı taraf yaptırım nedeniyle başka para birimiyle ödeme teklif ediyor; kabul etmek zorunda mıyım?

İngiltere Yüksek Mahkemesi RTI v MUR Shipping kararında (2024), sözleşmede açık bir hüküm yoksa mücbir sebebi makul çabayla aşma yükümlülüğünün sözleşmede öngörülmeyen bir ifa önerisini kabul etmeyi gerektirmediğine karar vermiştir. Sonuç sözleşmenin metnine ve uygulanacak hukuka bağlıdır.

Sözleşmeye Türk hukuku uygulanıyorsa mücbir sebebin sonucu nedir?

İfa borçlunun sorumlu olmadığı bir sebeple imkânsızlaşırsa borç sona erer; borçlu imkânsızlığı gecikmeksizin bildirmez ve zararın artmasını önlemezse zarardan sorumlu olur (TBK m.136). İfa imkânsız değil de aşırı ölçüde güçleşmişse hâkimden uyarlama istenebilir (TBK m.138).

Sözleşmeyi imzaladığımızda ülkede çatışma vardı; yine de mücbir sebep ileri sürebilir miyim?

Zor. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, sözleşmenin yapıldığı anda ülkede iç savaşın ve kargaşanın sürdüğü bir dosyada, iç savaşın mücbir sebep olarak ileri sürülmesini iyi niyetli bir davranış olarak kabul etmemiştir (27.06.2018, E.2017/90, K.2018/1259). Ancak çatışmanın niteliğinde veya ölçeğinde öngörülemeyen bir değişiklik olmuşsa durum farklı değerlendirilebilir.

Savaş nedeniyle geri dönen işçilerime kıdem tazminatı ödemem gerekir mi?

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, yurt dışındaki iç savaşın İş Kanunu m.25/III anlamında zorlayıcı sebep olduğunu, işverenin sözleşmeyi bildirimsiz feshedebileceğini, ancak işçinin kıdem tazminatına hak kazanacağını ve ihbar tazminatı hakkı bulunmadığını kabul etmiştir (20.11.2018, E.2016/14140, K.2018/21011).

Teminat mektubumun süresi savaş sırasında doldu; garanti sona erdi mi?

Garantiyi veren bankanın faaliyeti savaş veya ayaklanma gibi bir olay nedeniyle kesintiye uğradığı için talep veya ödeme yapılamazken süre dolmuşsa, URDG 758’e tabi garanti ve kontrgaranti 30 takvim günü uzar (URDG 758 m.26). Mektubun tabi olduğu kurallar ve metni ayrıca kontrol edilmelidir.

Kaynakça

  • FIDIC, Yapım İşleri Sözleşme Koşulları (Kırmızı Kitap), Tesis ve Tasarım-Yapım Sözleşme Koşulları (Sarı Kitap) ve EPC/Anahtar Teslimi Projeler Sözleşme Koşulları (Gümüş Kitap), 1999 birinci baskı ve 2017 ikinci baskı; madde numaralarıyla.
  • 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu; 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun; 4857 sayılı İş Kanunu.
  • 6415 sayılı Terörün Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanun; 7262 sayılı Kitle İmha Silahlarının Yayılmasının Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanun; 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu.
  • Milletlerarası Ticaret Odası, Talep Üzerine Ödenecek Garantiler İçin Yeknesak Kurallar (URDG 758), m.26.
  • Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 27.06.2018, E.2017/90, K.2018/1259.
  • Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, 30.01.2017, E.2016/1159, K.2017/350.
  • Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 20.11.2018, E.2016/14140, K.2018/21011.
  • RTI Ltd v MUR Shipping BV [2024] UKSC 18.
  • UniCredit Bank GmbH v RusChemAlliance LLC [2024] UKSC 30.

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosya kendi sözleşmesi, özel koşulları, uygulanacak hukuku ve süreleriyle birlikte değerlendirilmelidir.


Projeniz savaş, darbe veya yaptırım nedeniyle durdu mu?

14 günlük mücbir sebep bildirimi, hak talebi, teminat mektubu ve ödenmeyen hakedişler için sözleşmeniz ve olayın tarihiyle hemen arayın.

📞 Hemen Arayın: 0554 648 37 15💬 WhatsApp

Post by Av. Fatma Öztürk